Διχασμός

Εθνικός Διχασμός: συνοπτική αφήγηση

Venizelos-Konstantinos

1.

Τον Οκτώβριο του 1915, ο Ελευθέριος Βενιζέλος αγορεύοντας στη Βουλή απαρίθμησε αναλυτικά όλα τα εδαφικά κέρδη που θα είχε η Ελλάδα αν έμπαινε στον πόλεμο, στο πλευρό της Αντάντ:

  • Κύπρος
  • Δυτική Θράκη (την κατείχε τότε η Βουλγαρία)
  • Περιοχή Δοϊράνης – Γευγελής (από τη Σερβία)
  • (τουλάχιστον) το βιλαέτι Αϊδινίου στη Μικρά Ασία.

Η κυβέρνηση Ζαϊμη, η οποία αποτελείτο από φερέφωνα του Βασιλιά Κωνσταντίνου Β’, απέρριψε τις προτάσεις αυτές της Αγγλίας, ευνοώντας όχι μόνο τη Γερμανία αλλά και τους «κληρονομικούς» (κατά την έκφραση του Βενιζέλου) αντιπάλους της Ελλάδας, δηλαδή τη Βουλγαρία και την Τουρκία. 

2.

Ο Βενιζέλος και το κόμμα του απείχαν από τις εκλογές της 6ης Δεκεμβρίου 1915, διότι αυτές διεξήχθησαν σε κατάσταση επιστράτευσης, συνεπώς θα ήταν νόθες. Πράγματι, η αποχή είχε μεγάλη επιτυχία, καθώς δεν ψήφισαν ούτε οι μισοί απ’ όσους είχαν ψηφίσει τον προηγούμενο Μάιο. Που σημαίνει πως αν οι Φιλελεύθεροι συμμετείχαν, πιθανότατα θα τις κέρδιζαν. Η ατυχέστατη απόφαση της αποχής από τις εκλογές επαναλήφθηκε μια φορά ακόμα, στις εκλογές της 31ης Μαρτίου  1946, με ασύγκριτα πιο καταστροφικά αποτελέσματα.

3.

Ενόψει των εκλογών του Σεπτεμβρίου 1916 (οι οποίες ματαιώθηκαν λόγω των εξελίξεων) προηγήθηκε γενική αποστράτευση των εφέδρων. Με καθοδήγηση του Ιωάννη Μεταξά (δεξί χέρι του Κωνσταντίνου Β’) δημιουργήθηκε η πρώτη μαζική πολιτική οργάνωση την Ελλάδα: οι σύνδεσμοι Επιστράτων,  με 200.000 μέλη. Ο Κωνσταντινισμός διέθετε πλέον έναν πολυπληθή στρατό φανατικών βασιλοφρόνων πολιτών, οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν εντατικά ως φορείς βίας και τρομοκρατίας κατά των Βενιζελικών, σε όλη την έκταση της χώρας, εκτός από εκείνες τις περιοχές που βρισκόντουσαν υπό τον έλεγχο (στρατιωτική παρουσία) της Αντάντ. Οι Βενιζελικοί δημιούργησαν με καθυστέρηση τους δικούς τους συνδέσμους Επιστράτων, οι οποίοι είχαν αξιόλογη παρουσία μόνο στην Αθήνα και τον Πειραιά.

4.

Η Προσωρινή Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης διέθετε τον Οκτώβριο του 1916 ένα στρατό από 20.000 περίπου άνδρες, με 700 μόνιμους αξιωματικούς. Οι στρατιώτες αυτοί ήταν εθελοντές αλλά και από υποχρεωτική στρατολόγηση, η οποία συνάντησε ισχυρή αντίσταση, ειδικά στη Χαλκιδική. Η αντίσταση αυτή καταπνίγηκε με «εξαιρετική σκληρότητα» και είχε ως αποτέλεσμα αρκετούς (περί τους 10) νεκρούς. Μονάδες του στρατού αυτού έφευγαν προς το μέτωπο, για να πολεμήσουν στο πλευρό της Αντάντ. Παρ΄όλ΄αυτά, οι κυβερνήσεις της Αγγλίας, της Γαλλίας, της Ρωσίας και της Ιταλίας αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν διπλωματικά την κυβέρνηση Βενιζέλου. Οι τρεις πρώτες χώρες συμφώνησαν μόνο να την αναγνωρίσουν de facto, χορηγώντας της περιορισμένη οικονομική ενίσχυση, ενώ η Ιταλία παρέμεινε απόλυτα εχθρική.

5.

