Θεσσαλονίκη, ΟΠΛΑ

Το αντάρτικο πόλης στη Θεσσαλονίκη

1. Η «στενή αυτοάμυνα» της Θεσσαλονίκης

Το πρωινό της 30ης Απριλίου 1947 το στρατιωτικό λεωφορείο μάζευε τους αξιωματικούς της Αεροπορίας από την πόλη της Θεσσαλονίκης, για να τους μεταφέρει στη βάση τους, στις Σέδες – έξω από τη Θέρμη. Στις 7:20 έφτασε στη στάση Μισραχή (σημερινή Φλέμιγκ), επί της Βασιλίσσης Όλγας, για να παραλάβει τον υποσμηναγό Γαλιλαίο.

Ο Γαλιλαίος ανέβηκε. Ο Σαπουτζόγλου, ο οποίος στεκόταν μπροστά, έτρεξε, άνοιξε το δέμα και πέταξε τη χειροβομβίδα στο μπροστινό τζάμι του λεωφορείου. Ακούστηκε ένας τρομαχτικός κρότος και φωνές τραυματισμένων. Το σώμα του οδηγού σταμάτησε τα κομμάτια της χειροβομβίδας. Αργότερα μαθεύτηκε ότι από αυτή τη χειροβομβίδα σκοτώθηκε ο οδηγός και τραυματίστηκαν άλλοι δύο Αξιωματικοί.

Αμέσως, τραυματίες και μη, προσπάθησαν να κατέβουν από την πίσω πόρτα του λεωφορείου. Στην πίσω πλευρά, ο Κοσμάς Εξεζίδης έριξε τη δεύτερη χειροβομβίδα, η οποία έπεσε στη ρόδα, την ώρα που είχαν ήδη κατέβει πολλοί αξιωματικοί. Στη δεύτερη αυτή έκρηξη, σκοτώθηκαν τρεις Αξιωματικοί και τραυματίστηκαν πέντε.

(Τάσος Κατσαρός, Μια απόφαση, μάχομαι μέχρι το τέλος. Αντάρτικο Πόλεως, Στενή Αυτοάμυνα (Ο.Π.Λ.Α.) εκδ. Ντοκουμέντα, Καβάλα 2003. Το μεγαλύτερο μέρος του υλικού που περιέχεται σ’ αυτή την παρουσίαση προέρχεται από το βιβλίο του Κατσαρού)

mak_aeroporoi.jpg

newspapars_arrest.jpg

Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά: Μετά το Μάιο του 1946, το Μακεδονικό γραφείο του ΚΚΕ ανέθεσε στον Τάσο Γουσόπουλο («Αλέκο» ή «Χοντρό») να δημιουργήσει αντάρτικο μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης, ώστε να δημιουργηθεί μια κατάσταση παρενόχλησης στον Εθνικό Στρατό – η οποία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένοπλη εξέγερση. Ο «Αλέκος» (Τάσος Γουσόπουλος) όρισε ως κεντρικό διοικητή τον «Τάκη» (Παπαγεωργίου) και μαζί βρήκαν τους τρεις «τομεάρχες», που οργάνωσαν ξεχωριστά τους τρεις τομείς της πόλης:

  • Ανατολικά, ο Ακίνδυνος Αλβανός («Γιώργης»)
  • Κέντρο, ο Αθανάσιος Κατραούζος («Παύλος»)
  • Δυτικά, ο Διογένης Ελευθεριάδης («Σπύρος»)

Γράφει ο Κατσαρός:

Ο καθένας από τους παραπάνω οργάνωσε έμπιστά του πρόσωπα, τα οποία η Ασφάλεια ονόμασε ομαδάρχες. Ο κάθε ομαδάρχης έβρισκε από δύο ως τέσσερα παιδιά, ανάλογα με την περιοχή και τη δυναμική των ατόμων. Τα μέλη αυτά, που θα πραγματοποιούσαν τις επικίνδυνες αποστολές, τα έφερνε σε επαφή με τον τομεάρχη της κάθε περιοχής.

Έτσι δημιουργήθηκαν σύντομα 18 ομάδες (βλ. σχεδιάγραμμα Ασφάλειας- κλικ στη εικόνα για μεγέθυνση) index.jpgοι οποίες είχαν (κατά την Ασφάλεια, πάντοτε) 36 μέλη, συν 16 ομαδάρχες, συν 3 τομεάρχες, συν τον «Αλέκο» και τον Παπαγεωργίου – σύνολο 57 άτομα. Ανάμεσά τους δεν υπήρχε καμιά γυναίκα, ενώ μονάχα ένας καταγράφεται ως «άγνωστος».Η Ασφάλεια αναφέρει επίσης 31 άτομα ως «τεχνικούς», ανάμεσά τους και δύο γυναίκες. Ο Τάσος Κατσαρός διευκρινίζει ότι επρόκειτο 6 οδηγούς και ιδιοκτήτες ταξί, 3 «μεταφορείς όπλων», 6 (+1) «συλλέκτες πληροφοριών της οργάνωσης», 2 παρασκευαστές εκρηκτικών – πυροτεχουργούς, 2 «στρατολόγους», έναν «διανοούμενο», έναν «λογιστή». Δύο παρουσιάζονται ως «οργανωτικά στελέχη και υπεύθυνοι για την απόκρυψη καταδιωκόμενων». Για πέντε αναφέρεται «απόκρυψη οπλισμού στα σπίτια τους» και ένας γιατί στο μαρμαρογλυφείο του έγινε η κατασκευή των ενισχυμένων χειροβομβίδων.

Πόσο «οργανωμένη» ήταν αυτή η οργάνωση των 90 περίπου ατόμων; Ο Τάσος Κατσαρός γράφει σχετικά:

Απ’ όλα τα στοιχεία και τις μαρτυρίες που έχουμε, η θωράκιση της Στενής Αυτοάμυνας ήταν ανύπαρκτη. Σημαντικές ευθύνες για την κατάσταση αυτή φέρουν οι εμπνευστές αυτής της υπόθεσης. Συγκεκριμένα, δεύτερο όνομα – ψευδώνυμο, είχαν μόνο πέντε πρόσωπα, οι δύο κεντρικοί αρχηγοί και οι τρεις τομεάρχες. Όλοι οι υπόλοιποι γνώριζαν τα ονοματεπώνυμα των άλλων μελών της ομάδας τους. Ένα άλλο στοιχείο αδυναμίας της οργάνωσης, είναι ότι οι συναντήσεις των μελών γίνονταν ακόμη και στις κατοικίες τους ή στους τόπους εργασίας τους. Έτσι, εφόσον οι πολιτικοί εμπνευστές δεν μπόρεσαν να πάρουν στοιχειώδη μέτρα προφύλαξης για τα νέα και άπειρα αυτά παιδιά, ήταν πολύ εύκολο, σε περίπτωση που κάποιος «μεγάλος» συλλαμβανόταν, να «σπάσει» και να μιλήσει στην Ασφάλεια, οδηγώντας μ’ αυτό τον τρόπο, στην εξάρθρωση της οργάνωσης. Συγκεκριμένα, παρόλο που οι ομάδες δεν συνδέονταν μεταξύ τους και λειτουργούσαν, ως ένα βαθμό, αυτόνομα, αυτό δεν εμπόδισε τη σύλληψη όλων των κατηγορουμένων, μετά τις αποκαλύψεις του Ελευθεριάδη.

Ποιες άλλες επιθέσεις είχε πραγματοποιήσει η Ο.Π.Λ.Α. στη Θεσσαλονίκη;

1. Στις 2 Οκτωβρίου του 1946 και ώρα 4:00 μ.μ. γίνεται δολοφονική απόπειρα με πιστόλι, κατά του χωροφύλακα Μακρή στην Τούμπα.

2. Στις 6 Οκτωβρίου 1946 και ώρα 23:15 δολοφονείται με πιστόλι, ο Υποδιοικητής Ασφαλείας Θεσσαλονίκης, Μοίραρχος Κωφίτσας Δημήτριος.

3. Στη 1 Νοεμβρίου του 1946 και ώρα 20:20 πραγματοποιείται επίθεση κατά της Αστυνομικής περιπόλου στην πλατεία της Αγίας Σοφίας Θες/νίκης και δολοφονία του υπενωμοτάρχη Χρήστου Παγώνη. Εκεί πέφτει νεκρός και ο αντάρτης πόλης Χαράλαμπος Νικολαϊδης.

4. Στις 7 Νοεμβρίου του 1946 και ώρα 18:45 γίνεται επίθεση με δύο χειροβομβίδες κατά του καφενείου «Ελληνικόν», στη συμβολή των οδών Τσιμισκή και Καρόλου Ντηλ.

5. Στις 18 Νοεμβρίου 1946 και ώρα 19:45 πραγματοποιείται επίθεση με χειροβομβίδες κατά του Α’ Αστυνομικού τμήματος.

6. Στις 3 Δεκεμβρίου του 1946 και ώρα 20:20 γίνεται επίθεση κατά της Αστυνομικής περιπόλου στην οδό Αγίας Σοφίας.

7. Στις 14 Ιανουαρίου 1947 και ώρα 14:40 γίνεται απόπειρα δολοφονίας με χρήση χειροβομβίδας κατά του Βασιλικού επιτρόπου Ταμβακά Θεμιστοκλή.

8. Στις 26 Μαρτίου 1947 και ώρα 6μ.μ. γίνεται απόπειρα δολοφονίας με πιστόλι, κατά του εθνικόφρονα περιπτερούχου Δημητριάδη Αναστάσιου, ο οποίος τραυματίζεται σοβαρά.

9. Στις 13 Απριλίου 1947 και ώρα 8μ.μ. πραγματοποιείται επίθεση με αυτόματα όπλα, κατά του καφενείου του Απόστολου Μπόνου (κέντρο εθνικοφρόνων) και δολοφονείται ο Γιαννουλάκης Γεώργιος .

10. Στις 30 Απριλίου 1947 και ώρα 7:20π.μ. πραγματοποιείται η σοβαρότερη επίθεση της οργάνωσης κατά των Αξιωματικών της Αεροπορίας (…)

Φυσικά, η ΟΠΛΑ δρούσε από τον καιρό της κατοχής, εναντίον των Ταγμάτων. Αντιγράφει ο Τ. Κατσαρός, από το βιβλίο του Γιώργου Καφτατζή «Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης τον καιρό της κατοχής»:

«Τον Μάιο του 1944 οι ομάδες εξελίχτηκαν εκτελώντας πλέον κρούσεις. Μια τολμηρή επιχείρηση που έγινε στις 6 Μαρτίου του 1944, διέκοψε το όργιο και την άνεση των ταγματασφαλιτών. Ως στόχος επιλέχτηκε ένα γνωστό στέκι και ορμητήριό τους, το καφενείο «Ελλάς», στη οδό Αγίας Σοφίας (μεταξύ εστιατορίου «Ελβετικόν» και Συσσιτίου Κατηχητικών). Πήραν μέρος οκτώ μέλη από την τη 2η και 3ηδιμοιρία του φοιτητικού λόχου της ΟΠΛΑ και πέντε αντάρτες του μόνιμου ΕΛΑΣ, από τους οποίους οι δύο ντυμένοι παπάδες, για να κρύβουν στα ράσα τα όπλα τους.

Ο Πάνος Δουλγεράκης, υπεύθυνος της ΟΠΛΑ Ανατολικού τομέα, σκοτώθηκε σε συμπλοκή με Γερμανούς και ταγματασφαλίτες, σκοτώνοντας μάλιστα τρεις από αυτούς στις 12/5/44 στην Τούμπα.

Ο Μπάμπης Νικολαϊδης (Ιατρικής), ο Γ. Καζαντζίδης και άλλοι πέντε φοιτητές, έπιασαν θέσεις σε κατάλληλα σημεία γύρω από το στόχο. Και οι ελασίτες στις 8 το βράδυ, άδιεσαν μέσα στο καφενείο το στεν, (Αγγλικό ελαφρύ αυτόματο 25 σφαιρών, που το μετέφεραν σε θήκη βιολιού), έριξαν και πέντε χειροβομβίδες. Στο πανδαιμόνιο που ακολούθησε δεν πρόφτασε να αντιδράσει κανείς. Ο κόσμος έτρεχε από παντού προς όλες τις κατευθύνσεις, βγήκαν από τα κατηχητικά, έτσι έφυγαν όλοι οι ελασίτες ανενόχλητοι. Το αποτέλεσμα της επίθεσης αυτής ήταν οκτώ ταγματασφαλίτες νεκροί και δεκαπέντε τραυματίες»

Ο Μπάμπης Νικολαϊδης σκοτώθηκε κατά την ανταλλαγή πυροβολισμών που ακολούθησε τη δολοφονία του υπενωμοτάρχη Παγώνη, την τρίτη ενέργεια της οργάνωσης. Χρησιμοποίησα αυτό το απόσπασμα για να δείξω τις επιχειρησιακές δυνατότητες του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ μέσα στη Θεσσαλονίκη τον Μάιο του 1944 – και να σημειώσω ότι αυτές καμιά σχέση δεν είχαν με εκείνες του 1946-7. Αυτό, ωστόσο, δε μείωσε καθόλου την αποφασιστικότητα των ελάχιστων, συγκριτικά, μελών του αντάρτικου πόλης της δεύτερης περιόδου.

Όπως είδαμε, το αντάρτικο πόλης του 1946-47 στη Θεσσαλονίκη ήταν πολύ άσχημα οργανωμένο και προστατευμένο – αυτό φαίνεται από τον τρόπο που άρχισε η εξάρθρωση της ΟΠΛΑ: Οι δράστες της επίθεσης κατά των αεροπόρων, ο 23χρονος Ιορδάνης Σαπουτζόγλου και ο σαραντάχρονος πόντιος Κοσμάς Εξεζίδης,

…μαζί με τον Πατσιά που κρατούσε τσίλιες για κάθε ενδεχόμενο, έτρεξαν προς τα πάνω, προς την οδό Μιαούλη. Στη διαδρομή τους κατεύθυνε ο Αλβανός δίνοντάς τους θάρρος. Κάποια στιγμή μπλέχτηκαν κατά λάθος με μια ομάδα κοριτσιών που έβγαινε από μια σχολή θηλέων, αλλά γρήγορα ξέμπλεξαν. Ένας Αξιωματικός που δεν τραυματίστηκε, ονόματι Πάντος, έτρεξε πίσω από τους δράστες, πλησιάζοντας τον άνθρωπο με το καφέ σακάκι (όπως ανέφερε η εφημερίδα «Μακεδονία»,) τον Εξεζίδη. Ο δεύτερος, γυρνώντας, προτάσσοντας το πιστόλι του είπε: «μην πλησιάζεις, γιατί σ΄ έφαγα κι εσένα». Έτσι ο Πάντος προτίμησε να γυρίσει πίσω.

Αφού έτρεξαν γύρω στα τριακόσια μέτρα, έφτασαν στο ταξί του Καμπουρόπουλου, με αριθμό κυκλοφορίας 20405, μάρκας «Νας», το οποίο οδηγούσε ο Τομπουλίδης Νικόλαος. Ο Διογένης Ελευθεριάδης είχε φροντίσει να είναι εκεί το ταξί από νωρίς, αλλά όχι στη σωστή θέση. Όταν έφτασαν, μπήκαν μέσα, είπαν κάτι στον οδηγό κι αυτός προσπάθησε να βάλει μπροστά τη μηχανή. Η μηχανή, όμως, δεν έπαιρνε μπρος. Βλέποντας ότι περνούσε η ώρα ανησυχητικά, οι τρεις τους κατέβηκαν κι έφυγαν με τα πόδια. Στο μεταξύ έφυγε κι ο Ελευθεριάδης.

Ο Αλβανός πήρε τον Εξεζίδη και τον φυγάδευσε. Ο Πατσιάς έφυγε με τον Σαπουτζόγλου. Φτάνοντας σε μια στάση πιο πέρα, ο Σαπουτζόγλου πήρε το πιστόλι του Πατσιά και ανέβηκε στο πρώτο τραμ που πέρασε. Ο Πατσιάς πήρε το δεύτερο τραμ.

Ο Τομπουλίδης, όμως, δεν εγκατέλειψε το ταξί, συνεχίζοντας την προσπάθεια που έκανε για να βάλει μπρος τη μηχανή. Τις κινήσεις αυτές παρακολουθούσε από το απέναντι μπαλκόνι του σπιτιού του ο Υπολοχαγός Παπαγεωργίου, ο οποίος μαζί με μια ομάδα νέων, συνέλαβε τον Τομπουλίδη και τον παρέδωσε στην Αστυνομία. Αυτός, παρόλα όσα πέρασε στην Ασφάλεια, είπε πως δεν ήξερε ποιοι ήταν οι δράστες και ότι έκανε απλά ένα αγώγι ύστερα από υπόδειξη του εργοδότη του, Καμπουρόπουλου. Ο δεύτερος, όμως, μίλησε και κάρφωσε τον Ελευθεριάδη, ο οποίος λίγες μέρες πριν του είχε ζητήσει έναν έμπιστο οδηγό για μια δουλειά. Ο Ελευθεριάδης, βέβαια, όπως είπαμε ξανά, ομολόγησε τα πάντα. Έτσι άρχισε σιγά σιγά να ξετυλίγεται το κουβάρι της εξάρθρωσης της ΟΠΛΑ.

Τα πράγματα διευκολύνθηκαν ακόμα περισσότερο για την ασφάλεια, όταν ανακαλύφθηκε σχεδιάγραμμα του υπεύθυνου Δυτικής Θεσσαλονίκης της ΟΠΛΑ με… ονόματα και διευθύνσεις των μελών της οργάνωσης! Έτσι αποκαλύφτηκαν τα πάντα: ονόματα, γιάφκες, συνθηματικά και όπλα.

