Κατοχή, Μάχες, Τάγματα

Ο Ποντιακός Εμφύλιος

kilkis-1959

Η μάχη του Κιλκίς είναι η πιο φονική σύρραξη του Εμφυλίου – αν εξαιρέσουμε τις μάχες σε Γράμμο και Βίτσι. Και η πιο τραγική στιγμή για τους πρόσφυγες Ποντίους, που αλληλοσφάχτηκαν ανελέητα.  Ελάχιστοι τη γνωρίζουν, αν εξαιρέσουμε τους ντόπιους Κιλκισιώτες.

4 Νοεμβρίου 1944

Με την αποχώρηση των Γερμανών, περί τους 8000 (σύμφωνα με άλλες πηγές: 7.300) ένοπλοι των αντιεαμικών ομάδων, οι οποίες είχαν συνεργαστεί με τους Γερμανούς, στην πλειοψηφία τους  Πόντιοι πρόσφυγες, οχυρώνονται στο Κιλκίς, περιμένοντας να φτάσουν οι Εγγλέζοι για να παραδοθούν σε αυτούς και για να αντιμετωπίσουν εκεί τον ΕΛΑΣ, σε περίπτωση που τους επιτεθεί. 1500 επιπλέον ένοπλοι ακολουθούν προς Βορράν τον Πόντιο οπλαρχηγό Κωνσταντίνο Παπαδόπουλο, ο οποίος υποστηρίζει ότι καλύτερες πιθανότητες υπάρχουν αν αντιμετωπίσουν τον ΕΛΑΣ στην ύπαιθρο και στα βουνά.

Η μάχη ξεκίνησε τα ξημερώματα της 4ης Νοεμβρίου και κράτησε ως το απόγευμα της ίδιας ημέρας, με τεράστιες απώλειες κι από τις δύο πλευρές. Για τους Ταγματασφαλίτες αναφέρονται 1500 νεκροί στη μάχη, η οποία ολοκληρώθηκε με πεισματικές οδομαχίες.

Ακολούθησαν μαζικές εκτελέσεις των αιχμαλωτισθέντων / παραδοθέντων, κατά το πρότυπο του Μελιγαλά. Σύμφωνα με πηγές της εποχής (μη εαμικές) οι εκτελεσθέντες αιχμάλωτοι ήταν περίπου 2.100. Αν προσθέσουμε σε αυτούς τους 1500 νεκρούς της μάχης και τους 800 εκτελεσθέντες (μετά την παράδοσή τους στον ΕΛΑΣ) τις επόμενες μέρες στον Προμαχώνα των Σερρών και στην Τριάδα, συμπληρώνεται το αστρονομικό νούμερο των 4.500 νεκρών. Ο αριθμός αυτός μάλλον είναι υπερβολικός, αλλά οπωσδήποτε ενδεικτικός.

Ο Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος επέζησε και το 1946 εξελέγη βουλευτής Κοζάνης. Από το 1950 έως το 1964 εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής Κιλκίς.

Ο Κυριάκος Παπαδόπουλος (Κισά Μπατζάκ), από τον Κούκο της Κατερίνης, τουρκόφωνος οπλαρχηγός στον Πόντο και αρχηγός του ΕΕΣ, σκοτώθηκε ή αυτοκτόνησε στη μάχη του Κιλκίς.

Ποντιακός εμφύλιος

Από τον αριθμό των ενόπλων Ταγματασφαλιτών του Κιλκίς και από των αριθμό των νεκρών (στην πλειοψηφία τους Μπαφραλήδες, δηλ. τουρκόφωνοι Πόντιοι) καταλαβαίνουμε ότι στα πλαίσια του Εμφυλίου διεξήχθη ένας μικρότερος αλλά εξίσου άγριος εμφύλιος μεταξύ των Ποντίων προσφύγων, οι οποίοι είχαν έρθει στη Μακεδονία μόλις είκοσι χρόνια νωρίτερα. Κάπου έχω διαβάσει ότι ένα κομμάτι των προσφύγων, οι Καρσλήδες, έφτασαν «αριστεροί», σχεδόν μπολσεβίκοι. Και κάπου αλλού, ότι οι τουρκόφωνοι οπλαρχηγοί, όπως ο Κισά-Μπατζάκ, ούτε ήθελαν ν’ ακούσουν για τον κομμουνιστή Λένιν, που «βοήθησε και εξόπλισε τον Κεμάλ». Αυτά, ομολογώ, μου φαίνονται μη επαρκή για να εξηγήσουν την ποντιακή αδελφοσφαγή του ’44.

Το ερώτημα γιατί ο εσωτερικός ποντιακός εμφύλιος ήταν τόσο αιματηρός παραμένει, κατ’ αρχήν, αναπάντητο. Ωστόσο, από τα στοιχεία που βρίσκουμε για εκείνη την εποχή, προκύπτει ότι και οι Πόντιοι, όπως και οι Μωραΐτες και οι Θεσσαλοί διχάστηκαν στα 1944 σε σχεδόν ισοδύναμες ένοπλες παρατάξεις, με επίκεντρο το ΕΑΜ. Υπέρ ή κατά. Η παρουσία του ξένου παράγοντα ήταν που καθόριζε ποιος θα επικρατήσει: όσο κυριαρχούσαν οι Γερμανοί στη χώρα, οι αντικομμουνιστικές ένοπλες ομάδες είχαν το πάνω χέρι. Η κατάσταση άλλαξε άρδην με την αποχώρησή τους, αλλά αυτό κράτησε μέχρι να εδραιώσουν οι Εγγλέζοι το δικό τους σύστημα ελέγχου της χώρας, το οποίο πολύ γρήγορα ενσωμάτωσε και χρησιμοποίησε τους μισούς Πόντιους εναντίον των άλλων μισών – οι οποίοι δεν είχαν πλέον καμιά ελπίδα επικράτησης, καθώς οι «δικοί τους» ξένοι, δηλαδή οι Ρώσοι, δεν πέρασαν ποτέ νοτιότερα της Γευγελής.

*

Σχόλια από παλαιότερη ανάρτηση

https://panosz.wordpress.com/2008/10/03/kilkis/ και πρόσθετο υλικό

(δικό μου) 

[Σημείωση: κάποια από τα παλαιότερα δικά μου σχόλια (και μόνο) είναι συμπληρωμένα, για λόγους πληρότητας ή εκφραστικούς, χωρίς να αλλοιώνεται το πνεύμα τους]

Αυτά που συνέβησαν δε μπορούν να εξηγηθούν πειστικά με τη διαφορά στις ιδεολογίες. Πρέπει να υπάρχει κάτι βαθύτερο.

Υποψιάζομαι ότι στον ποντιακό εμφύλιο έπαιξαν ρόλο αφανείς παράγοντες, όπως οι διαφορές στο πολιτισμικό επίπεδο και, φυσικά, η διαφορετική γλώσσα. Υπήρχαν δηλαδή εσωτερικές αντιθέσεις στο ποντιακό στοιχείο, που μεταφέρθηκαν από τον Πόντο στη Μακεδονία και οι οποίες βρήκαν γόνιμο έδαφος στο πολιτικό χάος της Κατοχής.

Αλλά αυτή είναι μονάχα μια υπόθεση, την οποία δε μπορώ να επιβεβαιώσω.

petefris

Όπως τα λες, Πάνο, στο σχόλιό σου (1.43): οι εσωτερικές διαφοροποιήσεις των Ποντίων ήταν μεγάλες. Σήμερα, έχουν μείνει ως ανέκδοτα με τα οποία δεν γελάει κανείς,μετά την ταφόπλακα της Κατοχής και του Εμφυλίου, αλλά το τι πίστευαν λχ οι Τραπεζούντιοι γιά τους Επεσλήδες ή γιά τους Κερασουνταίους στον μεσοπόλεμο,είναι άλλο ζήτημα.Έχει σχέση και με τον «νεοαποικισμό»,δηλαδή τις αποδημίες που έσπρωχναν τους Ποντίους σε άλλες επιρροές. Γιά το Κιλκίς είχα κάνει πολύ παλιότερα έρευνα, ψάχνοντας υλικό γιά μυθιστόρημα. Μίλησα με πολεμιστές και των δύο πλευρών.
Γιά την παρατήρηση του nikiplos περί Καστανερής: οι πρόσφυγες δυτικά του Αξιού(επαρχία Παιονίας) δεν ρίζωσαν σε Γρίβα και Τσερναρέκα, αλλά είτε στα πεδινά, αναμίξ με ντόπιους και θρακιώτες (αλλά και προς τα σύνορα με λίγους και επιδραστικούς εποίκους της παλιάς Ελλάδας), είτε μετά τους ζυγούς του Πάικου, μεταξύ Μογλενιτών και Βλάχων.

(δικό μου)

Μάλλον είναι λίγο υπερβολική η σύγκριση των Ποντίων προσφύγων με νομαδικούς, προνεωτερικούς λαούς.

Αλλά ας δούμε λίγο το θέμα της ταξικότητας του Εμφυλίου, που προτείνει ο Άνεμος. Νομίζω ότι είναι μια από τις αφετηρίες και μάλλον όχι η πιο σημαντική. Για παράδειγμα, ο Κισα-Μπατζάκ διαπραγματεύτηκε την ένταξή του («έγινε περιζήτητος», όπως είπε κάποιος συγκαιρινός του) και στον ΕΛΑΣ και στην ΠΑΟ. Δε μου κάθεται καλά ότι η τελική επιλογή του είχε την παραμικρή σχέση με τις ταξικές αντιθέσεις ή την ταξική πάλη.

Εξάλλου ο Εμφύλιος ήταν ουσιαστικά υπόθεση ΜΙΑΣ τάξης, της αγροτικής. Αγρότες ήταν στη συντριπτική τους πλειοψηφία και οι ελασίτες και οι ταγματασφαλίτες.

Νομίζω ότι μια πιο πειστική εξήγηση βρίσκεται πέρα από τις ιδεολογικές επιρροές ή την ταξική συνείδηση(;) των δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων που συγκρούστηκαν με μανία στα 1943-44. Το κλειδί βρίσκεται, ίσως, στην ξαφνική και απόλυτη υποχώρηση/ εξαφάνιση του οργανωμένου κράτους και των κατασταλτικών του μηχανισμών, ειδικά στην ύπαιθρο. Οι συνθήκες χάους που δημιουργήθηκαν, επέτρεψαν στο ΕΑΜ (που δημιουργήθηκε από τη μόνη υπαρκτή επιτοπίως πολιτική δύναμη που απόμεινε, δηλ. το ΚΚΕ) να κυριαρχήσει πολιτικά σε εκτεταμένες περιοχές. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια μαζική αντίδραση στη νέα εξουσία, η οποία είχε μεν ευρύ λαϊκό έρεισμα, αλλά απείχε πολύ από το να είναι αποδεκτή από το σύνολο του αγροτικού πληθυσμού. Νέες ένοπλες δυνάμεις εμφανίστηκαν, οι οποίες διεκδίκησαν για λογαρισμό τους την επικυριαρχία στην ύπαιθρο.

Όπως συνέβη και με τον Κισά-Μπατζάκ, που φλέρταρε και με τον ΕΛΑΣ και με την ΠΑΟ πριν καταλήξει στην οριστική του απόφαση, η επιλογή του στρατοπέδου για πολλούς ήταν ελάχιστα ταξική υπόθεση, σε περιορισμένο βαθμό ιδεολογική (όλοι το «έθνος» επικαλούνταν, στο κάτω κάτω) και σε συντριπτικό βαθμό συγκυριακή: η μεγάλη πλειοψηφία των ενόπλων αγροτών μπορούσε να βρεθεί, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, στην ΑΝΤΙΘΕΤΗ πλευρά από αυτή που τελικά βρέθηκε – και να πολεμήσει με το ίδιο πείσμα τον απέναντι «προδότη του έθνους».

Για να γίνει περισσότερο κατανοητό αυτό που προσπαθώ να πω, ας κάνουμε μιαν υπόθεση εργασίας: ποιά θα ήταν η εξέλιξη των πραγμάτων στην Ελλάδα, αν η Γερμανία δεν επιτίθετο στην ΕΣΣΔ, τον Μάιο του ’41, αν δηλαδή εξακολουθούσε να ισχύει το Σύμφωνο Ρίπεντροφ-Μολότωφ; Στην περίπτωση αυτή, θα ιδρυόταν το ΕΑΜ και, πολύ περισσότερο, ο ΕΛΑΣ; Ή θα κυριαρχούσαν απόλυτα τα παρτιζάνικα τμήματα που δημιούργησαν αξιωματικοί του Στρατού και στήριζε η Αγγλία, δηλαδή ο ΕΣ στην Πελοπόννησο, η ΕΚΚΑ (του Ψαρρού) στη Ρούμελη, η ΠΑΟ στη Μακεδονία – μαζί με τον ΕΔΕΣ στην Ήπειρο;

Τέλος, πως μπορούμε να μιλάμε για «ταξικό» Εμφύλιο, από τη στιγμή που ο ΕΛΑΣ υπαγόταν στο Κοινό Συμμαχικό Στρατηγείο (δηλ. στους Άγγλους) και το ΕΑΜ συμμετείχε στην κυβέρνηση Παπανδρέου, που έλεγχαν απόλυτα οι υπ’ αριιθμόν 1 καπιταλιστές / αποικιοκράτες Άγγλοι;

Στα κάτω, όλα τα αποφάσισε η συγκυρία και η χαώδης δυναμική των εξελίξεων. Και όσοι στρατολογούσαν και έστελναν τους Έλληνες αγρότες στην αλληλοσφαγή, δεν έκαναν τίποτε περισσότερο από το να αναζητούν την εξουσία. Για λογαριασμό τους, φυσικά, αλλά ουσιαστικά για λογαριασμό των «δικών τους» ξένων δυνάμεων, που διαγκωνίζονταν τότε στα πλαίσια του πλέον ανηλεούς πολέμου που γνώρισε η Ευρώπη.

Σημείωση 2/2/2016: τα ανωτέρω ισχύουν για την ύπαιθρο. Η «ταξική» επίδραση στον Εμφύλιο στις μεγάλες πόλεις και ιδιαίτερα στην Αθήνα έχει άλλη βαρύτητα και σημασία. 

Πόντος και Αριστερά

Νομίζω ότι η εξήγηση του Πάνου είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα. Την περίοδο της Κατοχής, για πρώτη φορά ο πληθυσμός βρέθηκε χωρίς περιβάλλον κράτος. Και ακριβώς σ’ αυτή τη στιγμή βγήκαν στην επιφάνεια όλες οι αντιθέσεις, κοινωνικές, εθνοτικές, πολιτικές προσωπικές.

Το Κιλκίς αποτελεί μια από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις. Ήταν μια νέα κοινωνία. Ο κύριος όγκος ήταν πρόσφυγες, είτε από τη Μικρά Ασία (Πόντο, Ιωνία Καππαδοκία), είτε από την Ανατολική Θράκη, είτε από τον Καύκασο. Υπήρχαν και κάποιες μικρές κοινότητες «ντόπιων», Βλάχων, Σαρακατσάνων και Σλαβόφωνων.

Όλοι ανεξαιρέτως θα συμμετάσχουν με τον ένα ή τον άλλο βαθμό στα γεγονότα. Η περίπτωση των Ποντίων ίσως να έχει ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί ο πληθυσμός ήταν μεγάλος και πολύμορφος και, κατά πώς φαίνεται διέθετε μια ιδιαίτερη προσήλωση σ’ αυτό που θεωρούσε σωστό, με αποτέλεσμα να μην ανθίζουν εύκολα οι ενδιάμεσες αποχρώσεις.

Οι Πόντιοι του Κιλκίς είναι εξαιρετικά πολύμορφός πληθυσμός. Με διαφορετικές καταγωγές, πολιτισμό, γλώσσα, πολιτικές παραδόσεις. Ο ιστορικός Πόντος κατ’ αρχάς είναι σαν τη μισή Ελλάδα και ένα μεγάλο μέρος των Ποντίων κατέφυγε από το 19ο αιώνα στο ρωσικό Καύκασο, όπου και διαμορφώθηκε .

Σχηματικά, μέσα στην ποντιακή ομάδα, μπορούμε να διακρίνουμε δύο μεγάλες υποομάδες: τους πρόσφυγες από τον ιστορικό Πόντο (ελληνόφωνους και τουρκόφωνους) και τους πρόσφυγες από τον Καύκασο και τα ρωσικά παράλια του Εύξεινου Πόντου (κυρίως ελληνόφωνοι).

Οι Πόντιοι του Πόντου βρέθηκαν σ’ ένα περιβάλλον σε συνθήκες εθνικοαπαελευθερωτικού αγώνα που θύμιζαν το Μοριά του ’21. Κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δράση του ακραίου τουρκικού εθνικισμού, ε3κτοπίσεις και σφαγές των χριστιανών, αντάρτικο κίνημα κ.λπ. Το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων του δυτικού Πόντου ήταν τουρκόφωνοι. Είναι εντυπωσιακό ότι η Γενοκτονία των Ποντίων θα γίνει κυρίως εις βάρος των τουρκόφωνων Ποντίων. Εκεί θα αναπτυχθεί και το εντυπωσιακό ποντιακό αντάρτικο. Το ενδιαφέρον για τους μελετητές -και όχι μόνο- είναι ότι τα περισσότερα ελληνικά αντάρτικα αντιτουρκικά τραγούδια, είναι γραμμένα στα τούρκικα. Οι επιζήσαντες, μετά από μια σκληρή δεκαετία 1914-1923, θα έρθουν στην Ελλάδα συγκροτημένοι και πειθαρχημένοι υπό τον καπετάνιο τους. Σίγουρα η διανόησή τους και η ηγέτες τους είχαν διαμορφωμένη αντιμπολσεβικική άποψη λόγω της συμμαχίας Λένιν-Κεμάλ. Υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα μαρτυρία του στρατάρχη Φρούνζε (του επικεφαλής της σοβιετικής αποστολής στο πλευρό του Κεμάλ Ατατούρκ).

Οι Πόντιοι του Καυκάσου απ’ την άλλη εντάχθηκαν στις ρωσικές διεργασίες. Πολλοί απ’ αυτούς πήραν μέρος στην ρωσική επανάσταση του 1905 και επηρρεάστηκαν από τα ιδεολογικά ρεύματα της Ρωσίας. Είναι εντυπωσιακή η πολιτιστική παραγωγή τους και η τολμηρότητα των απόψεών τους. Π.χ. για τη φωνητική γραφή και την απλοποίηση της ελληνικής γλώσσας. Κορυφαίος διανοούμενος αυτής της εποχής ήταν ο Γεώργιος Σκληρός, ο πρώτος Έλληνας διανοούμενος που προσπάθησε να ερμηνεύσει τα ελληνικά πράγματα με την μαρξιστική μέθοδο. Επίσης εντυπωσιακό, παρότι άγνωστο, είναι ότι το πρώτο ελληνικό αντικαπιταλιστικό έργο είναι το » Ο Λαζάραγας» ή ‘Τα σκοτάδια» και γράφτηκε το 1905 στα ποντιακά από τον Γιώργο Φωτιάδη. Ξέρουμε ότι στους Έλληνες του Καυκάσου κατά την προεπαναστατική περίοδο υπήρχαν συγκροτημένες ομάδες σοσιαλεπαναστατών, μπολσεβίκων και μενσεβίκων. Ηγέτης των Ποντίων μενσεβίκων του Καυκάσου ήταν ο Γιάννης Πασαλίδης, ο μετέπειτα ιδρυτής της ΕΔΑ. Γνωρίζουμε ότι στις εποχές της μπολσεβικικής Επανάστασης (λίγο πριν και λίγο μετά) ότι οι Έλληνες του Καρς είχαν κυρίως φιλομπολσεβικικές απόψεις, λόγω του αγροτικού προγράμματος του Λένιν.