Στις 18 Νοεμβρίου 1916 συμμαχικά αγήματα Άγγλων, Γάλλων και Ιταλών κινήθηκαν για να καταλάβουν στρατηγικά σημεία της Αθήνας, ως μέσο πίεσης προς τον Κωνσταντίνο Β’ και την κυβέρνησή του. Προς μεγάλη τους έκπληξη αντιμετωπίστηκαν με πυρά, από στρατιωτικές δυνάμεις και Επιστράτους, με αποτέλεσμα 62 νεκρούς και 170 τραυματίες. Μετά την υποχώρησή τους ο συμμαχικός στόλος βομβάρδισε την Αθήνα. Τη άλλη μέρα οι Επίστρατοι επιδόθηκαν σε προγκρόμ των Βενιζελικών της Αθήνας, με δολοφονίες, διαπομπεύσεις, ξυλοδαρμούς και πλιάτσικο. Εκατοντάδες Βενιζελικοί φυλακίστηκαν. Επινοήθηκαν τότε οι «δηλώσεις μετανοίας», έγγραφες δηλαδή αποκηρύξεις του «προδότη» και «στασιαστή» Βενιζέλου, από τους οπαδούς του, οι οποίες αποσπώντο δια της βίας ή με την απειλή βίας. Η Προσωρινή Κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη συνέλαβε τότε επιφανείς Κωνσταντινικούς ως ομήρους. Στις 24 Νοεμβρίου κήρυξε έκπτωτο τον Κωνσταντίνο Β’. Στην Αθήνα οργανώθηκε το «ανάθεμα» κατά του Βενιζέλου, γεγονός που επαναλήφθηκε σε εκατοντάδες επαρχιακές πόλεις και χωριά της Παλαιάς Ελλάδας. Η προσωρινή Κυβέρνηση αναγνωρίστηκε από Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία, ενώ άρχισε να επεκτείνει την κυριαρχία της. Ενώ γινόταν αυτό συνέβη η σφαγή της Απειράνθου, με δεκάδες νεκρούς και τραυματίες. Από τις 25 Νοεμβρίου η Αντάντ επέβαλε ασφυκτικό ναυτικό αποκλεισμό. Οι Κωνσταντινικοί δεν κάμφθηκαν εύκολα, ελπίζοντας σε Γερμανοβουλγαρική επίθεση κατά των δυνάμεων της Αντάντ, την οποία θα ενίσχυε ο βασιλικός στρατός. Οι ελπίδες αυτές διαψεύστηκαν. Τελικά η Αθήνα κατελήφθη από Γαλλικά στρατεύματα και στις 14 Ιουνίου 1917 ορκίστηκε η κυβέρνηση Βενιζέλου. Η Ελλάδα μπήκε με όλες τις δυνάμεις της στον Α’ΠΠ.

6.

Ο εξόριστος Κωνσταντίνος Β’ έστελνε πράκτορές του στην Ελλάδα, η οποία βρισκόταν σε πόλεμο, με στόχο την υπονόμευση της πολεμικής προσπάθειας, μέσω πρόκλησης λιποταξιών και στάσεων στο στρατό. Είχε προηγηθεί η ακαθοδήγητη ανταρσία του 2ου Συντάγματος Πεζικού στη Λαμία (19/1/1918) και ακολούθησαν άλλες. Η καταστολή υπήρξε αμείλικτη, με πολλές θανατικές καταδίκες από στρατοδικεία και άμεσες εκτελέσεις.

7.

Την 1η Νοεμβρίου 1920 έγιναν εκλογές. Ο Βενιζέλος είχε ολοκληρώσει θριαμβευτικά τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α’ΠΠ, ενώ ελληνικό εκστρατευτικό σώμα βρισκόταν στη Σμύρνη, εκτελώντας συμμαχική αποστολή.  Μετά τη δολοφονική απόπειρα κατά του Βενιζέλου εξαπολύθηκε κύμα Βενιζελικής τρομοκρατίας (Ιουλιανά 1920) με ακραία εκδήλωση τη δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη. Ο στρατιωτικός νόμος ήρθη στις 10 Σεπτεμβρίου και αμέσως κινητοποιήθηκαν δραστικά εκ νέου οι Επίστρατοι, υπό τη σκέπη του «Λαϊκού» κόμματος του Γούναρη. Στις 12 Οκτωβρίου πέθανε από δάγκωμα μαϊμούς ο Βασιλιάς Αλέξανδρος (ο οποίος συνεργαζόταν αρμονικά με τον Βενιζέλο) και οι εκλογές μεταβλήθηκαν αυτόματα σε δημοψήφισμα υπέρ της επιστροφής στο θρόνο του έκπτωτου Κωνσταντίνου Β’. Τις εκλογές κέρδισαν οι Κωνσταντινικοί. Για να συμβεί αυτό χρειάστηκε να τους ψηφίσουν «συμπαγώς» οι αλλοεθνείς των Νέων Χωρών (Οθωμανοί, Εβραίοι, Σλαβομακεδόνες κλπ). Ο ίδιος ο Βενιζέλος δεν εξελέγη βουλευτής και στις 4 Νοεμβρίου αναχώρησε από την Αθήνα. Στις 22 Νοεμβρίου έγινε το «δημοψήφισμα» που ενέκρινε με ποσοστό 99% την επιστροφή του Κωνσταντίνου Β’ στο θρόνο και στη χώρα. Ακολούθησαν τα αναμενόμενα στο στρατό (500 απομακρύνσεις Βενιζελικών αξιωματικών, με διάφορους τρόπους) αλλά και στην Εκκλησία: Απομακρύνθηκε ο προκαθήμενος Μελέτιος και άλλοι 20 επίσκοποι και επέστρεψε στη θέση του αυτός που είχε κάνει το «ανάθεμα».

