Απόψεις

Η ταξική φύση του Εμφυλίου στα χρόνια της Κατοχής

 

ofisofi25b

Η έναρξη του Εμφυλίου μέσα στην Κατοχή έγινε με βασική ευθύνη του ΚΚΕ. Και ήταν καταρχήν ένας ταξικός εμφύλιος πόλεμος. Η απόφαση του ΚΚΕ να εξοντώσει τις μη ελεγχόμενες από αυτό ένοπλες αντιστασιακές οργανώσεις, μόνο υπό αυτό το πρίσμα αποκτά νόημα.

Το ΚΚΕ ήταν η βασική δύναμη που δημιούργησε το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ. Χωρίς το ΚΚΕ η Εθνική Αντίσταση θα είχε άλλα χαρακτηριστικά. Θα ήταν και πάλι μαζική και δυναμική, αλλά θα ήταν ευθέως και χωρίς αντιρρήσεις όργανο της Αγγλικής πολιτικής. Που σημαίνει ότι θα ήταν και το πολιτικό όργανο επανίδρυσης του προηγούμενου καθεστώτος, με τα ξεκάθαρα αντικομμουνιστικά του χαρακτηριστικά.

Αμέσως μετά την κατάληψη της Ελλάδας έγινε προσπάθεια να στηθούν παρτιζάνικες ομάδες με επικεφαλής και στελέχη Έλληνες αξιωματικούς. Τις ομάδες αυτές ενθάρρυναν οι Άγγλοι και τους παρείχαν πλήρη υποστήριξη, αλλά δεν μπόρεσαν να αναπτύξουν σημαντική δράση, γιατί κατά κύριο λόγο γιατί η συμμετοχή της φυσικής ηγεσίας του τόπου (πολιτικού προσωπικού, στελεχών της διοίκησης, εξεχόντων μελών της κοινωνίας και αξιωματικών) ήταν εξαιρετικά περιορισμένη και γιατί στη συνέχεια, όσες σχηματίστηκαν, συντρίφτηκαν μία προς μία από τον ΕΛΑΣ. Μόνο ο ΕΔΕΣ κατόρθωσε να ορθοποδήσει στην Ήπειρο, με αποτέλεσμα παρατεταμένες και αιματηρές συγκρούσεις με τον ΕΛΑΣ. Επίσης, η ένοπλη ομάδα του Φωστερίδη, στην Ανατολική Μακεδονία, η οποία πρόλαβε να χτυπήσει πρώτη τον τοπικό ΕΛΑΣ. Γνωστότερη από τις οργανώσεις που διαλύθηκαν και εξοντώθηκαν ήταν το Σύνταγμα 5/42 της οργάνωσης ΕΚΚΑ, με τον συνταγματάρχη Ψαρρό, ο οποίος δολοφονήθηκε από στέλεχος του ΚΚΕ. Αντίστοιχα γεγονότα είχαν συμβεί ήδη στην Πελοπόννησο, στη Μακεδονία και αλλού. Όταν λέμε διάλυση ενόπλων τμημάτων, τα οποία είχαν σχηματισθεί για να πολεμήσουν τους κατακτητές, εννοούμε βίαιη, ένοπλη αντιπαράθεση, συλλήψεις και εκτελέσεις. Πολλές εκτελέσεις.

Το ΚΚΕ κυριαρχούσε στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, ενώ στις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις είχαν ενταχθεί αξιωματικοί του στρατού, αντικομουνιστές, φιλοβασιλικοί, οι οποίοι άκουγαν το κορυφαίο σύνθημα του ΕΑΜ ‘λαοκρατία’ και τους σηκωνόταν η τρίχα. Αυτοί οι αξιωματικοί ήταν εξαιρετικά δύσκολο να συνεργασθούν με το ΚΚΕ, πολύ περισσότερο να δεχθούν την επικυριαρχία του.  Στο σώμα των αξιωματικών είχε διαμορφωθεί ένα ευρύτατο και ιδεολογικά σκληρό εθνικιστικό – αντικομμουνιστικό στρώμα, παρά τις μεταξύ τους βαθύτατες διαφορές που είχε αφήσει ως κληρονομιά ο μεγάλος Εθνικός Διχασμός (Βασιλικοί – Βενιζελικοί). Η δράση και οι ευθύνες του ΚΚΕ στη Μικρασιατική εκστρατεία και καταστροφή, καθώς και η θέση που είχε πάρει για τη Μακεδονία, ήσαν επίσης γνωστές. Γνωστή ήταν επίσης η απόλυτη πρόσδεση του ΚΚΕ με τη Σοβιετική Ένωση, το απόλυτο κακό, εκείνα τα χρόνια, για τη συντριπτική πλειοψηφία των αξιωματικών. Την ίδια αντίληψη είχε το σύνολο της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ελίτ, αλλά και μεγάλα τμήματα των λαϊκών στρωμάτων.  Η ελληνική κοινωνία προ-υπήρχε, δεν προέκυψε στην κατοχή με παρθενογένεση. Από την άλλη πλευρά υπήρχαν η Κατοχή και η Αντίσταση, που μέρα με τη μέρα αναδείκνυαν και καθιέρωναν μια νέα ηγεσία, αυτή του ΕΑΜ. Η οποία δεν δίσταζε να απαντήσει ένοπλα και αιματηρά σε όσες καθυστερημένες προσπάθειες γινόντουσαν από την πλευρά της κυβέρνησης του Καΐρου και των Άγγλων για να αμφισβητηθεί η κυριαρχία του ΕΑΜ στην επαρχία: ήταν εξαρχής φανερό ότι οι προσπάθειες αυτές είχαν διττό χαρακτήρα, απέναντι στους κατακτητές αλλά και απέναντι στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ.