Οι Πόντιοι του Πόντου με τους Πόντιους του Καυκάσου θα συνεργαστούν για ένα διάστημα περίπου 2 ετών, την εποχή της πλήρους κατάρρευσης κάθε εξουσίας στη Ρωσία και της παράλληλης διαμόρφωσης του μεταοθωμανικού σκηνικού. Με τη δημιουργία της Ελληνικής Μεραρχίας του Καυκάσου θα επιχειρηθεί να βοηθηθεί το ποντιακό αντάρτικο στον ιστορικό Πόντο. Όμως τα γεγονότα θα εξελιχθούν με ραγδαίο ρυθμό και τελικά και οι δύο ομάδες θα εγκατασταθούν ως πρόσφυγες στη βόρεια Ελλάδα απ’ όπου είχαν αποχωρήσει οι μουσουλμάνοι ανταλλάξιμοι.

Αυτό που σήμερα θεωρούμε ως δεδομένο, δηλαδή η κοινή ποντιακή ταυτότητα, δεν υπήρχε τότε. Ήταν απλά, πολύμορφοι ρωμαίικοι πληθυσμοί στην προσφυγιά.

Το μεσοπόλεμο θα εκφράζονται όλοι υπέρ των φιλελεύθερων του Βενιζέλου και θα είναι σφοδροί αντίπαλοι της μοναρχίας. Όμως υπόγεια, οι πολιτιστικές διαφορές θα αρχίσουν να καθορίζουν τα συναισθήματα. Οι ελληνόφωνοι Έλληνες απ’ τον Καύκασο (Ποντοκαυκάσιοι) θα αποτελέσουν τη ραχοκοκαλιά του κομμουνιστικού κινήματος στο Κιλκίς. Θα ξεκινήσουν αγώνες για την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών (περίπτωση Μεταλλικού) και θα συγκρουστούν ανοιχτά με το κράτος.

Βαθμιαία, οι πολιτιστικές διαφορές θα λάβουν και πολιτικά χαρακτηριστικά.

Οι ελληνόφωνοι αριστεροί Πόντιοι θα έρθουν σε σύγκρουση μέσα στην κατοχή με τους τουρκόφωνους που θα προσχωρήσουν στη Δεξιά. Ο ελληνόφωνος αριστερός θα περιφρονήσει τους δεξιούς και για την τουρκοφωνία τους.

Όμως ενδιαφέρον έχει η πολιτική γεωγραφία των χωριών με τους συγκεκριμένης προέλευσης πρόσφυγες.

Θα προσπαθήσω να μαζέψω κάποια στοιχεία για τη σχέση πολιτικής ένταξης και εθνικοτοπικής καταγωγής.

(δικό μου) 

Μ-π,

εξαιρετικά ενδιαφέρον το σχόλιό σου – αναμένω και τη συνέχεια!

Το περισσότερο εντυπωσιακό είναι αυτό:

Αυτό που σήμερα θεωρούμε ως δεδομένο, δηλαδή η κοινή ποντιακή ταυτότητα, δεν υπήρχε τότε. Ήταν απλά, πολύμορφοι ρωμαίικοι πληθυσμοί στην προσφυγιά

Το… υποψιαζόμουν, καθώς δε μπορούσα να ερμηνεύσω αλλιώς τη σφοδρή ενδο-ποντιακή διαμάχη του 1943-44.

Πόντος και Αριατερά

Στο Κιλκίς λύθηκαν αντιθέσεις σε παμμακεδονικό επίπεδο. Εκεί συγκεντρώθηκαν τα τάγματα απ όλη τη κεντρική και δυτική Μακεδονία με αρχηγούς τον Δάγκουλα απ’ τη Θεσσαλονίκη και τον Κισά Μπατζάκ από την Πιερία

Προσπαθώντας σύντομα και πρόχειρα να χαρτογραφήσω την πολιτική ένταξη σε σχέση με την εθνικοτοπική καταγωγή, βρήκα κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία απ’ τα τα χωριά του Κιλκίς. Νομίζω ότι υπάρχουν όλες οι αποχρώσεις.

Τους Πόντιους του Καυκάσου τους αναφέρω ως «Ποντοκαυκάσιους», τους Πόντιους από τον Πόντο ως «Πόντιους», τους πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη ως «Ανατολικοθρακιώτες» και με την έκφραση «μισοί-μισοί» εννοώ μισοί αριστεροί-μισοί δεξιοί :

Μεταλλικό: Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί, Βλάχοι (λίγοι) δεξιοί

Μεγάλη Βρύση: Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί, Ανατολικοθρακιώτες μισοί-μισοί (Υπήρχαν ταγματασφαλίτες)

Χωρύγι: Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί

Βαπτιστής: Ανατολικοθρακιώτες, μισοί-μισοί. (Υπήρχαν ταγματασφαλίτες)

Ηλιόλουστο: Ποντοκαυκάσιοι αρστεροί, Βλάχοι δεξιοί (Υπήρχαν ταγματασφαλίτες)

Ελευθεροχώρι: Πόντιοι ελληνόφωνοι δεξιοί (σκληροί ταγματασφαλίτες), Ποντοκαυκάσιοι (λίγοι) αριστεροί

Μεγάλη Στέρνα: Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί, Πόντιοι δεξιοί ουδέτεροι

Χέρσο: Ανατολικοθρακιώτες μισοί-μισοί, Πόντιοι δεξιοί, Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί, Βούλγαροι συνεργάτες της Οχράνα, άλλοι σλαβόφωνοι δεξιοί

Πλαγιά: Ανατολικοθρακιώτες δεξιοί (ταγματασφαλίτες), Καππαδόκες φιλελεύθεροι ουδέτεροι, Πόντιοι (λίγοι) αριστεροί

Κορομηλιά: Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί, Βλάχοι δεξιοί

Αγία Κυριακή: Ανατολικοθρακιώτες δεξιοί (υπήρχαν ταγματασφαλίτες)

Κορυφή: Πόντιοι μισοί-μισοί (υπήρχαν ταγματασφαλίτες σκληροί)

Μουριές: Πόντιοι μισοι-μισοί (υπήρχαν ταγματασφαλίτες σκληροί), Ανατολικοθρακιώτες αριστεροί

Ροδώνα (έδρα του Παπαδόπουλου): Πόντιοι μισοί-μισοί (ταγματασφαλίτες σκληροί), Ανατολικοθρακιώτες αριστεροί

Μυριόφυτο: Ανατολικοθρακιώτες δεξιοί (υπήρχαν ταγματασφαλίτες), Πόντιοι δεξιοί (ουδέτεροι), Τσιγγάνοι δεξιοί

Σταυροχώρι: Ανατολικοθρακιώτες μισοί-μισοί (υπήρχαν ταγματασφαλίτες), Πόντιοι (λίγοι) μισοί-μισοί (οι δεξιοι ουδέτεροι), Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί

Ξηρόβρυση: Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί

Γερακαριό: Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί

Γάβρα: Πόντιοι τουρκόφωνοι αριστεροί

Αναβρυτό: Πόντιοι τουρκόφωνοι δεξιοί ταγματασφαλίτες

Αγιος Μάρκος: Πόντιοι ελληνόφωνοι δεξιοί και λίγοι αριστεροί (υπήρχαν ταγματασφαλίτες)

Άγιος Αντώνιος (έδρα του Λαζίκ): Πόντιοι ελληνόφωνοι και τουρκόφωνοι δεξιοί και λίγοι αριστεροί (υπήρχαν ταγματασφαλίτες)

Κορωνούδα: Πόντιοι δεξιοί, Ανατολικοθρακιώτες δεξιοί (υπήρχαν ταγματασφαλίτες απ’ όλους)

Ελληνικό: Πόντιοι δεξιοί (επιστρατεύτηκαν στα Τάγματα με το ζόρι)

Επτάλοφος: Πόντιοι δεξιοί (επιστρατεύτηκαν στα Τάγματα με το ζόρι)

Ποντοκερασιά: Ποντοκαυκάσιοι αριστεροί, Πόντιοι ελληνόφωνοι αριστεροί

Γαλλικό: Ίωνες αριστεροί (και λίγοι δεξιοί), Ανατολικοθρακιώτες αριστεροί (και λίγο δεξιοί)

Νέα Σάντα: Πόντιοι ελληνόφωνοι αριστεροι, Ποντοκαυκάσιοι (λίγοι) αριστεροί, Ανατολικοθρακιώτες (λίγοι) αριστεροί

Παντελεήμονας: Πόντιοι ελληνόφωνοι αριστεροι, Ποντοκαυκάσιοι (λίγοι) αριστεροί

κ.λπ.

Εντυπωσιακό είναι ότι όλα τα βλαχοχώρια του Κιλκίς ήταν δεξιά και ταγματασφαλίτικα.

Από τα ορεινά, τα πλέον φτωχά και τα πλέον καθυστερημένα (από πλευράς μόρφωσης) χωριά του Κιλκίς τα Τάγματα επιστράτευσαν περίπου 2.500 νέους.

Από τους ταγματασφαλίτες καπετάνιους του Κιλκίς, γνωστοί είναι:

-Πόντιοι: Παπαδόπουλος, Λαζίκ

-Ανατολικοθρακιώτες: Μπαρμπα Γιώργης (από Καστανιές), Θεμιστοκλής

-Βλάχοι: Τσαβίδας, Γεωργαντάς

Κανείς από αυτούς τους πρωτοκαπεταναίους δεν εγκλωβίστηκε στο Κιλκίς για να πάρει μέρος στην τελική μάχη. Και γλύτωσαν όλοι. Εξοντώθηκαν όμως τα μεσαία και κατώτερα στελέχη των ταγματασφαλιτών και μαζί τους και πολλοί αθώοι.

Μ-π

Πόντος και Αριστερά

Έχει ενδιαφέρον το τι προηγήθηκε της μάχης.

Οι ταγματασφαλίτες που συγκεντρώθηκαν στο Κιλκίς από όλα τα μέρη της κεντρικής και ανατολικής Μακεδονίας, οχυρώθηκαν στο κτίριο του νοσοκομείου της πόλης που βρίσκεται στη είσοδο προς τη Θεσσλονίκη. Λίγο πιο έξω είναι το γήπεδο του Κιλκίς. Εκεί είχαν αναρτήσει ένα τεράστιο πανό που έγραφε «Καλώς Ήρθατε». Περίμεναν τους Άγγλους οι οποίοι είχαν ήδη αποβιβαστεί στη Θεσσαλονίκη.

‘Ομως αντί για τους Άγγλους ήρθε ο ΕΛΑΣ, περικύκλωσε την πόλη και επιτέθηκε στους ταγματασφαλίτες μετά την άρνησή τους να παραδοθούν.

Από τους τοπικούς μεγεγαλοκαπετάνιους, ο Παπαδόπουλος αρνήθηκε να εγκλωβιστεί στο Κιλκίς, υποσχόμενος ότι θα βοηθήσει απ’ έξω. Με 400 άνδρες βρέθηκε στα βόρεια της πόλης και όντως προσπάθησε να συμπαρασταθεί στους πολιορκημένους. Ομως στην Κορομηλιά εμποδίστηκε από τμήματα του ΕΛΑΣ και κατέφυγε στο Μπέλες. Μετά την ήττα των Ταγμάτων στο Κιλκίς πέρασε με τους άνδρες του στη Βουλγαρία και σώθηκε.

Όμοια και οι υπόλοιποι. Κρύφτηκαν και γλύτωσαν…

Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας επανεμφανίστηκαν και αμείφθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση. Ο μπαρμπα-Γιώργης και ο Θεμιστοκλής έγιναν έφεδροι αξιωματικοί και τους ανατέθηκε η διοίκηση των τοπικών ΜΑΥ. Όλοι τους έλαβαν μέρος στις παρακρατικές «Μονάδες Δίωξης Κομμουνιστών», που δημιουργήθηκαν με επίσημη κάλυψη.

Την επομένη της Βάρκιζας ξεκίνησαν οι αντεκδικήσεις με κορυφαία την επίθεση στο ποντιακό χωριό Ξηρόβρυση. Όπου οι παρακρατικές ομάδες έκαναν επίθεση, έκαψαν πολλά σπίτια σκότωσαν πολλούς, βίασαν, λεηλάτησαν. Κανονική επίθεση σε εχθρικό έδαφος!

Φαίνεται ότι πίσω από τη σκληρή καταπίεση βρισκόταν ο διοικητής χωροφυλακής του Κιλκίς Μαυροειδής, ο οποίος αποσκοπούσε στο να ωθήσει στα άκρα τα πράγματα, ώστε να εξοντώσει όσους περισσότερους κομμουνιστές μπορούσε. Και όντως, από τότε άρχισε η νέα έξοδος στα βουνά που ενάμιση χρόνο αργότερα θα οδηγήσει στον Εμφύλιο.

Μ-π

(δικό μου)

Η περιοδολόγηση του Εμφυλίου σε τρεις διακριτές περιόδους, δηλαδή:
1. Κατοχικές συγκρούσεις, ως τη Βάρκιζα (Φεβρουάριος 1945)
2. Λευκή Τρομοκρατία (1945-46)
3. Εμφύλιος πόλεμος (1946-49)
επιβλήθηκε από τους ιστορικούς της «αριστεράς», μετά τη μεταπολίτευση του ’74.

Υπήρξε η τάση να υποτιμηθούν όσο γίνεται τα γεγονότα της Κατοχής, μέχρις εξαφανίσεως (εκτός από τα Δεκεμβριανά της Αθήνας, που μιλούσαν… από μόνα τους) και να αποδοθεί η ουσία της ιστορικής σύγκρουσης μέσα από το σχήμα: υπήρξε μια εκπληκτική Εθνική Αντίσταση (που την έκανε αποκλειστικά το ΕΑΜ), μια σύγκρουση το Δεκέμβρη λόγω της απρόκλητης Βρετανικής επέμβασης και στη συνέχεια το όργιο της Λευκής Τρομοκρατίας, που οδήγησε στον Εμφύλιο 1946-49.

Ομολογώ ότι βρίσκω αυτό το σχήμα εξαιρετικά αδύναμο. Όχι τόσο όσο εκείνο της «δεξιάς κουλτούρας», το οποίο κυριάρχησε ως το ’74 και το οποία εξαφάνιζε την Αντίσταση, τους Ταγματασφαλίτες κλπ και απέδιδε τα πάντα στην «κομμουνιστική ανταρσία», αλλά… σχεδόν.

Πρέπει να αποφασίσουμε, ξεκινώντας να μελετάμε τον Εμφύλιο, αν θα το κάνουμε έχοντας έτοιμα τα προκατασκευασμένα συμπεράσματα και τις κατηγοριοποιήσεις (καλοί/ κακοί, ήρωες/ προδότες κλπ) ή αν θα προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι συνέβη (και γιατί) χωρίς προκατασκευασμένες (από τις στρατευμένες πολιτικά και προσδιορισμένες ιδεολογικά, δεξιές ή αριστερές) αποφάνσεις.

Επιστρέφω στο κυρίως θέμα, τα χρονικά όρια του Εμφυλίου, επικεντρώνοντας σε όσα έγραψαν για το θέμα ο Άνεμος και ο Μ-π.

Αν θεωρήσουμε τις τρεις περιόδους (Κατοχή, Λευκή Τρομοκρατία, σύγκρουση 1946-49) ως τρία διαφορετικά στάδια με ξεχωριστά το καθένα δομικά χαρακτηριστικά, νομίζω ότι είναι αδύνατον να συλλάβουμε την ουσία της εμφύλιας σύγκρουσης. Η οποία ήταν μια συνεχής, από το 1943 ως το τέλος, σύγκρουση δυο αντίπαλων στρατοπέδων, για την κυριαρχία στη χώρα. Αρχικά (και για κάτι περισσότερο από ένα χρόνο) ενόψει της μελλοντικής αποχώρησης των δυνάμεων Κατοχής.

Τα στρατόπεδα αυτά (του ΕΑΜ / ΚΚΕ και το Αντιεαμικό/ αντικομμουνιστό) παρέμειναν σταθερά και αναλλοίωτα, όλα αυτά τα χρόνια (επαναλαμβάνω: 43-49). Οι εξωτερικοί σύμμαχοι του καθενός άλλαζαν, ανάλογα με τις εξελίξεις του Παγκοσμίου Πολέμου ή και του Ψυχρού Πολέμου, που μόλις ξεκινούσε. Ενεπλάκησαν Γερμανοί, Ιταλοί, Βούλγαροι, Άγγλοι, Ρώσοι και σύμμαχοί τους, Γιουγκοσλάβοι, Αλβανοί, Αμερικάνοι. Οι συμμαχίες των δυο ελληνικών στρατοπέδων άλλαξαν αρκετές φορές: Το ΕΑΜ συμμάχησε με τους Άγγλους (ως το Δεκέμβρη του ’44) με τους Ρώσους (αφανείς, αλλά σημαντικοί παίχτες του Εμφυλίου) και με τους Γιουγκοσλάβους, μέχρι τη ρήξη Στάλιν- Τίτο, πιο έντονα με Βούλγαρους και Αλβανούς στη τελευταία περίοδο. Το αντικομμουνιστικό στρατόπεδο συμμάχησε αρχικά με τους Άγγλους, στη συνέχεια με τις δυνάμεις Κατοχής, μετά πάλι με τους Άγγλους και τους Αμερικάνους, που τους διαδέχτηκαν. Η νόμιμη ελληνική κυβέρνηση («του Καΐρου») και ο «αστικός» πολιτικός κόσμος προσπαθούσε συνεχώς να ισορροπήσει ανάμεσα στις ανάγκες του πολέμου και στη δική της αντίληψη για τα εσωτερικά πράγματα, η οποία ήταν πάντοτε αντιεαμική.

Μια αντίθεση παρέμεινε σταθερή, εκφραζόμενη ένοπλα και με όλες τις δυνατές μορφές βίας, αδιάκοπα, από το 1943 ως το 1949: εκείνη των Εαμικών και των Αντιεμικών δυνάμεων, που έριζαν για την πολιτική κυριαρχία στη χώρα. ΑΥΤΟ ήταν ο Ελληνικός Εμφύλιος. Δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία οι ονομασίες των αντιπάλων σχηματισμών, οι οποίες άλλαζαν ανάλογα με τις εξελίξεις. Ούτε η εναλλαγή των πρωταγωνιστών σε κάθε στρατόπεδο. Ούτε η εναλλαγή των «εξωτερικών» συμμάχων. Η «κόκκινη γραμμή» είναι συνεχής, από νωρίς το καλοκαίρι του 1943 ως τις τελευταίες μέρες του Αυγούστου, στα 1949.