Μετά τη σύλληψη των μελών της οργάνωσης, σε έκθεση της Ασφάλειας καταγράφονται ως εξής ο οπλισμός που βρέθηκε:

ΣΥΝΟΛΟΝ

ΑΥΤΟΜΑΤΑ 17

ΠΙΣΤΟΛΙΑ- ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΑ 43

ΧΕΙΡΟΒΟΜΒΙΔΕΣ 59

ΔΥΝΑΜΙΤΗΣ ΣΕ ΚΙΛΑ 150

ΘΡΥΑΛΛΙΣ ΕΙΣ ΜΕΤΡΑ 10

ΚΑΨΟΥΛΙΑ ΔΥΝΑΜΙΤΙΔΟΣ 60

ΟΠΛΑ ΔΙΑΦΟΡΑ 6

ΒΛΗΜΑΤΑ ΙΤΑΛΙΚΟΥ ΟΛΜΟΥ 3

ΦΥΣΙΓΓΙΑ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΤΥΠΩΝ 2930

2. Η δίκη της ΟΠΛΑ

Στις 28 Αυγούστου άρχισε η περιβόητη «δίκη της ΟΠΛΑ». Διήρκεσε 18 μέρες. Στις κατηγορίες αναφέρονταν ότι οι 67 κατηγορούμενοι είχαν καταρτίσει και συμμετείχαν σε ομάδες με σκοπό την απόσπαση μέρους της Επικράτειας, η παράνομη κατοχή και χρήση οπλισμού και, φυσικά, οι ανθρωποκτονίες και οι απόπειρες ανθρωποκτονιών. Η δίκη…

…έγινε στην οδό Αγίας Σοφίας, στον πέμπτο όροφο του κτιρίου όπου σήμερα στεγάζονται οι σχολές Ι.Ε.Κ. Παστέρ. Οι παλαιότεροι θα το θυμούνται ως Ιδιωτικές Σχολές Βαλαγιάννη. Τα κρατητήρια για τους υποδίκους ήταν ακριβώς απέναντι, δίπλα στη Μητρόπολη, όπου σήμερα βρίσκεται το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα.

Ένα σπάνιο βίντεο του 1947 μας δίνει εικόνες από τη δίκη:

Οι κατηγορούμενοι

Αχιλλέας Παπαδόπουλος

Οδηγός ταξί – κατηγορήθηκε ότι έκανε κομματικά αγώγια. Το αρνήθηκε. Καταδίκασε την επίθεση κατά των αεροπόρων. Αθώος.

Απόστολος Συμεωνίδης

Κατηγορήθηκε ότι, ως τεχνικός, σχεδίαζε ανατινάξεις κρατικών κτιρίων. Αρνήθηκε τα πάντα. Ισόβια κάθειρξη.

Ιωάννης Σκευοφύλακας

Από τη Νάξο, μόνιμος υπαξιωματικός της Αεροπορίας. Είχε αποβληθεί λόγω δράσης στο κομμουνιστικό κίνημα της Μέσης Ανατολής και συμμετοχής στα Δεκεμβριανά. Προφυλακίστηκε ως ύποπτος για τρεις φόνους γερμανοτσολιάδων – αλλά αποφυλακίστηκε με τα μέτρα «περί αποσυμφορήσεως», αφού δεν υπήρχαν στοιχεία εναντίον του. Στη Θεσσαλονίκη ήρθε το 1946 και έγινε τομεάρχης της ΟΠΛΑ, με σημαντικότερη δράση την απόκρυψη καταδιωκομένων. Αυτά έλεγε ο φάκελός του – ο ίδιος παραδέχτηκε μονάχα ότι πήρε μέρος στα Δεκεμβριανά και ότι μετέφερε ένα δέμα στη Θεσσαλονίκη. Αρνήθηκε όλα τα άλλα. Πέντε φορές εις θάνατον – εκτελέστηκε με το πρώτο γκρουπ των δέκα.

Ευθυμία Πατσιά

efthimia_patsa.jpg Κατηγορήθηκε ότι ήταν Σλαβομακεδόνα και επειδή στο σπίτι της βρέθηκαν επτά αυτόματα και άλλος οπλισμός, χτισμένα στον τοίχο του μαγεριού. Ο άντρας της, βασικός υπεύθυνος, είχε αμνηστευτεί – σε ένα περίεργο παιγνίδι της μοίρας.

Η πρώτη από τις κατηγορίες στο έκτακτο στρατοδικείο του 1947 ήταν η
κατάρτιση και συμμετοχή σε ομάδες με σκοπό την απόσπαση μέρους της Επικράτειας.

Ο Παπαγεωργίου (Νο 2 της ΟΠΛΑ) αφιέρωσε μεγάλο μέρος της απολογίας του προκειμένου να εξιστορίσει την προσωπική αντι-βουλγαρική του δράση, τον καιρό της κατοχής – με στόχο να αποσείσει την κατηγορία (ουσιαστικά προς το ΚΚΕ) ότι αποσκοπούσε στην παραχώρηση της Μακεδονίας σε γειτονικά κράτη.

Η Ευθυμία Πατσιά ήταν από ένα χωριό της Βέροιας, συνεπώς ύποπτη. Στην απολογία της δεν παρέλειψε να τονίσει πως η οικογένειά της ήταν Μακεδονομάχοι, συνεπώς υπεράνω υποψίας για «βουλγαρικά / μακεδονικά» φρονήματα.

Προφανώς το στρατοδικείο δεν επέμεινε σε αυτό το θέμα και την καταδίκασε επειδή στο σπίτι της είχαν βρεθεί (από τον Μουσχουντή) 12 πιστόλια, 7 αυτόματα, 10 χειροβομβίδες και 347 φυσίγγια διαφόρων τύπων.

Ο Γ. Μόδης αναφέρει ότι η Ευθυμία Πατσιά είχε συμμετοχή και σε μια άλλη επιχείρηση, καθώς η ΟΠΛΑ οργάνωνε ληστεία για την αυτοχρηματοδότησή της και τη στήριξη των μελών της – η οποία όμως ματαιώθηκε (σύνδεσμος στη συνέχεια).

apostolos_efthimia.jpg

Η Ευθυμία αρνήθηκε να υπογράψει δήλωση μετανοίας και καταδικάστηκε σε θάνατο – εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων. Ο Τάσος Κατσαρός αναφέρει πως αργότερα οι παρακρατικοί σκότωσαν το ανήλικο παιδί της.

 

Πελοπίδας Τσερουλής

Στο σπίτι του βρέθηκαν όπλα και 127 κιλά δυναμίτης. Ο δυναμίτης ήταν χτισμένος στην κουζίνα με λάσπη, τα όπλα κάτω από τα παλιοσάνιδα του πατώματος. Δήλωσε μετανοιωμένος, αρνήθηκε κάθε άλλη ανάμιξη και ζήτησε επιείκεια. Εις θάνατον – εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Νικόλαος Τερζόπουλος

Από την Τραπεζούντα. Εαμίτης, στην ΟΠΛΑ από το 1946. Αρνήθηκε τα πάντα. Εις θάνατον – εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Δημήτριος Τέγας ή Τάκουλας

Θεσσαλονικιός, αρχικά μικροποινικός. Κατηγορήθηκε ως μέλος της ΟΠΛΑ – αρνήθηκε τα πάντα. Ισόβια, αποφυλακίστηκε περί το 1960.

Λάζαρος Τσιλβές

Φάτσα, μεγάλος θεατρίνος. Είχε ταυτότητα της ΒΕΝ (Βασιλική Εθνική Νεολαία). Στην απολογία του είπε:

Βρίσκομαι κατηγορούμενος με προδότες εγκληματίες, χωρίς να έχω ιδέα για τις κατηγορίες. Αυτοί μπορεί να ήθελαν να εκμεταλλευτούν την περίσταση για να με μπλέξουν. Αλλά αν όντως με πλησίαζε κανείς τότε, δε θα γινόντουσαν τόσα εγκλήματα.

Σημειώνει ο Τάσος Κατσαρός:

Φυσικά ο Λάζαρος Τσιλβές αθωώθηκε. Αν έδινε μάθημα ηθοποιίας, με άριστα το δέκα, θα έπαιρνε σίγουρα δέκα! Γιατί και αριστερός ήταν και πολλά ήξερε για την υπόθεση, όπως μας είπε και ο Μιχάλης Λίλης.

Μανούσος Σαπουνάκης

Κρητικός, οδηγός ταξί. Κατηγορήθηκε ότι έκανε παράνομα αγώγια, έχοντας επαφή με κάποιον άλλο οδηγό – ο οποίος του έδινε «συνθηματικά». Αρνήθηκε τα πάντα, δεν υπήρχαν στοιχεία εις βάρος του και αθωώθηκε.

Παύλος Σαράφης

Ομαδάρχης του Ανατολικού τομέα, στρατολόγος, συμμετοχή στην ένοπλη επίθεση στο καφενείο του Μπόνου (βλ. ενέργεια νο 9). Αρνήθηκε τα πάντα – εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Ιωάννης Τοπουζίδης

Έκρυβε οπλισμό. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Κλειώ Χατζηπαράσχου.

Στο σπίτι της είχε μπει ένα τσουβάλι με αυτόματα και χειροβομβίδες – τα οποία πέταξε μόνη της σ’ ένα ρέμα. Δεκαπέντε χρόνια κάθειρξη.

Αθανάσιος Κατραούζος

Μόνιμος επιλοχίας, τομεάρχης του Κεντρικού Τομέα πόλεως. Αποδέχτηκε τις κατηγορίες γι’ αυτόν και άλλα κορυφαία στελέχη, κάλυψε όσους δεν υπήρχαν στοιχεία εναντίον τους. Είχε πάρει μέρος στο σχεδιασμό επίθεσης κατά ενός καφενείου, η οποία τελικά δεν πραγματοποιήθηκε. Τέσσερις φορές εις θάνατον – εκτελέστηκε με το πρώτο γκρουπ των δέκα.

Κωνσταντίνος Λεφάκης

Μέλος της ομάδας Επταλόφου, αναζήτησε και διακίνησε όπλα και εκρηκτικά. Δήλωσε μετάνοια. Δις εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Λάζαρος Χατζηλαζάρου

Ο «λογιστής» της οργάνωσης. Αρνήθηκε τη συμμετοχή του, δήλωσε μετάνοια «που μπλέχτηκε χωρίς να το καταλάβει». Ισόβια.

Παναγιώτης Ησαϊάδης

isaiadis.jpg20 ετών. Αρνήθηκε κάθε εμπλοκή, αλλά υπήρχε ένα σημείωμα που του είχε δώσει κάποιος, για κάποιον άλλο κατηγορούμενο. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Μιχαήλ Λίλης

lilis.jpgΘεσσαλονικιός, αντάρτης στην κατοχή, δάσκαλος. Αρνήθηκε ότι συμμετείχε στην ΟΠΛΑ. Γράφει ο Τάσος Κατσαρός:

Ο ίδιος ο Μιχάλης Λίλης μας είχε πει, ότι λίγες μέρες πριν τον πιάσουν, είχε σκεφτεί με τον επίσης κατηγορούμενο Τέγα, να φύγουν στο βουνό. Ακόμα ο κυρ- Μιχάλης μας εκμυστηρεύτηκε ότι στο δικαστήριο καθόταν δίπλα στον Αλβανό Ακίνδυνο, αντάλλαζαν τσιγάρα και σιγοσυζητούσαν για τις απολογίες των υπόλοιπων συγκατηγορουμένων τους.

Ο Λίλης Μιχαήλ καταδικάστηκε σε θάνατο, διότι του καταλόγισαν ότι επιχείρησε να βρει τον Χρυσικάκη δυο φορές. Ήταν, όμως, από τους τυχερούς, στους οποίους το δικαστήριο έδωσε χάρη μια βδομάδα μετά. Έτσι η ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια και εκτοπίστηκε για κάποια χρόνια στη Γυάρο.

Σήμερα ζει στην Άνω Πόλη, παντρεμένος, με ένα παιδί και έχει μαγαζί με νεωτερισμούς. Χωρίς τη συμβολή του και τις πληροφορίες που μας έδωσε, πολλά γεγονότα θα είχαν θαφτεί στο σκοτάδι.

Δημήτριος Χατζηβασιλείου

Ομαδάρχης στην ομάδα Επταλόφου. Πάνω του βρέθηκαν δυο περίστροφα. Αρνήθηκε ό,τι μπορούσε. Δις εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Φίλιππος Καμπουρόπουλος

kambouropoulos.jpgΠρόεδρος των ιδιοκτητών ταξί «Ερμής». Συνεργάστηκε με την Ασφάλεια. Υπέδειξε τον Ελευθεριάδη (τομεάρχη) ο οποίος «έδωσε» όλη την οργάνωση. Δις εις θάνατον, αλλά του δόθηκε χάρη – όπως και στους άλλους δύο που συνεργάστηκαν για το ξήλωμα της ΟΠΛΑ (Ελευθεριάδης και Αμπαντζόγλου)

Δημήτριος Κεραμιτζής

Ομαδάρχης. Παραδέχτηκε τα πάντα (επίθεση με χειροβομβίδες σε καφενείο, χτύπημα αστυνομικής περιπόλου, απόπειρα κατά του Βασιλικού Επιτρόπου) και ζήτησε επιείκεια. Πέντε φορές εις θάνατον, εκτελέστηκε με το πρώτο γκρουπ των δέκα.

Γρηγόριος Νικλής

Οδηγός ταξί. Είχε παραλάβει ένα τσουβάλι με όπλα. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Ιάκωβος Κουνοπίδης

Καπνεργάτης, 52 ετών, από τη Σαμψούντα. Απόκρυψη όπλων – εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Διονύσιος Κοιλιαρίδης

Εργάτης, πήρε ένα τσουβάλι με όπλα και συμμετείχε σε παρακολουθήσεις υποψηφίων στόχων. Εις θάνατον και ισόβια δεσμά. Εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Απόστολος Κατσαμάνης

22 ετών, Ηπειρώτης, αρτεργάτης, ομαδάρχης της ΟΠΛΑ. Αρνήθηκε ό,τι μπορούσε. Τέσσερις φορές εις θάνατον, εκτελέστηκε με το πρώτο γκρουπ των δέκα.

Στυλιανός Ηλιάδης

Απόκρυψη όπλων. Εις θάνατον και πρόσκαιρα δεσμά, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Παναγιώτα Μαυρουδή

Καβαλιώτισσα. Δεν υπήρχαν στοιχεία εις βάρος της και η ίδια αρνήθηκε τα πάντα. Ισόβια. Όταν αποφυλακίστηκε, πιθανόν έφυγε στην Αμερική, όπου είχε συγγενείς.

Κοσμάς Γεωργίου

Ομαδάρχης, παραδέχτηκε ότι είχε κρατήσει για ένα διάστημα όπλα στο σπίτι του, αλλά τα πέταξε. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Δημήτριος Μαρκουλάκης

Κουρέας, 44 ετών. Αρνήθηκε ό,τι μπορούσε. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Ελευθέριος Βεργάκης

Κατηγορήθηκε για συμμετοχή στην απόπειρα κατά του χωροφύλακα Μακρή. Αρνήθηκε τα πάντα. Καθώς είχε ήδη δικαστεί για την ίδια υπόθεση και δεν υπήρχαν στοιχεία, η ποινή του παρέμεινε η ίδια: ισόβια δεσμά.

Σωκράτης Ψύλλος

Τσοπανάκος, 17 χρονών. Στη στάνη του βρέθηκαν όπλα. Εις θάνατον, με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Γεώργιος Παπαδόπουλος

Μέλος του ΚΚΕ. Κατηγορήθηκε για στρατολογία ατόμων στην ΟΠΛΑ. Αρνήθηκε ότι είχε σχέση με την ΟΠΛΑ και με ένοπλες ενέργειες, τις οποίες καταδίκασε. Εις θάνατον και πρόσκαιρα δεσμά, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Νικόλαος Αναδολής

Κατηγορήθηκε ότι έδωσε πληροφορίες για τους αεροπόρους, που έμεναν στο ξενοδοχείο που δούλευε. Αρνήθηκε τα πάντα. Καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά η ποινή του, μια βδομάδα μετά, μετατράπηκε σε ισόβια.

Μιχαήλ Αυχιανός

Απόκρυψη όπλων και συμμετοχή στην επίθεση στο καφενείο Μπόνου. Δις εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Φαίδων Αμπαντζόγλου

abatzoglou.jpg Είκοσι ετών, ομαδάρχης, συνεργάστηκε με την Ασφάλεια και ήρθε σε οξεία αντιπαράθεση με τους πρώην συντρόφους του. Εις θάνατον, του δόθηκε χάρη. Λέγεται ότι, προς το τέλος της ζωής του, μετάνιωσε για τη στάση του και προσπάθησε να έρθει σε επαφή με το ΚΚΕ.

Ρωσσέτης Δημήτριος

Άσχετος με την ΟΠΛΑ, αθωώθηκε.

Θεόδωρος και Γεώργιος Βοναπάρτης

vonapartistheodoros.jpg vonapartis1.jpgΠατέρας και γιος. Στην αυλή του σπιτιού τους βρέθηκαν όπλα. Ο Γεώργιος ήταν 22 ετών, πυγμάχος και ερασιτέχνης μουσικός. Πατέρας και γιος προσπάθησαν ο καθένας να πάρει την ευθύνη επάνω του, για να σωθεί ο άλλος. Το δικαστήριο απάλλαξε τον πατέρα (λόγω «σύγχυσης») και καταδίκασε το γιο σε θάνατο – εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Αγγελόπουλος ή Δαραβίγκας

Παλαιός κομμουνιστής, αλλά άσχετος με την ΟΠΛΑ. Αθωώθηκε.