8.

Υπό το κράτος συνεχούς άγχους μη τυχόν και επιστρέψει ο Βενιζέλος, οι Κωνσταντινικοί έκαναν άφρονα επέκταση του πολέμου στην Τουρκική ενδοχώρα, η οποία κατέληξε στη Μικρασιατική Καταστροφή (Σεπτέμβριος 1922). Είναι χαρακτηριστικό ότι από τους επιφανείς Κωνσταντινικούς  ο Ιωάννης Μεταξάς αρνήθηκε να συμμετάσχει στους τυχοδιωκτισμούς της εκστρατείας. Στο μεταξύ, ενώ πλησίαζε το τέλος της κυριαρχίας τους, οι Κωνσταντινικοί εξαπέλυσαν κύμα παρακρατικής βίας και ποινικών διώξεων κατά των αντιπάλων τους: απόπειρα δολοφονίας του ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη, προφυλάκιση και 3ετής καταδίκη των 7 του «Δημοκρατικού Μανιφέστου» με επικεφαλής τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου, δολοφονία του εκδότη Καβαφάκη που το είχε δημοσιεύσει κλπ.

9.

Μετά την Καταστροφή, στις 11 Σεπτεμβρίου, εκδηλώθηκε στρατιωτικό κίνημα με επικεφαλής τους συνταγματάρχες Πλαστήρα και Γονατά, οι οποίοι σε δύο μέρες έφτασαν στο Λαύριο με αιτήματα: παραίτηση του Κωνσταντίνου Β’, άμεση διάλυση της Εθνοσυνέλευσης, κυβέρνηση εμπιστοσύνης της Αντάντ και ενίσχυση του μετώπου στη Θράκη. Η Ανατολική Θράκη επεστράφη στην Τουρκία, ενώ ο Βενιζέλος διορίστηκε αντιπρόσωπος της Ελλάδας (διαπραγματευτής) στο εξωτερικό. Στην Αθήνα έγινε η «δίκη των οχτώ» (Γούναρης, Πρωτοπαπαδάκης, Μπαλτατζής, Στράτος, Θεοτόκης, Στρατηγός, Γούδας, Χατζηανέστης) στην οποία καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν αμέσως οι «έξι» (οι αναφερόμενοι πλην Στρατηγού και Γούδα, που καταδικάστηκαν σε ισόβια). Οι ευθύνες των στρατιωτικών για την Καταστροφή δεν αποδόθηκαν ποτέ.

10.

Ο Εθνικός Διχασμός συνεχίστηκε με κυριαρχία των Βενιζελικών (ή ανθρώπων που προέρχονταν απ’ αυτούς) ως το 1935. Η Ελλάδα έγινε Αβασίλευτη Δημοκρατία, μεσολάβησαν κινήματα, σύντομες δικτατορίες, μια νέα τετραετής διακυβέρνηση Βενιζέλου (από το 1928). Μετά την καταστολή του τελευταίου Βενιζελικού κινήματος (1 Μαρτίου 1935) η χώρα απέκτησε ξανά Βασιλιά, τον Γεώργιο Β’. Ακολούθησε η δικτατορία Γεωργίου – Μεταξά, ο πόλεμος και η Κατοχή. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής τελείωσε οριστικά ο Εθνικός Διχασμός, αλλά μόνο για να αντικατασταθεί από έναν «κανονικό» Εμφύλιο πόλεμο, που κράτησε από το 1943 ως το 1949. Με τη λήξη του, Βενιζελικοί και Κωνσταντινικοί βρέθηκαν ενωμένοι και νικητές, υπό την αιγίδα του Παλατιού, ενώ πολλοί λιγότεροι Βενιζελικοί συμμερίστηκαν τις τύχες της Αριστεράς, στην οποία είχαν βρεθεί μέσω του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ.

*

Οδηγός (αλλά όχι μοναδικός) για την αφήγηση υπήρξε το βιβλίο του Γιώργου Μαυρογορδάτου «1915. Ο Εθνικός Διχασμός», Εκδόσεις Πατάκη, β’ έκδοση, 2015.

Advertisements

10 thoughts on “Εθνικός Διχασμός: συνοπτική αφήγηση”

  1. Ο έμπειρος αναγνώστης θα πρόσεξει κάποιες λέξεις – κλειδιά: όμηροι, δηλώσεις μετανοίας, αποχή από τις εκλογές, παρακρατική βία, κατάληψη της Αθήνας από ξένα στρατεύματα (και δη αποικιακά: Σενεγαλέζοι, με το Γαλλικό στρατό, αντί Ινδών που είχαν οι Άγγλοι στα 1944), ένοπλη αντίσταση (στρατού + Επιστράτων), ανταρσίες σε μονάδες στρατού, βίαιη στρατολόγηση, προσκόληση / ενίσχυση και των δύο παρατάξεων σε μεγάλες δυνάμεις του εξωτερικού κλπ, κλπ.