Πόντος και Αριστερά

Αν θέλουμε να ξετυλίξουμε πλήρως το νήμα και να φτάσουμε στη μήτρα των αντιθέσεων, θα βρεθούμε μπρος στο Διχασμό και τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Ο κύριος όγκος αυτών που θα δόσουν υπόσταση σ’ ένα περιθωριακό και κυνηγημένο κομμουνιστικό κόμμα θα είναι οι πρόσφυγες των αστικών κέντρων, που από το ’28-’30 θα το πλαισιώσουν μαζικά.

Το μίσος των προσφύγων για το Λαϊκό Κόμμα και τη Μοναρχία καθώς και η απογοήτευσή τους από τον βενιζελισμό θα δημιουργήσει εκέινη την κρίσιμη μάζα που θα επιτρέψει τηνεμφάνιση ενός μαζικού αριστερο΄θ κινήματος την περίοδο της Κατοχής.

Προς επίρρωσιν της παραπάνω διαπίστωσης έρχεται το γεγονός ότι μόνο μέσα στην Κατοχή θα δούμε το φαινόμενο συνεργασίας προσφυγικών ομάδων με τη Δεξιά. Ακόμα και οι τουρκόφωνοι καπετάνιοι -που στο βειζελικό κίνημα του ’35 συμμετείχαν ένοπλα ενάντια στο Παλάτι και στο Μεταξά- θα διαπραγματευτούν μέσα στην Κατοχή την ένταξή τους στη Δεξιά και πιθανότατα σ’ αυτό θα συμβάλλει και η υπεροψία και ο σεχταρισμός των κομμουνιστικών οργανώσεων, που στις περιοχές τους κατά κύριο λόγο θα είναι επανδρωμένες από ελληνόφωνους Ποντίους.

Μ-π

π2

Λόγω μετασυναχικής θολούρας περιορίζομαι σε δύο διευκρινίσεις για τις περιοδολογήσεις, μία γενική και μία ειδική:

1) Οι περιοδολογήσεις των ιστορικών είναι πολύ λιγότερο σημαντικές για τους ίδιους τους ιστορικούς απ’ όσο νομίζουμε συνήθως. Είναι διερευνητικά εργαλεία, όχι τελεσίδικες αποφάνσεις. Επιπλέον, δύο διαφορετικές περιοδολογήσεις δεν αλληλοαναιρούνται. Μπορεί κάλλιστα να προκρίνει κανείς τη μία περιοδολόγηση όταν μελετάει ένα φαινόμενο και μια άλλη όταν μελετάει μια άλλη φέτα κοινωνικής πραγματικότητας.

2) Ο Πάνος διαβάζει σωστά τα κριτήρια της επικράτησης της τριμερούς περιοδολόγησης του εμφυλίου. Μόνο που εξίσου «ιδεολογικά» είναι και τα κριτήρια επιλογής της νέας περιοδολόγησης του ενιαίου εμφυλίου από την αναθεωρητική ιστοριογραφία. Όσο πίσω από την τριμερή περιοδολόγηση κρυβόταν η επιθυμία αφηρωισμού της περιόδου της Κατοχής και της Αντίστασης και απόδοσης των ευθυνών στον ξένο παράγοντα, τόσο πίσω από το σχήμα του ενιαίου εμφυλίου κρύβεται η επιθυμία απόδοσης των δεινών του εμφυλίου στην αριστερή βία και μόνο.

Τούτων λεχθέντων, προσωπικά θα επέλεγα ερμηνευτικό σχήμα περιοδολόγησης ανάλογα με το ποιο είναι το ζητούμενο. Εάν θέλουμε να μιλήσουμε για τις κινήσεις των πολιτικών σχηματισμών, θα πρόκρινα το τριμερές σχήμα: οι αντιεαμικές δυνάμεις δεν είχαν καμιά συνοχή πριν από το 1944, μεγάλο κομμάτι του ΕΑΜ δεν έλαβε μέρος στον οργανωμένο εμφύλιο του 1946-1949 και, κυρίως, πριν το 1944 λείπει η κρίσιμη παράμετρος της ύπαρξης μιας νόμιμης ελληνικής κυβέρνησης στην Ελλάδα. Εάν μιλάμε για τις βαθύτερες κινήσεις των κοινωνικών ομάδων, θα πρόκρινα το ενιαίο σχήμα που θέλει ο Πάνος, για τους λόγους που και ο ίδιος εξηγεί: από το 1943 είναι σαφές ότι την μελλοντική εξουσία θα την διεκδικήσει ένα πολύμορφο, αντιμοναρχικό, λαϊκό κίνημα, με μικρή συνάφεια με παραδοσιακές μορφές πολιτικής εκπροσώπησης. Η συγκρότηση του κινήματος αυτού είναι ένας καινοφανής παράγοντας στα κοινωνικοπολιτικά πράγματα.

Πόντος και Αριστερά

Μαρτυρίες Σοβιετικών

Οι σοβιετικοί υπήρξαν οι βασικοί σύμμαχοι του κεμαλικού εθνικισμού τα πρώτα χρόνια της εμφάνισής του. Πιθανότατα, οι μπολσεβίκοι να αντάλλαξαν με τον τρόπο αυτό την υποστήριξη του παντουρκιστικού κινήματος που δρούσε στη Ρωσία στην Οκτωβριανή τους Επανάσταση.

Οι σοβιετικοί λοιπόν προμήθευσαν τους κεμαλικούς με όπλα, χρήματα, στρατιωτικούς συμβούλους. Η τουρκική αντεπίθεση στο μικρασιατικό μέτωπο κατά τωνελληνικών στρατευμάτων το 1921, οργανώθηκε από τον Μ. Φρούνζε, στρατιωτικό απεσταλμένο των σοβιετικών. Κατά συνέπεια, οι μαρτυρία των αποσταλμένων αυτών έχει ιδιαίτερη αποδεικτική σημασία.

O Φρούνζε, έδωσε μια από τις ελάχιστες μαρτυρίες για τους ηττημένους αντάρτες: “Συναντήσαμε μια μικρή ομάδα από 60-70 Έλληνες, οι οποίοι μόλις είχαν καταθέσει τα όπλα. Όλοι τους είχαν εξαντληθεί στο έπακρο… Άλλοι έμοιαζαν κυριολεκτικά με σκελετούς. Αντί για ρούχα κρέμονταν από τους ώμους τους κάτι απίθανα κουρέλια. Στο κέντρο της ομάδας βρίσκονταν ένας ψηλός κι’ αδύνατος παπάς, φορώντας το καλυμαύχι του… Φυσούσε κρύος αέρας και όλη η ομάδα κάτω από τα σπρωξίματα των συνοδών-στρατιωτών, κατευθυνόταν με πηδηματάκια προς τη Χάβζα. Μερικοί όταν μας αντίκρυσαν, άρχισαν να κλαίνε δυνατά ή μάλλον να ουρλιάζουν, μια και ο ήχος που ξέφευγε από τα στήθη τους, έμοιαζε περισσότερο με ουρλιαχτό κυνηγημένου ζώου”. Ο Φρούνζε περιέγραψε και άλλο ένα περιστατικό. Οταν περνούσαν δίπλα από μια ομάδα αιχμάλωτων Ελλήνων στη Μερζιφούντα ένας από τους αιχμαλώτους φώναξε στη σοβιετική αντιπροσωπεία ότι ήταν και αυτοί ένοχοι γιατί ενίσχυαν τον Κεμάλ και τους Τούρκους. Το συναίσθημα αυτό των ανταρτών του δυτικού Πόντου ήταν εξαιρετικά έντονο. Ο οπλαρχηγός Κισά Μπατζάκ (Κοντοπόδης) διακύρησσε:ένας από τους αιχμαλώτους φώναξε στη σοβιετική αντιπροσωπεία ότι ήταν και αυτοί ένοχοι γιατί ενίσχυαν τον Κεμάλ και τους Τούρκους. Το συναίσθημα αυτό των ανταρτών του δυτικού Πόντου ήταν εξαιρετικά έντονο. Ο οπλαρχηγός Κισά Μπατζάκ (Κοντοπόδης) διακύρησσε: “… oι Ρώσοι κομμουνιστές δώσανε όπλα στον Κεμάλ για να χτυπήσει εμάς, του έδωσαν υποστήριξη, απελευθέρωσαν όλους τους Τούρκους στρατιώτες που είχαν συλλάβει αιχμαλώτους όταν μπήκαν στην Τραπεζούντα”. Υποστήριζε ότι οι κομμουνιστές κατέδιδαν τις προσπάθειες προμήθειας οπλισμού των ανταρτών από τη Ρωσία και παρέδιδαν Πόντιους στους Τούρκους.

δεξιός

Κατά την περίοδο της κατοχής υπήρχε νόμιμη ελληνική κυβέρνηση εν εξορία και οι αντιστασιακοί τίτλοι αυτής ήσαν αναμφισβήτητοι καθώς αντιστάθηκε στην επίθεση του Άξονος το 1940 όταν όλη η ευρωπαϊκή ήπειρος ήταν υπό γερμανικό έλεγχο και μόνο η Αγγλία πολεμούσε ενώ οι άλλοι μεγάλοι ήσαν ουδέτεροι (ΗΠΑ) ή συνεργάζονταν με τον Χίτλερ (ΕΣΣΔ).
Όποιος λοιπόν ήθελε να πολεμήσει τον κατακτητή δεν είχε παρά να τεθεί υπό τις διαταγές της όπως π.χ. οι Γάλλοι αντιστασιακοί τέθηκαν υπό τις διαταγές του Ντε Γκωλ.Το ότι κάποιοι απέβλεπαν αλλού φαίνεται και από όσα έγιναν στη Μέση Ανατολή.Γιατί συνέβη στάση στον ελληνικό στόλο της Μέσης Ανατολής;
Toν διοικούσαν ταγματασφαλίτες υπό τον Μοντγκόμερυ;
Επομένως οποιαδήποτε οργάνωση αντίστασης που υπάγεται στο Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής και εμμέσως ή αμέσως παίρνει διαταγές από τις ελληνικές αρχές στο Κάιρο δεν μπορεί να είναι οργάνωση αντίστασης εντός εισαγωγικών γιατί εκεί εδρεύει η μόνη αναγνωρισμένη απο όλο τον κόσμο νόμιμη ελληνική κυβέρνηση.Πάνω απ όλα τη νομιμότητα της κυβέρνησης αυτής δεν ήταν δυνατόν να αμφισβητήσει κάποιος σαν τον Στάλιν που συνεργαζόταν με τους Γερμανούς όταν η προκάτοχος αυτής διεύθυνε τον πόλεμο 1940-41 και δεν την αμφισβήτησε.

Αλκιβιάδης2

Δεξιέ, καλά τα επίσημα ταρατατζουμ, αλλά όπως αποδεικνύει και η μαμά ιστορία, υπάρχει πάντα και η ουσιαστική πλευρά …που σχεδόν πάντα έρχεται σε πλήρη αντίθεση η π….. μαζί τους… Τα εισαγωγικά μου τα θεωρώ καλώς τοποθετημένα.

Αποσπάσματα από συνέντευξη του ιστορικού- συγγραφέα Χέρμαν Φρανκ Μάγιερ :

— Αφετηρία στις πολύχρονες έρευνές σας για τη δράση γερμανικών στρατιωτικών μονάδων στην Ελλάδα της Κατοχής, ήταν η ιστορία της εκτέλεσης του πατέρα σας από αντάρτες του ΕΛΑΣ. Έχετε αναμνήσεις από εκείνον;

—Ήμουν μόλις τριών ετών όταν κηρύχτηκε αγνοούμενος. Το 1943. Η μητέρα μου πάντα ήλπιζε ότι κάποια μέρα θα επέστρεφε. Μας μεγάλωσε με αυτήν την ελπίδα, κάτι που είχε μεγάλο αντίκτυπο σε μένα και στα δυο μικρότερα αδέλφια μου. Μας έλειπε πολύ. Το ότι ήταν αξιωματικός της Βέρμαχτ το ήξερα από πολύ μικρός. Το ότι η Βέρμαχτ αποτελούσε τμήμα της ναζιστικής Γερμανία και ότι οι Ναζι ήταν υπεύθυνοι για τον πόλεμο και τις βαρβαρότητες, το έμαθα αργότερα, στο σχολείο. …..
………………………………………………………………………………………………………..

—Ο πατέρας μου δεν συμμετείχε σε μονάδες που έσφαζαν αμάχους. Ήταν υπεύθυνος του τομέα επιμελητείας: τρόφιμα, ρουχισμό, εργαλεία, εφόδια κ.τ.λ. Την εποχή που τον συνέλαβαν ήταν υπεύθυνος μιας ομάδας 250 ανδρών για την ανακατασκευή της γέφυρας του Γοργοποτάμου που είχε ανατινάξει η Αντίσταση…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Προτίμησε το θάνατο
— Ο πατέρας σας θα μπορούσε να είχε αποφύγει την εκτέλεση, αν δεχόταν την πρόσκληση του ΕΛΑΣ να πολεμήσει στο πλευρό του. Νιώσατε ποτέ οργή γι’ αυτή του την επιλογή;
—Ο πατέρας μου πέθανε για μια ιδέα, για τον Χίτλερ. Και όχι μόνο ο πατέρας μου αλλά 32 από τους 34 Γερμανούς που είχαν συλληφθεί μαζί του -συμπεριλαμβανόμενης και της μοναδικής γυναίκας ανάμεσά τους. Μόνο δύο στρατιώτες δέχτηκαν ν’ αλλάξουν στρατόπεδο, καθώς και όλοι οι Ιταλοί αιχμάλωτοι. Ο ένας από τους δυο αυτούς Γερμανούς δραπέτευσε αργότερα αλλά τον έπιασαν και τελικά τον εκτέλεσαν. Ο δεύτερος πολέμησε κανονικά με τον ΕΛΑΣ και επέζησε. Το 1948 επέστρεψε στη Γερμανία. Φυσικά υπήρξαν στιγμές που θύμωνα με τον πατέρα μου. Θα μπορούσε να είχε γλυτώσει και να τον είχαμε κοντά μας όλα αυτά τα χρόνια. (…)
………………………………………………………………………………………………………….
ΤΑ ΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ
— Στο βιβλίο αυτό εξετάζετε αρκετά και το ρόλο των Ταγμάτων Ασφαλείας. Πως κρίνετε εσείς ως ξένος παρατηρητής αυτήν την τόσο σκοτεινή πτυχή της νεότερης ελληνικής ιστορίας;
— Τι θα πει «ξένος παρατηρητής»; Πιθανώς να γνωρίζω περισσότερα γι’ αυτό το θέμα από πολλούς Έλληνες. Πρόκειται όντως για μια πολύ σκοτεινή ιστορία, και μια από τις πολλές αιτίες που οδήγησαν μετά στον εμφύλιο πόλεμο. Αλλά για το ρόλο των ταγμάτων ασφαλείας στην Πελοπόννησο ευθύνονται και οι Βρετανοί. Με τη στάση τους οδήγησαν στη σύγκρουση δεξιών και αριστερών αντιστασιακών μονάδων – προς τέρψιν των Γερμανών. Στο «Από τη Βιέννη στα Καλάβρυτα» γράφω εκτενώς γι’ αυτά τα πράγματα. Κυρίως όμως αυτό που ήθελα να ξεκαθαρίσω με αυτό μου το βιβλίο ήταν ότι τη σφαγή στα Καλάβρυτα τη διέπραξαν μονάδες της Βέρμαχτ, του κανονικού γερμανικού στρατού, δηλαδή. Από τις 300 περίπου τέτοιες γερμανικές θηριωδίες στην Ελλάδα, τις περισσότερες δεν τις έχουν διαπράξει τα Ες Ες ή η Γκεστάπο, αλλά η Βέρμαχτ. Κατά τη δεκαετία του ’60 καλλιεργήθηκε ο μύθος ότι όλες τις ακρότητες στον πόλεμο τις έκαναν τα Ες Ες. Αλλά και η Βέρμαχτ έχει μεγάλο μερίδιο στις σφαγές αμάχων, στους εμπρησμούς χωριών κ.τ.λ.
Ο ΕΛΑΣ, ο ΕΔΕΣ, τα Δεκεμβριανά και η επέμβαση των Βρετανών
Κοινή επιχείρηση της 117ης μεραρχίας καταδρομών & Ταγμάτων Ασφαλείας Κοινή επιχείρηση 117ης Γερμανικής Μεραρχίας Καταδρομών και Ταγμάτων Ασφαλείας μπροστά στα καμμένα Καλάβρυτα

—Από τις έρευνές σας σε ποια συμπεράσματα έχετε καταλήξει; -τόσο ως προς την αντιστασιακή δράση του ΕΛΑΣ όσο και του ΕΔΕΣ;
—Ο ΕΛΑΣ είχε πιο έντονη δράση και περισσότερες απώλειες σε σχέση με τον ΕΔΕΣ. Για την ακρίβεια, μετά τις τρομακτικές καταστροφές και εκτελέσεις, ανάμεσα στον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο του 1943, ο Ζέρβας ήρθε σε επαφή με τους Γερμανούς (η πρώτη ήταν στις 3 Οκτωβρίου του ’43) με στόχο να συμφωνήσουν σε μιαν άτυπη «κατάπαυση του πυρός». Ήταν μια προφορική συμφωνία κυρίων. Έχω συνομιλήσει με πολλούς γερμανούς βετεράνους της συγκεκριμένης μονάδας και μου έχουν επιβεβαιώσει το γεγονός. Γράφω εκτενώς γι’ αυτό στο επόμενο βιβλίο μου. Είχε τόσο καλές σχέσεις ο Ζέρβας με τον Γερμανό διοικητή των Ιωαννίνων που όταν αρρώστησε ο πρώτος, ο τελευταίος του έστειλε φάρμακα. Οι Έλληνες βετεράνοι του ΕΔΕΣ απορρίπτουν το γεγονός της συμφωνίας, αλλά είμαι σε θέση να γνωρίζω ότι συνέβη πραγματικά. Μόνο τον Αύγουστο του 1944 και ύστερα από τις πιέσεις των Βρετανών, άρχισε πάλι ο ΕΔΕΣ να πολεμάει τους Γερμανούς. Προσχή όμως: δεν επιθυμώ να αγιοποιήσω ούτε να δαιμονοποιήσω καμία πλευρά. Γνωρίζω ότι ο ΕΛΑΣ διέπραξε ουκ ολίγα εγκλήματα και σφαγές. Ταυτόχρονα όμως έκανε και πολύ δυναμική αντίσταση.
—Απ’ ότι ξέρω έχετε συγκεκριμένη άποψη για τα Δεκεμβριανά…
—Κοιτάξτε, τον Δεκέμβριο του 1944 ο ΕΛΑΣ ήλεγχε σχεδόν όλη την Ελλάδα. Και είχε μεγάλη υποστήριξη από τον λαό. Οι Βρετανοί ανέτρεψαν αυτήν την κατάσταση. Κατά τη γνώμη μου αυτό που έκαναν τότε δεν διαφέρει με τη στάση των Σοβιετικών στην Ουγγαρία του 1956 και στην Τσεχοσλοβακία το 1968: η πλειοψηφία του λαού επιθυμεί «κάτι» και μια ξενόφερτη δύναμη της επιβάλλει «κάτι άλλο»…

(δικό μου)

δεξιέ,

η Κυβέρνηση του Καϊρου δεν ήταν ακριβώς «νόμιμη». Ήταν η συνέχεια της ελεεινής δικτατορικής κυβέρνησης της 4ης Αυγούστου – και το ότι αντιστάθηκε στην επίθεση του Άξονα δεν την «εξαγνίζει». Εξάλλου, ήταν απολύτως ταυτισμένη με το άκρως διχαστικό πρόσωπο του Γεωργίου Β’. Το πλέον καθοριστικό, ωστόσο, ήταν ότι δεν ήταν εδώ: τις κυβερνητικές εξουσίες είχαν αναλάβει πλήρως οι δοσιλογικές κυβερνήσεις.