Γεώργιος Ανθομελίδης

Είχε συμμετάσχει σε παρακολουθήσεις στόχων. Αρνήθηκε ό,τι μπορούσε. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Εμμανουήλ Ανδρέου

20 ετών, φυματικός. Αρνήθηκε τα πάντα, αλλά είχε επαφές με στελέχη της ΟΠΛΑ. Ισόβια. Μετά την αποφυλάκισή του, πολύ αργότερα, είχε κάνει την εμφάνισή του σε πολιτικές συγκεντρώσεις.

Τηλέμαχος Βασδέκης

Καθηγητής, γραμματέας των εκπαιδευτικών. Το 1944, μέλος του ΚΚΕ. Κατηγορήθηκε ότι σχεδίαζε με άλλους δυο κλοπή χρημάτων για ενίσχυση της οργάνωσης. Αρνήθηκε κάθε ανάμειξή του στην ΟΠΛΑ. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

(Για τον Βασδέκη υπάρχει στον «Ριζοσπάστη» ένα κείμενο του καθηγητή Γιώργου Χουρμουζιάδη:

http://www1.rizospastis.gr/page.do?publDate=5/8/2007&id=8822&pageNo=4&direction=1 )

Σωκράτης Γκαντινάς

Συμμετείχε στην επίθεση στο καφενείο του Μπόνου. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το πρώτο γκρουπ των δέκα.

Αντώνιος Δασκαλάκης

Κατηγορήθηκε για επαφή με τον αρχηγό «Αλέκο» και για απόκρυψη ενός καταδιωκόμενου. Ναυτεργάτης. Αρνήθηκε τα πάντα. Εις θάνατον και πρόσκαιρα, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Γαβατόπουλος Νικόλαος

Ξυλουργός. Κατηγορήθηκε ως διανομέας όπλων. Παραδέχτηκε τις κατηγορίες, καταδικάστηκε δις εις θάνατον και εκτελέστηκε με το πρώτο γκρουπ των δέκα.

Ανδρέας Παπαγεωργίου

papageorgiou.jpgΤο Νο 2 της ΟΠΛΑ Θεσσαλονίκης, ο «Τάκης». 38 ετών τότε, καταγόταν από τα Καλάβρυτα και γεννήθηκε στις Σέρρες. Στις φωτογραφίες μοιάζει πολύ με τον ηθοποιό Γιώργο Φούντα. Όταν τον συνέλαβαν, βρήκαν κρυμμένο στο παράθυρο του σπιτιού του ένα σχεδιάγραμμα με μέλη της οργάνωσης, στόχους, ακόμα και συνθηματικά. Στο δικαστήριο ήρθε υποβασταζόμενος, γιατί δε μπορούσε να περπατήσει από τα χτυπήματα. Παραδέχτηκε τα πάντα για τον εαυτό του και τους άλλους (όσους ήταν ήδη «καμένοι») εκτός από ένα: ό,τι το ΚΚΕ ήταν πίσω απ’ όλα αυτά.

apologia-papageorgiou.jpg

Οι δικαστές προσπάθησαν να του εκμαιεύσουν αυτή την ομολογία, δηλαδή τη σύνδεση της Μαζικής Λαϊκής Αυτοάμυνας και της στενής αυτοάμυνας (ΟΠΛΑ) με το ΚΚΕ, αλλά εκείνος επέμενε να αρνείται κάθε σχέση με το Κόμμα. Ο λόγος ήταν ότι το ΚΚΕ ήταν ακόμα (τυπικά) νόμιμο – και μια παρόμοια ομολογία θα ήταν ακριβώς αυτό που χρειαζόταν για να κηρυχτεί το ΚΚΕ εκτός νόμου (πράγμα που έγινε λίγο αργότερα, προς το τέλος του’47).

Καταδικάστηκε έξάκις εις θάνατον και εκτελέστηκε με το πρώτο γκρουπ των δέκα.

 

Σπυρίδων Γεωργόπουλος

Έκανε μια μεταφορά όπλων. Εις θάνατον και ισόβια, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Διογένης Ελευθεριάδης

eleftheriadis.jpgΑπό τη Σάντα του Πόντου. Μέλος του ΚΚΕ, Τομεάρχης των Δυτικών συνοικιών. «Έσπασε» στην Ασφάλεια και κατέδωσε όσα και όσους γνώριζε. Χρησιμοποιήθηκε και για την επόμενη δίκη, της ΜΛΑ, λίγους μήνες αργότερα. Κατά τον Τάσο Κατσαρό:

Είχε, όμως, επαφές και με τους άλλους δύο τομεάρχες, μέλη άλλων ομάδων και τεχνικών της οργάνωσης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, εφόσον «έσπασε», να αποσυνδεθεί τελείως η οργάνωση και να συλληφθούν οι περισσότεροι. Οι λίγοι που γλίτωσαν βγήκαν στο βουνό. Ο «Σπύρος» ή Διογένης Ελευθεριάδης ήταν η αιτία να εκτελεστούν τουλάχιστον σαράντα από τους σαράντα επτά αντάρτες της ΟΠΛΑ.

Στη δίκη διαχώρισε τη θέση του από τους άλλους κατηγορουμένους, παραδέχτηκε τη δική του συμμετοχή και δήλωσε ότι για όλες τις εγκληματικές πράξεις ευθυνόταν το ΚΚΕ και το Μακεδονικό Γραφείο.

Σημειωτέον ότι συνελήφθη όταν πήγε σε… γάμο με παράνομο αυτοκίνητο, του οποίου ο αριθμός κυκλοφορίας ήταν γνωστός στην Ασφάλεια! Έξι φορές εις θάνατον, πήρε χάρη. Αργότερα έλαβε μια άδεια πλανόδιου μικροπωλητή και πουλούσε τυρόπιττες.

Γεώργιος Σταυρόπουλος

22 ετών. Εκτελεστής του Μοίραρχου Κωφίτσα. Ελασίτης, πυροβολητής. Δήλωσε μετανοιωμένος, αλλά καταδικάστηκε δις εις θάνατον και εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Κωνσταντίνος Μαυρίδης

19 ετών. Βρέθηκαν όπλα στο σπίτι του. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων

Παναγιώτης Ευαγγελίδης

Είχε συμμετοχή στην επίθεση εναντίον ενός περιπτερά. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Ιωάννης Χατζηεμμανουήλ

20 ετών. Είχε πάρει μέρος σε δυο επιθέσεις της ΟΠΛΑ. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Τριαντάφυλλος Κομνηνός

20 ετών. Συμμετείχε στην επίθεση κατά του καφενείου Μπόνου. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το πρώτο γκρουπ των δέκα.

Ιορδάνης Σενόγλου ή Σενλόγλου

Φοιτητής Γεωπονίας. Πυροτεχνουργός. Κατηγορήθηκε ότι αυτός ήταν που ενίσχυσε τις χειροβομβίδες που χρησιμοποιήθηκαν κατά του λεωφορείου των αεροπόρων, με επιπλέον εκρηκτική ύλη. Δις εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Ευστράτιος Παγιαβλάς

pagiavlas.jpg17 ετών. Αναφερόταν ως σύνδεσμος, στο σχεδιάγραμμα του Παπαγεωργίου. Αθωώθηκε. Ο Τάσος Κατσαρός αναφέρει πως παραδέχτηκε (σ’ αυτόν) πως είχε βοηθήσει στη μεταφορά όπλων, μαζί με τον αδερφό του. Ζει στην Καλαμαριά.

Σταύρος Μαρκάκης

Μικρασιάτης πρόσφυγας. Είχε δράση στη Μέση Ανατολή. Συμμετείχε στην επίθεση στο καφενείο του Μπόνου. Δις εις θάνατον, εκτελέστηκε με το πρώτο γκρουπ των δέκα.

Παντελής Ζεμπέογλου

Τον βάρυναν ασαφείς κατηγορίες, αλλά καταδικάστηκε εις θάνατον και εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Άγγελος Κατσαρός

22 ετών, από το Κεφαλάρι Κορινθίας. Αρνήθηκε ότι συμμετείχε στην ΟΠΛΑ. Καταδικάστηκε σε ισόβια και έμεινε στη φυλακή 13 χρόνια. Αμέσως μετά δούλεψε στην ΕΔΑ, ως επαγγελματικό στέλεχος. Συνελήφθη πάλι στις 21 Απριλίου 1967 και αποφυλακίστηκε μετά από τέσσερα χρόνια. Ζει στην Καλαμαριά. (Ο Άγγελος Κατσαρός ήταν ο πατέρας του συγγραφέα Τάσου Κατσαρού)

Περικλής Στεφανίδης

19 ετών. Συμμετείχε στην επίθεση στο καφενείο του Μπόνου. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Γεώργιος Μουτσάκης

Συμμετείχε στην επίθεση στο καφενείο του Μπόνου. Ελασίτης, με ψυχολογικά προβλήματα. Δις εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Χρήστος Μπόγιας

Οδηγός ταξί, κατηγορήθηκε για παράνομα κομματικά αγώγια. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το τρίτο γκρουπ των είκοσι τεσσάρων.

Γεώργιος Μακράς ή Περιστεράς

Ομαδάρχης. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Παναγιώτης Διαμαντίδης

Πήρε μέρος στην επίθεση στο καφενείο της Καρόλου Ντηλ. Εις θάνατον, εκτελέστηκε με το δεύτερο γκρουπ των δεκατριών.

Ακίνδυνος Αλβανός

akindynosii.jpg38 ετών, από την Αγία Παρασκευή Μυτιλήνης. Εργάτης λατομείου, μετέπειτα (το 1945) Νομάρχης Βέροιας. Μέλος του ΚΚΕ από το 1932. Φυλακισμένος στην Ακροναυπλία, δραπέτευσε στα 1943. Τομεάρχης στον Ανατολικό Τομέα, η «ψυχή» της ΟΠΛΑ Θεσσαλονίκης. Αρνήθηκε με επιμονή να παραδεχτεί ότι πίσω από την ΟΠΛΑ βρισκόταν το ΚΚΕ, για τους λόγους που ήδη αναφέρθηκαν. Υποτίθεται ότι το αντάρτικο πόλεων ήταν δημιούργημα του ΔΣΕ.

akindynos-efthimia.jpg Στη δίκη έγινε μεγάλη συζήτηση για τον «πλουσιοπάροχο γάμο» του Αλβανού, συζήτηση που είδα να επαναλαμβάνεται συχνά, στο διαδίκτυο!

apologia_albanou.jpg

Ο Αλβανός απολογήθηκε «εφ’ όλης της ύλης» επιχειρώντας να αντιπαρατεθεί και να απαντήσει πολιτικά σε όσα είχαν ακουστεί στο δικαστήριο. Γράφει ο Τάσος Κατσαρός:

Ο Αλβανός Ακίνδυνος, ο οποίος έμεινε στην απομόνωση όλο το διάστημα, από τη σύλληψή του μέχρι τη στιγμή που εμφανίστηκε στο διακστήριο, έκρινε ότι έπρεπε να υπερασπιστεί πολιτικά όσα έγιναν, για τους παρακάτω λόγους: απολογήθηκε τελευταίος από τους κατηγορούμενους, τα περισσότερα στοιχεία είχαν ήδη αποκαλυφθεί από το σχεδιάγραμμα που βρέθηκε στο σπίτι του Παπαγεωργίου, την κατάδοση και τη συνεργασία με την Ασφάλεια από το Διογένη Ελευθεριάδη και τέλος, το γεγονός ότι οι περισσότεροι συγκατηγορούμενοί του είχαν ήδη αποδεχτεί τις κατηγορίες.

Κατά την άποψή μας, αν δεν τον είχαν στην απομόνωση και αν του δινόταν η δυνατότητα να απολογηθεί πρώτος, μπορεί να αρνούνταν τις κατηγορίες ή μπορεί να αναλάμβανε μόνο την πολιτική ευθύνη, δίνοντας κουράγιο και «γραμμή» στους υπόλοιπους συντρόφους του. Έτσι ο Αλβανός προτίμησε να υπερασπιστεί ξεκάθαρα τη δράση της οργάνωσης, υιοθετώντας την επαναστατική βία ενάντια στο καθεστώς.

Αντίθετα αρνήθηκε να δεχτεί συνολικά το κατηγορητήριο που του απέδωσαν οι Στρατοδίκες, διότι κάτι τέτοιο θα εξέθετε οργανώσεις και πρόσωπα που εμπλέκονταν σε γεγονότα που, είτε είχαν το στοιχείο της υπερβολής είτε δεν έγιναν ποτέ.

Η απόφαση του έκτακτου στρατοδικείου

apofasi.jpg

Ο Βασιλικός Επίτροπος ζήτησε την καταδίκη σε θάνατο 47 κατηγορουμένων. Το στρατοδικείο καταδίκασε σε θάνατο 52 (πήραν χάρη οι τρεις που συνεργάστηκαν και άλλοι δύο), σε ισόβια δεσμά 7 και αθώωσε 8.

3. Οι εκτελέσεις

Οι 47 εκτελέστηκαν σε τρεις διαφορετικές ημερομηνίες.

Στις 17 Οκτωβρίου 1947, στις 6:40 το πρωί, εκτελέστηκαν πίσω από το Γεντί Κουλέ οι πρώτοι δέκα, οι θεωρούμενοι ως πιο επικίνδυνοι – ανάμεσά τους ο Αλβανός και ο Παπαγεωργίου. Αντιγράφω, από το βιβλίο του Τάσου Κατσαρού:

Ο Αλβανός, με αντάρτικα τραγούδια, εμψύχωνε τους υπόλοιπους. Σε λίγο ακολούθησαν και οι άλλοι. (…) ο επικεφαλής του αποσπάσματος, υπίλαρχος Γκίλας, ο οποίος (…) άρχισε να τους ειρωνεύεται, λέγοντάς τους: «εκεί που θα πάτε, καλή αντάμωση» και διάφορα τέτοια λόγια. Τότε ο Αλβανός αιφνιδιαστικά του επιτίθεται και τον χτυπάει στο μάτι με τις χειροπέδες. Οι εφημερίδες της εποχής ανέφεραν ότι «ατάραχος ο Έλλην Αξιωματικός, χωρίς να δείξει ότι θυμώνει, προχώρησε για να συνεχίσει το έργο του». Η αλήθεια, όμως, βρίσκεται στο γεγονός ότι τον Αξιωματικό τον πήγαν βιαστικά στο νοσοκομείο γιατί έχασε το μάτι του. Τουλάχιστον αυτό, το βεβαιώνουν άνθρωποι που είδαν αργότερα τον Γκίλα.

Στον τόπο της εκτέλεσης αρνήθηκαν όλοι να κοινωνήσουν, μέσω του Αλβανού, ο οποίος έδιωξε περήφανα τον παπά, λέγοντάς του ότι άφεση αμαρτιών έχουν ανάγκη οι πραγματικοί εγκληματίες του λαού, που μάλιστα τυχαίνει να είναι πολύ «καλοί χριστιανοί», οι τότε συνεργάτες των Γερμανών, οι σημερινοί συνεργάτες των Άγγλων και σίγουρα αυτοί που τραβούν τη σκανδάλη τη στιγμή αυτή, για να απονείμουν δικαιοσύνη «χριστιανικού τύπου». Προέτρεψε, λοιπόν, το παπά να πάει σ’ αυτούς.

Στις 21 Οκτωβρίου 1947, εκτελέστηκε η δεύτερη ομάδα, των δεκατριών.

execution_second-group.jpg

Οι εφημερίδες της εποχής γράφουν ότι «δεχτήκανε όλοι με μεταμέλεια και ηττοπάθεια να κοινωνήσουν». Ωστόσο «οι μελλοθάνατοι, σε όλην την διαδρομήν τραγουδούν ένα δικό τους τραγούδι, προσποιούμενοι τους ψύχραιμους. Μερικοί μάλιστα δείχνουν και διάθεση ευφυολογίας». Ένας (ο Σενλόγλου) διαχώρισε τη θέση του από τους άλλους, σαν μετανοιωμένος. Ένας άλλος (ο Σταυρόπουλος) φώναξε «έξω οι Άγγλοι από την Ελλάδα» – στο δικαστήριο είχε υποστηρίξει ότι απλά παρασύρθηκε.

Στις 23 Οκτωβρίου 1947, στις 6:50 το πρωί, εκτελέστηκαν οι τελευταίοι 23 και η Ευθυμία Πατσιά.

execution_-3rd-gpoup.jpg

Ο δημοσιογράφος της εποχής αναφέρει ότι οι μελλοθάνατοι τους υποδέχτηκαν στο προαύλιο της φυλακής (όπου, προφανώς, τραβήχτηκε η φωτογραφία) με «υστερικάς κραυγάς, με τραγούδια σε ραγισμένο τόνο, με συναισθήματα έξαλλα που πρόδιδαν την ταραχή της ψυχής τους, με χειρονομίας χαρακτηριστικάς της εντατικής προσπάθειας που κατέβαλαν για να φανούν ψύχραιμοι». Η Ευθυμία Πατσιά, η μοναδική γυναίκα που εκτελέστηκε, «γελούσε, έλεγε καλαμπούρια και τραγουδούσε» – ως την τελευταία στιγμή. Εκτελέστηκε δεμένη με τον καθηγητή Βασδέκη, ο οποίος διακρίνεται δίπλα της χαμογελαστός, στην πρώτη αριστερά φωτογραφία.