    Τυπικά, πράξη Εμφυλίου ( = σύγκρουση δύο συγκροτημένων στρατών) υπήρξε μόνον η μάχη για την κατάληψη της Κατερίνης (Αικατερίνης, τότε), η οποία έμεινε στη συνέχεια υπό Γαλλικό έλεγχο.

    Μου αρέσει!

  2. Σε αντίθεση με τα μετέπειτα εμφυλιακά ο εθνικός διχασμός αξιώθηκε μια κατ΄ αντιπαράσταση όπως λέγεται στα νομικά εξέταση το 1934 με την δημόσια αλληλογραφία Βενιζέλου στο «Βήμα» και Μεταξά στην «Καθημερινή».
    Τα άρθρα αυτά και τα αντίστοιχα επιχειρήματα και αφηγήσεις κυκλοφορούν και σε βιβλίο.

    http://www.biblionet.gr/book/122184/%CE%92%CE%B5%CE%BD%CE%B9%CE%B6%CE%AD%CE%BB%CE%BF%CF%82,_%CE%95%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%B8%CE%AD%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%82,_1864-1936/%CE%97_%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%95%CE%B8%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%8D_%CE%94%CE%B9%CF%87%CE%B1%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%8D

    Μου αρέσει!

  3. Επιστολή πρώτη του Ελ. Βενιζέλου – 7 Δεκεμβρίου 1934

    Τι θα έπρεπε να πράξουν οι μετανοεμβριανοί κυβερνήται

    Η «Καθημερινή» είχε γράψει ότι οι μετανοεμβριανοί κυβερνήται, «κληρονόμοι της πολιτικής του κ. Βενιζέλου, ευρέθησαν άμα τη εγκαταστάσει των, προ αυτού του τραγικωτάτου διλήμματος ή ν’ αποσύρουν τους στρατιώτας που είχε στείλει εις την Μικράν Ασίαν ο κ. Βενιζέλος, οπότε οι Τούρκοι θα έσφαζαν όλους τους Χριστιανούς… ή να στείλουν και άλλους πολλούς, διά να φέρουν ίσως εις πέρας την τραγικήν των δύσκολον εκστρατείαν».

    …Το πραγματικόν δίλημμα προ του οποίου ετέθησαν άμα τη εγκαταστάσει των εις την αρχήν, ήτο τούτο:

    Ή να σεβασθούν τας δύο απειλητικάς διακοινώσεις των δυνάμεων και να μην επαναφέρουν εις τον θρόνον τον έκπτωτον βασιλέα, διά να μη διαρρήξουν τους συμμαχικούς μας δεσμούς με τας δυτικάς δυνάμεις και να επιδιώξουν από κοινού με αυτάς την επιβολήν της συνθήκης των Σεβρών, διά την οποίαν τόσο μεγάλον ενδιαφέρον είχον αι σύμμαχοί μας μεγάλαι δυνάμεις, όπως απέδειξα εις τα άρθρα μου κατά του κ. Μεταξά. Ή, αφού εθυσίαζαν τα πάντα εις τον πόθον της επαναφοράς του Κωνσταντίνου, να είναι τουλάχιστον λογικοί και να δεχθούν τας συνεπείας της αποφάσεώς των αυτής. Και αι συνέπειαι ήσαν ότι η διατήρησις ακεραίας της συνθήκης των Σεβρών δεν ήτο δυνατή και έπρεπε να γίνουν αι αναγκαίαι θυσίαι διά να σωθή ό,τι ήτο δυνατόν να σωθή. Και η κυριωτάτη θυσία που επεβάλλετο να στέρξουν ως αντάλλαγμα της επιμονής των να επαναφέρουν τον έκπτωτον βασιλέα, ήτο η οριστική εγκατάλειψις της Μικράς Ασίας, συμφωνουμένης, ως εξήγησα ήδη, της ειρηνικής ανταλλαγής των πληθυσμών.

    Το 68ον άρθρον του Ιω. Μεταξά – 19 Ιανουαρίου 1935

    Η απόβασις εις την Μικράν Ασίαν έγινε διά να στερεωθή το «καθεστώς» του Βενιζέλου

    …όταν ο κ. Βενιζέλος, μεταβάς ευθύς αμέσως εις Παρισίους και Λονδίνον, μετεβίβαζεν εκείθεν εις την ελληνικήν κυβέρνησιν τας εντυπώσεις του περί του αδυνάτου να επιτευχθή ο διαμελισμός της Τουρκίας, ο κ. Πολίτης απήντα εξ Αθηνών ότι η είδησις έκαμεν οδυνηράν εντύπωσιν εις την κυβέρνησιν των Φιλελευθέρων και εφείλκυσε την προσοχήν του κ. Βενιζέλου επί του ολεθρίου αντικτύπου διά την τύχην της κυβερνήσεως εάν δεν εξεχωρούντο εις την Ελλάδα τμήματα της Μικράς Ασίας (τηλ. Πολίτη αριθ. 9157).