Στο σημείο αυτό το ΕΑΜ μπορούσε να απαντήσει εντείνοντας στο έπακρο τις προσπάθειές του εναντίον των κατοχικών δυνάμεων και να κυριαρχήσει ντε φάκτο στρατιωτικά και κυρίως πολιτικά μέσα από αυτή την επιλογή. Επέλεξε όμως να διεξάγει έναν διμέτωπο αγώνα: από τη μια Αντίσταση, από την άλλη, κατ΄ουσίαν,  Εμφύλιος.

Είναι δύσκολο να προσδιορίσει κανείς ποιος άρχισε την αντιπαράθεση ανάμεσα στις ένοπλες παρτιζάνικες ομάδες, αλλά είναι προφανές ότι, αντίθετα με τους άλλους, το ΚΚΕ (μέσω του ΕΛΑΣ) εφάρμοζε εξαρχής και με σχετική συνέπεια ένα συγκροτημένο πολιτικό σχέδιο εκκαθάρισης των πολιτικών του αντιπάλων.

Η Αντίσταση γίνεται Επανάσταση, δηλαδή Εμφύλιος

Είναι μεγάλο θέμα κατά πόσον υπήρχε πολιτικά διαμορφωμένη αστική τάξη στην Ελλάδα το 1940, αλλά ας το αφήσουμε αυτό προς το παρόν. Ο πολιτικός κόσμος και η αστική τάξη στεκόντουσαν σε γενικές γραμμές στο πλευρό των συμμάχων, δηλαδή των Άγγλων, παρά το γεγονός ότι ένα μέρος τους συμμάχησε με τους Γερμανούς, υλοποιώντας τον πολιτικό αλλά και τον οικονομικό δωσιλογισμό. Χωρίς όμως να «εκτίθενται», όπως έκαναν όσοι ακολούθησαν το ΕΑΜ: πολλοί περίμεναν απλώς να νικήσουν οι Άγγλοι και να φύγουν οι Γερμανοί – κάτι που αργούσε πολύ. Η περιορισμένη συμμετοχή τους στην Αντίσταση ξεκίνησε και επρόκειτο να συνεχισθεί με τον τρόπο που θεωρούσαν αποτελεσματικότερο οι Άγγλοι, δηλαδή παρουσία και δράση ένοπλων τμημάτων με αξιωματικούς στα μετόπισθεν του εχθρού, σαμποτάζ κλπ. Μεσολάβησε όμως ένας αστάθμητος παράγοντας, που τους ανέτρεψε πλήρως τα σχέδια: Το κράτος είχε ξαφνικά εξαφανιστεί, ιδιαίτερα στην επαρχία! Δεν υπήρχαν πια οι γνωστοί κατασταλτικοί μηχανισμοί, ενώ η κρατική γραφειοκρατία ήταν αποκλειστικά απασχολημένη με την επιβίωσή της.

Το αποτέλεσμα ήταν ότι σε όλη την ύπαιθρο κυριάρχησε το ΕΑΜ –ΕΛΑΣ, δηλαδή το ΚΚΕ, με τελείως διαφορετική αντίληψη για την οργάνωση της Αντίστασης: Μαζικές οργανώσεις, δημιουργία μεγάλων ενόπλων σωμάτων όχι από επαγγελματίες, αλλά από αγρότες και ορεσίβιους, πολιτική κατεύθυνση προς τη «λαοκρατία». Ο λαός αρχικά συμμετείχε μαζικά, με ενθουσιασμό. Το ΕΑΜ, όπως μας λέει ο Γουντχάουζ,  φρόντιζε για τις συγκοινωνίες και τις επικοινωνίες, τα σχολεία, την οργάνωση της κοινοτικής ζωής και την πολιτισμική δραστηριότητα. Δημιούργησε, κατά τόπους, τον καινοφανή θεσμό των λαϊκών δικαστηρίων, πήρε στα χέρια του τη βοήθεια για τα θύματα των επιδρομών που έκαναν οι κατοχικές δυνάμεις, οργάνωσε μέχρι και εθνικές εκλογές, τον Μάρτη του 44, έφτιαξε δηλαδή ένα καινούριο κράτος! ‘Κράτος’ χωρίς βασιλιά, χωρίς πολιτική αναφορά στους Άγγλους, με πρωτοφανείς συμμετοχικούς θεσμούς (οι οποίοι αμέσως ανέδειξαν την ταξική ή και την κομματική τους  φύση) και, το κυριότερο, ‘κράτος’ με επικεφαλής την ηγεσία του ΚΚΕ! Όλα αυτά, μαζί με τον αποκλειστικό στρατιωτικό έλεγχο της υπαίθρου, ήταν ήδη πολλά, σήμαιναν όμως πολύ περισσότερα για το τι θα συνέβαινε μετά την απελευθέρωση. Η ελληνική αστική τάξη αλλά και τα πλατιά φιλο-βασιλικά και αντικομμουνιστικά στρώματα δεν μπορούσαν να συμπράξουν, έχασαν το έδαφος κάτω από τα πόδια τους, οι ένοπλες αντιστασιακές οργανώσεις που δημιούργησαν συνετρίβησαν μία προς μία από το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ. Εξάλλου, ορισμένα ξεχωριστά πρόσωπα της αστικής διανόησης (Γληνός, Σβώλος, Σημίτης, Δεσποτόπουλος, Αγγελόπουλος, κάποιοι πολιτικοί όπως ο Τσιριμώκος, κυρίως όμως πολλοί εκπαιδευτικοί, λογοτέχνες, φοιτητές γόνοι αστικών οικογενειών κλπ) βρέθηκαν στο ΕΑΜ, ακόμα και στο ΚΚΕ, έχοντας γοητευτεί από τη σαγήνη ενός νέου κόσμου ο οποίος (αναμενόταν ότι) θα ανέτελλε, μετά τη νίκη κατά του ναζισμού.