4. Σχετικά με την αφήγηση

Τι απόγινε ο αρχηγός;

Φ.Α.ΔΣΕ.22.00055

(Φωτογραφία της εποχής του ΔΣΕ – 24η Ταξιαρχία Καϊματσαλάν. Στη μέση είναι ο Τάσος Γουσόπουλος. Πηγή: http://62.103.28.111/ds/en/rec.asp?id=79929&nofoto=0 )

Είδαμε ότι όλα σχεδόν τα μέλη της οργάνωσης, από το Νο 2 και κάτω («Τάκης» – Ανδρέας Παπαγεωργίου) εκτελέστηκαν μετά τη δίκη. Για τον επικεφαλής, γράφει ο Τάσος κατσαρός:

Ο Τάσος Γουσόπουλος ή «Αλέκος» ή «Χοντρός», ήταν ο Νο 1 της ΟΠΛΑ, ο οποίος δε συνελήφθη. Από μια πληροφορία που έχουμε από κάποιον συγκατηγορούμενό του, χωρίς, όμως, να καταφέρουμε να τη διασταυρώσουμε, ο Γουσόπουλος βρισκόταν στην πόλη της Θεσσαλονίκης, όλη την περίοδο του εμφυλίου. Μια μέρα του 1948 τον εντόπισαν αστυνομικά όργανα και τον περικύκλωσαν. Τότε τον πλησίασε ένας αξιωματικός του οποίου το όνομα ήταν Μαράτος, και τον διέταξε να σηκώσει τα χέρια ψηλά. Ο Γουσόπουλος, με μια αστραπιαία κίνηση, τράβηξε το πιστόλι του και τον πέτυχε στην καρωτίδα. Ο θάνατος του Μαράτου ήταν ακαριαίος. Έτσι, εκμεταλλευόμενος τον αιφνιδιασμό των υπολοίπων αστυνομικών, ξέφυγε από τον αστυνομικό κλειό. Στα τέλη του ’49, μετά την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού, πέρασε κι αυτός στις Ανατολικές χώρες. Η γυναίκα του Αλβανού μας είπε ότι ζούσε στη Θεσσαλονίκη πριν από μερικά χρόνια, αλλά δεν μπορέσαμε να τον βρούμε.

Ο Τάσος Γουσόπουλος μετά την ήττα του ΔΣΕ βγήκε έξω, δούλεψε μερικά χρόνια (ως το 1953, τουλάχιστον) με τους σλαβομακεδόνες και μετά τον έστειλαν πάλι στη Θεσσαλονίκη, για παράνομη δουλειά. Εκεί τον έπιασε η ασφάλεια, μαζί με τη γυναίκα του, αυτός αποφάσισε να συνεργαστεί, βγήκε πάλι έξω, τα είπε όλα στο Ζαχαριάδη και αυτός τον έστειλε δύο φορές στη Θεσσαλονίκη, ως ξεκάρφωμα: η ασφάλεια να ασχολείται με αυτόν, ενώ άλλοι (που δεν τους γνώριζε) θα έφτιαχναν πραγματικές παράνομες οργανώσεις (δεν ξέρω πόσο έγιναν τέτοιες).

Η τελευταία αναφορά στο Γουσόπουλο που εντόπισα (πλην αυτών που γράφει ο Κατσαρός) είναι του 1957, στην 7η Ολομέλεια που διέγραψε τον Ζαχαριάδη, στη Ρουμανία, όταν ο Μπαρτζιώτας ανάφερε πως ο Γουσόπουλος είναι ακόμα στη Θεσσαλονίκη και να τον ειδοποιήσουν να έρθει έξω, για να επιβεβαιώσει την αθωώτητα του Ζαχαριάδη.

(Πηγές: το δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, 1049-1968, και
Τζιάρας Κωνσταντίνος, πρωτεύουσα μεταπτυχιακή εργασία, «Ελληνικός Κομμουνιστικός προσφυγικός τύπος στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Η περίπτωση του περιοδικού Νέος Κόσμος, 1949-1974»)

Μουσχουντής

Υπεύθυνος για τις συλλήψεις και την εξάρθρωση της ΟΠΛΑ ήταν ο τότε μοίραρχος Ν. Μουσχουντής, κουμπάρος του Τσιτσάνη και λάτρης του ρεμπέτικου – ο μετέπειτα πασίγνωστος Θεσσαλονικάρχης, το όνομα του οποίου φέρουν δεκάδες δρόμοι στους δήμους της πόλης. Ο ίδιος ήταν ανάμεσα στους προσδιορισμένους για εκτέλεση στόχους της ΟΠΛΑ.

Ο Απόστολος και οι δύο Ευθυμίες

Ο Απόστολος Πατσιάς ήταν ο τρίτος που συμμετείχε στην επίθεση εναντίον των αεροπόρων. Δεν συνελήφθη, γιατί είχε προλάβει να βγει στο βουνό, στη Χαλκιδική. Εκεί έμαθε πως η γυναίκα του είχε συλληφθεί γιατί στο σπίτι τους βρέθηκαν, χτισμένα στο μαγειρείο, έξι αυτόματα. Μετά από αυτό, προσπαθώντας να σώσει την Ευθυμία, ο Απόστολος παράτησε το ΔΣΕ, επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη, παρουσιάστηκε στην Ασφάλεια και ανέλαβε όλη την ευθύνη για τον οπλισμό. Ο ίδιος δεν διώχτηκε, γιατί συνέπεσε η παράδοσή του με την μηνιαία αμνηστία που είχε χορηγήσει η κυβέρνηση Σοφούλη, σε όποιον αντάρτη παραδινόταν. Η Ευθυμία δυσανασχέτησε με την πράξη του και αυτός έφυγε από το επισκεπτήριο πικραμένος. Μετά την εκτέλεσή της συναντήθηκε με τη γυναίκα του επίσης εκτελεσμένου Αλβανού Ακίνδυνου (επίσης Ευθυμία – εκτός αν έχει κάνει κάποιο λάθος στα ονόματα ο Τάσος Κατσαρός), παντρεύτηκαν και έκαναν μαζί μια κόρη. Ο Απόστολος μεγάλωσε τα δυο παιδιά του εκτελεσμένου φίλου, συντρόφου και καθοδηγητή του – ο Χρήστος μάλιστα σπούδασε Πολιτικός Μηχανικός. Ιδεολογικά ανήκε στο ΚΚΕ, ως το τέλος της ζωή του.

Ιορδάνης Σαπουτζόγλου

Θεσσαλονικιός, γεννημένος στα 1924, πυγμάχος. sapoutzoglou1.jpgΑπό τους πλέον ένθερμους «αντάρτες πόλης» της ΟΠΛΑ. Είχε πάρει μέρος τουλάχιστον σε τρεις ενέργειες – μεταξύ των οποίων η επίθεση στους αεροπόρους. Μετά την εξάρθρωση της ΟΠΛΑ ήταν καταζητούμενος και εντοπίστηκε κρυμμένος στα «ναυάγια», εκεί που βρίσκεται σήμερα το «Μακεδονία Παλλάς». Αντάλλαξε πυροβολισμούς με τους αστυνομικούς και αυτοκτόνησε, για να μη συλληφθεί. Ένας δρόμος των Συκεών φέρει το όνομά του.

ΜΛΑ και Λαϊκοί Εκδικητές

Μετά την εξάρθρωση της ΟΠΛΑ ακολούθησαν οι εξαρθρώσεις της ΜΛΑ (Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνα) και των Λαϊκών Εκδικητών, της ομάδας στην οποία συμμετείχε ο Χρόνης Μίσσιος.

mla_ellinikos_vorras.jpgΣτη δίκη της ΜΛΑ, από τους εξήντα τέσσερις κατηγορούμενους, καταδικάστηκαν σε θάνατο οι τριάντα ένας και εκτελέστηκαν τελικά πολύ λιγότεροι. Από τους Λαϊκούς Εκδικητές δεν εκτελέστηκε κανένας.

Η αφήγηση του Γ. Μόδη

(Γεωργίου Μόδη, Τέσσαρες δίκες στη Θεσσαλονίκη, Αθήναι 1959. Στο δίκτυο:http://www.scribd.com/doc/13433519/-1959)

Ο Κατσαρός αναφέρει ότι ο Παπαγεωργίου (το νο 2) πήγαινε στο δικαστήριο υποβασταζόμενος, λόγω των βασανιστηρίων που είχε υποστεί. Και αφήνει να εννοηθεί ότι αυτός ήταν και ο λόγος που έδωσε «στο πιάτο’ την οργάνωση στην Ασφάλεια.

Ο Μόδης, ωστόσο, αφηγείται μια εντελώς διαφορετική ιστορία, επιμένοντας ότι ουδείς βασανίστηκε. Ο Παπαγεωργίου, αναφέρει, έδωσε το νήμα για την εξάρθρωση άθελά του, από μια απίστευτη, εξωφρενικά απίστευτη, σύμπτωση.

(Υπάρχει στη σελίδα 9 της αναπαραγωγής που αναφέρθηκε)

Ειρήσθω εν παρόδω ότι ο Μόδης μονάχα τον Ακίνδυνο Αλβανό παραδέχεται «ως άντρα», με κριτήριο τη στάση του στο στρατοδικείο. Δε λαμβάνει ωστόσο υπόψη τη στάση των περισσοτέρων από τους «47» την κρίσιμη ώρα, δηλαδή τη στιγμή της εκτέλεσής τους.

Η καταγωγή των κατηγορουμένων

Κατέγραψα την καταγωγή των κατηγορουμένων, όπου αναφερόταν στο βιβλίο του Κατσαρού. Πόντος, Λέσβος, Νάξος, Κρήτη, Πελοπόννησος, πόλεις και χωριά της Μακεδονίας. Πρόσφυγες και οικονομικοί μετανάστες οι περισσότεροι. Νομίζω πως οι εκ καταγωγής Θεσσαλονικείς ήταν οι λιγότεροι.

Η περιγραφή της επίθεσης κατά των αεροπόρων, από τον Γ. Μόδη

(Στο δίκτυο:http://www.scribd.com/doc/13433519/-1959)

… Το μεγάλο κίτρινο λεωφορείο της αεροπορίας  ήλθε και στάθηκε στην «Στάση Μισραχή» να παραλάβει αεροπόρους για το αεροδρόμιο κατά τα καθιερωμένα. Η ώρα ήταν 7 και 10 λεπτά (…) Ξάφνου δύο τρομακτικοί κρότοι τράνταξαν τον τόπο και τον γέμισαν καπνό. Δύο χειροβομβίδες ενισχυμένες έπεσαν στο λεωφορείο. Η πρώτη έσπασε το μπροστινό κρύσταλλο και έσκασε στα πόδια του οδηγού που τον έκανε κομμάτια. Η δεύτερη ρίχθηκε από το πίσω μέρος, όπου ήταν και η έξοδος την στιγμή που αλαφιασμένοι οι Αξιωματικοί επιχείρησαν να πηδήξουν κάτω (…)

Η Στάση Μισραχή όπου ξετυλίχθηκε με κινηματογραφική γοργότητα η φρικαλέα σκηνή βρίσκεται στην κεντρική λεωφόρο που αρχίζει από τον Λευκό Πύργο και απλώνεται προς την  Ανατολική πλευρά της Θεσσαλονίκης προς το Ντεπό.

Τα κοριτσάκια ενός γειτονικού σχολείου είδαν 3 αγριεμένοι άνδρες να φεύγουν προς τα πάνω κρατώντας πιστόλια στα χέρια. Δύο μισολαβωμένοι αεροπόροι δοκίμασαν να τους κυνηγήσουν. Αλλ’ ήταν και άοπλοι (…)Ένα αόρατο χέρι έβγαινε κάθε τόσο απ’ τη σκιά και σκόρπιζε πένθη και τρόμο. To κράτος είχε ρεζιλευτεί (…) Γνωστοί και φίλοι με σταματούσαν στο δρόμο επειδή αρθρογραφούσα τότε στις εφημερίδες και μου έλεγαν «Τρελάθηκες; θα σε σκοτώσουν. Φύγε απ’ εδώ. Τα σκυλιά δεν χωρατεύουν» (…) Δεν χωρούσε αμφιβολία. Το φοβερό έγκλημα ήταν έργο  της ΟΠΛΑ, του τρομακτικού παρακλαδιού του ΚΚΕ.  Είχαν ήδη ριχθεί άλλες χειροβομβίδες στο καφενείο «Ελληνικόν», εις το Α’ Αστυνομικό Τμήμα, σε μια αστυνομική περίπολο, κ.λπ.

Για την επιλογή του στόχου στην επίθεση κατά των αεροπόρων

Το πόσο φτωχές ήταν οι επιτελικές δυνατότητες αυτής της οργάνωσης φαίνεται από την επιλογή ως στόχου του λεωφορείου των αξιωματικών της αεροπορίας.
Ενώ είχαν την δυνατότητα να χτυπήσουν τα επιτελικά αυτοκίνητα των Διοικητών της Αεροπορικής Βάσης του Σέδες, της 336 Μ.Δ. και της 335 Μ.Δ., που εκινούντο και εκείνα στο ίδιο δρομολόγιο, και την ίδια περίπου ώρα, με διαφορά λίγων λεπτών, και ήταν συνήθως κατάμεστα από αξιωματικούς- κατά μεγάλη πλειοψηφία , ιπτάμενους- προτίμησαν το λεωφορείο που μετέφερε κυρίως αξιωματικούς μη ιπτάμενους. Εάν επέλεγαν ως στόχο τα ευπαθή επιτελικά αυτοκίνητα οι απώλειες στο λιγοστό έμψυχο δυναμικό των πιλότων θα ήταν όχι μόνο οδυνηρότερες για την αεροπορία αλλά και δυσαναπλήρωτες.

(Ηλίας Κατραλαμάκης, Η ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΣΤΟΝ “ΕΜΦΥΛΙΟ”, Τόμος Α΄, Αθήνα 1998, σελ.362-364)

Μάλλον είχαν λάθος πληροφορία, όπως προκύπτει απ’ όσα είπε ο Ακίνδυνος Αλβανός στην απολογία του:

Εμείς, φυσικά, τους ιπτάμενους θέλαμε. Γιατί αυτοί είναι που αδιάκριτα χτυπούν. Και έπρεπε να φέρουμε χτύπημα για να σκεφτούν, ότι για όλες τις φορές που χτύπησαν τον κόσμο αδιάκριτα, όπου να ‘ναι θα τιμωρηθούν, ακόμη και μέσα στη Θεσσαλονίκη.
Εγώ καθόμουν στην οδό Μισραχή. Έβλεπα ότι περνούσαν πολλά αυτοκίνητα, χωρίς να ξέρω πολλά πράγματα. Συζητώντας, συμφωνήσαμε ότι ένα συγκεκριμένο αυτοκίνητο μετέφερε τους ιπτάμενους. Από που πήρε ο Αλέκος τις πληροφορίες δεν ξέρω. Βρήκα, όμως, τον τρόπο και τα μέσα για να χτυπήσουμε τους αεροπόρους.

Γιάννης Ιωάννου

(Από το βιβλίο του Το δικό μας αίμα, σελ. 163)

«Όταν οι αριστεροί σκότωσαν με χειροβομβίδες τους αεροπόρους στη στάση Μισραχή, ένα σμήνος καταδιωκτικά έκαμνε επίμονους κύκλους πάνω από το κέντρο, πολυβολώντας ακατάπαυστα τον απογευματινό ουρανό. Υποθέσαμε πως θα πρόκειται για καμιά εικονική αερομαχία. Μα όταν πέρασε σε λίγο πεζοπορώντας η ομαδική κηδεία ζωσμένη από αστυνομία και στρατό, καταλάβαμε πως αυτούς τιμούσε συναδελφικά το σμήνος και από αυτούς επάνω πήγαινε, θυμάμαι τον υπουργό τότε, Παναγιώτη Κανελλόπουλο να ακολουθεί, κλεισμένος στον εαυτό του, τα φέρετρα».

Οι αναλογίες της ΟΠΛΑ με τη 17 Νοέμβρη.

Χρησιμοποίησα τη λέξη «αναλογίες» και όχι «ομοιότητες», σκόπιμα. Και οι αναλογίες είναι πολλές.

Οι δυο οργανώσεις δρούσαν στο όνομα της «αριστεράς», με διαφορετικές (φυσικά) πολιτικές στοχεύσεις.

Οι δυο οργανώσεις είχαν παρόμοια λογική στην επιλογή των στόχων τους. Πχ δοσίλογοι / βασανιστές της χούντας. Ή, αστυνομικές περίπολοι / επιθέσεις στα ΜΑΤ. Παρακολουθούσαν για καιρό τα πρόσωπα – στόχους. Ανέβαλαν ή ματαίωσαν ενέργειες γιατί θα κινδύνευαν τρίτα πρόσωπα κλπ.

Οι δυο οργανώσεις είχαν δομή που παρουσιάζει μεγάλες αναλογίες, και σε κάποια επίπεδα, σχεδόν ομοιότητες.

Οι δυο οργανώσεις διέθεταν και έκρυβαν σε γιάφκες μεγάλες ποσότητες οπλισμού (ο οποίος τους ήταν πρακτικά άχρηστος)

Οι δυο οργανώσεις χρησιμοποίησαν παρόμοια όπλα για να πλήξουν τους στόχους τους: πιστόλια ή χειροβομβίδες (αντί ρουκέτες). Η ΟΠΛΑ δεν χρησιμοποίησε εκρηκτικούς μηχανισμούς με χρονοδιακόπτη, διότι δεν πρόλαβε (υπήρχε ένας «Σιδηρόπουλος» που ετοίμαζε ωρολογιακή βόμβα, δικάστηκε στην επόμενη δίκη, της ΜΛΑ)

Οι αναλογίες συνεχίζονται ακόμα και σε ό,τι αφορά τα πρόσωπα. Ωστόσο, στο σημείο αυτό δεν θέλω να επιμείνω.

Οι διαφορές, είναι προφανείς – κυρίως πολιτικές, αλλά όχι μόνο. Μια από τις μη πολιτικές διαφορές είναι ο υψηλός επαγγελματισμός της 17Ν έναντι του ερασιτεχνισμού της ΟΠΛΑ. Η πρώτη οργάνωση επέζησε σχεδόν 30 χρόνια, η δεύτερη μόνο για 10 μήνες.