Θέλω να πω ότι το κενό μιας εξουσίας νομιμοποιημένης στη συνείδηση του λαού είναι κάτι δεδομένο. Και ήταν ένα από τα βασικά δεδομένα που ευνόησαν την ορμητική ανάπτυξη του ΕΑΜ.

δεξιός

Η συνείδηση του λαού ήταν ένα πράγμα και οι σχέσεις μεταξύ των Συμμάχων άλλο.Για την παγκόσμια κοινή γνώμη η κυβέρνηση αυτή ήταν η πρώτη που αντιστάθηκε επιτυχώς στον Άξονα το 1940-41.
Ήταν η πρώτη που δέχθηκε βοήθεια από τις ΗΠΑ με το Πρόγραμμα Εκμισθώσεως και Δανεισμού το Μάρτιο του 1941 αν και δεν πρόφθασε να φθάσει διότι εισέβαλαν οι Γερμανοί.
Συγκριτικά οι Αμερικανοί για χρόνια δεν αναγνώριζαν τον Ντε Γκωλ ως νόμιμη κυβέρνηση της Γαλλίας ενώ ποτέ δεν διατυπώθηκε καμία αμφιβολία για την ελληνική κυβέρνηση.
Το τι πίστευε ο έξω κόσμος δεν θα είχε καμία σημασία εάν το ΕΑΜ μπορούσε να καταλάβει μόνο του την εξουσία. Αυτό πράγματι το μπορούσε αλλά μόνο για την ηπειρωτική χώρα και όχι για τα νησιά.Θα έπρεπε η δική του κυβέρνηση να αντέξει τρία χρόνια χωρίς διεθνή αναγνώριση για να σταθεροποιηθεί. Τέτοια περίπτωση όμως τελικά δεν προέκυψε γιατί ακολουθούσαν τις οδηγίες της Μόσχας.

(δικό μου)

Υπενθυμίζω ότι ο Εμφύλιος έγινε πραγματικότητα όχι με βάση τις διεθνείς σχέσεις της κυβέρνησης του Καΐρου, αλλά με βάση τη συνείδηση των Ελλήνων ότι ΔΕΝ υπήρχε «νόμιμη» κυβέρνηση στη χώρα. Ακόμα και το ΕΑΜ (που συμμετείχε σ’ αυτήν – από το ’44) και ο ΕΛΑΣ (που υπαγόταν στο Κοινό Συμμαχικό Στρατηγείο) στην πράξη την είχαν γραμμένη. Ποιος θα την αντιλαμβανόταν ως «νόμιμη» κυβέρνηση λοιπόν;

Αυτό το έκαναν μονάχα οι (αρκετές εκατοντάδες) αξιωματικοί που προσπάθησαν να στήσουν ένοπλη αντίσταση κατά των Ιταλών / Γερμανών στην ύπαιθρο και απέτυχαν παταγωδώς, αφού τους πετσόκοψε ο ΕΛΑΣ, διότι ήταν… «αντίδραση»!

δεξιός

Δεν διαφωνώ ότι στο εσωτερικό κανείς ή ελάχιστοι έδιναν σημασία στην εξόριστη κυβέρνηση.
Όμως νόμιμη κυβέρνηση την αντιλαμβάνονταν οι ξένες κυβερνήσεις μεταξύ των οποίων και της ΕΣΣΔ.
Και επειδή κατά την άποψη μου πάντα το ΕΑΜ έκανε ότι του έλεγαν οι Σοβιετικοί μπήκαν στην κυβέρνηση την οποία περιφρονούσαν. Και όταν άρχισαν οι Αγγλοαμερικανοί να θέτουν ζητήματα για την Πολωνία όπου υπήρχε η αντίστροφη κατάσταση εξαπέλυσαν τα Δεκεμβριανά φροντίζοντας όμως να μην εμπλέξουν το σύνολο των δυνάμεων τους και να κρατήσουν τους περισσότερους σε εφεδρεία. Και όταν υπεγράφη η Συμφωνία της Γιάλτας ακολούθησε κατόπιν πάλι υποδείξεων η Συνθήκη της Βάρκιζας.
Οι Ελληνες μπορεί να είχαν συνείδηση ότι δεν υπήρχε νόμιμη κυβέρνηση αλλά οι Ελληνες ήσαν οργανωμένοι σε συγκεκριμένες οργανώσεις οι οποίες ήταν ελεγχόμενες από ξένες δυνάμεις και το τι πίστευαν και διαπραγματεύονταν αυτές οι δυνάμεις αποδείχθηκε ότι είχε μεγαλύτερη σημασία από το τι γινόταν στο εσωτερικό.

Παπούλης

Δεξιέ

ήθελα από χθές βράδυ να σου επισημάνω τη προσοχή στο γεγονός ότι η κυβέρνηση του καίρου μπορεί να αναγνωριζόταν από τους Συμμάχους αλλά δεν είχε εξουσία και εκτόπισμα στην ίδια την υπό κατοχήν Ελλάδα για τους λόγους που πρόλαβε ο Πάνος να σου παραθέσει.

επίσης το ερώτημα που μου απευθύνεις στο επιστρέφω με τη προσθήκη : ποιοί από τα μέσα του 43 ήδη ετοίμαζαν την εμφύλια σύρραξη ;;;

Τέλος για το πρωτόφαντο συνδυασμό των Δεκεμβριανών με το Πολωνικό ζήτημα δεν σε βγάζουν οι ημερομηνίες …. πρόκειται για ακροβατισμό. Εκτός αυτού ο Στάλιν ήδη είχε αποφασίσει την τύχη της Πολωνίας εδώ και πολλούς μήνες και όπως αποδείχθηκε είχε και τα μέσα και τη διάθεση για να την επιβάλλει. Οι Άγγλογάλλοι ως ανέκαθεν εγγυητές της ανεξαρτησίας του Πολωνικού κράτους δεν επιθυμούσαν παρά την επιστροφή της εξόριστης κυβέρνησης του Λονδίνου και προκειμένου να ισχυροποιήσουν το χαρτί τους έστειλαν στη σφαγή τις πολωνικές ταξιαρχίες των αλεξιπτωτιστών στο Arnheim , όπως φαντάζομαι ότι γνωρίζεις …. ομοίως τη δεκαετία του 20 έστειλαν τις ταξιαρχίες του Πιλσούδκι στην τότε ΕΣΣΔ , όπως και εμείς πήγαμε στη Μαύρη Θάλασσα να δρέψουμε δάφνες.
Αν υπάρχει καλέ μου δεξιέ κάποιος ξένος παράγων που σημάδεψε αμετάκλητα με πυρωμένο σίδερο τούτη τη γωνιά της Ευρώπης είναι ο Εγγλέζικος ιμπεριαλισμός και η ιστορική γνώση , στην οποία ως φαίνεται εντρυφείς , προσφέρει απλόχερα τις αποδείξεις για όποιον θέλει να καταλάβει……

δεξιός

Η άποψη μου είναι ότι και οι δύο προετοιμάζονταν για εμφύλιο πόλεμο από το τέλος του 1943.
Συμφωνώ με την υπόνοια ότι η δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας είχε τη σιωπηρή έγκριση των Αγγλων παρά την επίσημη αποδοκιμασία τους.Αυτό όμως δείχνει και τα πραγματικά στρατόπεδα της σύγκρουσης που ήταν τα ψυχροπολεμικά.
Ως προς τα διεθνή ο Στάλιν ήθελε και την υπογραφή των συμμάχων στις διευθετήσεις της Ανατολικής Ευρώπης και ειδικά το πολωνικό ήταν ζήτημα και των εκλογών της Αμερικής όπου ο Ρούζβελτ είχε επανεκλεγεί το Νοέμβριο του 1944 υποσχόμενος ελεύθερες εκλογές που φυσικά δεν γινόταν να τηρήσει ενώ και ο Τσώρτσιλ έκανε πολύ θόρυβο.Επί πλέον του καθεστώτος ο Στάλιν ήθελε και την συμφωνία τους για αλλαγη συνόρων και μετατόπιση της Πολωνίας προς τα δυτικά.
Η εξήγηση που δίνω για τα Δεκεμβριανά είναι ότι ήσαν μία άσκηση πίεσης στους Άγγλους η οποία σταμάτησε όταν υπεγράφη η συμφωνία της Γιάλτας.
Υπάρχει και η εξήγηση ότι οι ηγέτες του ΕΑΜ ήσαν παλαβοί εφόσον πρώτα επέτρεψαν την είσοδο των Αγγλων και της κυβερνήσεως,στη συνέχεια υπαναχώρησαν από τη συμφωνία παράδοσης των όπλων με την οποία θα διατηρούσαν ίση στρατιωτική δύναμη με τους αντιπάλους τους και υπουργεία, εξαπέλυσαν το κίνημα και τελικά τα παρέδωσαν όλα με πολύ χειρότερους όρους στη Βάρκιζα.

(δικό μου)

Ο Γ. Μαργαρίτης για τη μάχη του Κιλκίς:

http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=29/11/2009&id=11544&pageNo=11

Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία, που με τα ειδικά τους χαρακτηριστικά ξεφεύγουν από τα όρια της «στιγμής». Γίνονται σύμβολα, παραδείγματα, σημεία αναφοράς, εξηγούν μέσα από το ειδικό το γενικό. Τέτοια είναι η περίπτωση της μάχης στο Κιλκίς, στις 4 Νοέμβρη του 1944, μια μάχη με τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, από τη μια, και τα Τάγματα Ασφαλείας, από την άλλη. Οι διαστάσεις της μάχης ξεπερνούν το τοπικό, όχι μόνο για τον αριθμό των νεκρών, ούτε κύρια γι’ αυτό, αλλά γιατί μαρτυρούν πίσω στο χρόνο τις ρίζες ορισμένων από αυτά που αργότερα ονομάστηκαν «εθνικά θέματα», ενώ στην πραγματικότητα δεν ήταν άλλο από αντανάκλαση της ταξικής πάλης, που συνεχιζόταν αδιάλειπτα τόσο στη διάρκεια της Κατοχής όσο και στο διάστημα που μεσολάβησε μέχρι η αστική τάξη να εδραιώσει στη μεταπολεμική πραγματικότητα, διά πυρός και σιδήρου, την εξουσία που κινδύνευε να χάσει. Για το χρονικό της μάχης, ο «Ρ» παρουσιάζει σήμερα εκτενή αποσπάσματα από τη μαρτυρία του Στ. Ορφανίδη (Καραφωτιά), τότε διοικητή του 6ου Λόχου, του 2ου Τάγματος, του 13ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ, όπως και την ανάλυση που έκανε στην ειδική εκδήλωση που έγινε πρόσφατα στο Κιλκίς ο ιστορικός του ΑΠΘ Γιώργος Μαργαρίτης.

 

 
65 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΚΙΛΚΙΣ
Αναμετρήθηκαν δυο κόσμοι
Για τις λεπτομέρειες της μάχης στο Κιλκίς στις 4 Νοέμβρη του ’44, άλλοι είναι ίσως πιο αρμόδιοι από εμένα να μιλήσουν. Θα ήθελα, παρ’ όλα αυτά, να ξεχωρίσω ένα στοιχείο από τα πολλά: Οι αριθμητικοί συσχετισμοί υπόσχονταν μία αβέβαιη μάχη: Από 6 έως 9.000 υπολογίστηκαν από τις πηγές οι ένοπλοι και εκείνοι που τους συνόδευαν και είχαν κλειστεί στο Κιλκίς, έναντι 6.000 περίπου μαχητών του ΕΛΑΣ, οι περισσότεροι των οποίων δεν πρόλαβαν να πάρουν μέρος στη μάχη. Τελικά, σε κανένα σημείο δεν υπήρξε αμφιβολία ως προς την τελική έκβασή της. Ισως αυτό προδίδει την πολιτική – αποφεύγω τη λέξη αλλά μάλλον είναι σωστή στην προκειμένη περίπτωση: την ηθική ανωτερότητα του ΕΛΑΣ – αυτό το είδος της υπεροχής που δεν μετριέται με αριθμούς τουφεκιών, σφαιρών και πυροβόλων.

Ηθική, καθότι ήταν ουσιαστικά πολιτική. Ο ΕΛΑΣ είχε εκείνο το Νοέμβρη πίσω του έναν επικό αγώνα ενάντια στον κατακτητή και ενάντια σε όλο το θεσμικό, οικονομικό και κοινωνικό σύστημα της Κατοχής, μέσα από το οποίο οι τότε άρχουσες τάξεις της χώρας αποπειράθηκαν να εντάξουν τη χώρα στη Νέα Ευρώπη του ναζισμού. Ο ΕΛΑΣ είχε πίσω του τη μαζικότερη πολιτική οργάνωση που είχε γνωρίσει έως τότε η Ελλάδα, το ΕΑΜ, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο. Είχε πίσω του το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, μέρος ενός παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος που στα 1944, αφού επέβαλε την ισότιμη αποδοχή του στην Αντιφασιστική Συμμαχία, ολοκλήρωνε τη συντριβή του ναζισμού, την επιβολή του πολιτισμού πάνω στη ρατσιστική βαρβαρότητα. Είχε πίσω του την ακτινοβολία της Σοβιετικής Ενωσης και του Κόκκινου Στρατού. Τέλος, και το πιο σπουδαίο ήταν αυτό, είχε πίσω του τους αγρότες, τους εργάτες, πλατιά στρώματα ενός ελληνικού πληθυσμού που είχε τα πάνδεινα υποφέρει στην Κατοχή, αλλά και πριν από αυτήν, και προσδοκούσε επιτέλους να απολαύσει τους καρπούς του δικού του μόχθου, τις κατακτήσεις που με το αίμα του κέρδισε…

 

Από την άλλη μεριά, ήταν τα υποπροϊόντα μιας «παρεξήγησης»: Κοινωνικά ήταν αγρότες και πρόσφυγες σε μεγάλο βαθμό οι κλεισμένοι στην πόλη του Κιλκίς. Σε κάποιο ποσοστό τους τουρκόφωνοι – κατάσταση που τους είχε αποκόψει από την επαφή με το γύρω τους κόσμο και από την παρακολούθηση των κοσμοϊστορικών αλλαγών. Ερμαια της πολιτικής των Γερμανών και των στελεχών της «Ελληνικής Πολιτείας» – του κράτους του δοσιλογισμού. Ερμαια των βρετανικών ραδιουργιών, έρμαια των οπλαρχηγών και των πολιτευτών που λεηλατούσαν προπολεμικά την ψήφο και την ψυχή τους. Ερμαια, όπως εκείνοι οι λαοί που δεν τολμούν να βγουν από τις βαθιές σπηλιές της άγνοιας και της οπισθοδρόμησης και ν’ αποφασίσουν στο φως για την τύχη του εαυτού τους, των παιδιών τους, της χώρας τους…. Εξαρτήματα ενός κόσμου, που στα 1944 έδειχνε να πεθαίνει, μόλις είχαν γευτεί την περιφρόνηση και τελικά την εγκατάλειψη από τους παλαιούς τους κυρίους τους Γερμανούς – για χάρη των οποίων είχαν βαθιά βουτήξει τα χέρια τους στο αίμα των συμπατριωτών τους. Πλησίαζαν το απόλυτο τίποτα, όπως συμβαίνει με εκείνους τους λαούς που εναποθέτουν τη μοίρα τους σε προστάτες και σωτήρες…Αυτά ήταν τα αντίπαλα στρατόπεδα στη μάχη των δύο κόσμων που αναμετρήθηκαν στην Ελλάδα της Κατοχής και στο μικρό αλλά πολύπαθο Κιλκίς.

Αυτήν την ηθική υπεροχή του ΕΛΑΣ προσπαθούν έκτοτε να καταστρέψουν οι αντίπαλοί του. Από την επομένη κιόλας της σύγκρουσης, ξεκίνησε μία προπαγανδιστική εκστρατεία ενάντια στον ΕΛΑΣ και στο ΚΚΕ όπου, τα όσα έγιναν τον Νοέμβριο του 1944 στο Κιλκίς, όπως και όσα είχαν προηγηθεί σε προηγούμενες συγκρούσεις του ΕΛΑΣ με τα Τάγματα Ασφαλείας και τους άλλους σχηματισμούς συνεργασίας – ο Μελιγαλάς στη Μεσσηνία είναι κάτι αντίστοιχο. Η προπαγανδιστική αυτή εκστρατεία πήρε τερατώδεις διαστάσεις μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας, το Φεβρουάριο του 1945, αποτέλεσε τη «νομιμοποιητική» βάση για τη δολοφονική σταυροφορία της «Λευκής αντικομμουνιστικής τρομοκρατίας» στα 1945 – 1947 και συνόδευσε όλο το μετέπειτα μετεμφυλιακό καθεστώς των διωγμών και των απαγορεύσεων. Γνώρισε μία αναμενόμενη έξαρση στη χούντα – όπου μάλιστα οι κάθε λογής συνεργάτες των κατακτητών αναγορεύτηκαν, στα 1969, ως «εθνική αντίσταση». Στις μέρες μας, μέρες πολύμορφης κρίσης και ανησυχίας, το ίδιο προϊόν το σερβίρουν ξαναζεσταμένο οι «αναθεωρητές» προπαγανδιστές – φοβούμαι ότι δεν μπορώ να τους ορίσω ως ιστορικούς, ως επιστήμονες ή ως τίποτε άλλο – Καλύβας – Μαρατζίδης και λοιποί.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τη δική τους εκδοχή, οι κομμουνιστές στην Ελλάδα ως μέρος της ευρύτερης εγκληματικής συνωμοσίας που ταλαιπώρησε τον κόσμο ολόκληρο στη διάρκεια του εικοστού αιώνα, έδειξαν, στην Κατοχή και τον Εμφύλιο – όταν, δηλαδή, είχαν τα όπλα και τις δυνατότητες – το πραγματικό τους πρόσωπο και σχέδιο: Αρχισαν, δηλαδή, να εξοντώνουν τους αντιπάλους τους έτσι ώστε να μείνουν μόνοι αυτοί στον κόσμο και ν’ απολαύσουν την επί του κενού στηριγμένη εξουσία τους. Για το λόγο αυτό στο Κιλκίς, στο Μελιγαλά και στις όποιες «πηγάδες», σκότωναν δικαίους και αδίκους, έτσι χωρίς λόγο και χωρίς νόημα….