Ας δούμε αν το ΕΑΜ ήταν κυρίως εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση ή ήταν ταυτόχρονα και πολιτικό κίνημα με στόχο την  κοινωνική επανάσταση. Γιατί το δεύτερο χαρακτηριστικό του ήταν αυτό ακριβώς που σφράγισε τις εξελίξεις και οδήγησε την κατεχόμενη χώρα στον Εμφύλιο.

Εκ των υστέρων μπορεί καθένας να ισχυρίζεται ό,τι τον βολεύει. Τότε, στα 1943 – 44, οι άμεσα εμπλεκόμενοι δεν είχαν την παραμικρή αμφιβολία για την επαναστατική πολιτική φύση του ΕΑΜ. Η τόσο ξεκάθαρη αντίληψη των τότε αντικομμουνιστικών δυνάμεων δεν είναι δυνατόν να υπήρξε προϊόν μαζικής αυθυποβολής ή προπαγάνδας. Άλλωστε το σύνθημα του ΕΑΜ ‘λαοκρατία’ ήταν αρκετά σαφές από μόνο του. Ωστόσο δε μπορούμε να πούμε ότι το ΕΑΜ είχε έτοιμο κανένα σοσιαλιστικό πρόγραμμα σοβιετικού ή μαρξιστικού τύπου. Περισσότερο εξέφραζε τον αγροτικό χαρακτήρα του αντάρτικου κινήματος, αφού οι αγρότες έτρεφαν πάντοτε μεγάλη αντιπάθεια για το καταπιεστικό και φορομπηχτικό κράτος της Αθήνας. Ταυτόχρονα εξέφραζε τη διάχυτη αγανάκτηση και το αυθόρμητο ταξικό μίσος προς τον οικονομικό δωσιλογισμό, ο οποίος εύλογα θεωρήθηκε υπεύθυνος για τις τρομακτικές δυσκολίες της επιβίωσης, κυρίως, αλλά όχι μόνο, στην Αθήνα και στις φτωχές λαϊκές της συνοικίες. Ο οικονομικός δωσιλογισμός, ρητά ή υπόρρητα, προσλήφθηκε ως ταξικός πόλεμος από τις πλατιές μάζες των συνοικιών και οδήγησε σε μια χωρίς προηγούμενο (και χωρίς επόμενο) πολιτική ριζοσπαστικοποίησή τους, στα όρια της κοινωνικής επαναστατικότητας ή και πέρα απ’ αυτά. Ως αποτέλεσμα υπήρξε η  μαζική συμμετοχή στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, η οποία είχε από ένα σημείο και μετά σαφές πολιτικό στίγμα.

Από την άλλη μεριά, ήταν εμφανής σε όλους η καθοδήγηση του ΕΑΜ από το ΚΚΕ. Ήταν επίσης γνωστή η απόλυτη ταύτιση του ΚΚΕ με την πολιτική και την ιδεολογία της Μόσχας, άρα η κατεύθυνση προς μια πολιτική επιλογή σοβιετικού τύπου ήταν κάτι παραπάνω από προφανής, παρ’ όλο που το ΕΑΜ εμφανιζόταν σταθερά ως εθνικοαπελευθερωτική δύναμη και όχι ως φορέας κοινωνικής αλλαγής ή πολύ περισσότερο επανάστασης.  Η εποχή (καλοκαίρι 1943- φθινόπωρο 1944) ευνοούσε μιαν  τέτοια ένταξη, πάντοτε με καταλυτικές για μια τέτοια απόφαση τις εσωτερικές συνθήκες, όπως αναφέρθηκαν. Με δεδομένο ότι ελάχιστοι είχαν εκείνη την περίοδο μια κάπως σαφή εικόνα για το τι ήταν ο σταλινισμός και πως υλοποιούσε τα πολιτικά του προγράμματα.