    …Την 17/30 Οκτωβρίου συνήφθη η ανακωχή του Μούδρου… Η Ελλάς δεν εξησφάλιζε τίποτε. Τότε ο κ. Βενιζέλος υπέβαλε δύο υπομνήματα… περιλαμβάνοντα το σύνολον των ελληνικών διεκδικήσεων, εν τη Βαλκανική, εν Μικρά Ασία και επί των νήσων.

    …Συνεκροτήθη τότε μία επιτροπή των ελληνικών ζητημάτων όπως ερευνήση τα ζητήματα ταύτα και από απόψεως εθνολογικής και υποβάλη εις την συνδιάσκεψιν την γνώμην της.

    …Υπό τοιούτους όρους ο χρόνος επροχώρει και η λύσις των ζητημάτων μας εχρόνιζε. Αλλ’ ο προχωρών χρόνος συνεπέφερε και αποτελέσματα επιζήμια δι’ ημάς.

    …Θα διέφερε πολύ εάν η Ελλάς είχε λύσει τα ζητήματά της πρό της εξόδου της εκ της ουδετερότητος και με την ανακωχήν ευθύς αμέσως κατελάμβανε τας εκ των προσυμφωνιών επιδικασθείσας αυτή χώρας!

    …Εν μέσω τοιαύτης συγχύσεως ήρχισεν η εθνικιστική επανάστασις του Μουσταφά Κεμάλ.
    http://www.kathimerini.gr/286609/article/epikairothta/ellada/antallagh-pyrwn-meta3y-eley8erioy-venizeloy-kai-iwannh-meta3a

    Μου αρέσει!

  4. Αυτό πια…

    *

    Η άγνωστη πρόταση Μεταξά στους κομμουνιστές να συγκυβερνήσουν

    Από τη mixanitouxronou.gr:

    Τις ημέρες της κατάρρευσης του μετώπου στη Μικρά Ασία η κυβέρνηση των Αθηνών κατέρρεε και μάλιστα, υπήρξαν αποφάσεις που μαρτυρούν ότι σπουδή της ήταν η προστασία του βασιλιά και του θρόνου και όχι τόσο η σωτηρία του πληθυσμού των προσφύγων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ο νόμος περί διαβατηρίων που απαγόρευε την αθρόα μεταφορά προσφύγων στην Ελλάδα εφόσον δεν είχαν διαβατήριο, ενώ κάλπαζε ο στρατός του Κεμάλ και στις 21 Αυγούστου 1922, η διαταγή περί γενικής αποστρατεύσεως του υπουργού Στρατιωτικών Νικόλαου Θεοτόκη.

    Μόλις οκτώ ημέρες νωρίτερα είχε εκδηλωθεί η γενική επίθεση των Τούρκων και ο ελληνικός στρατός λάμβανε διαταγή αποστρατεύσεως υπό τον φόβο να φθάσουν συντεταγμένα τα στρατιωτικά τμήματα από τη Μικρασία και να ανατρέψουν την κατάσταση στην Αθήνα. Σε αυτό το περιβάλλον, άρχισαν οι ζυμώσεις για συγκρότηση υπηρεσιακής κυβέρνησης. Οι φιλομοναρχικοί στράφηκαν τότε στον Ιωάννη Μεταξά, ο οποίος αν και φιλοβασιλικός, είχε αρνηθεί να συμμετάσχει στη νέα εκστρατεία που αποφάσισε ο βασιλιάς, γιατί θεωρούσε τη στρατιωτική επιχείρηση καταδικασμένη.

    Ο φιλοβασιλικός Τύπος τον είχε κατακεραυνώσει, αλλά την ώρα της κρίσης προέβαλλε ως το μοναδικό καταφύγιο της παράταξης.
    Στις 27 Αυγούστου παραιτήθηκε η κυβέρνηση Γούναρη και Στράτου και προσωρινά έγιναν προσπάθειες συγκρότησης κυβερνητικού σχήματος από τους Ν. Καλογερόπουλο και Ν. Τριανταφυλλάκο. Στις 12 Σεπτεμβρίου ο βασιλιάς Κωνσταντίνος κάλεσε τον Μεταξά στα ανάκτορα και του πρότεινε να αναλάβει τον σχηματισμό κυβέρνησης.
    Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Σαράντης Καργάκος, στο βιβλίο του «Η Μικρασιατική Εκστρατεία (19191 – 1922). Από το έπος στην τραγωδία», ο Μεταξάς δέχθηκε υπό την προϋπόθεση να συμμετάσχουν και οι κομμουνιστές, καθώς μόνο έτσι θα μπορούσε να συγκρατηθεί το επαναστατικό κύμα που κόχλαζε στη Λέσβο και τη Χίο υπό τον Πλαστήρα και τον Στυλιανό Γονατά. Οι Μανιάτες ποινικοί γλίτωσαν τους κομμουνιστές από την εκτέλεση στις φυλακές.
    Την περίοδο εκείνη, πέντε χρόνια μετά την Οκτωβριανή επανάσταση και την ανάδειξη μεγάλων προσωπικοτήτων του κομμουνισμού στην Ευρώπη, όπως Λήμπνεχτ, Κόυν και Γκράμσι, υπήρχε ανάλογη ανησυχία μήπως αναδειχθούν ηγετικές φυσιογνωμίες και στην Ελλάδα. Υπήρχε όμως ένα πρόβλημα. Οι ηγέτες του Κομμουνιστικού Κόμματος ήταν στις φυλακές Συγγρού από τις 27 Αυγούστου, όταν ο Ριζοσπάστης δημοσίευσε – ίσως πρώτος – την είδηση της καταστροφής της Σμύρνης και κατακεραύνωνε τους υπαιτίους.