 

Η «πτωματολογία» αποτέλεσε εξάλλου σταθερή παρα-επιστημονική (όπως λέμε μετα-φυσική) μέθοδο της ελληνικής δεξιάς (το προσδιορίζω γιατί τη μέθοδο αρχικά τη δίδαξε ο ναζισμός και ο ευρύτερος αντι-κομμουνισμός του μεσοπολέμου) από τον καιρό της έκθεσης ξεθαμένων πτωμάτων μπροστά στο Ζάππειο ή στο Περιστέρι στην μετά τα Δεκεμβριανά Αθήνα. Τότε, μάλιστα, ήρθαν και Βρετανοί «σύμβουλοι» για να βοηθήσουν τη σχετική σκηνοθεσία και να ικανοποιήσουν τους δημοσιογράφους του «ελεύθερου κόσμου» που προσπαθούσαν να εξηγήσουν στους αναγνώστες τους τα ανεξήγητα – το πώς και το γιατί ο βρετανικός στρατός, μεσούντος του πολέμου, προτίμησε να εκστρατεύσει ενάντια στον ΕΛΑΣ παρά ενάντια στους Γερμανούς ναζί…

 

Η «πτωματολογία» έχει το προσόν ότι δεν εξηγεί τίποτα πέρα από το ότι οι κομμουνιστές είναι εγκληματίες και ότι η φύση και τα ένστικτα των ανθρώπων είναι ταπεινά και βίαια και ως εκ τούτου «προληπτικά» οι ανθρώπινες κοινωνίες πρέπει να εγκλείονται σε φυλακές με περιορισμένα δικαιώματα, κάμερες και άφθονες «δυνάμεις της τάξης». Δεν εξηγεί το γιατί, αποφεύγει την πολιτική, τη γνώση, την Ιστορία. Αποφεύγει να απαντήσει στο τι γύρευαν μερικές χιλιάδες άτομα κλεισμένα στο Κιλκίς τις λαμπρές, κατά τα άλλα, μέρες της Απελευθέρωσης από το ναζιστικό ζυγό. «Από το φόβο των κομμουνιστών», μας λένε χωρίς να μας εξηγούν γιατί τους φοβόντουσαν…

Τα πράγματα από κοντά

Πρώτα απ’ όλα να ξεκαθαρίσουμε το τοπίο. Πραγματικά σκοτώθηκαν πολλοί άνθρωποι στο Κιλκίς, στη μάχη και στις αμέσως επόμενες ημέρες. Σε καμία περίπτωση – εκτός από τους αμάχους που τυχαία σκοτώθηκαν στις μάχες – δεν ήταν πρόσωπα «αθώα» ή «άσχετα» με την πολιτική έννοια της λέξης. Επρόκειτο για ποικιλότροπα στρατευμένους στην υπόθεση της ναζιστικής Νέας Τάξης ανθρώπους, αυτής της «Νέας Τάξης» που βύθισε τον λαό μας στη δουλεία, στον θάνατο, στην εξαθλίωση. Να τι ξεχνούνε πρώτο – πρώτο οι «αναθεωρητές ιστορικοί» : ότι γινόταν πόλεμος εκείνο τον καιρό, ολοκληρωτικός πόλεμος με καίριο διακύβευμα – για την εφιαλτική προοπτική της επικράτησης του ναζισμού επρόκειτο (και είχε σχέδια ο ναζισμός : μετά τους κομμουνιστές, τους Εβραίους, τους Σλάβους ποιον είχε σειρά να εξοντώσει; …). Σε αυτόν τον πόλεμο οι κλεισμένοι στο Κιλκίς είχαν διαλέξει το στρατόπεδό τους : ήταν με τη Νέα Τάξη και πολέμησαν γι’ αυτήν! Γι’ αυτό και βρέθηκαν στο Κιλκίς – το σχέδιο ήταν να ακολουθήσουν τους υποχωρούντες Γερμανούς. Η απροθυμία των τελευταίων να τους φορτωθούν, αλλά και τα καταχθόνια σχέδια των Βρετανών – όπως θα δούμε στη συνέχεια τους παγίδεψαν στο Κιλκίς.

Αυτοί οι «οπλαρχηγοί», οι «εθελοντές» των λόχων και ταγμάτων, οι προσήλυτοι της «Εθνικοσοσιαλιστικής Οργανώσεως» της Κοζάνης, της «Εθνικής Αντικομμουνιστικής Οργανώσεως» της Κατερίνης, οι γερμανοντυμένοι του «Εθνικού Ελληνικού Στρατού» – το τάγμα «Λεωνίδας» του Πούλου που έφυγε έγκαιρα και συνέχισε να πολεμά στο πλευρό των Γερμανών ως τον Απρίλιο του 1945 στη Σλοβενία και στην Αυστρία… – είχαν, τον καιρό της Νέας Τάξης, σπείρει ανέμους και θύελλες, είχαν στο πλευρό των Γερμανών ματώσει τους συμπατριώτες τους, είχαν γίνει κυνηγιάρικα σκυλιά για να ξετρυπώνουν κομμουνιστές, πατριώτες, Εβραίους ή ό,τι άλλο επιθυμούσε ο αφέντης τους. Είναι αφύσικο το ότι θέρισαν θύελλες; Ηταν αφύσικο ότι μερικοί από αυτούς λιντσαρίστηκαν από τους συγχωριανούς τους;

Αυτό, όμως, δεν απαντά στο ερώτημα του πώς μαζεύτηκαν μερικές χιλιάδες άτομα πρόθυμα μέσα στην απελπισία τους ν’ ακολουθήσουν τους Γερμανούς στο μαύρο δρόμο της καταστροφής και της ήττας. Οι πιο σοβαροί από τους συντηρητικούς ιστορικούς – όπως ο Στράτος Δορδανάς – περιγράφουν αυτόν τον κόσμο του δοσιλογισμού, της συνεργασίας με τον κατακτητή και της προδοσίας με τα πιο μελανά χρώματα. Οι ηγέτες του ήταν οπωσδήποτε εξαιρετικά αμφιλεγόμενες και σκοτεινές προσωπικότητες και μεγάλο ποσοστό από αυτούς είχε στο παρελθόν διαπρέψει είτε στους χώρους του εγκλήματος, είτε στον εξίσου βρώμικο χώρο των «εθνικιστικών» και «ακροδεξιών» οργανώσεων του ελληνικού φασισμού και εθνικοσοσιαλισμού. Θα ήταν όμως υπερβολικό να αποδώσουμε τη δράση τους στον καιρό της κατοχής αποκλειστικά και μόνο στο παρελθόν τους και στην ηθική τους υπόσταση. Πολιτικές και κοινωνικές ήταν οι επιλογές τους σε αυτήν την περίοδο και πάνω σε αυτό πρέπει να σταθούμε, για να καταλάβουμε το τι συνέβη. Δεν ντύθηκαν «γερμανικά» επειδή ήταν «κακοί». Πρόδωσαν την πατρίδα και το λαό τους επειδή είχαν συγκεκριμένα συμφέροντα δικά τους και αλλωνών να προασπίσουν.

Οι βιογραφίες πολλών από αυτούς – όσων δεν πρόφτασαν να ενταχθούν στη μεταπολεμική τάξη και να στρατολογηθούν στο κυβερνητικό στρατόπεδο στον Εμφύλιο – μας είναι γνωστές από τις δικογραφίες των ειδικών δικαστηρίων δοσιλόγων που συστήθηκαν στα 1945 – 1946 από τις τότε κυβερνήσεις της Αθήνας. Τα τότε δικαστήρια, όπως και οι σημερινοί συντηρητικοί ιστορικοί, εξηγούσαν το φαινόμενο με ηθικούς όρους : ο κακός και ο άσχημος…. Επίμονα επένδυσαν σε αυτήν την ερμηνεία και εκδοχή, τόσο επίμονα που νόμιμα μπορούμε να υποψιαστούμε ότι είχαν κάτι το πολύ σοβαρό να αποκρύψουν, ότι ήθελαν να μεταφέρουν την όλη συζήτηση στο επουσιώδες, στο προσωπικό και στο τυχαίο – μακριά από τους μηχανισμούς της τότε κοινωνίας και μακριά απ’ όσους σημαντικούς – τις ομάδες, τις κοινωνικές τάξεις – ωφελούνταν στη μαύρη περίοδο της Κατοχής.

Στις δικογραφίες που παρέδωσε μετά τη Βάρκιζα το δικαστικό τμήμα του ΕΛΑΣ στις αρμόδιες πλέον δικαστικές υπηρεσίες – δυστυχώς οι περισσότερες από αυτές για ευνόητους λόγους καταστράφηκαν – διακρίνεται ξεκάθαρα η σχέση που είχαν οι ένοπλοι στην υπηρεσία του κατακτητή με τους οικονομικά ισχυρούς, μερικούς μεγαλογαιοκτήμονες αλλά κυρίως μεγαλεμπόρους της μαύρης ή της άσπρης αγοράς – προμηθευτές του στρατού κατοχής, εργολάβους, πλοιοκτήτες και μεταφορείς και βιομηχάνους. Με όλους δηλαδή τους εκπροσώπους του ελληνικού καπιταλισμού που είδε τις δουλειές και τα κέρδη του να αυγαταίνουν κατακόρυφα τον καιρό της Νέας Τάξης. Η λεηλασία του μόχθου των αγροτών – μέσα από την αρπαγή, την «υποχρεωτική συγκέντρωση», τη φορολογία της δεκάτης ή το παρακράτημα, και στη συνέχεια εμπορευματοποίησή της με όρους ληστρικούς από τους συνδεδεμένους με την κατοχική εξουσία άφηνε δυσθεώρητα κέρδη όπως και η εμπορευματοποίηση των εφοδίων που ο Ερυθρός Σταυρός έστελνε για στήριξη και αρωγή των πεινασμένων. Τα στρατιωτικά έργα για λογαριασμό του κατακτητή (αεροδρόμια, οχυρά, δρόμοι, λατομεία – ορυχεία, στρατόπεδα, κ.λπ.) συχνότατα με τη χρήση δουλικού εργατικού δυναμικού που προμηθεύονταν οι εργολάβοι από τις «αγγαρείες» ή από τα στρατόπεδα προμήθειας δούλων (του Παύλου Μελά ήταν ένα τέτοιο στη Θεσσαλονίκη) επίσης έκαναν τους οικονομικά ισχυρούς ακόμα ισχυρότερους. Οι βιομηχανίες – μερικές με «μεσεγγυούχους» διαχειριστές – δούλευαν επίσης νυχθημερόν για τις ανάγκες του στρατού κατοχής ή για την οικονομία του Τρίτου Ράιχ. Οπωσδήποτε δεν έχαναν οι ιδιοκτήτες τους και οι διαχειριστές τους – κάθε άλλο μάλιστα !

Διεξαγόταν αμείλικτος ταξικός αγώνας

Αυτό που μας κρύβουν οι συντηρητικοί ιστορικοί – και δε μιλώ εδώ για τους «αναθεωρητές» που έχουν λυμένο το πρόβλημα (= για όλα φταίει η εγκληματική φύση του κομμουνισμού…), είναι ότι στην Κατοχή δεν υπήρχε μία και μόνο, αδιαίρετη, ενωμένη και μεταφυσική ελληνική κοινωνία αλλά ότι στο γενικό πλαίσιο του πολέμου και της Νέας Ευρώπης διεξαγόταν μια έντονη κοινωνική σύγκρουση, ένας αμείλικτος ταξικός αγώνας. Ο ελληνικός καπιταλισμός κέρδιζε πολλά, υπηρετώντας τους κατακτητές, δουλεύοντας για τον δικό τους κόσμο και τα δικά τους συμφέροντα, σε αυτή την κατάσταση: κέρδιζε επειδή – χάρη στο κατοχικό πολιτικό καθεστώς – προωθούσε την χωρίς όρια εκμετάλλευση της εργατικής τάξης, του μόχθου των ανθρώπων και την χωρίς φραγμούς λεηλασία των παραγωγών της υπαίθρου, των αγροτών.

Πολλές ενδείξεις πιστοποιούν τις διαστάσεις της συσσώρευσης πλούτου από τον ελληνικό καπιταλισμό, είτε τον προϋπάρχοντα, είτε τον νέο που ακριβώς οι συνθήκες της κατοχής δημιούργησαν. Η δίψα για χρυσό, η μαζική αγορά ακινήτων στις πόλεις, τα πορίσματα της ειδικής επιτροπής οικονομικών δοσιλόγων που συστάθηκε και βραχύβια λειτούργησε στα 1945, μας δείχνουν τις διαστάσεις του φαινομένου. Τα ποσά των κερδών και των ωφελημάτων του ελληνικού καπιταλισμού σε αυτήν την περίοδο προκαλούν ίλιγγο. Οσα έχαναν οι φτωχοί τα αποκτούσαν οι πλούσιοι. Και με τις λόγχες των κατακτητών ως υπομόχλιο, οι εργαζόμενοι είχαν πολλά, πολλά να χάσουν – κυριολεκτικά οι όποιες περιουσίες και ο μόχθος τους καταστροφικά λεηλατήθηκαν.

Φυσικά, οι άρχουσες τάξεις, φυσικά οι μεγαλέμποροι και οι βιομήχανοι, θα προάσπιζαν τον πλούτο και τη θέση τους – φυσικά θα συγκρούονταν μέχρι θανάτου με την απειλή που αντιπροσώπευε γι’ αυτούς το ΚΚΕ, το ΕΑΜ το ταξικό και ταυτόχρονα πατριωτικό – ενάντια στην προδοσία που ο ελληνικός καπιταλισμός είχε επιλέξει ως τρόπο πλουτισμού – κίνημα. Η στρατολόγηση ενόπλων σωμάτων δεν γινόταν μόνο για την εξυπηρέτηση του κατακτητή – γινόταν και για την προάσπιση της ελληνικής μεγαλοαστικής τάξης – νεόκοπης ή παλιάς, πειρατικής ή συμβατικής – καπιταλιστικής δηλαδή, το ίδιο είναι !

Το αίμα που χύθηκε από δοσίλογους μπορούμε να το χρεώσουμε απευθείας στον καπιταλισμό και στους τρόπους που παλεύει να κρατηθεί.

Αυτό δεν μπορούν να μας το πουν οι συντηρητικοί ιστορικοί – στην υπόθεση της άρχουσας τάξης είναι στρατευμένοι – γι’ αυτό και περιγράφουν τον δοσιλογισμό ως υπόθεση του «κακός, εγκληματίας και άσχημος» για να μην αναφερθούν στην ταξική φύση του φαινομένου.

Τα ένοπλα σώματα σχετίζονταν άμεσα με την πολιτική και προπαντός με την υλική στήριξη της άρχουσας τάξης στην κατοχή. Ηταν ένα είδος εγγύησης γι’ αυτήν, ένα είδος σωματοφυλακής για τα πρόσωπα και τα θησαυροφυλάκιά τους. Στην περίπτωση της βόρειας Ελλάδας το σύνολο σχεδόν των συνεργαζομένων με τη γερμανική στρατιωτική ή οικονομική μηχανή «επιχειρηματιών» συνέδραμαν οικονομικά τη συγκρότηση ένοπλων ομάδων. Η οργάνωση ολόκληρων χωριών ενίοτε στο αντικομμουνιστικό μέτωπο προφανώς δεν ήταν προϊόν της όποιας τρομοκρατίας που επέβαλε ο ΕΛΑΣ, καθότι για να υπάρξει τέτοιου είδους «τρομοκρατία» έπρεπε πρώτα τα χωριά αυτά να ενταχθούν στο αντικομμουνιστικό ένοπλο στρατόπεδο (ενίοτε εκδιώκοντας όσους από τους κατοίκους τους διαφωνούσαν). Οι ειδικές παροχές (από τη βοήθεια του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού ενίοτε), προνόμια και δικαιώματα εξηγούν αυτήν την εξαγορά η οποία συμβαίνει σε κοινότητες των οποίων οι κάτοικοι είχαν παρουσιάσει δυσκολίες επικοινωνίας με τους γείτονές τους στον αγροτικό χώρο. Οι χθεσινοί περιφρονημένοι μπορούσαν έτσι να επιδείξουν μια κάποια δόξα στους γείτονες τους – μια σκοτεινή έστω δόξα. Στην ανθρώπινη ιστορία – μας λένε οι μύθοι – πολλοί έσπευσαν να πουλήσουν την ψυχή τους στον όποιο διάβολο για πολύ μικρότερα οφέλη…

Ονόμασαν τους δοσίλογους «εθνικό στρατό»

Η μη παράδοση και η απόφαση αντίστασης στον ΕΛΑΣ – ακόμα και όταν οι Γερμανοί τους εγκατέλειψαν – έχει τη δική της εξήγηση, εξήγηση κατά το μάλλον ή ήττον βρετανική.

Από τον Σεπτέμβριο του 1944 κιόλας, οι Βρετανοί άρχισαν να εφαρμόζουν μία διπλή πολιτική – όπως λέμε διπλά βιβλία.

Από τη μία, προχώρησαν σε ανοικτή καταγγελία των ένοπλων σωμάτων που δημιούργησαν οι Γερμανοί και ζήτησαν την άμεση παράδοσή τους στις συμμαχικές δυνάμεις – στον ΕΛΑΣ, δηλαδή, που ήταν κυρίαρχος στην ελληνική ύπαιθρο, ενώ συνυπόγραφαν τις αποφάσεις για βίαιη διάλυση των όσων εξακολουθούσαν να αντιστέκονται, θεωρώντας αυτούς τους σχηματισμούς «εχθρικές δυνάμεις». Από την άλλη, όμως, μεριά, οι Βρετανοί αξιωματικοί σύνδεσμοι ξεδίπλωσαν κάθε είδους εφευρετικότητα για να διατηρήσουν αυτούς τους μηχανισμούς όσο το δυνατόν πιο αλώβητους και συγκροτημένους.

Η κεντρική ιδέα – που εφαρμόστηκε στο μακεδονικό κυρίως χώρο – ήταν η έγκαιρη μετεξέλιξη των δοσιλογικών σωμάτων σε «συμμαχικά» τμήματα. Με άλλα λόγια, όταν οι Γερμανοί θα αποχωρούσαν, τα ένοπλα αυτά σώματα θα «στασίαζαν» κατά των απόντων έτσι και αλλιώς Γερμανών και θα προσχωρούσαν στις συμμαχικές δυνάμεις. Φυσικά, αυτό δε θα γινόταν με τον ΕΛΑΣ, ο οποίος, μάλλον, δε θα ήθελε να παίξει αυτό το παιχνίδι, αλλά με οργανώσεις που την τελευταία στιγμή συγκροτούνταν στο χώρο. Ετσι, λοιπόν, εμφανίστηκαν στην Κεντρική Μακεδονία οργανώσεις του ΕΔΕΣ – ή μάλλον ένα άθροισμα στρατολογημένων «παραγόντων», οι οποίοι ήταν απολύτως πρόθυμοι να υιοθετήσουν τα απολωλότα πρόβατα στην ανοικτή αγκαλιά του ΕΔΕΣ και να τα μεταβαπτίσουν σε αντιστασιακούς, παρέχοντάς τους τις σχετικές περγαμηνές.

Μάλιστα, οι ίδιοι οι Βρετανοί φρόντισαν, ώστε οι εκπρόσωποι του ΕΔΕΣ να ταξιδέψουν δεξιά και αριστερά υπό την προστασία τους για να γίνουν οι σχετικές συνεννοήσεις.