Θα ήταν ανεξήγητη η μαζική ένταξη της αγροτικής Ελλάδας στο ΕΑΜ και στον ΕΛΑΣ, εάν αυτές οι οργανώσεις ήταν απλά αντιστασιακές, με στόχο την απελευθέρωση της χώρας από τους κατακτητές. Δε φτάνει, δεν είναι αρκετό. Την Αντίσταση την έβλεπαν, από ένα σημείο και μετά, ως απαραίτητη προϋπόθεση για την επερχόμενη ‘λαοκρατία’ και αυτό έδινε μια εκπληκτική πολιτική δυναμική στο ΕΑΜ. Αυτό, ωστόσο, δημιουργούσε παράλληλα και αναπόφευκτα μια μεγάλη αντιεμική συσπείρωση. Αυτό που δεν έγινε το 1821 και τα επόμενα 120 χρόνια, άρχισε να φαίνεται πραγματοποιήσιμο μέσα στην Κατοχή, όταν ο λαός βρέθηκε με τα όπλα στα χέρια, εκμεταλλευόμενος, όπως είδαμε νωρίτερα, την πλήρη κατάρρευση του γνωστού κράτους. Το κράτος μπορεί να είχε καταρρεύσει, και στην πράξη αλλά και στη λαϊκή συνείδηση, ωστόσο δεν είχε συμβεί το ίδιο με το παράδειγμα (την ιδεολογία) που το ενέπνεε και το στήριζε. Και η προοπτική της εαμικής «λαοκρατίας» ήταν αυτό ακριβώς που οδήγησε στη μαχητική συσπείρωση και την πολιτική ενδυνάμωση του ετερόκλητου και με πολιτικά αντίθετους στόχους αντικομμουνιστικού στρατοπέδου. Το οποίο ομογενοποιήθηκε με ταχύτατους ρυθμούς και κατάφερε να δώσει τη μάχη του Δεκέμβρη (1944) ενωμένο, δηλαδή με σαφείς και κοινά αποδεκτές γεωπολιτικές αλλά και ιδεολογικές (αντικομμουνιστικές) στοχεύσεις.

Στην Πελοποννησιακή Συνδιάσκεψη του ΕΑΜ, που έγινε τον Ιούνιο του ΄44 στη Στρέζοβα, κοντά στα Καλάβρυτα, η απόφαση  ανέφερε ότι ‘…στα ερείπια του προδοτικού κράτους του Ράλλη, ξεπηδάνε τα πρώτα έμβρυα του αυριανού Λαοκρατικού Κράτους, με τη μορφή του θεσμού της Αυτοδιοίκησης και της Λαϊκής Δικαιοσύνης, που αποτελεί το μεγαλύτερο απόχτημα του Ελληνικού Λαού της 120χρονης ζωής του…’. Εδώ είναι το σημείο –κλειδί, που μπορεί να μας δώσει μια λογική ερμηνεία για τη δράση των ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΚΚΕ, αλλά και για τη μεγάλη αντικομμουνιστική συσπείρωση εναντίον τους, δηλαδή για την πραγματική αιτία του Εμφυλίου: ο Εμφύλιος ξεκίνησε μέσα στην Κατοχή ως κοινωνική επανάσταση.

Το ΕΑΜ είχε ξεκάθαρα αντικρατική, έναντι του παλαιού κράτους, και αντιβασιλική κατεύθυνση. Είχε καταφέρει να κατακτήσει τη μεγάλη πλειοψηφία του λαού;  Οι ερευνητές λένε πως ούτε καν την σχετική πλειοψηφία δεν είχε, με εξαίρεση τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία. Είχε όμως τεράστιες πολιτικές δυνατότητες. Με αυτό που λέω εννοώ πως αν το ΕΑΜ έπαιρνε την εξουσία και στη συνέχεια προκήρυσσε εκλογές, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα κυριαρχούσε και εκλογικά, γιατί στην αίγλη της Αντίστασης θα είχε προστεθεί και το ακαταμάχητο δεδομένο της νίκης. Αυτό δεν συνέβη, αλλά όντως το ΕΑΜ είχε πολλά πλεονεκτήματα έναντι του αντικομμουνιστικού  μπλοκ. Είχε ήδη διαμορφώσει συμμαχία με κόμματα, κινήσεις και προσωπικότητες, διέθετε χιλιάδες αφοσιωμένα στελέχη, είχε στα χέρια του την τρομερή δύναμη του ΕΛΑΣ. Το μόνο που έλειπε ήταν η ολοκλήρωση της πορείας, δηλαδή η κατάληψη της εξουσίας, αλλά καθώς αυτό δεν έγινε όταν υπήρχαν οι δυνατότητες, τα πλεονεκτήματα ακυρώθηκαν ένα προς ένα. Να σημειώσω εδώ πως είναι άλλο θέμα η ενδεχόμενη κατάληψη της εξουσίας από το ΕΑΜ και άλλο η διατήρησή της και μάλιστα σε ολόκληρη την έκταση της χώρας – κάτι που με το δεδομένο της εκ των υστέρων γνώσης φαντάζει ανεδαφικό.