(σχόλιο σε παλαιότερη ανάρτηση)

…οι αναλογίες που επισημαίνεις είναι, νομίζω, κοινοί τόποι συνωμοτικών οργανώσεων με πρωταρχικό στόχο τη βία ενάντια στην εξουσία, σε όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα και σε όλες τις χώρες του κόσμου.

Οι -προφανείς, όπως λες- πολιτικές διαφορές είναι μάλλον ισχυρότερες.

Κυριότερη είναι ότι η ΟΠΛΑ ήταν παράγωγο ενός συγκροτημένου (και ισχυρού) πολιτικού οργανισμού, με ό,τι αυτό σημαίνει σε επίπεδο εκπροσώπησης και πραγματικής πολιτικής απήχησης, ενώ η 17Ν ένα περίκλειστο σύνολο εξ ορισμού ξεκομμένο από όποια πολιτική διεργασία. Ο ερασιτεχνισμός της μιας και ο «επαγγελματισμός» της άλλης εν μέρει από αυτήν την πρωταρχική διαφορά προέρχονται. Μια βιαστικά συγκροτημένη ομάδα κρούσης που τη δημιουργεί ένας κομματικός μηχανισμός μέσα στις πολύ αρνητικές γι’ αυτόν συνθήκες της Θεσσαλονίκης του ’46, δεν θα μπορούσε παρά να είναι χαλαρή έως τρύπια από συνωμοτικής πλευράς. Η 17Ν μην έχοντας, προγραμματικά, να δώσει λόγο σε κανέναν, είχε κάθε ευχέρεια να περιφρουρεί τα του μικροσκοπικού οίκου της.

 

5. Σύντομος επίλογος

«Πόλη των φαντασμάτων» είπαν τη Θεσσαλονίκη – κάτι που, προσωπικά δεν με βρίσκει σύμφωνο, όπως έχω γράψει στην καλύβα:

https://panosz.wordpress.com/2008/04/24/las_bougatsas-24/ )

Δεν πιστεύω στα φαντάσματα, αλλά με συναρπάζει να μαθαίνω ιστορίες (την Ιστορία) για τους τόπους που περνώ – ιδιαίτερα για την πόλη που ζω. Η ιστορία του αντάρτικου πόλης 1946-47 της Θεσσαλονίκης είναι μια συναρπαστική, συγκλονιστική ιστορία. Την έμαθα τυχαία, όταν ξεφύλλισα στον ΙΑΝΟ το βιβλίο του Τάσου Κατσαρού. exofilo.jpg (κλικ, για μεγέθυνση). Διαβάζοντας το βιβλίο είδα έναν ολόκληρο κόσμο να ζωντανεύει.

Ο Κατσαρός δεν γράφει ως ουδέτερος τρίτος, γράφει με σκοπό την «εξιδανίκευση» των ανταρτών της ΟΠΛΑ και την «εξουθένωση» της αντίπαλης (νικήτριας) παράταξης. Αυτό τον παρασύρει, αρκετές φορές, σε άκριτη (και γι’ αυτό αναποτελεσματική) υποστήριξη / διακαιολόγηση κάθε ενέργειας των ανταρτών της ΟΠΛΑ, τους οποίους θαυμάζει ανυπόκριτα και απεριόριστα. Υποστηρίζει, για παράδειγμα, ότι όσοι εκτελέστηκαν από τη «στενή αυτοάμυνα» ήταν αξιωματούχοι της αντίπαλης πλευράς, συμπεριλαμβάνοντας(;) σ’ αυτούς τον άτυχο σμηνίτη – οδηγό του λεωφορείου των αεροπόρων, που σκοτώθηκε από την έκρηξη της πρώτης χειροβομβίδας. Δικαιολογεί και τις πρακτικά «τυφλές» επιθέσεις σε αστυνομικά τμήματα ή περιπόλους, όπου οι στόχοι υποχρεωτικά θα ήταν απλοί αστυφύλακες ή χωροφύλακες. Για να μη μιλήσουμε για τους περιπτεράδες και τις τυφλές (επίσης) επιθέσεις στα καφενεία…

Αξιολογώντας την οργάνωση και τη δράση της ΟΠΛΑ Θεσσαλονίκης στα 1946-47 διαπιστώνει κανείς το μεγάλο βαθμό ερασιτεχνισμού των στελεχών και των μελών της. Με εξαίρεση έναν και μοναδικό «επαγγελματία», τον αρχηγό Τάσο Γουσόπουλο («Αλέκο» ή «Χοντρό») ο οποίος δεν συνελήφθη ποτέ, οι υπόλοιποι δρούσαν με πραγματική αφέλεια. Ο Παπαγεωργίου, Νο 2 της οργάνωσης, είχε στο σπίτι του σχεδιάγραμμα με τα πραγματικά ονόματα των μελών, διευθύνσεις κλπ. Μεγάλες (και απολύτως άχρηστες) ποσότητες οπλισμού διακινούνταν συνεχώς μέσα στη Θεσσαλονίκη, με μοναδικό αποτέλεσμα την ενοχοποίηση δεκάδων ανθρώπων. Η ίδια η επιλογή των στόχων αλλά και η υλοποίηση των επιθέσεων δείχνει τις πραγματικές πολιτικές και οργανωτικές δυνατότητες της οργάνωσης, οι οποίες ήταν τουλάχιστον φτωχές – και πάντως δεν ήταν σε θέση να επηρεάσουν στο παραμικρό τις γενικότερες εξελίξεις.

Ωστόσο πρέπει να τονιστεί ότι στην ΟΠΛΑ της Θεσσαλονίκης έδρασαν στελέχη με απεριόριστες δυνατότητες, όπως ο Γουσόπουλος και ο Αλβανός και αφοσιωμένοι, αδίστακτοι και ικανότατοι αντάρτες πόλης, όπως ο Σαπουτζόγλου (που αυτοκτόνησε) και άλλοι. Εκείνο που καθόρισε την πλήρη αποτυχία στη δράση τους (πολιτική και στρατιωτική) ήταν η τρομερή πίεση χρόνου. Δεν υπήρχε χρόνος για συστηματική οργάνωση και προετοιμασία, όλα έπρεπε να γίνουν εκ των ενόντων, το συντομότερο: ο εμφύλιος βρισκόταν σε εξέλιξη και οι ανάγκες της πλευράς Ζαχαριάδη ήταν άμεσες και πιεστικές. Αυτό οδήγησε σε αστοχίες όπως η πλημμελής προετοιμασία των επιχειρήσεων, η κυριολεκτικά ερασιτεχνική περιφρούρηση της οργάνωσης και, φυσικά, στην απρόσεκτη (πολλές φορές) επιλογή των μελών. Το αποτέλεσμα ήταν ένα σχετικά πολυπρόσωπο δίκτυο μαχητών και ανθρώπων σε υποστηρικτικές δράσεις, που πλησίαζε τα εκατό άτομα, σε μια μεσαίου μεγέθους πόλη, όπως ήταν τότε η Θεσσαλονίκη. Το παράξενο είναι, σε αυτές τις συνθήκες, ότι η ΟΠΛΑ δεν εξαρθρώθηκε πολύ νωρίτερα και ότι κατάφερε να έχει, έστω, τη δράση που είχε. Παράξενο, αλλά έχει τις (πιθανές) ερμηνείες του.

 

 

Advertisements

15 σκέψεις σχετικά με το “Το αντάρτικο πόλης στη Θεσσαλονίκη”

  1. Η απολογία του Ακίνδυνου Αλβανού, όπως την έχει καταγράψει ο Κατσαρός.

    Πρόεδρoς: «Κατηγορούμενε, γνωρίζεις την κατηγορία σου. Τι απολογείσαι;»

    Kατηγoρoύμενoς : «Είμαι από το χωριό Αγία Παρασκευή Μυτιλήνης. Το 1932 οργανώθηκα στο ΚΚΕ γιατί είναι κόμμα της εργατικής τάξης. Είμαι εργάτης και συλλογικά ανήκω σ’ αυτό. Από τότε που οργανώθηκα στο κόμμα, με την καθοδήγησή του, πάλεψα για την εξυπηρέτηση του εργαζόμενου λαού και για ζητήματα του χωριού, κυρίως για τους ακτήμονες. Σαν πρόεδρος του Συνεταιρισμού ακτημόνων, πάλεψα να πάρω τα τσιφλίκια, τα ανταλλάξιμα. Η δουλειά μου αυτή χαρακτηρίστηκε αναρχική και εκτοπίστηκα ένα χρόνο στη Σίκινο. Πάλεψα επίσης ενάντια στους φόρους και τους φοροεισπράκτορες που έρχονται και πανικοβάλουν τον κόσμο. Παλέψαμε για την αναστολή των ενταλμάτων, για να τα πληρώσουν οι αγρότες όταν θα έχουν συγκομιδή.
    Η αναστολή πέτυχε, αλλά εγώ φυλακίστηκα επτά μήνες για αντίσταση κατά της αρχής. Οι δύο φυλακίσεις μου δεν προήλθαν από την προσπάθειά μου να ευνοήσω το άτομό μου, αλλά γιατί πάλευα για την καλυτέρευση της ζωής της τάξης που υπηρετεί το συμφέρον του λαού, γιατί έτσι θα βελτίωνα και το ατομικό μου συμφέρον.
    Την 4η Αυγούστου περνώ όλα τα βασανιστήρια της Ασφάλειας και κλείνομαι στο κάτεργο της Ακροναυπλίας , στην Ελληνική Βαστίλη. Με έκλεισαν μέσα επ’ αόριστον, έως ότου κάνω δήλωση. Κάθισα επτά χρόνια. Δεν αναγνώρισα την κυβέρνηση. Δεν αποκήρυξα τον κομουνισμό, γιατί πίστευα και πιστεύω ότι μονάχα μ’ αυτόν θα ζήσει ο λαός την καλυτέρευση της ζωής που περιμένει. Μέσα στην Ακροναυπλία ήμασταν αρκετοί κομουνιστές, περίπου χίλιοι. Όμως, απ’ όσους πέρασαν, μόνο εξακόσιοι επιβίωσαν. Οι άλλοι πέθαναν από φυματίωση και άλλες αρρώστιες.
    Όταν μας χτύπησε ο Ιταλικός φασισμός, και εισέβαλαν στην πατρίδα μας, ζητήσαμε από την κυβέρνηση να μας βγάλει για να πολεμήσουμε. Κάναμε υπόμνημα όλοι οι φυλακισμένοι γι’ αυτό το σκοπό. Αντί γι’ αυτό, ενίσχυσαν τη φρουρά και μας φύλαγαν ακόμη πιο σίγουρα.
    Στο μέτωπο πολέμησαν δυο αδέλφια μου. Ο ένας σκοτώθηκε.
    Εδώ πρέπει να τονίσω και το ανοιχτό γράμμα του αρχηγού Νίκου Ζαχαριάδη, που καλούσε τον Ελληνικό λαό, τους κομουνιστές και κάθε σπίτι, να γίνει φρούριο για να διώξουν τον εισβολέα. Και αυτό είναι κάτι που χαρακτηρίζει τους κουμουνιστές. Αναγνωρίσαμε την κυβέρνηση, παρόλο που μας είχε μέσα. θέλαμε να πολεμήσουμε για την πατρίδα. Αυτό το τονίζω, γιατί δείχνει τον πατριωτισμό των κομουνιστών και για να δείξω ότι δεν ήμασταν όπως θέλουν να μας χαρακτηρίζουν.
    Η φρουρά έρχεται σε επαφή με τους πρώτους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές που ήρθαν, με σκοπό να μας παραδίνει έναν έναν. Μας φύλαγαν χωροφύλακες, παρά τους βομβαρδισμούς που γίνονταν στο λιμάνι. Οι βομβαρδισμοί ήταν συχνοί επειδή έφευγαν από κει τα Αγγλικά πλοία. Παρέδωσαν στους Γερμανούς δύο χιλιάδες κομουνιστές στις φυλακές, στα ξερονήσια και στα στρατόπεδα και τον αρχηγό μας, Νίκο Ζαχαριάδη, από την Ασφάλεια.
    Όταν ήρθαν και άλλα στρατεύματα και οι Ιταλοί οχύρωσαν το μέρος, επειδή ήταν λιμάνι και για να μην κάνουν αποβίβαση οι Εγγλέζοι, διέλυσαν το στρατόπεδο κι εμάς, που ήμασταν μέσα στα οχυρά, μας έστειλαν όλους σε άλλα στρατόπεδα. Μάλιστα έβγαλαν άτομα από τα στρατόπεδα και τα τουφέκισαν, γιατί έγινε σαμποτάζ από το ΕΑΜ σε ένα εργοστάσιο.
    Εμένα μαζί με άλλους μας μετέφεραν στη «Σωτηρία», σε ένα ξεχωριστό μέρος που είχαν κάνει σαν φυλακή και μας φύλαγαν εκεί. Δε βγαίναμε καθόλου. Aυτή η δουλειά γίνεται το 1943. Κάθισα εκεί δύο μήνες και με τη βοήθεια του Εφεδρικού ΕΛΑΣ Αθηνών, δραπετεύσαμε και φύγαμε, καθείς για εκεί που τον καλούσε το καθήκον.
    Εγώ μαζί με άλλους, τράβηξα για τη Μακεδονία και ανέβηκα στην ελεύθερη Ελλάδα. Οργάνωσα το νοσοκομείο ανταρτών στο χωριό Αβδέλλες και από κει πέρασα στη Βέροια, στο Γιδά, στη Νάουσα κτλ.
    Εδώ πρέπει να τονίσω πως σ’ αυτή την περίοδο, με την εισβολή των κατακτητών, παρουσιάζεται κατάσταση πανικού και ο λαός δεν ξέρει από ποιον να ζητήσει συμβουλή, τι πρέπει να κάνει. Η κυβέρνηση με το βασιλιά και την ακολουθία της, τραβάνε για το Κάιρο. Άλλοι πλουτοκράτες κοιτάνε να γλιτώσουν. Άλλη μερίδα έχει μια παθητικότητα και δίνει μια απογοήτευση στο λαό. Άλλη μερίδα είναι φασιστική, όπως η 5η φάλαγγα που πρόδωσε και το στρατό».

    Πρόεδρoς : «Να περιοριστείς στις κατηγορίες σου. Αυτά δεν ενδιαφέρουν την υπόθεση».

    Kατηγoρoύμενoς : «Εννοώ τον Τσολάκογλου. Η κατάσταση εξελίσσεται έτσι, ώστε οι κομουνιστές και τα άλλα μικρά κόμματα, που αποτελούνται από γνήσιους πατριώτες, να δίνουν θάρρος στο λαό, για την επίθεση και την απελευθέρωση του τόπου. Έχουμε ένα σωρό αγώνες να απαριθμήσουμε.
    Εδώ, δυστυχώς, όταν ακούσουν ότι κάποιος είναι Εαμίτης, φτάνει για να τον χαρακτηρίσουν δεν ξέρω κι εγώ πώς. Και από τους συγκατηγορούμενούς μου, παρατήρησα ότι ντρέπονται και φοβούνται να το πουν. Το ΕΑΜ δεν ήταν κόμμα. Ήταν εθνικός συνασπισμός. Και συγκέντρωνε κόσμο από όλα τα στρώματα του λαού, από τον εργάτη, αγρότη, βιοτέχνη, επιστήμονα, μέχρι τον κληρικό. Και είδαμε στο Εθνικό Συμβούλιο πως αντιπροσωπευόταν.
    Εκτός από το ΕΑΜ, υπήρχε και το μαχητικό μέρος του, ο ΕΛΑΣ. Εδώ κατηγορήθηκε ο ΕΛΑΣ ότι δεν πολέμησε, αλλά ότι έριξε μόνο μερικές πιστολιές. Αυτό είναι ντροπή για το κίνημα Εθνικής Αντίστασης της Ελλάδος, που φημίζεται στο εξωτερικό».

    Πρόεδρoς : «Τι σχέση έχουν όλα αυτά με την κατηγορία σου;»

    Κατηγορούμενος: «Παρέλειψα να απανrήσω στο μάρτυρα Σκουλαρίκη και να του πω ότι η κυβέρνηση, φεύγοντας από δω, είχε δώσει εντολή να κρύψουν τους φακέλους των κομουνιστών. Όχι μόνο δεν έγινε αυτό, αλλά επιπλέον τους παρέδωσαν στους Γερμανούς και εδώ έχουν τη φωτογραφία μου στην Ασφάλεια. Το 1943 έρχομαι στη Μακεδονία. Ο κάμπος του Γιδά ήταν η μόνη περιφέρεια που είχε απ’ όλες τις παρατάξεις. Και όλα τα στρατεύματα των κατακτητών περνούσαν από κει, όταν έπρεπε να κινηθούν στα μετόπισθεν. Δεν είναι μικρό πράγμα ότι η περιφέρεια της Βέροιας βαστά όλη τη Μακεδονία. Και όπως τη βαστά, μπορεί να αντιμετωπίσει όποιον περάσει και όποιον θέλει να τραβήξει παραπέρα. Γι’ αυτό και η περιφέρεια είχε μεγάλη σημασία. Σ’ αυτήν πήγα κι εγώ. Θα σας πω τη δράση μου εκεί.
    Στην Κρύα Βρύση ήταν ο Πούλος ο οποίος εξορμούσε σ’ όλο τον κάμπο και λεηλατούσε τα πάντα. Ήταν και ο Μιχάλ – Αγάς που έκανε το ίδιο. Ήταν από την άλλη μεριά και ο Κισσά – Μπαζάκ, που έκανε την ίδια δουλειά, όπως η Π.Α.Ο. που διαλύθηκε.
    Ειδικότερα για τους κομμουνιστές έχει μιλήσει ο ίδιος ο Τσόρτσιλ. Μίλησε για το ελληνικό μικρό, πατριωτικό κομμουνιστικό κόμμα. Φυσικά, τώρα το αρνούνται. Παρουσιάζουν τα πράγματα όποτε θέλουν έτσι και όποτε θέλουν αλλιώς. Όπως τον ΕΛΑΣ, ο οποίος πήρε συγχαρητήρια από το αρχηγείο της Μέσης Ανατολής και έδωσε ένα σωρό μάχες με τους Γερμανούς. Στο τέλος είπαν ότι έγινε κομματικός αγώνας. Μετά την απελευθέρωση δε θα πούμε για την Εθνική Κυβέρνηση».