    Η κατάσταση ήταν εκρηκτική και στις 10 Σεπτεμβρίου, δύο ημέρες πριν από τη συνάντηση Μεταξά – Κωνσταντίνου, ο στρατιωτικός διοικητής Αθηνών, Κωνσταντινόπουλος, είχε ζητήσει την εξόντωση των κομμουνιστών. Aυτό δε συνέβη, χάρη στην επιμονή του ανθυπολοχαγού Κώστα Βαλλίδη που ζήτησε γραπτή διαταγή και όχι δια τηλεφώνου, αλλά κυρίως στην ανταρσία των κρατούμενων από τη Μάνη που διατηρούσαν άριστη σχέση με τον κομμουνιστή Γ. Γεωργιάδη, ο οποίος ήταν από την Καρδαμύλη. Πέρα όμως από την εντοπιότητα και ενδεχομένως κάποια φιλοδωρήματα, η προστασία που προσέφεραν οι Μανιάτες στους κομμουνιστές είχε κι άλλη αιτία.
    Ο Γεωργιάδης ήταν ο μόνος από την ελληνική αντιπροσωπία που μετείχε στο Α΄ Συνέδριο της Ά Διεθνούς (Κομμιντέρν) που δεν δέχθηκε τη ρήτρα για την αυτόνομη Μακεδονία. Πολλοί από τους Μανιάτες ποινικούς κρατούμενους ήταν Μακεδονομάχοι ή συγγενείς πεσόντων και έτσι απέτρεψαν την εκτέλεση των οκτώ κομμουνιστών: Γεωργιάδη, Κορδάτου, Σιδέρι, Πετσόπουλου, Ευαγγέλου, Παπανικολάου, Αγγελή και Στράγγα.
    Ο διάλογος Μεταξά – κομμουνιστών στις φυλακές Συγγρού Ο Γιάννης Κορδάτος, που θεωρείται από τους κορυφαίους μαρξιστές ιστορικούς, ήταν το πρόσωπο που κλήθηκε να μεσολαβήσει ώστε να έρθουν σε επαφή οι δύο πλευρές. Ο διευθυντής της Αθηναϊκής, Όμηρος Ευελπίδης τον επισκέφθηκε στη φυλακή και του μετέφερε την πρόταση του Μεταξά, που προσέφερε στους Κομμουνιστές και δύο υπουργεία. Ο Κορδάτος αρνήθηκε επικαλούμενος ιδεολογικές αρχές, αλλά δεσμεύθηκε να κοινοποιήσει την πρόταση και στους υπόλοιπους ώστε να συναποφασίσουν.

    Επέμειναν όλοι στην άρνηση, με εξαίρεση τον συνδικαλιστή Ευάγγελο Ευαγγέλου, ο οποίος πρότεινε να ακούσουν πρώτα τους όρους του Μεταξά.
    Ο μετέπειτα δικτάτορας δεν δίστασε να επισκεφθεί ο ίδιος τις φυλακές και να προτείνει στους έγκλειστους κομμουνιστές την πρόταση σχηματισμού κυβέρνησης. Στην «Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας», ο Γ. Κορδάτος αφηγείται τον διάλογο που είχε με τον Μεταξά:
    Μεταξάς: «Σκεφθήτε καλά τας ώρας που διέρχεται η Ελλάς και μη λησμονήτε ότι υπάρχουν ιστορικαί στιγμαί που αν δεν αντιληφθή κανείς την σημασία των διαπράττει λάθη ανεπανόρθωτα. Βλέπω ότι είσθε νέος. Σας περιτριγυρίζει η τύχη. Αρπάξτε την και μην την αφήσετε να φύγη».
    Κορδάτος: «Στρατηγέ μου ευχαριστώ πολύ για την τιμή που μου εκάματε. Αναγνωρίζω ότι οι στιγμαί που διέρχεται η χώρα είναι κρίσιμοι. Αλλά ως άτομον και ως γραμματέας του Σοσιελγαρτικού Κόμματος πιστεύω ότι ο ρόλος μας δεν είναι να σώσωμεν τον θρόνον και το αστικό καθεστώς. Ασφαλώς θα επακολουθήσουν διωγμοί κατά του κόμματός μας. Τα αριστερά κόμματα εις όλον τον κόσμον αντιμετωπίζουν διωγμούς. Εξάλλου δηλώσαμεν εις τον κ. Ευελπίδη ότι δεν δυνάμεθα να λάβωμεν μέρος εις την κυβέρνησίν σας, διότι μας το απαρεύουν αι αρχαί μας. Η απόφασίς μας είναι οριστική».
    Μεταξάς: Λυπούμαι πολύ, διότι αποκρούσατε την προαναφερθείσαν συνεργασία. Εύχομαι να μη μετανοήσετε δι΄ αυτό. Σας παρακαλώ να μη κοινολογηθή η συνάντησίς μας αυτή. Έχω τον λόγο της τιμής σας ότι θα κρατηθεί μυστική;» Κορδάτος: «Στρατηγέ μου να είσθε απολύτως ήσυχος» Μεταξάς: «Χαίρεται».
    Ο Μεταξάς αποχώρησε απογοητευμένος και κατέθεσε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης. Κανείς δεν γνωρίζει τι θα συνέβαινε αν η συγκεκριμένη συνεργασία είχε ευδοκιμήσει. Πάντως, το γεγονός είναι ότι την ίδια στιγμή που εξελισσόταν ο παραπάνω διάλογος, ο Νικόλαος Πλαστήρας και τα ελληνικά στρατεύματα επέστρεφαν από τη Μικρά Ασία, αποφασισμένοι να ζητήσουν ευθύνες για την καταστροφή.
    Πηγές: – Σαράντης Καργάκος: «Η Μικρασιατική εκστρατεία (1919 – 1922).
    Από το έπος στην τραγωδία» – Γ. Κορδάτος: «Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας».