Η ανάπτυξη του ΕΑΜ, υπό την καθοδήγηση του ΚΚΕ, υπήρξε ραγδαία και η δράση του καταιγιστική. Οι δυνάμεις της αστικής τάξης, ας το δεχθούμε σχηματικά, υπέστησαν συγκλονιστική ήττα από το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ, δεν μπόρεσαν να στεριώσουν και να κυριαρχήσουν στρατιωτικά και πολιτικά, ως δυνάμεις της Αντίστασης. Στις δυνάμεις αυτές πρέπει να συμπεριλάβουμε ευρύτατες αντικομουνιστικές, φιλοβασιλικές, συντηρητικές λαϊκές μάζες. Ήταν εμφανής, από κάποιο σημείο και μετά, η διάρρηξη του κοινωνικού ιστού. Η νέα εξουσία ήταν ανατρεπτική για την καθεστηκυία τάξη, άρα, μοιραία, αυτή θα αναζητούσε μια απάντηση, από την οποία θα εξαρτιόταν η πολιτική αλλά και η φυσική της επιβίωση – και η συνέχιση της κοινωνικής και οικονομικής της κυριαρχίας. Υπήρχαν, στην κατεχόμενη Ελλάδα, από τη μια το ΕΑΜ και από την άλλη οι Γερμανοί. Οι Γερμανοί προσπάθησαν με κάθε τρόπο να αντιμετωπίσουν τον ΕΛΑΣ, που τους έκανε τη ζωή δύσκολη στην ύπαιθρο αλλά και στην ίδια την Αθήνα και ο προσφορότερος τρόπος ήταν να δημιουργήσουν ένοπλα αντιεαμικά τμήματα, τα Τάγματα Ασφαλείας. Με τον τρόπο αυτόν, μέσω μιας διαβολικής ετερογονίας των σκοπών, υποστασιοποιήθηκε ο αντίπαλος πολιτικός και συνάμα στρατιωτικός πόλος: το αποτέλεσμα ήταν μια διόλου ευκαταφρόνητη, ενίοτε μαζική,  προσχώρηση του πληθυσμού στα Τάγματα Ασφαλείας. Στα Τάγματα δεν προσχωρούσαν μονάχα μεμονωμένοι πολίτες, αλλά και ολόκληρα χωριά, ολόκληρες περιοχές. Καθώς κυλούσε βασανιστικά το 1944 ελάχιστοι μόνο φανατικοί πίστευαν ακόμα ότι η Γερμανία θα κέρδιζε τον πόλεμο. Ο πολιτικός, οικονομικός και ταγματασφαλίτικος δωσιλογισμός επιδίωκε καταρχήν την φυσική επιβίωσή του από το ΕΑΜ και έκανε οπορτουνιστικά σενάρια για την  μετέπειτα συνεννόηση με την κυβέρνηση του Καΐρου (και τους αξιωματικούς του Στρατού, μετά την εκκαθάρισή του στη Μέση Ανατολή) και τους Άγγλους. Περιμένοντας όμως διέπραξε ασυγχώρητα εγκλήματα, στο πλάι των Γερμανών, τα οποία ελάχιστα τιμωρήθηκαν και εν πολλοίς έμειναν ατιμώρητα, εξαιτίας των εξελίξεων (Δεκεμβριανά και Εμφύλιος ως το 1949).

Καθώς δυνάμωνε και κυριαρχούσε το ΕΑΜ κανείς δεν αναρωτιόταν αν επιδίωκε το ΚΚΕ να κατακτήσει την εξουσία: όλοι το θεωρούσαν  αυτονόητο. Εννοείται ότι και η ηγεσία του ΚΚΕ είχε την εξουσία ως στόχο, αλλά όταν αυτή έγινε ρεαλιστική πιθανότητα αναδείχτηκε ένας καθοριστικός ανασταλτικός παράγοντας: η ΕΣΣΔ προέτρεπε τους Έλληνες φίλους της να ενταχθούν στο συμμαχικό αγώνα υπό την καθοδήγηση των Άγγλων και της ελληνικής κυβέρνησης του Καΐρου. Προτροπή που αυτόματα έθετε σαφή όρια στο ΕΑΜ ως φορέα κοινωνικής επανάστασης, γιατί σήμαινε ότι μετά την απελευθέρωση η Ελλάδα θα παρέμενε στην επιρροή της Αγγλίας. Πιθανότατα τη βαρύτητα και τη σημασία αυτής της προτροπής δεν την είχαν συνειδητοποιήσει πολλοί τότε, πέρα από τη στενή ηγετική ομάδα. Χιλιάδες αφοσιωμένοι λαϊκοί αγωνιστές σκοτωνόντουσαν και σκότωναν για τη λαϊκή εξουσία, δηλαδή την εξουσία του ΚΚΕ, και η ηγεσία του δεν την ήθελε αυτήν την εξουσία, επειδή η Σοβιετική Ένωση δεν την ευνοούσε. Είναι η μόνη λογική ερμηνεία που μπορεί να σταθεί. Αλλιώς δεν ερμηνεύονται οι ενέργειες της ηγεσίας, ιδίως από την ένταξη του ΕΛΑΣ στο Συμμαχικό Στρατηγείο και μετά. Αν δεν το δεχτούμε αυτό, ότι στην πραγματικότητα οι ηγέτες του ΚΚΕ  δεν είχαν το ελεύθερο για να διεκδικήσουν την εξουσία με τη βία των όπλων, τότε απομένουν δύο εκδοχές: Είτε ήταν τρελοί, είτε ήταν πράκτορες των Άγγλων. Αλλά και οι δυο αυτές εκδοχές δεν μπορούν να σταθούν.