Με μαγικό σχεδόν τρόπο, ο ένας μετά τον άλλον, οι στρατιωτικοί σχηματισμοί των δοσίλογων άρχισαν να εμφανίζονται ως τάγματα και συντάγματα του ΕΔΕΣ, ενώ διστακτικά οι Βρετανοί αξιωματικοί έσπευδαν να πληροφορήσουν το επιτελείο του ΕΛΑΣ για τις απροσδόκητες αυτές εξελίξεις.

Ας σταθούμε για λίγο εδώ, πρώτον, γιατί αυτά τα πράγματα δεν είναι πολύ γνωστά, αφ’ ετέρου, διότι πρέπει να αποτίσουμε φόρο τιμής στη βρετανική πονηρία, ραδιουργία, διπλοπροσωπία και ό,τι άλλο μπορεί να βρει κανείς για να ορίσει ετούτα τα απίστευτα .

Στις αρχές του Οκτωβρίου, παρά τις απόλυτα καταδικαστικές συμμαχικές διαταγές ως προς την τύχη των στρατιωτικών σχηματισμών της κατοχικής εξουσίας που ήδη έχουν χαρακτηριστεί τμήματα ενός εχθρικού στρατού και ως τέτοια θα πρέπει να αντιμετωπίζονται από τις συμμαχικές δυνάμεις, οι Βρετανοί άρχισαν την επιχείρηση διάσωσης των δοσίλογων τμημάτων της Βόρειας Ελλάδος.

Ενας απίστευτος ελιγμός

Στις 11 Οκτωβρίου του 1944 ήρθαν διαταγές από το Λονδίνο στη δύναμη «133» (κεντρική διοίκηση όλων των Βρετανών συνδέσμων που βρίσκονταν εκείνο τον καιρό σε ελληνικό έδαφος ) που της ζητούσαν να διατάξει τον στρατηγό Στέφανο Σαράφη (επικεφαλής του ΕΛΑΣ) να εντάξει στη δύναμή του τον «Ελληνικό Εθνικό Στρατό» του Παπαδόπουλου. Επρόκειτο προφανώς για δοκιμαστική κρούση και για διερεύνηση των αντιδράσεων του ΕΛΑΣ.

Ακόμα και οι Αγγλοι αξιωματικοί της περιοχής εξεπλάγησαν από αυτήν τη διαταγή και πολύ θα αναρωτήθηκαν αν το Λονδίνο είχε όρεξη για αστεία τέτοιους καιρούς. Το Λονδίνο, όμως, μιλούσε σοβαρά.

Στις 14 Οκτωβρίου, λίγες μέρες μετά αφού η τράπουλα ανακατεύτηκε η κεντρική ιδέα των Βρετανών ιθυνόντων ξεκαθάρισε.

Αφού αργεί ο ΕΛΑΣ να αποφασίσει, ο «Ελληνικός Εθνικός Στρατός» θα υιοθετηθεί από τον Ζέρβα. Η δύναμη 133, που άρχισε επιτέλους να κατανοεί το κόλπο, αντέδρασε περιγράφοντας το ποιόν του ΕΕΣ και τις ειδικές δυσκολίες που θα συναντούσε η ένταξή τους στον Ζέρβα, απάντησε δε ότι θα ήταν προτιμότερο να συνεχιστεί η προηγούμενη σκηνοθεσία, δηλαδή για την επιβίωση του ΕΕΣ ίσως να ήταν πιο έξυπνη ιδέα η προσφορά του στον Σαράφη, στον ΕΛΑΣ, δηλαδή, ο ΕΛΑΣ ίσως να μη διέλυε ένα τμήμα που θα είχε τοποθετηθεί κάτω από τις προσταγές του.

Από ό,τι φαίνεται, ο ΕΛΑΣ το συζήτησε αυτό το θέμα με την έννοια την εξής: Παραδοθείτε, ενταχθείτε, μεταστραφείτε, στασιάστε, κάντε ό,τι νομίζετε, παραδώστε τα όπλα οι πολλοί από εσάς πηγαίνετε σπίτια σας, όσοι είναι δακτυλοδεικτούμενοι και κατηγορούνται ελάτε εδώ και θα σας παραδώσουμε στα δικαστήρια και τούτο καθεξής.

Οταν ήρθαν αυτά τα πρώτα μηνύματα του ΕΛΑΣ, αντέδρασαν οι ίδιοι οι ένοπλοι, λέγοντας ότι «εδώ ο ΕΛΑΣ θα μας πάει στα δικαστήρια. Τι είναι ακριβώς αυτό το πράγμα, εμείς γι’ αυτό ακριβώς το πράγμα αλλάζουμε για να μην πάμε στα δικαστήρια». Και κάπου εκεί χάλασε το σχέδιο .

Αλλά καθώς οι Εγγλέζοι επέμεναν στις 25 Οκτωβρίου (το Λονδίνο είχε τρελάνει τη δύναμη 133 με διαταγές τις σχετικές, κάπου εκεί η δύναμη 133 στασίασε η ίδια «τι μας ζητάνε εδώ, μας ζητάνε κάτι το αδύνατο») η δύναμη 133 στέλνει στο Λονδίνο μια μακροσκελέστατη αναφορά, περιγράφει τι ακριβώς είναι αυτοί οι ένοπλοι εθελοντές των Μακεδονικών Σωμάτων που τους ζητούνε να τους εντάξουν πότε στον ΕΛΑΣ και πότε στον ΕΔΕΣ.

Αυτή ακριβώς η αναφορά είναι από τις καλύτερες περιγραφές που έχουμε για το τι ακριβώς ήταν αυτές οι ομάδες. Υπογράμμισε αυτή η αναφορά: Την απόλυτη ταύτισή τους με τους Γερμανούς, το γενικό μίσος του πληθυσμού εναντίον τους και, τέλος, υπενθυμίζει ότι οι κατευθυνόμενοι προς το Κιλκίς ένοπλοι έχουν επανειλημμένα συμπλακεί και σκοτώσει Βρετανούς αξιωματικούς και στρατιωτικούς εν γένει σε διάφορες μάχες κτλ. Και μάλιστα, για να το κάνει πιο βαρύ αυτό, αναφέρει την εμπλοκή αυτών των σωμάτων στη Μάχη της Κοζάνης, όπου στρατεύματα του ΕΛΑΣ, μαζί με Βρετανούς σαμποτέρ, επιτέθηκαν στην πόλη και η πόλη σώθηκε χάρη στη μέχρι αυτοθυσίας άμυνα από τμήματα των ενόπλων καπεταναίων για την προάσπιση των Γερμανών. Οτι συμμετείχαν ενεργά σε αυτή τη μάχη, πράγμα που κόστισε απώλειες και στον ΕΛΑΣ και στους Βρετανούς. Στην αναφορά τους, λοιπόν, υπενθύμισαν αυτό το γεγονός.

Αλλά όλη αυτή η ιστορία, η οποία εξακολουθεί μέχρι το τέλος Οκτωβρίου, δημιουργεί μια εύλογη σύγχυση στους επικεφαλής των ενόπλων του Κιλκίς, οι οποίοι δεν είχαν ξεκαθαρίσει ακόμα στο μυαλό τους (και αυτό μας το περιγράφει καλά ο Δαρδανας) τι ήθελαν οι Αγγλοι, θα τους προστάτευαν ή θα τους θυσίαζαν. Θα έπρεπε να παραδοθούν στον ΕΛΑΣ για να σωθούν και αργότερα να χρησιμεύσουν ως εφεδρείες της αντίδρασης ή ήταν η σύγκρουση με τον ΕΛΑΣ η τελευταία τους ευκαιρία. Οι Αγγλοι αξιωματικοί σύνδεσμοι είχαν μπερδευτεί και οι ίδιοι τι ακριβώς θέλανε να κάνουν με αυτούς. Ο ΕΔΕΣ ήταν εικονική πραγματικότητα στην περιοχή και οι άλλοι καπετάνιοι (όπως τους ονομάζει ο Μαρατζίδης) μέσα σ’ αυτήν τη σύγχυση και την ταραχή αφέθηκαν κυριολεκτικά στην τύχη τους. Αυτό εξηγεί πώς βρεθήκανε 9.000 ίσως άτομα κλεισμένα στο Κιλκίς στις 4 Νοεμβρίου του 1944.

Η επόμενη μέρα αυτών που πλούτισαν στην κατοχή

Για την κατανόηση της σύγκρουσης, χρήσιμα είναι και ορισμένα ακόμα στοιχεία που αφορούν στη γενικότερη κοινωνικο-οικονομική πραγματικότητα της Ελλάδας εκείνης της εποχής. Η σύγκλιση των δύο αντικομμουνιστικών πόλων εξουσίας ήταν επιθυμία και επιλογή σημαντικών κοινωνικών στρωμάτων, στηριζόταν σε ισχυρό κοινωνικό έρεισμα. Η κατοχή, με τις ανατροπές και τις νέες λειτουργίες που προκάλεσε, ήταν περίοδος έντονης οικονομικής δραστηριότητας και πεδίο ευκαιριών, πάνω στις οποίες μπορούσαν εύκολα να κτισθούν μεγάλες ή μικρές περιουσίες1. Οι εξαιρετικά προσοδοφόρες δραστηριότητες αφορούσαν σε κάποιο ποσοστό ευκαιριακές, πρόσκαιρες καταστάσεις που εμφανίζονταν στο περιθώριο της νομιμότητας, έστω και με την κατοχική εκδοχή της. Η μαύρη αγορά, στη μεγάλη κλίμακα, ήταν μία από αυτές, σημαντική εξαιτίας των επιπτώσεων που είχε στη ζωή των πολλών, όχι όμως η πιο αποδοτική στο οικονομικό πεδίο. Στο τελευταίο, οι περισσότερο νόμιμες δραστηριότητες απέδιδαν σαφώς περισσότερα. Το χονδρεμπόριο, λόγου χάρη, ειδών διατροφής, συνδεόταν με τρεις πηγές πλούτου: τους μηχανισμούς της κρατικής συγκέντρωσης της αγροτικής παραγωγής, από τη μεταφορά της ειδικά ως την κατανομή της στο λιανικό εμπόριο, τους μηχανισμούς διαχείρισης των αγαθών που έφερνε ο Ερυθρός Σταυρός και οι άλλοι οργανισμοί από το εξωτερικό και τελευταίο, τις παραγγελίες και τον εφοδιασμό των στρατευμάτων κατοχής. Ολα αυτά ήσαν και νόμιμα και «επίσημα», γεγονός που επέτρεπε σε όσους διέπρεπαν σε τέτοιες δραστηριότητες να βρίσκονται κοντά στην κατοχική εξουσία και στις κοινωνικές λειτουργίες.

Η βιομηχανική παραγωγή δεν ήταν επίσης μία αδιάφορη δραστηριότητα. Η έκδοση αδειών για ίδρυση ή επέκταση βιομηχανικών καταστημάτων, στο χώρο της υφαντουργίας για παράδειγμα, γνώρισε αξιοσημείωτες αιχμές το 1943. Η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων λιγνίτη στα πέριξ της Αθήνας και στην υπόλοιπη Αττική δημιούργησε πλήθος μικρών εκμεταλλεύσεων που ανέδειξαν ισάριθμους εργολάβους. Για τους τελευταίους, όμως, σε μικρή, οικογενειακή, ή σε μεγάλη, εταιρική κλίμακα, οι μεγάλες ευκαιρίες παρουσιάστηκαν στο πεδίο των στρατιωτικών έργων, για λογαριασμό, φυσικά, του στρατού κατοχής. Στη διάρκεια της κατοχής κατασκευάστηκαν ή επεκτάθηκαν ή βελτιώθηκαν είκοσι περίπου αεροδρόμια (το Ελληνικό περιλαμβάνεται σε αυτά), ναυτικές βάσεις, πολλά χιλιόμετρα δρόμων, στρατόπεδα, αποθήκες καταφύγια και ολόκληροι οικισμοί για λογαριασμό του κατοχικού στρατού, καθώς και πλήθος οχυρώσεων κάθε μορφής, έκτασης και είδους. Το σύστημα των εργολαβιών και των υπεργολαβιών κυριάρχησε σε αυτές τις κατασκευές σε όφελος Ελλήνων επιχειρηματιών ή τεχνιτών. Η εργατική δύναμη που χρησιμοποιήθηκε σε αυτά τα έργα ήταν επίσης σημαντική, ήταν σε μικρό ποσοστό υποχρεωτική – με την έννοια των «αγγαρειών» κυρίως – στις περισσότερες των περιπτώσεων όμως και στα πιο σημαντικά από τα έργα στηριζόταν στη μισθωτή εργασία με τις αμοιβές σε χρήμα ή σε είδος, ανάλογα με την εποχή και την περίσταση.

Η έλλειψη οικονομικών μελετών για την περίοδο καθιστά αδύνατο προς το παρόν τον προσδιορισμό των εισοδημάτων που προέκυπταν από αυτό το είδος των δραστηριοτήτων. Για να αντιληφθούμε το μέγεθος των πρώτων δεν μπορούμε παρά να καταφύγουμε σε ενδείξεις. Από τις τελευταίες η πιο ενδιαφέρουσα, καθώς μάλιστα αφορά κυρίως το πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας, είναι η αγοραπωλησία ακινήτων που πήρε διαστάσεις επιδημίας όχι τόσο στον καιρό της πείνας και των ελλείψεων του 1941 – 1942, όπως θα μπορούσε να υποθέσει κανείς, αλλά στα 1943 – 1944, όταν δηλαδή τα εισοδήματα κοινωνικών ομάδων της πόλης πήραν σημαντικές αποστάσεις από τα αντίστοιχα εισοδήματα των πολλών – των μισθοσυντήρητων. Εκτός από αυτό το φαινόμενο (θα μας απασχολήσει σε άλλη αναφορά για την Αθήνα του 1944), η γοητεία του χρυσού, η πυρετώδης αναζήτηση χρυσών λιρών αποτυπώνει επίσης την ύπαρξη εισοδημάτων τα οποία προσπαθούσαν απεγνωσμένα να εκφραστούν σε επένδυση που θα διέσωζε την αξία τους στη διάρκεια των αναταράξεων και της γενικής ρευστότητας της εποχής.

Πέρα από τους οικονομικούς ελιγμούς για τη διασφάλιση των αποκτηθέντων, οι ομάδες αυτές κατανοούσαν ότι το πλέον σημαντικό, σε μία κατάσταση ρευστή, όπως εκείνη της Ελλάδας του 1944, ήταν η διασφάλιση πολιτικών ερεισμάτων που θα προστάτευαν τη νέα οικονομική και κοινωνική τους κατάσταση. Ως εκ τούτου, τα μέλη τους ανήκαν σε εκείνους που επιθυμούσαν διακαώς την πολιτική σύγκλιση μεταξύ των πολιτικών εκείνων σχηματισμών που θα ήταν σε θέση να κατανοήσουν την ειδική κατάσταση των «πλουτισάντων» και να την προασπίσουν απέναντι στην κυριότερη απειλή – το ΕΑΜ και το κίνημα της Αντίστασης. Το μεγάλο τους κεφάλαιο σ’ αυτήν την προτεινόμενη συνεργασία ήταν η ίδια η δύναμη του κινήματος της Αντίστασης που επέβαλε, για την αντιμετώπισή της, τη συγκρότηση ισχυρών συμμαχιών, στο πλαίσιο των οποίων μπορούσαν να «ξεχαστούν» πολλές θλιβερές καταστάσεις του πρόσφατου παρελθόντος. Η συναλλαγή δεν ήταν άνιση. Στον αγώνα μάλιστα ενάντια στην Αντίσταση και την αριστερά οι δυνάμεις αυτές ήσαν ιδιαίτερα αξιόπιστες. Σε αυτές τις ομάδες περίσσευε ο φανατισμός καθώς επίσης περίσσευε ο φόβος και το άγχος. Η θέση τους ήταν επισφαλής, τα εισοδήματά τους οφείλονταν σε μία συγκυρία που χανόταν και η διασφάλισή τους εξαρτιόταν άμεσα και απόλυτα από την πολιτική ατμόσφαιρα που θα επικρατούσε μετά την απελευθέρωση.

Οι «ενωτικοί»

Αλλα κοινωνικά στρώματα, ισχυρότερα αριθμητικά, προσδένονταν στο κράτος της Αθήνας με λιγότερο προσοδοφόρους τρόπους. Οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι τραπεζοϋπάλληλοι, για παράδειγμα, είχαν πρωτοστατήσει στις κινητοποιήσεις του 1943 με γενικό αίτημα την καλύτερη πρόσβαση στα εφόδια του Ερυθρού Σταυρού ή στα διαθέσιμα του κρατικού μηχανισμού. Οι κινητοποιήσεις αυτές πέτυχαν σε ικανοποιητικό βαθμό και δημιούργησαν επίσημους μηχανισμούς «επιδότησης» αυτών των μισθωτών. Οι συνεταιρισμοί, οι ενώσεις, τα ταμεία αλληλοβοήθειας των τελευταίων δεν ήσαν πλέον υποχρεωμένα να συνδιαλλαγούν με την ύπαιθρο για την εξασφάλιση των όσων ήσαν απαραίτητα στα μέλη τους. Στα 1944 στηρίζονταν στους επίσημους μηχανισμούς του κράτους. Στις πολιτικές τους πεποιθήσεις, πολλοί από αυτούς που τρέφονταν πλέον από το σύστημα παρέμεναν στο χώρο της αριστεράς, ένιωθαν κάποιους δεσμούς με το κίνημα στις γραμμές του οποίου είχαν αγωνιστεί και χάρη στο οποίο είχαν ξεφύγει από τα φάσμα της οικονομικής και κοινωνικής υποβάθμισης. Η συμπόρευσή τους όμως είχε πάψει να είναι ανατρεπτική, επαναστατική. Αφορούσε τη διασφάλιση της τρέχουσας κατάστασης και όχι την ανατροπή ενός συστήματος χάρη στο οποίο επιβίωναν με αξιοπρεπή τρόπο σε καθόλου αξιοπρεπείς εποχές. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια ο κοινωνικός αυτός χώρος παρουσιαζόταν ως «ενωτικός», επιθυμούσε να δει την επιτάχυνση της σύγκλισης με τρόπο ήπιο, τέτοιο ώστε να μη θέτει σε κίνδυνο τις εύθραυστες κατακτήσεις αυτών των στρωμάτων.

Ενας απρόβλεπτος παράγοντας

Τέλος, υπήρχε ένας κοινωνικός χώρος ισχυρός αριθμητικά και απρόβλεπτος πολιτικά. Αφορούσε κυρίως τις πόλεις. Καθώς η κατοχή βάδιζε προς το τέλος της περιορίζονταν ή σταματούσαν τα στρατιωτικά έργα και συρρικνώνονταν οι μηχανισμοί που συνδέονταν με τις δυνάμεις κατοχής. Το ίδιο συνέβαινε και στο τμήμα εκείνο της βιομηχανίας που εργαζόταν στη βάση παραγγελιών για τους Γερμανούς. Η διαδικασία αυτή άφηνε πίσω της σημαντικό αριθμό από ανέργους σε μία εποχή όπου όλες οι αβεβαιότητες και οι ανασφάλειες για το μέλλον εμφανίζονταν και πάλι ισχυρές. Οι μηχανισμοί πρόνοιας, προστάτευσαν αυτόν τον ευρύτατο χώρο από τη λιμοκτονία και από την εξαθλίωση. Πολύ λιγότερα πράγματα όμως μπορούσαν να γίνουν για τις ανησυχίες αυτών των ανθρώπων που ένιωθαν ότι οι εξελίξεις τούς οδηγούσαν έξω από τον ενεργό κοινωνικό ιστό.