    http://news247.gr/eidiseis/mixani-tou-xronou/mhxanh-toy-xronoy-h-agnwsth-protash-metaksa-stoys-kommoynistes-na-sygkyvernhsoyn.3815265.html

    Μου αρέσει!

  5. Η Μεγάλη Κενή Ελπίδα
    Πάνος Θεοδωρίδης | 03.03.2017

    Συχνά σκέφτομαι τον Δημήτριο Γούναρη (1867-1922) πρωθυπουργό τρεις φορές και συχνάκις υπουργό, δραστήριο μέλος της τάσης των «Ιαπώνων», καλόν ρήτορα, μορφωμένον, που πολιτεύτηκε σχετικά λίγα χρόνια , είχε την στήριξη του επιδραστικού εκδότη Γαβριηλίδη, ακόμη και ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος που έκανε το κίνημα στο Γουδί, τον πρώτο καιρό μαζί του «έπαιζε» για να λάβει μέρος στην πολιτική κυβέρνηση, πριν έλθει ο Βενιζέλος.

    ΄Ισως ανήκει στις παρένθετες πληροφορίες ότι δικάστηκε κι εκτελέστηκε με τους «έξι», πως άφησε μια πελώρια βιβλιοθήκη στον Δήμο Πατρέων, ήταν θείος του Παναγιώτη Κανελλόπουλου και αδυνατούσε να παρακολουθήσει την δίκη του, καθώς ήταν άρρωστος του θανατά από τύφο.

    Αλλά αυτά, τα έχουν οι εγκυκλοπαίδειες και πολλές ιστοσελίδες, με πολλές παραλλαγές και εκδοχές το καθετί του βίου του. Εμένα με σταματάει η τελευταία πράξη του πολιτικού του βίου, που συμπίπτει με τις αιτίες κι αφορμές του θανάτου του.

    Νικώντας τον Βενιζέλο στις εκλογές του 1920, έπαιξε σημαίνοντα ρόλο επί δύο χρόνια, στηριγμένος στους 75 βουλευτές του .Προκάλεσε δημοψήφισμα που έφερε πίσω τον Κωνσταντίνο, αρνούμενος να εκτιμήσει την απειλή των Συμμάχων πως θα προχωρούσαν σε οικονομικό αποκλεισμό της Ελλάδας.

    Ο Κωνσταντίνος επέστρεψε και ο αποκλεισμός ήταν γεγονός. Και παρά την υπόσχεση πως ο στρατός θα γυρίσει στο σπιτάκι του, από 100 χιλιάδες στράτευμα, βρέθηκε να συντηρεί 220 χιλιάδες. Ούτε κι αυτό θα μ΄ένοιαζε αν δεν ήταν μια σειρά ταξιδιών.

    Στο Λονδίνο, με τον Καλογερόπουλου που πρωθυπούργευε,να δουν τον Λόυδ Τζώρτζ και να ακούσουν, αρχές του 1921, τον λογαριασμό: οι Σύμμαχοι ζητούσαν επιστροφή του στρατού στα όρια της εντολής των τριών νομών, αποχώρηση και ουδετερότητα της περιοχής Σμύρνης και βλέπουμε.