Υπήρχε μια χρόνια υστέρηση, λόγω της δικτατορίας του Μεταξά στις λαϊκές διεκδικήσεις. Ήρθε ο πόλεμος και η Κατοχή, ήρθε η μαύρη πείνα το χειμώνα του 41, μεγάλες μάζες ήρθαν σε απόγνωση και ριζοσπαστικοποιήθηκαν, από την ίδια την πραγματικότητα της Κατοχής. Οι μάζες αυτές ήταν η άφθονη πρώτη ύλη για την πολιτική του ΕΑΜ, τους νέους θεσμούς και την μελλοντική ‘λαοκρατία’. Τα στελέχη του ΚΚΕ ξαφνικά βρέθηκαν επικεφαλής ενός τεράστιου λαϊκού ρεύματος επαναστατικής αλλαγής. Η ηγεσία του Κόμματος ήταν ανίκανη να διακηρύξει μια καθαρή γραμμή πάνω στο καίριο ζήτημα της προοπτικής, ακριβώς γιατί γνώριζε τι ήθελε η Σοβιετική Ένωση, ενώ παράλληλα παρασυρόταν από την πολιτική δυναμική του ΕΑΜ και τη δύναμη των όπλων του ΕΛΑΣ, αλλά και από την επαναστατική διάθεση της μεγάλης μάζας των στελεχών του Κόμματος. Αναπόφευκτα όσοι συμμετείχαν στο ΕΑΜ χωρίστηκαν σε επαναστάτες που ήθελαν την εξουσία για το ΕΑΜ και (αυτονόητα) το Κόμμα, όταν θα έφευγαν οι Γερμανοί και σε μετριοπαθείς, ας πούμε, που προτιμούσαν τη συνεργασία με τα άλλα κόμματα του ΕΑΜ και τους Βρετανούς.

Οι δυο γραμμές, εντελώς αντιδιαμετρικές και αλληλοαποκλειόμενες, είναι ξεκάθαρες σήμερα, δεν ήταν όμως καθόλου ευδιάκριτες τότε. Το δράμα συντελέστηκε εξαιτίας του ότι εφαρμοζόντουσαν ταυτόχρονα και οι δύο. Στην πρώτη κατηγορία ανήκε ένα πλήθος στελέχη που έδρασαν σε Αθήνα και επαρχία. Στη δεύτερη στενή η ηγετική ομάδα. Η επιλογή των τελευταίων δεν ήταν ξεκάθαρη, καθώς ταλαντευόντουσαν συνεχώς ανάμεσα στην πίεση της λαϊκής βάσης και στις συμφωνίες που είχαν κάνει με τους Άγγλους, με σοβιετική υπόδειξη. Αν είχαν επιλέξει μια ξεκάθαρη πολιτική στάση, όποια από τις δύο δυνατές, οι εξελίξεις θα ήταν εντελώς διαφορετικές και το λαϊκό κίνημα θα παρέμενε, πιθανότατα, παντοδύναμο μετά την απελευθέρωση. Κατά τη διάρκεια όμως της Κατοχής και της Αντίστασης, καίριο σημείο μιας συνεπούς πολιτικής θα ήταν η αποδοχή της δυνατότητας των μη Εαμικών οργανώσεων να σχηματίζουν ένοπλα σώματα και να δρουν στην ύπαιθρο, παρ’ όλο τον εξαρχής διττό χαρακτήρα (αντιστασιακό και αντιεαμικό) αυτών των ομάδων. Τα τεχνικά ζητήματα της συνύπαρξης και της συνεργασίας με τον ΕΛΑΣ θα ήταν εύκολο να αντιμετωπισθούν – και φυσικά οι σχέσεις του ΕΑΜ με τους Άγγλους θα έμπαιναν σε εντελώς διαφορετική βάση.

Αυτό θα ερμηνευόταν από κάποιους ως ιδεολογική και πολιτική υποχώρηση απέναντι στις παλιές, χρεοκοπημένες πολιτικές δυνάμεις, το βασιλιά και τους Άγγλους προστάτες τους. Η άλλη εφικτή πολιτική, η επαναστατική, ήταν σε αντίθεση με την πολιτική της Μόσχας εκείνη την περίοδο, άρα δεν μπορούσε να εφαρμοστεί με συνέπεια, ως το τέλος.

Το ΚΚΕ βρέθηκε ξαφνικά με τεράστια δύναμη, μέσω του ΕΑΜ. Τι να την κάνει αυτή τη δύναμη; Δεν ήξερε. Δεν υπήρχε πια και η άμεση καθοδήγηση από τη Μόσχα, η Κομιντέρν είχε διαλυθεί. Κάποια στιγμή κατέφθασε στο βουνό μια στρατιωτική αποστολή από τη Σοβιετική Ένωση, η οποία ευθέως ή πλαγίως  υποδείκνυε στους δυστυχείς παντοδύναμους ηγέτες του ΚΚΕ πως η Ελλάδα ανήκε στη Βρετανική σφαίρα επιρροής, άρα θα έπρεπε να μην τα σπάσουν με τους Άγγλους. Ως τότε η πολιτική του ΕΑΜ έδειχνε προς τα έξω αντιφατική. Εξόντωνε με σύστημα τις λοιπές αντιστασιακές δυνάμεις, εντασσόταν όμως στο συμμαχικό δυναμικό υπό την καθοδήγηση των Άγγλων. Δεν διακήρυττε πως ήθελε την εξουσία με τη βία, μετά την αποχώρηση των Γερμανών, αμφισβητούσε όμως συνεχώς στην πράξη την εξουσία της νόμιμης κυβέρνησης, στην οποία συμμετείχε.

