Απόψεις, Σύγχρονη διαχείριση

Γιατί ασχολούμαστε με τον Εμφύλιο;

Tloupas-11

(Ένα σχόλιο με ημερομηνία 10 Μαρτίου 2009, στην καλύβα)

…η καλύβα καταπιάνεται με τα θέματα που με ενδιαφέρουν και με απασχολούν. Ο Εμφύλιος είναι ένα από αυτά.

Άκουγα και διάβαζα περισσότερο από 20 χρόνια, πριν αρχίσω να διατυπώνω κι εγώ κάποιες φτωχές σκέψεις πάνω στο θέμα. Στην αρχή, το αποτόλμησα με το θάρρος που μου έδινε η λογοτεχνία (Βλ. «Ερμής», στο νησί της Καλυψώς). Μετά, προστέθηκε ο αναστοχασμός αυτών που είχα ακούσει, από ανθρώπους που είχαν ζήσει τα γεγονότα, μαζί με την (κατά το δυνατόν) παρακολούθηση της σχετικής βιβλιογραφίας.

Αναρωτιέμαι, γιατί;

Το πιθανότερο είναι ότι για τα παιδιά μου ο Εμφύλιος θα είναι μια ακόμα μυθική αφήγηση, πλάι στο 1821 και τους Βαλκανικούς πολέμους, χωρίς ιδιαίτερη σημασία. Και, σίγουρα, χωρίς καμιά συναισθηματική ή πολιτική φόρτιση.

Ο Εμφύλιος αυτός ανήκει οριστικά στο παρελθόν, όπως και οι προηγούμενοί του.

Ακόμα κι αν οι Έλληνες του μέλλοντος ζήσουν ένα νέο Εμφύλιο, ο Εμφύλιος του 1943-49 δεν θα έχει τίποτα να τους πει.

Όταν είδα τον Άρη Βελουχιώτη με φόντο το φλεγόμενο χριστουγεννιάτικο δέντρο του Κακλαμάνη, βεβαιώθηκα ότι ο Εμφύλιος έχει περάσει πια ολοκληρωτικά στην περιοχή του μύθου. Και το μύθο τον χειρίζεται κανείς όπως θέλει. Όπως τον βολεύει. Αλλά, χωρίς να έχει καμιά γενικότερη σημασία. Βελουχιώτης = Άγιος Βασίλης. Ένας άγιος εφάμμιλος των παραδοσιακών.

Όχι όμως για τους ανθρώπους της δικής μου γενιάς, αυτούς που κυκλοφορούν στα 50 συν πλην.

Για εμάς ο Εμφύλιος δεν είναι μυθολογική αφήγηση. Ζει μέσα μας, είτε το θέλουμε είτε όχι.

Όχι μόνο γιατί μας τον αφηγήθηκαν οι παπούδες και οι πατεράδες μας, αλλά και γιατί αποτέλεσε βασικό υλικό (σχεδόν μυστικιστικό και οπωσδήποτε άρρητο) για την πολιτικοποίησή μας και κατ’ επέκταση για την κοσμοαντίληψη που σχηματίσαμε. Για τις θέσεις που υποστηρίξαμε δημόσια και ιδιωτικά. Για την ίδια τη σύσταση του προσώπου μας.

Είναι φυσικό να μη μπορούμε να το ξεπεράσουμε δηλαδή να το αγνοήσουμε και να αποφασίσουμε ότι δεν μας ενδιαφέρει πια, ότι υπάρχουν άλλα ασύγκριτα πιο σημαντικά θέματα για τη ζωή μας και τη ζωή των παιδιών μας. Μας λέει η λογική, τι νόημα έχει να ασχολείσαι με το Σιάντο και το Βελουχιώτη και το Ζαχαριάδη;

Εντάξει, δεν έχει νόημα. Το ξέρουμε, αλλά είμαστε διατεθειμένοι να αφήσουμε ανά πάσα στιγμή κάθε άλλη ασχολία και κάθε άλλη επίκαιρη συζήτηση, για να καταπιαστούμε με λεπτομέρειες εκείνης της περιόδου. Με μια απίστευτη και εκ πρώτης όψεως ανεξήγητη ένταση.

Εγώ δεν είχα στην οικογένειά μου νεκρούς ή θύματα. Τους δυό μου παππούδες τους διεκδίκησαν επίμονα και ο ΕΛΑΣ και τα ΤΑ (στα 1944), να τους στρατολογήσουν στις γραμμές τους, αλλά ατύχησαν αμφότεροι. Οι παππούδες (μελλοντικοί συμπέθεροι) ελίχθηκαν με εκπληκτική ικανότητα και επιμονή, μακριά από τη λογική «παίρνω όπλο» – και ήταν αρκετά τυχεροί ώστε να επιβιώσουν, μέσα σ’ ένα χώρο (τη Μεσσηνία) πραγματικό σφαγείο.

Η εμπειρία τους έφτασε ως εμένα μέσω των παιδιών τους, δηλαδή των γονιών μου. Και ήταν, με λίγα λόγια, μια αποφασιστική και αδιάλλακτη απόρριψη της πραγματικής, υλοποιημένης βίας και από τα δύο μέρη. Οι γονείς μου κυριολεκτικά σιχαινόντουσαν αυτόν που ερχόταν κρατώντας όπλο. Τον φοβόντουσαν, αλλά κυρίως τον περιφρονούσαν – και προσπαθούσαν να τον αποφύγουν.

Δεν έκαναν διάκριση, είχαν εξίσου αρνητική άποψη και για τις δυό ένοπλες παρατάξεις του Εμφυλίου.

(τον οποίο Εμφύλιο τον τοποθετούσαν, αυθόρμητα, όχι στα 1946-49, αλλά σε μια πολύ μεγαλύτερη χρονική έκταση, ξεκινώντας από τα τα χρόνια της κατοχής)

Προφανώς γιατί δεν είχαν στις οικογενειές τους θύματα – εν μέρει λόγω τύχης, εν μέρει λόγω της συνετής «πολιτικής» των δύο παπούδων. Και των γρήγορων αντανακλαστικών τους, στην αποφυγή της «επαφής».

Αυτά όμως αναδείχτηκαν (και αξιολογήθηκαν) πολύ αργότερα. Μεσολάβησε η «επαναστατική» δεκαετία του 1970 – άντε και λίγο από τη δεκαετία του ’80.

...και να που φτάσαμε εδώ
χωρίς αποσκευές,
μα μ’ ένα τόσο ωραίο φεγγάρι…

Με μύθους και εμμονές να μας στοιχειώνουν. Τάχα, αναζητάμε την αλήθεια; Και τι θα πει αλήθεια; Υπάρχει τάχα αλήθεια σ’ ένα απέραντο σφαγείο ανθρώπων;

 

Άλλα δέκα, άντε είκοσι χρόνια. Όταν θα μας συντρίψουν ολοκληρωτικα τα πολυβολεία του χρόνου, θα ακολουθήσει σιγή. Οι ιστορικοί θα έχουν βγάλει πια τα συμπεράσματά τους – αλλά αμφιβάλλω αν θα υπάρχει κανείς που να ενδιαφέρεται πραγματικά (δηλαδή, προσωπικά) γι’ αυτά.

*

Η φωτογραφία είναι του Τάκη Τλούπα.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s