Περισσότερο από κάθε τι άλλο ο κοινωνικός αυτός χώρος ήταν αμήχανος και ανήσυχος. Οι προοπτικές του ήσαν εξαιρετικά θολές. Στην ουσία, περίμενε την «ανοικοδόμηση» ως νέο μάννα εξ ουρανού χωρίς όμως να προσδιορίζει την ακριβή έννοια της λέξης. Η προσδοκία ότι η απελευθέρωση θα έφερνε σχετική ευημερία και θα έλυνε τα προβλήματα ακόμα και των πλέον άτυχων της δεδομένης συγκυρίας λειτουργούσε ως κατευναστική ελπίδα αλλά και επικίνδυνη θρυαλλίδα στην περίπτωση που οι εξελίξεις θα παρουσιάζονταν κατώτερες των προσδοκιών. Ηταν χώρος απρόβλεπτος, έτοιμος να εκραγεί σε μία θύελλα διεκδικήσεων ή να υποταχθεί σε όποια κρατική ή κοινωνική αρωγή. Στο πολιτικό πεδίο ήταν μια πηγή κινδύνου. Μπορούσε να ερμηνεύσει με τον τρόπο του τόσο την «Λαϊκή κυριαρχία» και την «Λαοκρατία» της Αντίστασης όσο και την «Μεγάλη Ελλάδα» των οπαδών της παλιννόστησης. Και τα δύο συνθήματα εμπεριείχαν κάποια υπόσχεση ευημερίας…

Σημείωση:

1. Οι «πλουτίσαντες επί κατοχής» και γενικά όσοι βρήκαν τρόπους να μεταβάλουν την περιουσιακή τους κατάσταση και την κοινωνική τους θέση στη διάρκειά της θα έπρεπε να αποτελέσουν καίριο πεδίο για τη μελέτη της περιόδου. Τα φαινόμενα κοινωνικής και οικονομικής ανόδου ή έστω τα αντίστοιχα της πρόσδεσης σε ένα οικονομικό σύστημα, εξηγούν σε πολλές περιπτώσεις τις πολιτικές επιλογές των ανθρώπων και των ομάδων. Δυστυχώς, πρόκειται για ένα πεδίο που αφήνει αδιάφορους τους μελετητές. Οσα εδώ αναφέρονται μένουν έτσι στο επίπεδο των αρχικών παρατηρήσεων καθώς δεν μπορούν να στηριχθούν σε πρωτογενείς έρευνες και πηγές.

Του
Γιώργου ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ
καθηγητή Ιστορίας στο ΑΠΘ

 

 
Το χρονικό

Αποσπάσματα από την αφήγηση του Στ. Ορφανίδη (Καραφωτιά) διοικητή του 6ου Λόχου, του 2ου Τάγματος, του 13ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ (στο περιοδικό «Εθνική Αντίσταση»)

Η μάχη του Κιλκίς που έγινε στις 4 Νοέμβρη 1944 ήταν μια από τις φονικότερες και σκληρές μάχες που έδωσε ο ηρωικός ΕΛΑΣ ενάντια σε κατακτητές και εθνοπροδότες. Η μά­χη στην οποία είχαμε πάνω από 126 νεκρούς και από 230 τραυματίες κράτησε από τις 5.30 το πρωί μέχρι τις 16.30 ώρα περίπου (…) Οι Γερμανοί που κινούνταν προς βορρά με σιδηροδρομικό θωρακισμένο συρμό και τμήμα καταστροφών, στο πέρασμά τους, κατέστρεψαν ό,τι είχε απομείνει, μπροστά στα μάτια ή με τη βοήθεια των ελληνόφωνων συνεργατών τους των ταγμάτων ασφάλειας που αυτοτιτλοφορούνται τώρα αγωνιστές Εθνικής Αντιστάσεως (…) Αυτοί ήταν οι λεγόμενοι εθνικόφρονες, οι χιλιάδες οπλισμένοι από τους καταχτητές οπλίτες της ΠΑΟ η δήθεν Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωση των Εθνικοφρόνων, που αργότερα για να ξεγελάσουν το λαό την ονόμασαν ΕΕΣ (Εθνικός Ελληνικός Στρατός) τα ελληνικά ΕΣ – ΕΣ του Κώστα Παπαδόπουλου, του Παπαδόγκονα – Κισά Μπατζάκ κλπ. μαζί με τους ληστοσυμμορίτες του Πούλου και του Δάγκουλα, και τουςΕΑΣΑΔίτες της Θεσσαλίας βοηθούσαν την υποχώρηση των αφεντικών τους.

Οι 9.000 περίπου ταγματασφαλίτες, αφού βοήθησαν τους Γερμανούς να συμπτυχθούνε στη Γιουγκοσλαβία, συγκεντρώθηκαν και οχυρώθηκαν καλά στην ηρωική πόλη του Κιλκίς με βασικό στήριγμά τους το ύψωμα 371 του Αγίου Γεωργίου, τις Στρατώνες, το νεόκτιστο Νοσοκομείο, τις αποθήκες καπνού Σιδηρόπουλου, τα σχολεία κλπ. Ηταν καλά εξοπλισμένοι και είχαν αρκετόν εφεδρικό οπλισμό, κυρίως ιταλικό, στις αποθήκες Σιδηρόπουλου (…) Σκοπός των συνεργατών ήταν να αμυνθούνε στο Κιλκίς μέχρι να έρθουν τα νέα τους αφεντικά (…) Ο εργατικός Αγγλος βουλευτής Ουίλκις το 1946 στην επιθεώρηση «Νέος πολιτικός και Εθνος» στο άρθρο του με τίτλο, ΕΛΑΣ – ΓΕΡΜΑΝΟΙ – ΑΓΓΛΟΙ, έγραφε: «Οταν έφυγα από το Κάιρο τον Ιούλη 1944 η γνώμη εκείνων που χειρίζονταν τα Ελληνικά πράματα ήταν ότι τα Τάγματα Ασφάλειας ήταν φιλοβρετανικότερα από τον ΕΛΑΣ. Και γι’ αυτό έπρεπε να τα υποστηρίξουμε. Παράλληλα, πιστεύαμε ότι θα μπορούσαν να εξοντώσουν τον ΕΛΑΣ και επομένως θα ήταν οι μόνες δυνάμεις που θα βρίσκαμε μόλις φτάναμε στην Ελλάδα!»

Πριν αρχίσει η μάχη του Κιλκίς, ο ΕΛΑΣ τους κάλεσε να παραδοθούν με τη ρητή εγγύηση για τη ζωή τους. Οι οπλαρχηγοί τους όπως οι Κ. Παπαδόπουλος, Κισά Μπατζάκ Καζαμίας, Τσαμκιράνης, Δάγκουλας κ.λπ. απέρριψαν την πρόταση.

Με διαταγή της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας, συγκροτήθηκε ειδικό Απόσπασμα του ΕΛΑΣ με επικεφαλής τον καπετάνιο της Χης Μεραρχίας.

Στις 3 Νοέμβρη 1944 τα τμήματα είχαν πια φτάσει στις βάσεις εξόρμησής τους. Ο λαός πανηγύρισε, τραγουδώντας και χορεύοντας με τους ήρωες του ΕΛΑΣ χωρίς να φανταστεί τι θα επακολουθούσε.

Τα τμήματα της IX και Χ Μεραρχίας αποτέλεσαν Κλιμάκιο του αποσπάσματος με αρχηγό τον καπετάν Πέτρο (Χρ. Μόσχο). Ενώ των τμημάτων της ΧΙης Μεραρχίας επικεφαλής ήταν η διοίκηση της Μεραρχίας.

Μέρα επίθεσης το Σάββατο 4 Νοεμβρίου, ώρα 5.30 πρωί. Τα τμήματα όλα βρίσκονταν πια στις θέσεις εφόδου. Δόθηκε το σύνθημα και άρχισε η επίθεση. Σφοδρή και πεισματώδης μάχη που άλλαξε σε ορισμένα σημεία πολλές φάσεις.

Στον 6ο Λόχο, στον οποίο δόθηκε ο τομέας από χαράδρα Σφαγείων – μύλο Καντίδη – Φοροφυλάκιο – δρόμος προς Ποταμιά στάλθηκε το παρακάτω σημείωμα από τον διοικητή του 2ου Τάγματος Κόλια ή Αεροπόρο – έτσι τον λέγαμε επειδή είχε υπηρετήσει και στην αεροπορία. (Νίκος Νικητίδης θύμα του εμφυλίου πολέμου 1946 – 1949), στο οποίο έγραφε: σ. Καραφωτιά, ο Τομέας Σφαγείων είναι καλά οχυρωμένος, δυνατό να έχει και νάρκες ή παγιδευμένες χειροβομβίδες. Το έδαφος μέχρι τα σπίτια της πόλης είναι ακάλυπτο. Ανάμεσα στους ταγματασφαλίτες έχει κόσμο με τη βία οπλισμένο. Μπορεί οι ταγματασφαλίτες πιεζόμενοι να πέσουν πάνω σας για να φύγουν από τη χαράδρα. Είμαι βέ­βαιος ότι και τώρα θα πάρετε όλα τα μέτρα και θα ανταποκριθείτε. Μ.σ.χ. Κόλιας 4.11.1944 ώρα 6.15.

Οι ταγματασφαλίτες από τον Αγιο Γεώργιο θέριζαν όλο το ακάλυπτο έδαφος μπροστά μας και με δυσκολία προωθούσαμε τις θέσεις μας. Με σημείωμά μου στον διοικητή Κόλια ζήτησα να χτυπηθεί η βάση στον Αγιο Γεώργιο, που εμπόδιζε κάθε κίνηση. Σε λίγο, άρχισε σφοδρός βομβαρδισμός του υψώματος από το Λόχο Μηχανη­μάτων του 13ου Συν/τος, όπου διοικητής του ήταν ο μόνιμος ανθυπολοχαγός Χρήστος Ζαχαριάδης και από τους όλμους των άλλων τμημάτων και το ελαφρό πυροβολικό συνοδείας πεζικού. Οι ταγματασφαλίτες άρχισαν να το βάζουν στα πόδια προς το εσωτερικό της πόλης. Τα εχθρικά πυρά από τον Αγιο Γεώργιο σταμάτησαν και φωτοβολίδες ανάγγειλαν την κατάληψή του από το 3/30 και το τμήμα ανταρτισσών του 30 Συν/τος του ΕΛΑΣ.

Μπήκαμε στα πρώτα σπίτια και στα χαρακώματά τους, που τα εγκατέλειπαν και φεύγαν πια πανικόβλητοι στο εσωτερικό της πόλης. Η μάχη είχε κριθεί, είχε κερδηθεί. Σε όλα τα σημεία, οι συγκρούσεις ήταν σκληρές και οι ήρωες του ΕΛΑΣ πολέμησαν με ανδρεία. Στα χαρακώματα βρήκαμε μόνο τους πατριώτες που οπλίστηκαν με τη βία. Γνωριμίες – αγκαλιάσματα – κλάματα.

Αρχισαν οι οδομαχίες. Ο κόσμος κάθε ηλικίας, τρελός από χαρά, αψηφώντας όλα, τρέχει προς τις δικές μας θέσεις με λουλούδια – αγκαλιάσματα – φιλιά – δάκρυα. Γρήγορα ξεκαθαρίσαμε τις αντιστάσεις των ταγματατασφαλιτών στην Αυστρο-ελληνική Εταιρεία καπνού και την Υποδιοίκηση Χωροφυλακής και φτάσαμε στο Κέντρο της πόλης στη Λεωφόρο 21 Ιουνίου. Οι δρόμοι γεμάτοι πτώματα. Πολίτες έδειξαν το πτώμα του ταγματάρχη Καζαμία. Πολλοί ταγματασφαλίτες κάνουν λούφα, ντύνονται πολιτικά και κρύβονται. Αλλοι πιο θαρραλέοι βγαίνουν και ανακατεύονται με το ενθουσιασμένο πλήθος, μα ο κόσμος γνωρίζει όσους εγκλημάτισαν και τους δείχνει. Ετσι γνωρίσανε τον περιβόητο φρούραρχο στους Βάλτους Κιλκίς στη φάλαγγα αιχμαλώτων που είχαμε και όρμησαν να τον ξεσκίσουν, γιατί δεν άφησε κοπέλες και γυναίκες απείραχτες. Δεν τους αφήσαμε και σύμφωνα με διατα­γή που υπήρχε, τους στείλαμε όλους στο Σταθμό Διοίκησης.

Η μάχη τώρα εντοπίστηκε στο χώρο του νοσοκομείου και γύρω συνοικισμούς. Πιο πέρα από τις αποθήκες Σιδηρόπουλου συναντήσαμε μια μικρή αντίσταση που την ξεκαθαρίσαμε (…) Οι ταγματασφαλίτες που ήταν κυκλωμένοι στο νοσοκομείο σήκωσαν άσπρα μαντήλια για να παραδοθούνε. Ο ταγματάρχης Αριανός γελάστηκε και με μια διμοιρία προχώρησε, όμως οι άλλοι τους βάλαν δραστικά πυρά. Σκοτώθηκαν οι περισσότεροι και τραυματίστηκε βαριά ο Αριανός. Υστερα χρησιμοποιήθηκαν γερμανικά Πάντσερ Φάουστ – τα λεγόμενα μπαζούκας και ξεκαθαρίστηκε το Νοσοκομείο.

Κάπου 800 από τους ταγματασφαλίτες φτάσαν τροχάδην μέχρι τη Θεσ/νίκη και οχυρώθηκαν στο Συνοικισμό Βαρδάρη. Χτυπήθηκαν από το 3ο τάγμα του 50ού Συντάγματος, σκοτώθηκαν 30 και πιάστηκαν κάπου 750 ανάμεσά τους 45 τραυματίες.

agapitos.g

Στις δικογραφίες που παρέδωσε μετά τη Βάρκιζα το δικαστικό τμήμα του ΕΛΑΣ στις αρμόδιες πλέον δικαστικές υπηρεσίες – δυστυχώς οι περισσότερες από αυτές για ευνόητους λόγους καταστράφηκαν – διακρίνεται ξεκάθαρα η σχέση που είχαν οι ένοπλοι στην υπηρεσία του κατακτητή με τους οικονομικά ισχυρούς, μερικούς μεγαλογαιοκτήμονες αλλά κυρίως μεγαλεμπόρους της μαύρης ή της άσπρης αγοράς – προμηθευτές του στρατού κατοχής, εργολάβους, πλοιοκτήτες και μεταφορείς και βιομηχάνους. Με όλους δηλαδή τους εκπροσώπους του ελληνικού καπιταλισμού που είδε τις δουλειές και τα κέρδη του να αυγαταίνουν κατακόρυφα τον καιρό της Νέας Τάξης. Η λεηλασία του μόχθου των αγροτών – μέσα από την αρπαγή, την «υποχρεωτική συγκέντρωση», τη φορολογία της δεκάτης ή το παρακράτημα, και στη συνέχεια εμπορευματοποίησή της με όρους ληστρικούς από τους συνδεδεμένους με την κατοχική εξουσία άφηνε δυσθεώρητα κέρδη όπως και η εμπορευματοποίηση των εφοδίων που ο Ερυθρός Σταυρός έστελνε για στήριξη και αρωγή των πεινασμένων. Τα στρατιωτικά έργα για λογαριασμό του κατακτητή (αεροδρόμια, οχυρά, δρόμοι, λατομεία – ορυχεία, στρατόπεδα, κ.λπ.) συχνότατα με τη χρήση δουλικού εργατικού δυναμικού που προμηθεύονταν οι εργολάβοι από τις «αγγαρείες» ή από τα στρατόπεδα προμήθειας δούλων (του Παύλου Μελά ήταν ένα τέτοιο στη Θεσσαλονίκη) επίσης έκαναν τους οικονομικά ισχυρούς ακόμα ισχυρότερους. Οι βιομηχανίες – μερικές με «μεσεγγυούχους» διαχειριστές – δούλευαν επίσης νυχθημερόν για τις ανάγκες του στρατού κατοχής ή για την οικονομία του Τρίτου Ράιχ. Οπωσδήποτε δεν έχαναν οι ιδιοκτήτες τους και οι διαχειριστές τους – κάθε άλλο μάλιστα !

Διεξαγόταν αμείλικτος ταξικός αγώνας
http://www.alfavita.gr/old/4307

Κώστας Κωνσταντινίδης

Μερικες παρατηρησεις για τα σχολια του «Ποντος και αριστερα»: Στη Γαβρα οι τουρκοφωνοι οπως και στα χωρια Πευκοδασος, Κορομηλια,Μυλοχωρι ειναι απο τον Καυκασο απο την περιοχη της Τσαλκας. Σε ολο το Ν. Κιλκις υπαρχουν Σαρακατσαναιοι , οι Βλαχοι κατοικουν σε συγκεκριμενα χωρια του Παικου οπως το Σκρα,την Κουπα, την Καρπη (οπου ειναι γηγενεις μογλενιτες Βλαχοι), και στα Μεγαλα Λιβαδια οπου εχουν ερθει τον 18-19 αιωνα απο Πινδο, Μοσχοπολη και αλλου. Οι Σαρακατσανοι ηρθαν μετα την απελευθερωση οι πιο πολλοι και κατελαβαν τεραστιες εκτασεις ως βοσκοτοπους και χωραφια και οι πολυπληθεις ομαδες των προσφυγων που ηρθαν μετα δεν τους ειδαν με καλο ματι. Διαδραματιστηκαν και διαφορα γεγονοτα με ακτημονες προσφυγες με τελευταιο αυτο γυρω στα 1976-77 οπου σε καποιο επεισοδιο διεκδικησης γης απο τους κατοικους του Ηλιολουστου ειχε πεθανει απο καρδιακο επεισοδιο ενας Σαρακατσανος και ειχαμε μεχρι και παρουσια ΜΑΤ. Η συντριπτικη πλειοψηφια των Σαρακατσανων στο Κιλκις ειναι συντηρητικοι και δεξιοι σε αντιθεση με τους Βλαχους που ειναι σημερα μοιρασμενοι και παλαιοτερα οι πιο πολλοι ηταν αριστεροι.

mas.gr

Άν και καθυστερημένα,τουλάχιστον,ας γράψω κι εγώ μια αναφορά για τον Κισάμπατζάκ…………..

« ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗ ΕΛΛΑΣ
ΕΘΝΙΚΑΙ ΟΜΑΔΕΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΝΤΑΡΤΩΝ
ΕΔΕΣ ΠΙΕΡΙΩΝ
Προς την Κεντρικήν Διοικούσαν Επιτροπήν ΕΔΕΣ Μακεδονίας
Όπου
Λαμβάνομεν την τιμήν να σας αναφέρωμεν τόσον εσάς όσο και του Αρχηγού Θ.Β. τα κάτωθι:
Κατόπιν της αναχωρήσεώς μας εκ Θεσσαλονίκης τη 19.7.44 και περί ώραν μμ Εις την γέφυραν Αλιάκμονος πλησίον του χωρίου Νισέλη και της Γερμανο-Ιταλικής Φρουράς συνηντήθημεν με τον αρχηγό του ΕΕΣ Κούκου Κυριάκου Παπαδόπουλου (Κισά Μπατζάκ) μετά του συνοδού του Λεωνίδα Καραβίδα αρχηγού πολιτικής οργανώσεως του ΕΕΣ και του οπλαρχηγού Θεοφίλου Λεοντιάδη και τεσσάρων άλλων συνοδών των και καθ’ ην στιγμήν εσταμάτησαν το αυτοκίνητόν των με δόλιο τρόπο και δείχνοντάς μας ειλικρινείς διαθέσεις και χειραψίαν.
Αυτομάτως μας επρότειναν τα αυτόματα Στάερ στα στήθη και οι υπόλοιποι ορμώντας με τα τουφέκια τους συνεπλάκημεν σε άγρια πάλη περίπου 25 λεπτά. Όπου κατώρθωσαν τον αφοπλισμόν μας. Εννοείται πάλην όχι δια των όπλων , αλλά σε γρονθοκοπήματα.
Βρίζοντας την Οργάνωσιν ΕΔΕΣ, το Αρχηγείον Ζέρβα-Βαή και την κυβέρνηση Καΐρου, Αλήται και προδότες της Πατρίδος. Επέμενε την εκτέλεση ή επιτόπου ή την παράδοσίν μας στους Γερμανούς.
Βλέποντας όμως την ακλόνητον και σταθεράν απόφασίν μας και φοβηθέντες ίσως τίποτε προδοσίαν άλλων εις τας Γερμανικάς Αρχάς εναντίον των αφήνοντάς μας τον οπλισμό μας έστειλαν μονάχους εις Μελίκη και δίνοντάς μας σημείωμα επισφραγισμένον, το οποίον σας στέλλομεν νας παραδίδουν εις την διάθεσιν του Καπετάν Γιώργη (Θεοδωρίδη) μέχρι νεωτέρας διαταγής.
Εμείς όμως όχι στις διαταγές τους δεν υπακούσαμε , αλλά πιάνοντας πια το βουνό εξακολουθούμε το έργο μας και με άλλους συντρόφους θα εκτελούμε τας διαταγάς σας μέχρι της πλήρους επιτυχίας του σκοπού μας και μέχρι της τελευταίας ρανίδος πολεμώντας κάθε αντίδραση.
Παρακαλούμεν την Κεντρική Διοικούσα Επιτροπή όπως ζητηθή εκ μέρους της Κυβερνήσεως Καΐρου την καταδίκη τους εις θάνατον των ως άνω αναφερομ΄΄ενων τριών πρώτων ονομάτων ειδ’ άλλως θα προβούμεν οι ίδιοι των αυτών αντιποίνων, σκεφθήτε και διαλέξετε.
Μετά τιμής
Οι κάτωθι υπευθύνως υπογράφοντες
Γεώργιος Βρουστάκης, Ευάγ. Καγάλης.»
http://emfilios.blogspot.gr/2011/05/normal-0-false-false-false-el-x-none-x_4161.html

Advertisements

4 thoughts on “Ο Ποντιακός Εμφύλιος”

  1. https://ojs.lib.uom.gr/index.php/ValkanikaSymmeikta/article/viewFile/642/649
    αρθρο του χατζηαναστασιου για τον κατοχικο εμφυλιο στην γερμανοκρατουμενη περιοχη του στρυμονα
    ενα ισως ενδιαφερον αποσπασμα:

    Πέρα από αυτό υπάρχει και μία καταγγελία ενός χωρικού από το χωριό Λυγαριά κοντά στο Δημητρίτσι,η οποία προφανώς μέσω κάποιας τοπικής οργάνωσης του ΚΚΕ διοχετεύτηκε στο Μακεδονικό Γραφείο.Σύμφωνα με αυτήν:«ολόκληρη η περιοχή της Νι­γρίτας στην αρχή του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα είχε ενταχθεί στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ
    Ωστόσο, σήμερα (Γενάρης1944) τα περισσότερα χωριά αυτομολούν στην ΠΑΟ» Αυτό κατά τον χωρικό οφείλεται στην αυταρχική συμπεριφορά των φρουρών του ΕΛΑΣ στα χωριά και την αλαζονική συμπεριφορά των με­λών του ΕΑΜ προς τους χωρικούς
    Παρ’όλο που η ΠΕΝιγρίτας του ΚΚΕ, ανασκευάζει μία προς μία όλες τις κατηγορίες που αναφέρονται στην καταγ­γελία,παραδέχεταιτ τελικά ότι έγιναν λάθη «αριστερού και δεξιού χαρακτή­ρα». Για παραδειγμα ,είχαν εκτελεστεί αθώοι από τον ΕΛΑΣ,ενώ άλλοι που είχαν διαπράξει εγκλήματα αφέθηκαν ελεύθεροι
    Έχουμε έτσι την άμεση παραδοχή από τηνπλευράτου ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ότι έχουν γίνει λάθη σεό,τι αφο­την προσέγγιση τωνενόπλων χωρικών και ιδιαίτερα των Μπαφραλήδων Ποντίων. Παρατηρείται λοιπόν μία διαφορά ανάμεσα στις διακηρύξεις τουΕΑΜ και την πρακτική των οργανώσεών του, διαφορά η οποία χαρακτηρίζει, κατά τηγνώμη μου,την τακτική του κινήματος ολόκληρο το διάστημα της Κατοχής με αποτέλεσμα αυτό να παρουσιάζεται άλλοτε ως ευρύ εθνικό απελευθερωτικο καιάλλοτε ως στενά αριστερό,δηλαδή «σεχταριστικό»

    αναφερει και στοιχεια για την προπολεμικη εκλογικη δυναμη των κομματων το κκε στην πολη της νιγριτας ειχε παρει στις εκλογες του 1936 ποσοστο κοντα στο 50%
    και κατι ισως πιο σχετικο με το ποστ για τον τσαους αντον η ανατολικη μακεδονια θρακη περιοχη με τα υψηλοτερα ποσοστα του κκε προπολεμικα (στο νομο καβαλα ξεπερνουσε το 20%) ειναι η μοναδικη εκτος ηπειρου οπου δεν επικρατησε στρατιωτικα το εαμ ελας ( περιοδο κατοχης και σε σχεση με τις αλλες οργανωσεις)

    Μου αρέσει!

  2. Στη φονική μάχη τού Κιλκίς, (Νοέμβριος 1944), γράφει ο καθηγητής Γ. Μαργαρίτης, (δες το παραπάνω κείμενο με τα κόκκινα στοιχεία), συγκρούσθηκα δύο κόσμοι: Ο λαμπρός και ελπιδοφόρος κόσμος τών πατριωτών τού ΕΛΑΣ από τη μια, και ο μαύρος κόσμος τής προδοτικής συνεργασίας με τον κατακτητή.
    Πάντα κατά τον καθηγητή Μαργαρίτη, στη μάχη εκείνη οι ΕΛΑΣίτες συνέτριψαν πανεύκολα τους αντιπάλους τους, διότι διέθεταν ηθική (πολιτική) ανωτερότητα απέναντί τους.
    Ο ΕΛΑΣ είχε πίσω του έναν «επικό» αντιστασιακό αγώνα, είχε πίσω του το ΕΑΜ, το ΚΚΕ, την ακτινοβολία τής Σοβιετικής Ένωσης και του θριαμβευτή Κόκκινου Στρατού. Ο ΕΛΑΣ είχε πίσω του τους αγρότες, τους εργάτες, τα πλατιά στρώματα του ελληνικού πληθυσμού που είχαν υποφέρει τα πάνδεινα και προσδοκούσαν να απολαύσουν επιτέλους τους καρπούς τών μόχθων τους και τις κατακτήσεις που με τόσο αίμα είχαν κερδίσει.
    Οι αντίπαλοι του ΕΛΑΣ που είχαν «κλειστεί» στο Κιλκίς, είχαν απόλυτα ταυτιστεί με τους κατακτητές και είχαν επισύρει το γενικό μίσος του κόσμου. Ήταν κυρίως αγρότες και πρόσφυγες, (σε «κάποιο» ποσοστό τους τουρκόφωνοι, και γι αυτό περιφρονημένοι και αποκομμένοι από τον γύρο τους κόσμο). Βουτηγμένοι στην άγνοια και στην οπισθοδρόμηση, ήταν έρμαια της πολιτικής τών κατακτητών και του κράτους τού δοσιλογισμού, έρμαια των βρετανικών ραδιουργιών αλλά και των ντόπιων οπλαρχηγών και πολιτευτών που λεηλατούσαν προπολεμικά την ψήφο και την ψυχή τους. Ήταν εξαρτήματα ενός κόσμου που το 1944 έδειχνε να πεθαίνει. Μόλις είχαν γευθεί την περιφρόνηση των Γερμανών αφεντάδων τους, για χάρη των οποίων είχαν βουτήξει τα χέρια τους στο αίμα τών συμπατριωτών τους. Πλησίαζαν, οι αντίπαλοι του ΕΛΑΣ, «το απόλυτο τίποτα», συνεχίζει ο κ. Μαργαρίτης. «Κλείστηκαν» στο Κιλκίς όταν οι Γερμανοί δεν δέχτηκαν να τους ‘φορτωθούν’ παίρνοντάς τους μαζί τους, παγιδευμένοι από τους Άγγλους που προσπάθησαν να τους διατηρήσουν συγκροτημένους και αλώβητους για τους δικούς τους καταχθόνιους σκοπούς.
    Είχαν όλοι αυτοί, (αλλά και όσοι εξοντώθηκαν στον Μελιγαλά και αλλού), γράφει ο καθηγητής Μαργαρίτης, σπείρει ανέμους και θύελλες καταδιώκοντας κομμουνιστές πατριώτες στο πλευρό τών κατακτητών. «Είναι αφύσικο που θέρισαν θύελλες;», αναρωτιέται ο ίδιος.
    Οι ηγέτες τους ήταν αμφιλεγόμενες και σκοτεινές προσωπικότητες. «Μεγάλο ποσοστό» από αυτούς είχαν στο παρελθόν διαπρέψει είτε στον χώρο τού εγκλήματος, είτε στον «εξίσου βρώμικο χώρο των ‘εθνικιστικών’ και ‘ακροδεξιών’ οργανώσεων του ελληνικού φασισμού και εθνικοσοσιαλισμού». (Παρένθεση: Αλήθεια οι Αγοριδαίοι και οι Καραλιβαναίοι, τι ήταν πριν ενταχθούν στον ΕΛΑΣ; Κλείνει η παρένθεση).
    Κατά τον κ. Μαργαρίτη, λοιπόν, όλοι οι αντίπαλοι του ΕΛΑΣ που έχασαν τη ζωή τους στο Κιλκίς τον Νοέμβριο του 1944, «δεν ήταν πρόσωπα ‘αθώα’ ή ‘άσχετα’». Ήταν επομένως ένοχοι, διότι είχαν στρατευτεί στην υπόθεση της ναζιστικής Νέας Τάξης, που είχε βυθίσει τον ελληνικό λαό στη δουλεία, στον θάνατο, στην εξαθλίωση. Είχαν προδώσει την πατρίδα και τον λαό, προασπίζοντας τα συμφέροντα τα δικά τους αλλά και τα συμφέροντα του γερμανόδουλου ελληνικού καπιταλισμού γενικότερα. Τα συμφέροντα μεγαλοκτηματιών, μεγαλεμπόρων, προμηθευτών τού στρατού κατοχής, εργολάβων, πλοιοκτητών, βιομηχάνων κτλ, που είδαν επί Κατοχής τα κέρδη τους να «αυγαταίνουν» ιλιγγιωδώς εις βάρος των αδυνάτων.
    Η στρατολόγηση των αντιπάλων αυτών τού ΕΛΑΣ, δεν γινόταν μόνο για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων τού κατακτητή. Γινόταν και για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων τής ελληνικής μεγαλοαστικής τάξης. Ήταν ένα είδος «σωματοφυλακής» για τους μεγαλοαστούς καπιταλιστές και για τα θησαυροφυλάκιά τους.
    Κατά τον καθηγητή Μαργαρίτη πάντα, τα συνεργασθέντα με τον κατακτητή ένοπλα σώματα στη Βόρεια Ελλάδα, σχετίζονταν άμεσα με την πολιτική και προπαντός με την υλική στήριξη της άρχουσας τάξης στην Κατοχή. Την οργάνωση ολόκληρων χωριών στο αντικομμουνιστικό μέτωπο, δεν την επέβαλλε η «όποια τρομοκρατία» τού ΕΛΑΣ· ήταν αποτέλεσμα ειδικών παροχών (ενίοτε από τη βοήθεια του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού), προνομίων και δικαιωμάτων, με τα οποία «εξαγοράζονταν» κοινότητες που δυσκολεύονταν να επικοινωνήσουν με τους γειτονικούς αγροτικούς πληθυσμούς (τουρκόφωνοι).
    Οι καταχθόνιοι Άγγλοι είχαν κάμει απίστευτες προσπάθειες να διατηρήσουν τους ενόπλους αυτούς συνεργάτες τών Γερμανών συγκροτημένους και αλώβητους, εντάσσοντάς τους είτε στον ΕΛΑΣ είτε στον (ουσιαστικά ανύπαρκτον στην περιοχή) ΕΔΕΣ. Η προσπάθεια αυτή δεν ευδοκίμησε.
    Αυτά εν ολίγοις μας λέει ο καθηγητής Μαργαρίτης.
    Ανάσα, ο κύριος καθηγητής, για την αποστροφή και για το μένος τού μεγάλου πλήθους τών προσφύγων απέναντι στον κομμουνισμό και στους κομμουνιστές, λόγω της γνωστής φιλοκεμαλικής στάσης τής Σοβιετικής Ένωσης, στάσης που έπαιξε καίριο ρόλο στον ξεριζωμό τους από τη γενέθλια γη τους.
    Ανάσα για τον Μεγάλο Φόβο τους ότι θα ξαναγίνονταν πρόσφυγες αν η Μακεδονία και η Θράκη (ξανα)περνούσαν στην εξουσία τής Βουλγαρίας. (Ποιος, άραγε, μπορεί να αρνηθεί σοβαρά ότι πραγματικός κίνδυνος να συμβεί κάτι τέτοιο ουδέποτε υπήρξε;)
    Ανάσα για το ότι οι Ακρίτες αυτοί του Ελληνισμού αναγκάσθηκαν «να ζητήσουν και από τον διάβολον τουφέκι, διότι ο άλλος εχθρός [ο κομμουνισμός δηλαδή] τους φαινόταν διαβολικότερος». (Π. Ενεπεκίδης, «Η Ελληνική Αντίστασις», Εστία 1964, σελ. 48)· για το ότι δηλαδή οι του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ ήταν στα μάτια τους εχθροί ακόμα χειρότεροι και από τους κατακτητές Γερμανούς. (Σ. Δορδανάς, «Έλληνες εναντίον Ελλήνων», Επίκεντρο 2006, σελ.523).
    Ανάσα για το κεντρικά οργανωμένο από το ΚΚΕ «ξεπάτωμα» της «αντίδρασης» και τον ανελέητο διωγμό από τον ΕΛΑΣ κάθε άλλης (μη αμιγώς φιλοκομμουνιστικής) αντιστασιακής οργάνωσης.
    Ανάσα για το πώς γίνεται να φουντώνει η συνεργασία με τους Γερμανούς (1944), όταν είναι πια ολοφάνερο ακόμα και στους τυφλούς ότι η Γερμανία χάνει τον πόλεμο.
    Ανάσα για το προφανές ότι: Αν οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν τους ένοπλους συνεργάτες τους εναντίον τού ΕΛΑΣ, οι ένοπλοι αυτοί, με τη σειρά τους, χρησιμοποίησαν τους Γερμανούς εναντίων τού ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ.
    Ανάσα για το ότι οι άνθρωποι αυτοί, σχεδόν στο σύνολό τους, δεν απέβλεπαν στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων τής Νέας Τάξης του Γ΄ Ράιχ, αλλά θεωρούσαν την προσωρινή συνεργασία τους με τον κατακτητή ως λύση έσχατης ανάγκης. (Βάιος Καλογριάς, «Ένοπλες ομάδες ανεξάρτητων οπλαρχηγών και εθνικιστών αξιωματικών στην περιοχή μεταξύ Στρυμόνα και Αξιού [1941-1944], στο [επιμ.] Νίκος Μαραντζίδης, «Οι άλλοι Καπετάνιοι», Εστία 2006, σελ. 182).
    Πάνω απ’ όλα, ανάσα για τις άνανδρες εκτελέσεις δύο τουλάχιστο χιλιάδων αιχμαλώτων (κάποιες πηγές μιλούν για πολύ περισσότερους) μετά τη μάχη του Κιλκίς. Ο καθηγητής Μαργαρίτης κάνει λόγο για «μερικούς» μόνο που «λιντσαρίστηκαν από τους συγχωριανούς τους»… Κουβέντα για τις εκτελέσεις χιλιάδων αιχμαλώτων.
    Όλοι οι αντίπαλοι του ΕΛΑΣ που έχασαν τη ζωή τους στο Κιλκίς τον Νοέμβριο του 1944 ήταν ένοχοι, διότι είχαν στρατευτεί στην υπόθεση της ναζιστικής Νέας Τάξης!
    Όσο κι αν ο χώρος τών, έτσι ή αλλιώς, συνεργασθέντων με τους κατακτητές φιλοξένησε και κατάπτυστα τομάρια τύπου Δάγκουλα, Πούλου κ.τ.λ., (που πολύ συχνά ξεπέρασαν σε αγριότητα και σε αίσχη ακόμα και τους ίδιους τους Γερμανούς), θεωρώ ότι ατεκμηρίωτες γενικεύσεις σαν κι αυτήν του καθηγητή Μαργαρίτη, και μάλιστα 65 χρόνια από τότε, είναι επιστημονικά απαράδεκτες.

    Ολόκληρο το κείμενο του καθηγητή Μαργαρίτη, εδώ: http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=29/11/2009&id=11544&pageNo=11 (ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ 29.11.2009)

    Μου αρέσει!

  3. Είχα σχολιάσει (εισαγωγικά) το κείμενο Μαργαρίτη, αλλά μετά από μια πρόσφατη εμπειρία (ο ΣΑΘ γνωρίζει) έσβησα εκείνο το σύντομο σχόλιο. Και πριν αλέκτωρ φωνήσαι τρις, ιδού, απεκαταστάθη εις το πολλαπλάσιον 😉

    Ο Μαργαρίτης είναι μακράν ο πλέον ταλαντούχος από όλους τους επαγγελματίες ιστορικούς που ασχολήθηκαν με τον Εμφύλιο, τα τελευταία 30-40 χρόνια. Πετυχαίνει κάτι που μόνο αυθεντικοί λογοτέχνες (Βαλτινός και Χαριτόπουλος, για παράδειγμα) μπόρεσαν να κάνουν: ανασταίνει (ανασυστήνει, αναπαριστάνει) την εποχή, με μοναδικό – και πειστικό- τρόπο.

    Δυστυχώς η πειστική αναπαράσταση δεν σημαίνει αυτομάτως και σωστή ερμηνεία. Ο νοών, νοείτω.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s