    Πρόεδρος: «Αυτά δε μας ενδιαφέρουν».

    Κατηγορούμενος: «Ωστόσο πρέπει να ξέρετε ότι φαγώθηκαν όλα τα ψώνια στο Λίβανο και κατέβηκε η αντιπροσωπία της Π.Ε.ΕΑ. που έκανε το κίνημα της Εθνικής Αντίστασης και τα υπουργεία περιορίστηκαν σε επτά μόνο. Παρ’ όλα αυτά, εμείς, με τον πατριωτισμό μας, που δε θέλαμε να γίνει εμφύλιος πόλεμος, δεχτήκαμε με επτά υπουργεία να γίνει Εθνική Κυβέρνηση, για να περάσουμε ομαλά στην πολιτική ζωή, χωρίς αιματοχυσία. Είναι γνωστά τα γεγονότα του Δεκέμβρη. Δεν ήμασταν εμείς που τα προκαλέσαμε.»

    Πρόεδρoς: «Κάνεις απολογία δική σου ή του ΕΑΜ;»

    Kατηγoρoύμενoς : «Είπατε πολλές περικοκλάδες, γι’ αυτό απαντώ. Η κατηγορία προέρχεται ύστερα από μια κατάσταση που δημιουργήθηκε και θα πρέπει να την αναλύσω».

    Πρόεδρoς: «Δεν χρειάζεται ανάλυση. Τα είπε ο Παπαγεωργίου».

    Κατηγορούμενο;: «ο Παπαγεωργίου τα είπε για τον εαυτό του. Εγώ δύο λόγια θα πω για το ζήτημα της μεταδεκεμβριανής κατάστασης.
    Από τους Ελασίτες και τους Εαμίτες είχαμε μέχρι τις εκλογές 1.500 σκοτωμένους, από κρατικά και παρακρατικά όργανα, δεκαεπτά χιλιάδες (17.000) φυλακισμένους και κάπου εκατό χιλιάδες σκόρπιους εδώ κι εκεί. Κι όλα αυτά ενώ η Βάρκιζα έλεγε ότι θα κατέβουμε σε πολιτικό αγώνα και ότι δεν έπρεπε να χτυπιόμαστε εδώ. Αυτό όμως δεν έγινε. Οι κυβερνήσεις δεν μπόρεσαν να κάνουν τίποτε άλλο, παρά να κατευθύνουν την κατάσταση πιο αποφασιστικά για να χτυπήσουν την αριστερά. Μέχρι τότε άφηναν τις συμμορίες να δρουν ανενόχλητες. Έγιναν νόθες εκλογές »

    Πρόεδρος : «Ψήφισε το 5% και απείχε το 95%. Τα ξέρουμε όλα αυτά».

    Kατηγoρoύμενoς : «Και από τότε άρχισαν να χρησιμοποιούν καινούρια μέσα και αναρχίες και έφτασαν μέχρι τα στρατοδικεία. Φuσικά υπήρχε και η τρομοκρατία. Τα κρατικά όργανα άρχισαν ξυλοδαρμούς, ακόμα και λιντσάρισμα. Εδώ στη Θεσσαλονίκη, όπως ανέφερε με όλη του την ειλικρίνεια κάποιος συγκατηγορούμενός μου από ένα χωριό, το Χαρμάνκιο (Κορδελιό), κατέβαιναν οι τραμπούκοι και τους έκαναν πολλά. Δε ρώτησε ς, όμως κύριε πρόεδρε. Τι έκανε σ’ αυτούς η αρχή; Τους τιμώρησε; Από εδώ βγαίνει ότι έπρεπε ο λαός να αμυνθεί απ’ τα εγκληματικά μέτρα που έπαιρναν τα κρατικά και τα παρακρατικά όργανα. Εμείς, επειδή στη Βάρκιζα είχαμε υπογράψει να μην κατέβουμε σε ένοπλο αγώνα, απαγορεύσαμε σε όλους να πιάσουν όπλα. Σαν παράδειγμα σας αναφέρω τον Βελουχιώτη. Τον είχε αποκηρύξει το κόμμα γιατί δε δέχτηκε τη συμφωνία της Βάρκιζας.
    Επομένως, ο λαός έπρεπε να υπερασπίσει τον εαυτό του με το μαζικό του όγκο. Έγινε ζήτημα να χτυπηθούν οπωσδήποτε οι τραμπούκοι με τα μέσα αυτά. Έπρεπε να αυτοαμυνθεί ο λαός.
    Εδώ στη Θεσσαλονίκη δημιουργήθηκε η πλατιά ή Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνα, που είχε δύο σκοπούς. Ο ένας ήταν να διαφωτιστεί ο κόσμος για το πώς να αμυνθεί και ο άλλος, να ορμήσουν με ξύλα και με πέτρες να χτυπήσουν τους τραμπούκους. Η οργάνωση δεν είχε στρατό. Κάθε σπίτι, κάθε συνοικία, κάθε τετράγωνο, θα έπρεπε να αμυνθεί. Και αυτή τη δουλειά την ανέλαβα εγώ.
    Παρέλειψα ένα βασικό στοιχείο, πως μετά το Δεκέμβρη βρέθηκα εδώ.
    Όπως ανέφερα, χιλιάδες αγωνιστές μπήκαν στις φυλακές. Έτσι κι εγώ
    κλείστηκα στη φυλακή σαν ηθικός αυτουργός δύο φόνων και σαν συνεργάτης των Γερμανών. Με την αποσυμφόρηση, τον Φεβρουάριο το 1946, βγήκα από τη φυλακή. Αλλά είχα αρχίσει να σκέφτομαι πριν ακόμη βγω, πού έπρεπε να τραβήξω.
    ‘Όταν βγήκα, η δουλειά ήταν οργανωμένη. Ήθελαν να με δολοφονήσουν. Το αντιλήφθηκα και δε πήγα σπίτι μου. Κατέβηκα στη Θεσσαλονίκη. Ήταν λάθος, όμως. ‘Έπρεπε να πάω στο βουνό.
    Στη Θεσσαλονίκη, φυσικά, ήμουν ανοργάνωτος. Ήμουν ασύνδετος και δεν μπορούσα να προσφέρω τίποτα. Εδώ δεν ήξερα και πολλά πράγματα. Ούτε καν την ίδια την πόλη. Ευτυχώς, είχα κάνα δύο συγγενείς και μέσω αυτών, μπόρεσα να τακτοποιηθώ. Έμαθα πού είναι τα γραφεία και κατέβηκα και συνάντησα ένα σωρό γνωστούς. Τους είπα ότι βγήκα από τη φυλακή και ότι σκεφτόμoυν τι έπρεπε να κάνω.
    Εδώ η οργάνωση δε δέχτηκε να με χρησιμοποιήσει και με άφησε να σκεφτώ αν θα ενεργήσω μόνος. Είχα όμως τη γυναίκα μου στη Βέροια και έπρεπε να την ασφαλίσω. Γι’ αυτό φρόντισα να την κατεβάσω ~ Θεσσαλονίκη. Αλλά κι εδώ με έΨαχναν για να με δολοφονήσουν.
    Τον Μάιο με Ιούνιο του 1946 ανταμώνω με κάποιον που τον ακούω εδώ ως Αλέκο. Τον γνώρισα μέσω του Κικίτσα στη Βέροια και τον ήξερα με το παρατσούκλι «Χονδρό». Του λέω ότι βγήκα από τη φυλακή και ότι έπρεπε να σκεφτώ τι θα γίνει. Αυτός ήταν οργανωμένος στρατιωτικά , Εαμικά , δεν ξέρω πώς και μου ζήτησε την διεύθυνση όπου έμενα. Ήρθε και με συνάντησε.
    Στην δεύτερη συνάντηση είναι που κάναμε ολόκληρη ανασκόπηση της κατάστασης , για το πού τραβάμε και το πού πρέπει να πάμε. Εγώ φυσικά, δεν ήθελα να φύγω και να κρυφτώ από φόβο. Στο λίγο διάστημα που ήμουνα στην Θεσσαλονίκη , είδα να σκίζονται εφημερίδες , να δέρνονται εφημεριδοπώλες , να σκοτώνονται τυπογράφοι , να δολοφονείται ο Ζεύγος. Δεν ήθελα να φύγω. Γι’ αυτό προτίμησα να μείνω στην Θεσσαλονίκη και να οργανώσω το λαό για να κρατήσει τις ελευθερίες του.
    Αυτή η Λαϊκή Μαζική Αυτοάμυνα κράτησε μέχρι τότε που δημιουργήθηκαν οι επιτροπές ασφαλείας και τα στρατοδικεία. Δεν ήταν δυνατόν μ’ αυτά τα μέσα, να αντιμετωπιστεί η κατάσταση, γιατί όπως είπαν οι συγκατηγορούμενοί μου, εκείνοι έρχονταν με τα όπλα και εμείς δεν μπορούσαμε να τους αντιμετωπίσουμε.
    Έτσι συζητήσαμε με τον Αλέκο και καταλήξαμε ότι η κατάσταση δεν πάει καλά. Δεν μπορούμε να κατεβάζουμε τον κόσμο άοπλο να αντιμετωπίζει τους Βενίτες. Δεν μπορούμε να φυλάξουμε τα γραφεία. Πρέπει να δούμε τι θα γίνει.
    Εγώ είχα τη γνώμη, γιατί οι δύο μας κάναμε την δουλεία, ότι δεν μπορεί η Θεσσαλονίκη να περιφρουρηθεί χωρίς οργανωμένη δύναμη, η οποία θα χρησιμοποιούσε τα ίδια μέσα μ’ αυτούς και ότι αυτά δεν μπορεί να είναι άλλα, παρά ένα τμήμα του Δημοκρατικού Στρατού. Γι’ αυτό θα έπρεπε να ζητήσουμε τη γνώμη του Δημοκρατικού Γενικού Αρχηγείου.
    Ο Αλέκος που είχε επαφές με τον Κικίτσα, ήρθε σε επαφή μαζί του και ζήτησε τη γνώμη του. Η γνώμη του ήταν ότι δεν ήταν σε θέση ο στρατός να περιφρουρήσει το λαό της Θεσσαλονίκης».

    Πρόεδρος : «Ευτυχώς».

    Κατηγορούμενος : «Αλλά και τις άλλες πόλεις δεν μπορούσαμε να περιφρουρήσουμε. Γι’ αυτό, η Θεσσαλονίκη έπρεπε να βρει τρόπο να οργανώσει τμήματα από μέσα.
    Είχα αναλάβει τη μαζική αυτοάμυνα με τρία – τέσσερα πρόσωπα. Πηγαίναμε στις συνοικίες και κάναμε διαφώτιση. Τώρα εδώ ακούω για πλατιά μαζική αυτοάμυνα. Δεν ξέρω. Έπρεπε να βρω ορισμένα παιδιά, ανεξάρτητα αν ήταν Επονίτες, που να είχαν γνωριστεί μέσα στην πάλη της αντιμετώπισης των τραμπούκων. Εγώ ανέλαβα να βρω τα παιδιά.
    Τον Ελευθεριάδη τον γνώριζα από τη Βέροια. Βρήκα κι άλλα παιδιά. Τους εξήγησα ότι θα χρησιμοποιήσουμε τα μέσα που χρησιμοποιούν οι αντίπαλοί μας και μας χτυπούν. Γιατί; Γιατί σχηματίστηκαν επιτροπές ασφαλείας που στέλνουν εξορία. Γιατί δημιουργήθηκαν τα στρατοδικεία που σκοτώνουν αράδα, που ξαμολήθηκαν και σκοτώνουν το λαό μέσα στο δρόμο. Γι’ αυτό το λόγο έπρεπε να τους αντιμετωπίσουμε. Παραδείγματα σας έφερα πολλά και αραδιάζω και τώρα την παραβίαση του οικογενειακού ασύλου. Εδώ μας κατηγορούν ότι υπονομεύουμε την τάξη και την ησυχία του λαού, ενώ αυτοί ήταν υπαίτιοι γι’ αυτό. Έχουμε πολλά παραδείγματα: της Τούμπας, της Καμάρας, των τυπογράφων, το φόνο του Ζεύγου.

    Πρόεδρος: «Εσείς τον σκοτώσατε».

    Κατηγορούμενος : «Το Γ. Σ. Στρατού, η ΕΣΑ και Ζέρβας ».

    Πρόεδρος : «Όπως και τους αεροπόρους».

    Κατηγορούμενος: «Τώρα θα απολογηθώ και για το φόνο του Ζεύγου;
    Όταν βρήκα τους ανθρώπους, τους εξήγησα και συζητήσαμε με τον Αλέκο πώς θα αρχίσουμε και από πού. Τον οπλισμό τον είχαμε. Ήταν μερικά πιστόλια και αυτόματα που τα είχαμε κρυμμένα. Προσωπικά, εγώ είχα τη γνώμη, ότι τα παιδιά θα έπρεπε να συνηθίζουν στην ιδέα ότι θα πιάσουμε αυτούς τους τραμπούκους, που έρχονται να παραφυλάξουν και ότι θα τους χτυπήσουμε στην ίδια συνοικία που έρχονται να μας χτυπήσουν αυτοί. Αλλά η υπόθεση πέρασε από τους τραμπούκους, έφτασε στα Στρατοδικεία και τις επιτροπές ασφαλείας. Γι’ αυτό τους είπα, ότι θα πρέπει να τους αντιμετωπίσουμε χτυπώντας μόνο ορισμένους απ’ αυτούς, για να βάλουμε φρένο στη δολοφονική τρομοκρατία.
    Σχετικά με τον Κωφίτσα τώρα. Εδώ κατηγορήθηκα ότι είχα προσωπικά μαζί του. Εγώ έχω τη γνώμη ότι ο Κωφίτσας είναι αυτός που, επί Μεταξά, γνώριζε πρόσωπα και πράγματα. Πήρε ένα σωρό ανθρώπους στο λαιμό του. Οργάνωσε συλλήψεις ηγετικών στελεχών της Μακεδονίας και της Θράκης. Είναι εισηγητής στο Στρατοδικείο και είναι ο άνθρωπος ο οποίος είχε λόγο στα μέτρα βίας που πάρθηκαν ενάντια στο λαό. Γι’ αυτό, πρότεινα να χτυπηθεί. Εγώ έδωσα εντολή στα παιδιά να τον χτυπήσουν.
    Άλλος στόχος που εγώ προσωπικά είχα ήταν ο Βαρδουλάκης. Ο Βαρδουλάκης έκανε αυτή την εκστρατεία εναντίον του λαού του Βερμίου. Για να χτυπήσει έναν Μπαρούτα, ξεσπίτωσε και ρήμαξε τους κατοίκους. Έκανε τόσα και τόσα. Γι’ αυτό, πίστευα ότι έπρεπε να ανακουφιστεί ο λαός του Βερμίου απ’ αυτόν. Αντί γι’ αυτόν, χτυπήθηκαν τα παιδιά από την περίπολο. Εδώ, εκτός από το Βαρδουλάκη είχαμε και τον Ταμβακά, σαν σφαγιαστή των καλύτερων παιδιών μας. Αυτός έστελνε από το στρατοδικείο στο εκτελεστικό απόσπασμα τους καλύτερους αγωνιστές.
    Εγώ αυτούς είχα ως στόχο στον τομέα που είχα υπ’ ευθύνη μου. Δεν είχα, όπως παρουσιάζεται εδώ, όλη την πόλη. Είχα μερικά παιδιά και αυτούς τους στόχους. Αυτά τα παιδιά εκτέθηκαν. Πιάστηκαν αυτά, πιάστηκα κι εγώ».