    Γυρνάει στην Ελλάδα,τα οικονομικά σφίγγουνε πολύ, παίρνει σειρά μέτρων που θα μπορούσαν να θεωρηθούν φιλολαϊκά και υφίσταται τις δικές του 80 ημέρες. Από την 3η Δεκεμβρίου έως την 21η Φεβρουαρίου, με τον Μπαλτατζή και διάφορες συνοδείες, θα πάει Παρίσι- Λονδίνο-Ρώμη- Κάννες-Παρίσι-Λονδίνο (και μια ουρά αργότερα, στην Βιέννη) θα περιμένει ματαίως ένα χαμόγελο στους Συμμάχους, θα δεχτεί τα πάντα, αυτά που αρνιότανε, αλλά το γρανάζι του Χρόνου ακούγεται στριγγό.

    Τα λεφτά τελειώνουν, ο Πρωτοπαπαδάκης κόβει τα χαρτονομίσματα στη μέση, τα μισά με τη μισή αξί,α τα άλλα μισά μένουν ως ομόλογα εξοφλητέα σε είκοσι χρόνια, φέξε μου και γλύστρησα, αλλά αυτός και οι συν αυτώ, δεν βλέπουν την πολιτική των Συμμάχων, αλλά τα αποδίδουν, όλα, στον Βενιζέλο που «τα οργανώνει».

    Η κατάρρευση σπανίως έχει νονό, αλλά όταν φέρνει στο στράτευμα τρεις χιλιάδες αξιωματικούς που αποστρατεύτηκαν επί Φιλελευθέρων, χρόνια μακριά από τα πεδία των μαχών ,η μόνη του ελπίδα είναι να φέρει τον μοιραίο Χατζηανέστη ως αρχιστράτηγο και να του εμπιστευτεί το σχέδιο να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη, που είναι άοπλη, με μια ετοιμοπόλεμη Μεραρχία, ώστε δεχόμενος την φυγή από την Μικρά Ασία, να έχει κάποιο σοβαρό αντάλλαγμα για να παζαρέψει.

    Την τελευταία στιγμή, θα του το απαγορέψουν κι αυτό. Τη μέρα που ο Κεμάλ κάνει την τελική επίθεση, ο Χατζηανέστης, δίνει εντολή να φύγουν δυνάμεις προκάλυψης από το μέτωπο, μήπως και εντέλει μπει στην Πόλη. Όταν ακούει την επίθεση, αρνείται να κατέβει από το ράντζο του, επειδή διατείνεται πως έχει γυάλινα πόδια.

    Ο Χατζηανέστης, κι αυτός που έκοψε τις μπαγκανότες, θα τον συνοδέψουν στο απόσπασμα.

    Δυό χρόνια, όλα τα σχέδια που δοκιμάστηκαν, χτύπησαν στο παντζούρι της Μοίρας. Σιγά σιγά, η παραγωγή εναλλακτικων και σχεδίων επιβίωσης γινόταν όλο και πιο προσωπικά δείγματα δραπετεύσεων και πανικόβλητων χαρακτήρων.

    Ολοι οι άλλοι έφταιγαν, κανένας δεν ήταν στη θέση του, ο λαός αθυμούσε και στέναζε, αλλά όταν έλαμψαν τα γεγονότα, ο Γούναρης ήταν με σαράντα πυρετό και μετά δυσκολίας μπόρεσε να ντυθεί, υπό τις ύβρεις ενος καραβανά πως θα το πήγαινε γδυτόν στο απόσπασμα.

    Όποιος τα βαρυέται αυτά, υπάρχει και το «επί ασπαλάθων», ξέρετε τίνος.

    http://www.thegreekcloud.com/blogs/blog.php?pg=3&uid=3&id=4068#.WLnV8G6V81M.facebook

    Μου αρέσει!

  6. Πληρέστερον βρίσκω τον Σ. Πλουμίδη στο «Τα πολιτικά αίτια της ήττας του 1922», εδώ:
    http://www.kathimerini.gr/816030/gallery/epikairothta/ereynes/ta-politika-aitia–ths-httas-toy-1922 ,
    συγγραφέα τού εξαιρετικού βιβλίου «Τα μυστήρια της Αιγηίδος» (Μικρασιατικό 1891-1922).

    Αλγεινή, απαίσια εντύπωση μου προεκάλεσε κάτι που άκουσα να λέει ο καθηγητής Μαυρογορδάτος στην παρουσίαση του βιβλίου του (τέλος βίντεο), και το οποίο μου διέφευγε:

    Στον τάφο τού άτυχου (μα και τυχερού) βασιλιά Αλέξανδρου, στο Τατόι, δεν γράφει «Αλέξανδρος Βασιλεύς…», αλλά απλώς «Αλέξανδρος Βασιλόπαις…» !!!

    Όπως είπε και ο Μαυρογορδάτος, πρόκειται για ΑΤΙΜΙΑ του αισχίστου είδους!

    Ο λόγος είναι προφανής:
    Έπρεπε να τονισθεί και επάνω στην ταφόπλακα εκείνου του άξιου και άτυχου (μα και τυχερού!) βασιλιά, ότι ο πατέρας του, ο μοιραίος εκείνος Κωνσταντίνος, ουδέποτε παρητήθη από τον θρόνο του…
    Έναν θρόνο, που στοίχισε στην Ελλάδα μιαν ανεπανόρθωτη εθνική καταστροφή…

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s