Ήταν η έκφραση στην πολιτική πράξη της εσωτερικής πραγματικότητας των δύο γραμμών. Προφανώς η «επαναστατική» γραμμή είχε την υποστήριξη της συντριπτικής πλειοψηφίας των ένοπλων λαϊκών αγωνιστών και η ηγεσία του ΚΚΕ ήταν υποχρεωμένη από τα πράγματα να πατάει σε δυο βάρκες, μέχρι που ξεσκίστηκε – μαζί της και η αριστερά στο σύνολό της. Αυτή ήταν η πολιτική της ηγεσίας επειδή οι ηγέτες ήταν «καλοί κομμουνιστές», γεγονός που σήμαινε ότι υπεράσπιζαν τα συμφέροντα της Σοβιετικής Ένωσης, θεωρώντας ότι αυτό ήταν αυτονόητα καλό και για το ελληνικό κομμουνιστικό κίνημα. Η Σοβιετική Ένωση ήθελε μεν να έχει μέσω του ΚΚΕ επιρροή και παρέμβαση στην Ελλάδα, σεβόταν ωστόσο μέχρις κεραίας τις συμμαχικές της δεσμεύσεις, καθώς ο Β’ΠΠ συνεχιζόταν μανιασμένος και ο Ψυχρός Πόλεμος δεν υπήρχε ακόμα ως έννοια: η Ελλάδα ήταν και θα παρέμενε στη Βρετανική σφαίρα επιρροής. Οι συμφωνίες της Μόσχας και της  Γιάλτας απλώς επισημοποίησαν αυτό το αυτονόητο.

Τέλος, ας δούμε αν η ηγεσία του ΚΚΕ είχε άμεσο έλεγχο των πραγμάτων σε τοπικό επίπεδο. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η Αντίσταση εξαρχής χαρακτηριζόταν από έλλειψη συγκεντρωτισμού και πολύ μεγάλη τοπική πρωτοβουλία, συνεπώς ήταν αδύνατον να οργανωθεί και να καθοδηγηθεί αποτελεσματικά από το ΚΚΕ. Προσωπικά δε συμμερίζομαι καθόλου αυτή την άποψη. Η ηγεσία του Κόμματος είχε σε όλες τις περιόδους και για όλες τις περιοχές εξουσία δεσμείν και λύειν – και την εξασκούσε. Παρενέβαινε διορθωτικά όταν η κατάσταση εκτραχυνόταν υπέρ το δέον, όπως στον Έβρο, ή όταν κάποιος ισχυρός παράγοντας τα έβαζε με κάποιο τοπικό κομματικό στέλεχος που το παράκανε, εξασκώντας τρομοκρατική πολιτική με τα όπλα του ΕΛΑΣ.  Όμως, τα στελέχη του ΚΚΕ που έδρασαν εξτρεμιστικά στην Κατοχή, δεν ήταν απλές μονάδες. Ήταν πολλοί και ήταν επικεφαλής εκατοντάδων και χιλιάδων αγωνιστών, τους οποίους κατέστησαν συνενόχους στα πολιτικά εγκλήματα του κατοχικού Εμφυλίου, γιατί τους χρησιμοποίησαν ως φυσικούς αυτουργούς. Οι αγωνιστές αυτοί έδρασαν με ενθουσιασμό και πολιτική αφέλεια, το αποτέλεσμα όμως ήταν ότι χρεώθηκαν προσωπικά με έναν ή πολλούς φόνους, με συλλήψεις και ξυλοδαρμούς αντιπάλων, πυρπολήσεις σπιτιών, πλιάτσικο κλπ.

Οι συγκρούσεις του Εμφυλίου

 