    Πρόεδρος: «Πιάστηκες και παλιότερα;»

    Κατηγορούμενος: «Ναι πιάστηκα.
    Από εδώ αφήνω το Διογένη και τον Αλέκο. Από το δικαστήριο δεν ξέρω άλλα παιδιά. Πήγα στη Θεσσαλονίκη για να βρω ανθρώπους που γνώριζα και να οργανώσω μία-δύο ομάδες. Ή ακόμα να δουλέψω χωρίς ομάδες, προσωπικά. Εκεί έμεινα αρκετό καιρό χωρίς δουλειά. Κατά τον Απρίλιο βρήκα ορισμένα παιδιά και μ’ αυτά πήγα να κάνω δουλειά, χωρίς όμως να έχω αποτελέσματα.
    Τα παιδιά που βρήκα ήταν πολλά. Άλλα δέχτηκαν, άλλα δε δέχτηκαν. Για να τους ενθαρρύνω, πήγα στην Τούμπα. Φυσικά δεν είχα σκοπό να χτυπήσω τον Μπόνο και το καφενείο του, αλλά τους μαυροσκούφηδες που τρομοκρατούσαν την Τούμπα και κάτι Βενίτες που αλώνιζαν. Δεν τους βρήκα εκεί και πήγα στο καφενείο όπου κάθονταν οι οργανωτές αυτής της δουλειάς.
    Αυτή τη δουλειά εγώ την έκανα όχι με προσωπικό μίσος και με εγκληματικά αισθήματα, αλλά γιατί αυτοί ήταν που βασάνιζαν το λαό. Και εξ’ αγάπης προς το λαό … »

    Πρόεδρος: «Λευτεριά στο λαό! … » (ειρωνικά)

    Kατηγoρούμενoς: «Έτσι πίστευα και πιστεύω. Σχετικά με την Αεροπορία τώρα. Η Αεροπορία δεν ήταν μέσα στις ιδιαίτερες συνθήκες που ζούσαμε εδώ, ούτε μέσα στα ιδιαίτερα καθήκοντα που έβαζαν στις γραμμές του Δημοκρατικού Στρατού. Αυτό το συνδυάσαμε με τη γενικότερη επίθεση που γινόταν εκ μέρους του στρατού της μοναρχοφασιστικής κυβέρνησης προς το Δημοκρατικό Στρατό.
    Με τον Αλέκο συζητούσαμε για τις επιχειρήσεις που γίνονταν επάνω. Είχαμε σύνδεση και ξέραμε τι γινόταν. Μάλιστα εδώ, στο δικαστήριο, έγινε πολύς ντόρος γιατί σκοτώθηκε ένας στο καφενείο του Μπόνου την ημέρα του Πάσχα. Τις δεύτερες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις τις κάνατε το Πάσχα. Και σκοτώθηκαν ένα σωρό δημοκράτες. Θυμάμαι καλά και θεωρώ ότι η μέρα ήταν Αγία. Αλλά εφόσον ο αντίπαλός μας εξαπόλυσε, την προηγούμενη μέρα, επίθεση και χύθηκε αίμα, κι εμείς είπαμε: τι μέρα και ξεμέρα …
    Με τον Αλέκο συζητούσαμε για τις επιχειρήσεις. Όταν κατέβαιναν τα Δημοκρατικά στρατεύματα σε χωριά για να βολευτούν, η Αεροπορία πυροβολούσε γυναικόπαιδα, αδιάκριτα, στις ανταρτοκρατούμενες περιοχές. Έτσι εγώ παίρνω εντολή να χτυπήσω εν λευκώ την αεροπορία, με ότι τρόπο μπορώ, για να φέρουμε χτύπημα και να ανακουφίσουμε τον πληθυσμό. Εμείς, φυσικά, τους ιπτάμενους θέλαμε. Γιατί αυτοί είναι που αδιάκριτα χτυπούν. Και έπρεπε να φέρουμε χτύπημα για να σκεφτούν, ότι για όλες τις φορές που χτύπησαν τον κόσμο αδιάκριτα, όπου να ‘ναι θα τιμωρηθούν, ακόμη και μέσα στη Θεσσαλονίκη.
    Εγώ καθόμουν στην οδό Μισραχή. Έβλεπα ότι περνούσαν πολλά αυτοκίνητα, χωρίς να ξέρω πολλά πράγματα. Συζητώντας, συμφωνήσαμε ότι ένα συγκεκριμένο αυτοκίνητο μετέφερε τους ιπτάμενους. Από που πήρε ο Αλέκος τις πληροφορίες δεν ξέρω. Βρήκα, όμως, τον τρόπο και τα μέσα για να χτυπήσουμε τους αεροπόρους. Τώρα άλλα γράφουν. Αλλά εμείς δε δίνουμε σημασία. Εμείς δεν ξέραμε τι θα πει ο Σιάντος, τι θα πει το κόμμα. Εμείς ήμασταν στρατός και θα χτυπούσαμε καθορισμένους στόχους. Και το κόμμα σαν κόμμα, ας έκανε ό,τι ήθελε.
    Από κει και πέρα δεν ξέρω να υπάρχουν τομεάρχες, όπως τους παρουσιάζουν εδώ, ομάδες και τα ρέστα. Και βλέπω σχεδιαγράμματα. Ανατολικούς τομείς -ομάδες τόσες, δυτικού ς τομείς-ομάδες τόσες. Εγώ, στον δικό μου τομέα, παρουσιάζεται ότι είχα επτά ομάδες, που ήταν όμως, ανύπαρκτες. Δεν ξέρω τίποτα για τους άλλους. Παρουσιάζουν τον Καλλίνικο με μια ομάδα. Αραδιάζουν ομάδες και πρόσωπα από μια συνοικία και κάνουν σχεδιαγράμματα με βάση την ύπαρξη επτά ομάδων. Δεν υπάρχουν. Υπήρχαν ορισμένα πρόσωπα, τα οποία δεν ήταν ομάδες, που τα έβλεπα προσωπικά εγώ».

    Επακολουθεί δεκάλεπτη διακοπή.

    Κατηγορούμενος: (συνεχίζει) «Για το ζήτημα των αεροπόρων, όπως είπα, εμείς είχαμε σκοπό να χτυπήσουμε τους ιπτάμενους. Τώρα, μέσα υπήρχαν κι άλλοι που δεν ήταν τέτοιοι. Αυτό δεν μπορούμε να το θεωρήσουμε έγκλημα. Σε μια επιχείρηση, θα πρέπει να τραβήξεις μπροστά, ανεξάρτητα αν θα αντιμετωπίσεις ορισμένα
    πράγματα τα οποία δεν έχεις προβλέψει. Δεν θεωρώ την πράξη αυτή, όπως και όλες τις άλλες, εγκληματικές, γιατί εκείνοι που πολεμούν δεν κάνουν εγκλήματα. Πολεμούν για ένα σκοπό. Όπως είπα, λόγω της κατάστασης, έπρεπε να τους αντιμετωπίσουμε έτσι, γιατί αλλιώς, ήταν αδύνατον. Εμείς δε θέλαμε να χύσουμε αίμα, ούτε δεξιού ούτε αριστερού. Άλλοι είναι οι υπαίτιοι.
    Η κατηγορία ότι οι πράξεις μου αποβλέπουν στην απόσπαση ενός μέρους της επικρατείας της χώρας μας, δεν είναι σωστή. Εγώ, από την αρχή που μπήκα στον αγώνα, μέχρι σήμερα, παλεύω για τον Ελληνικό λαό, την Ελληνική γη και μόνο γι’ αυτό. Ίσως να νομίζουν ότι άλλοι σκέφτονται και παρακινούν κι εμένα για να φτάσουν στο σκοπό τους. Αλλά εγώ δεν είμαι τέτοιος άνθρωπος που να μην καταλαβαίνω. Είμαι βέβαιος ότι κανένας, από τους ανωτέρους μέχρι τους κατωτέρους της αριστεράς, δε σκέφτεται να παραχωρήσει μέρος της Ελλάδας μας σε ξένους γείτονες και Σλάβους.
    Για την κατηγορία ότι πολεμούμε την ησυχία και την τάξη του λαού και πάμε για την ανατροπή της σημερινής κυβέρνησης … »

    Βασιλικός Επίτροπος : «Δεν υπάρχει τέτοια κατηγορία».

    Κατηγορούμενος : «Οι ομάδες, όπως λέτε, τότε, σε τι αποβλέπουν;»

    Βασιλικός Επίτροπος : «Οι ομάδες αποβλέπουν στο να προσβάλλουν τα όργανα της τάξης».

    Κατηγορούμενος : «Σε μας τονίσατε ότι πάμε να καταλάβουμε την αρχή. Όσο για τις μικρές ομάδες, που πραγματοποίησαν τις επιθέσεις, πράγματι τις οργάνωσα εγώ. Και κατείχα όπλα που ανήκαν στο στρατό. Αλλά ο σκοπός μου ήταν αυτός που ανέφερα. Σκοπός μου ήταν να φρενάρω τη λυσσασμένη επίθεση της μοναρχοφασιστικής κλίκας που κυβερνά τη χώρα μας, με τα ξένα όπλα που έφεραν στην αρχή.
    Αν επιτρέπεται, δυο λόγια για το ζήτημα της κυβέρνησης … Εγώ πάλι τονίζω ότι έμεινα πιστός στα δημοκρατικά ιδανικά που πιστεύω και για τα οποία δούλεψα μέχρι σήμερα. Απ’ την αρχή που μπήκα στον αγώνα, δεν αγωνίστηκα για το ατομικό μου απλώς συμφέρον, αλλά για το γενικό, για να καλυτερέψει έτσι και το ατομικό. Φιλοτομαριστής δεν είμαι και το απέδειξα στις τόσες κακουχίες και τα τόσα βάσανα. Εγώ τράβηξα μπροστά αποφασιστικά, γι’ αυτό που πιστεύω για το λαό.
    Εδώ, η δίκη αυτή, ο τρόπος της διοργάνωσης και της διεξαγωγής της, δεν έχει σκοπό να περιοριστεί στα πλαίσια απλώς του κατηγορητηρίου, αλλά να κάνε ντόρο, να δυσφημήσει την αριστερά γενικά και τα πρόσωπα που κατηγορούνται. Εγώ αυτό το αντελήφθην. Και με βρίζετε και με διαπομπεύετε με τον τρόπο που ξέρετε εσείς.
    Για τον Πούγκουρα, ιδέα δεν έχω. Τώρα το ακούω ότι τον σκότωσαν. Εδώ σκοτώθηκε ένα σωρό κόσμος, χωρίς να έχει κανείς ιδέα και τώρα παρουσιάζουν έναν Πούγκουρα και μας λένε ότι τον σκοτώσαμε εμείς. Αυτό δεν είναι σωστό.
    Ένα ζήτημα που επανειλημμένως χρησιμοποίησε η μαύρη αντίδραση ενάντια στο πρόσωπό μου και αναφέρθηκε εδώ, είναι και το ζήτημα του γάμου μου».

    Πρόεδρος : «Αυτός δεν ανήκει στην ουσία της κατηγορίας».

    Kατηγoρoύμενoς : «Είναι βασικό για μένα. Εδώ ανέφερε η Ασφάλεια και σεις προσωπικά, ότι, δεν ξέρω πόσοι τορβάδες λίρες ξοδεύτηκαν και ότι έκανα πριγκιπικό γάμο, πράγμα που είχε επίδραση και στον καθηγητή Βασδέκη, συγκατηγορούμενό μου, αφού είπε ότι πραγματικά τώρα μάθαινε ότι κάποιοι έκαναν τέτοιους γάμους.
    Για το ζήτημα αυτό εγώ λογοδότησα στο κόμμα μου, επειδή έκανα κάτι που έγινε σε μια εποχή λευτεριάς. Ήρθε πολύς κόσμος που δεν μπορούσα να τον διώξω. Έτσι, πήρε ο γάμος μαζικό χαρακτήρα. Και τότε, χτυπώντας εμένα, χτυπούσαν τους αγωνιστές.
    Θέλω να αναφερθώ και σε ένα άλλο ζήτημα αν και το έθιξα ήδη. Πρέπει, όμως, να Το αναπτύξω. Εδώ ανέφερε ο Παπαδόπουλος ότι το κόμμα τους δολοφονούσε και εμείς παίρναμε μέτρα … »

    Βασιλικός Επίτροπος : «Για το κόμμα απολογείσαι ή για Σένα ;»

    Κατηγορούμενος : «Αυτό έχει σημασία. Πρέπει να απαντήσω στο μάρτυρα που κατέθεσε αυτά».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Ρώτησες και σου απάντησε».

    Κατηγορούμενος : «Ανέφερε πράγματα αλλά δεν είχα απαντήσει. Δεν είχα το δικαίωμα τότε».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Απάντησε ς και του είπες ότι είναι ψέματα. Και του είπες να σου αναφέρει παραδείγματα».

    Κατηγορούμενος : «Δε μίλησε, όμως, γι’ αυτά».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Δε σε αφορά εσένα αυτό».

    Κατηγορούμενος : «Με αφορά. Γιατί θα μιλούσα όπως μίλησα και για το ζήτημα του Πούγκουρα».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Για το ζήτημα του Πούγκουρα, όμως, έπρεπε να μιλήσεις, γιατί σου είχε απαγγελθεί κατηγορία και έπρεπε να την αντικρούσεις».

    Κατηγορούμενος : «Ναι, αλλά πάνω στο μάρτυρα δεν απολογήθηκα».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Σου είπε ορισμένα πράγματα ο μάρτυς και απολογήθηκες».

    Κατηγορούμενος : «Στο ζήτημα ότι έκανα διαπραγματεύσεις με την Ασφάλεια, τους προκαλώ ανοιχτά να μιλήσουν και να μου πουν τι ανταλλάγματα τους ζήτησα».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Δεν είπε τέτοια πράγματα. Είπε ότι απεκάλυψες ότι τα κρυμμένα όπλα βρίσκονταν στο σπίτι της Πατσιά, στην κρύπτη του παραθύρου».

    Κατηγορούμενος : «Έστω κι αυτό. Αλλά είπε και άλλα πράγματα για διαπραγματεύσεις και τα δημοσίευσαν».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Δεν είπε τέτοια πράγματα. Είπε μόνο ότι κατέθεσες ορισμένα πράγματα και ζήτησες να μην γίνουν γνωστά».

    Κατηγορούμενος : «Αυτό δεν ισχύει. Τώρα, για τις δουλειές που ευθύνομαι προσωπικά, αυτές είναι: ο συντονισμός ενεργειών και τα χτυπήματα. Τον Κωφίτσα εγώ προσωπικά έδωσα εντολή να τον παρακολουθήσουν και εκτελέστηκε. Ήμουν υπεύθυνος εγώ. Για τον Παγώνη, εγώ παίρνω την ευθύνη. Για το καφενείο «Ελληνικόν», εγώ έδωσα εντολή στο Διογένη και έριξαν τις χειροβομβίδες. Για την Τούμπα και το καφενείο του Μπόνου, προσωπικά πήγα εγώ. Για τους αεροπόρους, εγώ έκανα την παρακολούθηση. Αν ένα παιδί δεν μπορούσε να ρίξει τη χειροβομβίδα, θα την έριχνα εγώ».

    (ακούγεται φωνή αποδοκιμασίας από το ακροατήριο. Ο Πρόεδρος παρεμβαίνοντας, λέει ότι ο κατηγορούμενος είναι ιερός).

    Βασιλικός Επίτροπος : «Δε μου λες, Αλβανέ. Για την επίθεση κατά του καφενείου «Ελληνικόν» δε μας είπες πολλά».

    Κατηγορούμενος : «Είπα ότι έδωσα εντολή».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Είπες προηγουμένως ότι έδωσες λόγο στο κόμμα για το γάμο σου. Σε κατηγόρησαν γι’ αυτό;»

    Κατηγορούμενος : «Δεν ξέρω».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Μα για να δώσεις λόγο;»

    Κατηγορούμενος : «Εδώ δεν μπορούν να αναφερθούν ζητήματα κομματικά».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Πάντως λογοδότησες;»

    Κατηγορούμενος : «Είπα».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Δε μου λες, όταν ήρθε ο Ζαχαριάδης … »

    Κατηγορούμενος : «Α! Μου διέφυγε. Ο Ζαχαριάδης απ’ την Κέρκυρα έστειλε γράμμα».

    Βασιλικός Επίτροπος : «Ποιο γράμμα; Το πρώτο ή το δεύτερο που λέτε να συνθηκολογήσουμε με τους Ιταλούς;»

    Κατηγορούμενος : «Αυτό ήταν δικό σας. Το έκανε ο Μανιαδάκης που έβγαζε ψεύτικο «Ριζοσπάστη». Ο Ζαχαριάδης ήρθε εδώ και ο λαός της Θεσσαλονίκης του έκανε μεγάλη υποδοχή. Εσείς τον βρίσατε ως αλήτη. Έτσι όμως, βρίσατε όλο το λαό της Θεσσαλονίκης.
    Τότε εγώ ήμουνα φυλακή. Η Ασφάλεια μου είπε ότι αυτός μάζεψε τα στελέχη της Μακεδονίας και Θράκης και ότι έγινε σύσκεψη στο Γραφείο του κόμματος. Επίσης ότι εκεί ήταν ο Χατζής. Εφ’ όσον δεν είχα καμία οργάνωση στα χέρια μου, δηλαδή δεν καθοδηγούσα οργάνωση, με τι ιδιότητα να πήγαινα να λογοδοτήσω;»

    Βασιλικός Επίτροπος : «Δεν ήσουν περιφερειακός;»

    Κατηγoρούμενος: «Εγώ το 1935 έφυγα».

    Βασιλικός Επίτροπος: Εγώ σου λέω για το 1946.

    Κατηγορούμενος: Δεν ήμουν. Ήμουν φυλακή από το 1945 ως το 1946. Νωρίτερα ήμουν εδώ, αλλά δεν είχα οργάνωση.

    Βασιλικός Επίτροπος: «Ήσουν μέσα στη κομματική οργάνωση. Δεν ήσουν περιφερειακός στη Βέροια;

    Κατηγορούμενος : Ναι, αλλά εφ’ όσον μπήκα φυλακή, την οργάνωση την πήραν άλλοι και δεν υπολογιζόμουν οργανωμένο μέλος.

    Βασιλικός Επίτροπος: «Έπαυσες να είσαι κομουνιστής;»

    Κατηγορούμενος : «’Όχι. Αλλά εδώ ήρθαν τα στελέχη που καθοδηγούσαν τις πόλεις και οι Γραμματείς. Εγώ δεν μπορούσα να πάρω μέρος. Το ζήτημα του Ζαχαριάδη, σας λέω ότι, προσωπικά, δεν το γνωρίζω. Ούτε στην πρώτη ούτε στη δεύτερη σύσκεψη πήρα μέρος, ούτε στο Λευκό Πύργο».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Αυτό δεν μπορούμε να το πιστέψουμε».

    Κατηγορούμενος: «Τι να σας πω τότε; Εσείς θέλετε να σας πω ότι τον ξέρω για να τον πείτε δολοφόνο».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Μα είναι δολοφόνος. Ξέρεις, ότι έχει βγει καταδικαστική απόφαση για φόνο εις βάρος του, προ είκοσι ετών;»

    Κατηγορούμενος: «Εσείς ό,τι θέλετε βγάζετε».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Έχει σκοτώσει έναν Αρχειομαρξιστή στον Πειραιά. Η γραμμή της μαζικής αυτοάμυνας από πού πάρθηκε;»

    Κατηγορούμενος: «Πάρθηκε από την ανάγκη να αμυνθεί ο λαός, στη σύσκεψη που κάναμε εγώ και ο Αλέκος».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Σεις οι δυο δώσατε «τη γραμμή» σε όλη την Ελλάδα;»

    Κατηγορούμενος: «Δεν ξέρω τι έγινε σε όλη την Ελλάδα».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Δε διάβαζες τύπο;»

    Κατηγορούμενος: «Η Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνα δεν ήταν οργανωτικό ζήτημα».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Σύμφωνοι. Αλλά έγινε με απόφαση του κόμματος».

    Κατηγορούμενος: «Εγώ δεν ξέρω. Δεν είχα κομματικό βιβλιάριο».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Ναι, αλλά διάβαζες τη «γραμμή» από τον τύπο».

    Κατηγορούμενος: «ο τύπος εδώ στη Θεσσαλονίκη, έγραφε να διαφωτιστεί ο λαός και να δει ότι από το ίδιο το Σύνταγμα έχει το δικαίωμα να αμυνθεί».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Η «γραμμή» δόθηκε από τον τύπο. Αφού διάβαζες, θα ήξερες ότι ήταν «γραμμή» την οποία έδινε το κόμμα».

    Κατηγορούμενος: «Εγώ ήξερα πώς να αμυνθεί ο λαός και είχα την ικανότητα να τον διαφωτίσω. Το άρθρο αυτό που δημοσιεύτηκε, το είδα. Μα δεν το είχα υπ’ όψιν μου από πριν».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Εσύ που ξέρεις την κομματική φρασεολογία, μπορείς μέσα σε ορισμένες γραμμές του άρθρου, να διαβάζεις και να καταλαβαίνεις πολύ περισσότερα πράγματα από μένα».

    Κατηγορούμενος: «ο Παπαδόπουλος είπε ότι ο Αλβανός είχε την ικανότητα να παίρνει «γραμμή» απ’ την εφημερίδα. Άρα, βρήκαν ότι είναι περιττό να πηγαίνει σε συσκέψεις. Είτε ήμουν είτε δεν ήμουν σε συσκέψεις, σύμφωνα μ’ αυτούς, ότι έκανα ήταν κομματικό. Εγώ είπα ότι είχα την ικανότητα να λέω στο λαό πώς να περιφρουρήσει τις δημοκρατικές του ελευθερίες. Είχα την ικανότητα να τον οργανώσω να αμυνθεί. Αλλά αυτό είναι, .. »

    Βασιλικός Επίτροπος: «Εγώ δεν παραγνωρίζω την ικανότητά σου. Δεν ήταν λίγα αυτά που έκανες. Αλλά θέλεις να απαντήσεις ή υπεκφεύγεις;»

    Κατηγορούμενος: «Τι υπεκφεύγω;»

    Βασιλικός Επίτροπος: «Πες μου. Η «γραμμή» ήταν σύμφωνη με τη Λαϊκή Αυτοάμυνα; Διάβαζες εφημερίδα, «Ριζοσπάστη», «Ελεύθερη Ελλάδα», «Λαϊκή Φωνή». Δε διάβασες το λόγο του Ζαχαριάδη και τις αποφάσεις του Μακεδονικού Γραφείου;»

    Κατηγορούμενος: «Μάλιστα. Σχετικά με το λόγο του Ζαχαριάδη, διάβασα ότι έγινε ολόκληρη μάχη στη «Λαϊκή Φωνή» με το «Φως», ότι παραποίησαν το λόγο, ότι από δω έδωσε το σύνθημα να βγουν οι Μπαρούτηδες και οι αντάρτες, ότι κήρυξε την επανάσταση. Για το λόγο του, συγκεκριμένα θυμάμαι τούτο: ότι έκανε μια ανάλυση της κατάστασης στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, στις Λαϊκές Δημοκρατίες, πώς οργανώνονται κτλ.»

    Βασιλικός Επίτροπος: «Από την ημέρα που ήρθες στη Θεσσαλονίκη, ως την ημέρα που πιάστηκες, έπαυσες να είσαι κομουνιστής;»

    Κατηγορούμενος: «Οργανωμένος, ναι».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Έπαυσες να είσαι μέλος του Κομουνιστικού Κόμματος;»

    Κατηγορούμενος: «Δεν είχα το βιβλιάριο του κόμματος».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Τι σημασία έχει αυτό;»

    Κατηγορούμενος: «Πώς δεν έχει».

    Βασιλικός Επίτροπος: «Δηλαδή διεγράφης από το κόμμα;»

    Κατηγορούμενος: «Δεν είναι αυτό. Αυτό δεν μπορώ να το ξέρω, γιατί εγώ δεν είχα ανάμειξη στα κομματικά ζητήματα. Εγώ τράβηξα άλλη γραμμή».

    Βασιλικός Επίτροπος: Τότε γιατί σε καλεί το κόμμα και σου κάνει επικρίσεις;» Κατηγορούμενος: «Δεν ξέρω. Πού; Πότε;»

    Βασιλικός Επίτροπος: «Τότε για την περίφημη υπόθεση του μαζικού, όπως είπες, γάμου σου».

    Κατηγορούμενος: «Τότε ήταν άλλη εποχή. Δεν είχα συλληφθεί τότε».

    Μου αρέσει!

  2. Πανο,

    κάποια επιπρόσθετα στοιχεία που ίσως να ενδιαφέρουν.

    Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗΣ διέμενε στους Αμπελόκηπους Θεσσαλονίκης, στη συνοικία των Ορτακιανών – πρόσφυγες από το Ορτάκιοϊ Βουλγαρίας. Ήταν εργολάβος και ανέλαβε το χτίσιμο (αρχές δεκαετίας του 1930) του τότε 43ου Δημοτικού Σχολείου Θεσσαλονίκης, μετονομασθέντος αργότερα σε 2ο Δημοτικό Σχολείο Αμπελοκήπων.
    Διετέλεσε μέλος του πρώτου Διοικητικού Συμβουλίου του Αμπελουργο-αστικού Συνδέσμου Αμπελοκήπων «η Μεταμόρφωσις». Το σωματείο αυτό ήταν φίλα προσκείμενο ιδεολογικά στο κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου και στήριζε τον δήμαρχο Χαρίσιο Βαμβακά. Μάλιστα έδωσαν αυθαίρετα σε δύο δρόμους των Αμπελοκήπων τα ονόματα του Χαρ. Βαμβακά και του Στυλιανού Γονατά, τότε Γενικού Διοικητή Μακεδονίας.

    Ο ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗΣ γιος του Θεόδωρου γεννήθηκε το 1925 και φοίτησε στο 2ο Δημ. Σχ. Αμπελοκήπων.

    ΥΓ 1: Τα στοιχεία προέρχονται από προσωπική μου έρευνα στα δυτικά της Θεσσαλονίκης, υπάρχουν τα τεκμήρια.

    ΥΓ 2: Φωτογραφία του Γιώργου Βοναπάρτη, τη στιγμή που τον παίρνουν για εκτέλεση μπορείτε να δείτε:

    http://kokkinosfakelos.blogspot.gr/2011_08_01_archive.html

    και

    https://xyzcontagion.wordpress.com/2012/06/27/dyo-fotografies-thessaloniki-1947-ektelesi/

    Μου αρέσει!

  3. @ Πάνος
    Το συγκεκριμένο βιβλίο τής Σ. Ηλιάδου-Τάχου, καλύπτει την περίοδο 1941-1945.
    Βασίζεται, σχεδόν αποκλειστικά, στο αρχείο τού Ν. Τσιρώνη, (στελέχους τής [κατοχικής] ΟΠΛΑ Θεσσαλονίκης), και στο αρχείο τού ΚΚΕ που βρίσκεται στο ΑΣΚΙ).
    Με άλλα λόγια, ένας στυγνός εκτελεστής τής ΟΠΛΑ από τη μια, και οι καταχθόνιοι εντολείς του (το ΚΚΕ δηλαδή) από την άλλη, μας «διαφωτίζουν» για το τι ήταν πραγματικά η ΟΠΛΑ (Θεσσαλονίκης) και ποια ήταν η (τάχα μου αποκλειστικά αντιστασιακή και «πατριωτική») δράση της.
    Για όνομα του Διός, ου μην αλλά και του Βούδα!…
    Η συγγραφέας δηλώνει ότι προσπάθησε να «αποστασιοποιηθεί» «από κάθε φανερή ή λανθάνουσα προκατάληψη, εξωκατεύθυνση (sic), ή χειραγώγηση».
    Πάντα κατά τη γνώμη μου, στην προσπάθειά της αυτή η κ. Ηλιάδου-Τάχου δεν τα κατάφερε και πολύ καλά. Το βιβλίο εκπέμπει (κάπως πιο ‘ραφιναρισμένα’, είναι αλήθεια) το ίδιο περίπου μήνυμα με αυτό του (σαφώς φιλικού προς το ΚΚΕ και την ΟΠΛΑ) βιβλίου τού Ι. Χανδρινού «Το τιμωρό χέρι τού λαού», βιβλίο το οποίο η κ. Ηλιάδου-Τάχου χαρακτηρίζει (λαθεμένα κατά τη γνώμη μου) ως απαλλαγμένο από «ιδεοληψίες» και, επομένως, αντικειμενικό!! Το μήνυμα, δηλαδή, ότι η ΟΠΛΑ σκότωνε κατά κανόνα «προδότες» (συνεργάτες του εχθρού). Ανάσα για τις εκτελέσεις εκατοντάδων «αντιδραστικών», των οποίων μοναδικό έγκλημα ήταν η δραστήρια εναντίωσή τους στους σκοπούς του ΕΑΜ/ΚΚΕ.
    Η απολογία του δυσώνυμου Ζέγγου, πάντως, λέει άλλα:
    «Τώρα που είναι ευκαιρία πρέπει να ξεπ[α]τώσουμε την αντίδραση, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως είμαστε επαναστάτες. Λεπίδι-λεπίδι στην αντίδραση[»].
    Χαίρε!

    ΥΓ
    Όταν γράφω εδώ, (μόνον εδώ, το διευκρινίζω), το κείμενο «κολλάει». Δεν μπορώ, δηλαδή, να το μετακινήσω μέσα στο πλαίσιο τού «Σχολιάστε», (να το πάω πάνω ή κάτω), έτσι ώστε να το ξαναδώ από την αρχή ως το τέλος του. Έτσι αναγκάζομαι να το γράφω αλλού και να το μεταφέρω εν συνεχεία εδώ…
    Τι μπορεί να φταίει;

    Ευχαριστώ.

    Μου αρέσει!

  4. «Τι μπορεί να φταίει;»

    Προφανώς οι ατέλειες του καπιταλισμού, όπως βγαίνουν στη (δωρεάν) wordpress. Δυστυχώς δεν μπορώ να κάνω κάτι γι’ αυτό.

    Θενξ για το σχόλιο. Ο Χανδρινός (ελπίζω ότι) μπορεί να εξελιχθεί.

    Μου αρέσει!

  5. Πάνο

    ‘Εχω διαβάσει κι εγώ το βιβλίο της Σ. Ηλιάδου – Τάχου. Είναι όπως ακριβώς το περιγράφει ο αγαπητός ΣΑΘ. Επιπλέον εγώ θέλω να προσθέσω ότι είναι και ελλιπές ως προς την αναφορά όλων των νεκρών της περιόδου εκείνης.
    Στην περιοχή των Αμπελοκήπων Θεσσαλονίκης υπάρχουν τρεις αποδεδειγμένα νεκροί την περίοδο του Οκτώβρη του 1944. Πρόκειται για τους: Γεώργιο Σκεπάρνη, δάσκαλο – διευθυντή του 2ου Δημ. Σχολείου Αμπελοκήπων, Νίκο Παναγόπουλο, γραμματέα της τότε κοινότητας Αμπελοκήπων και Γιάννη Πανταζόπουλο, ανθυπασπιστή της αστυνομίας στο αστυνομικό τμήμα Αμπελοκήπων. Η συλλογική μνήμη και άλλες ανεπίσημες πηγές αναφέρουν και άλλους πολλούς, αλλά αυτό ας το παραβλέψω.

    Βιβλιογραφικά οι νεκροί αυτοί αναφέρονται από τους:
    1. Ευάγγελο Χεκίμογλου, Οι Αμπελόκηποι έχουν ιστορία, εκδόσεις Ιανός, 1998, (σελίδες 131 έως 133).
    2. Δημήτριο Θεοχαρίδη, Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ, ΑΘΗΝΑ, 1968, (σελίδες 140 έως 150).
    Ο Πανταζόπουλος αναφέρεται και σε κάποιο βιβλίο της ιστορίας της αστυνομίας, το έχω διαβάσει αλλά δεν το θυμάμαι.
    Ο Θεοχαρίδης αναφέρει ότι για τους Πανταζόπουλο και Παναγόπουλο υπήρξαν αργότερα δίκες και κάποιοι καταδικάστηκαν, λέει και ονόματα.

    Προς τιμή του Σκεπάρνη μια συνοικία των Αμπελοκήπων έχει το όνομά του, το 2ο Δημοτικό Αμπελοκήπων έχει και το προσωνύμιο «Γ. Σκεπάρνης» καθώς και μια οδός των Αμπελοκήπων φέρει επίσης το όνομά του. Επίσης προς τιμήν των Παναγόπουλου και Πανταζόπουλου δόθηκαν τα ονόματά τους σε δύο δρόμους των Αμπελοκήπων. Άρα, αν η κυρία Ηλιάδου – Τάχου έψαχνε λίγο περισσότερο, θα μπορούσε να περιλάβει περισσότερους νεκρούς της ΟΠΛΑ.

    Μου αρέσει!

  6. Στη φούρια του επάνω να υμνήσει την ΟΠΛΑ και να λειτουργήσει ως ένθερμος απολογητής τής δράσης της, ο Χανδρινός παρέλειψε να… παραλείψει κάτι που φαίνεται να ανατρέπει εκ θεμελίων τον βασικό ισχυρισμό του ότι η οργάνωση αυτή ήταν το, ‘δίκαιο’ βεβαίως, «τιμωρό χέρι τού λαού» που ξεπάστρευε μόνο προδότες και κατοχικά καθάρματα:
    «Το τελευταίο εν ζωή ‘πιστόλι’ τής ΟΠΛΑ Κοκκινιάς», στον οποίο είχε ο νεαρός ‘ιστορικός’ απευθυνθεί για σχετικές πληροφορίες, του είπε: «Βρες κάναν ΕΠΟΝίτη να σου μιλήσει παλικάρι μου• αυτά που έκανα εγώ δε λέγονται…». (Δες Ιάσων Χανδρινός, «Το τιμωρό χέρι του λαού», σελ. 32).
    Και διερωτάται ευλόγως ο κάθε καλόπιστος αναγνώστης: Αν αυτά που έκανε ο συγκεκριμένος αιμοσταγής εκτελεστής ήταν καθαρά, τίμια, λεβέντικα, πατριωτικά, γιατί άραγε «δε λέγονται» και πρέπει να μείνουν κρυφά, ακόμα και 70 χρόνια από τότε;
    Μα είναι απλό: «Δε λέγονται» διότι κατά κανόνα ήταν μαύρα, άτιμα, εγκληματικά, προδοτικά, αποτρόπαια. Διότι αναφέρονται κυρίως σε εκτελέσεις ‘προδοτών’ και ‘αντιδραστικών’ που δεν ήταν καθόλου προδότες (και ήταν, απλώς, διαλεχτοί αντικομμουνιστές πατριώτες ενεργεία ή και δυνάμει), σε εκτελέσεις παντελώς αθώων συγγενών κάποιων (ενδεχομένως πραγματικών) προδοτών, αλλά και σε εκτελέσεις πλείστων όσων ‘αιρετικών’ (πρώην ‘συντρόφων’) κομμουνιστών

    Μου αρέσει!

  7. @ ΚΩΣΤΑΣ
    Ο Δημήτριος Θ. Θεοχαρίδης, είναι τυπικός εκπρόσωπος της ακραίας αντικομμουνιστικής ιστοριογραφίας τής πρώτης μετεμφυλιακής 20ετίας.
    Στο συγκεκριμένο βιβλίο του, (και όχι μόνο σ’ αυτό), επιμένει σε ανατριχιαστικές περιγραφές απίστευτων κομμουνιστικών ωμοτήτων.
    Η προφανής εμπάθεια και η υπερβολή, λειτουργούν εις βάρος τής αξιοπιστίας του ως ιστορικού συγγραφέα, χωρίς ωστόσο να την ακυρώνουν παντελώς.

    Μου αρέσει!

    1. ΣΑΘ

      συμφωνώ μαζί σου ως προς τον Θεοχαρίδη κι εγώ δεν λαμβάνω υπόψη τον τρόπο που περιγράφει τα γεγονότα.
      Ωστόσο στην περιοχή που ερεύνησα, μέχρι το 1998 που κυκλοφόρησε το βιβλίο του Χεκίμογλου, δεν υπήρχε καμία άλλη βιβλιογραφική αναφορά για τα πρόσωπα αυτά.
      Στην τοπική κοινωνία τα πρόσωπα και τα γεγονότα είναι πασίγνωστα και στις ιδιωτικές συζητήσεις αναφέρονται, αλλά πουθενά κανείς δεν αναλαμβάνει την ευθύνη να τα γράψει. Ηγεμονία γαρ… καταλαβαίνεις.
      Αυτός είναι ο λόγος που παρέπεμψα και στο Θεοχαρίδη.

      Μου αρέσει!

Γράψτε απάντηση στο ΣΑΘ Ακύρωση απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s