Στο γενικό επίπεδο, λογική του ταξικού Εμφυλίου, εμπλουτισμένη πλέον με σχετικά ή και άσχετα ιδεολογικά πρόσημα, λειτουργούσε από μόνη της και δεν μπορούσε καμιά δύναμη να τη σταματήσει. Στο ΕΑΜ υπήρχε από τότε αναγνώριση του προβλήματος. Οι νουνεχείς άνθρωποι στις τάξεις του δεν ήταν δύσκολο να καταλάβουν που οδηγούσε η νετσαγεφική «επαναστατικότητα» των τοπικών στελεχών του ΚΚΕ. Στάθηκε όμως αδύνατο να αποτραπούν αποφασιστικά η εμφύλια βία, οι εκτελέσεις και η ταλαιπωρία αθώων ανθρώπων, που ως «αντιδραστικοί» είχαν θεωρηθεί εμπόδιο για «μετά».  Το ΕΑΜ λειτούργησε έτσι, άθελά του, ως στρατολόγος για τα Τάγματα Ασφαλείας. Κυρίως όμως για τη συσπείρωση της μεγάλης (και πλειοψηφικής) αντιεμικής παράταξης, η οποία δημιουργήθηκε επί Κατοχής και έδωσε ενωμένη τη μεγάλη της μάχη το Δεκέμβρη του 1944.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Εαμίτες χρησιμοποιούσαν κάθε επίπεδο βίας. Σε τέτοιο βαθμό, ώστε να υπάρχουν αποφάσεις οργάνων του ΕΑΜ που προσπαθούν εναγωνίως να αποτρέψουν τα βασανιστήρια ή τον μαρτυρικό θάνατο των κρατουμένων, έστω κι αν αυτοί είναι ‘προδότες’. Οι κρατούμενοι στα στρατόπεδα του ΕΑΜ υφίσταντο πρωτόγονα βασανιστήρια για να ‘μαρτυρήσουν’ Κυριαρχούσαν η προδοτοφοβία και η χαφιεδομανία. Αυτές οι δηλητηριώδεις αντιλήψεις κυριολεκτικά θέρισαν κόσμο – και πάρα πολλούς αγωνιστές της Αντίστασης, αλλά και κομματικά μέλη. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στις εκκαθαρίσεις των τροτσκιστών και άλλων ιδεολόγων του μαρξισμού, τους οποίους το ΚΚΕ θεωρούσε ως επικίνδυνους εχθρούς και τους εξόντωνε χωρίς οίκτο.

Οι εκκαθαρίσεις που έκανε το ΚΚΕ μέσω του ΕΑΜ σε καμιά περίπτωση δεν περιορίζονταν στους συνεργαζόμενους με τους Γερμανούς: η «ταξική» επανάσταση πολλαπλασίαζε τους στόχους! Όσο περνούσε ο καιρός η μπάλα έπαιρνε και όσους δεν έμπαιναν στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ. Για τα στελέχη του ΕΑΜ, δηλαδή του ΚΚΕ, το ΕΑΜ ήταν η μοναδική γνήσια αντιστασιακή οργάνωση, όλες οι υπόλοιπες ταυτιζόντουσαν με την ‘αντίδραση’ και έπρεπε να εκκαθαρίζονται. Τα αποτελέσματα ήταν αναπόφευκτα. Η χώρα γέμισε ‘συνωμότες’, ‘προδότες’ και ‘αντιδραστικούς’. Ολόκληρες οικογένειες, αλλά και ολόκληρα χωριά, χαρακτηρίστηκαν έτσι και ξεκληρίστηκαν, κάηκαν, πλιατσικολογήθηκαν από τον ΕΛΑΣ. Σε αυτές ακριβώς τις περιοχές παρατηρήθηκε εκρηκτική ανάπτυξη των Ταγμάτων Ασφαλείας. Υπήρχε «γραμμή», για την εκτέλεση όλων όσων πήγαιναν στα Τάγματα Ασφαλείας, πράγμα που μπορεί να ιδωθεί ως αυτονόητο,  αλλά και των οικογενειών τους, στη λογική της οικογενειακής ευθύνης. Μετά ερχόταν το ξεκαθάρισμα των αντιδραστικών, δηλαδή όλων όσοι αμφισβητούσαν την εξουσία του ΕΑΜ, δηλαδή του ΚΚΕ. Αυτά δεν αφορούσαν μεμονωμένες περιπτώσεις ή ενέργειες κάποιου ακραίου κομματικού, ήταν η επίσημη πολιτική του κόμματος και αφορούσε το σύνολο της χώρας.

Όλα αυτά γινόντουσαν παράλληλα με την ένοπλη Αντίσταση κατά των Γερμανών, η οποία δεν σταμάτησε ως την απελευθέρωση. Είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι μείωναν πολύ τις δυνατότητες της Αντίστασης, όχι μόνο της καθολικής (που θα μπορούσε να υπάρξει, αλλά την ανέστειλε ο κατοχικός Εμφύλιος) αλλά και της εαμικής (αυτής που υπήρχε, στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας, πλην Ηπείρου και Κρήτης)

Επίλογος

Εκτός από τους νεκρούς, που – υποθέτω – περνάνε αυτοδικαίως σε ένα πεδίο απαθείας, όλοι οι εναπομείναντες ήτανε ταυτόχρονα νικημένοι. Δεξιοί και αριστεροί, οι πατεράδες και οι παππούδες μας σφαχτήκανε επιδιώκοντας το ίδιο ακριβώς πράγμα: και οι δύο πιθανότητες, σοσιαλισμός και καπιταλισμός, είναι εκδοχές του ιδίου, του δυτικού παραδείγματος. Αυτού που χρεοκόπησε παταγωδώς στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού, αυτού που οδηγεί ολόκληρο τον υπόλοιπο πλανήτη σε πολιτικό και οικολογικό αδιέξοδο. Για ένα πουκάμισο αδειανό… Η ζωή κάνει κύκλους, η ιστορία κάνει κύκλους, οι άνθρωποι νομίζουν ότι κινούν την ιστορία προς τα εμπρός, ώσπου ξαφνικά συνειδητοποιούν ότι αυτή έχει γυρίσει πίσω και από το σημείο εκκίνησης. Ο μύθος του Σίσυφου είναι ο κατ’ εξοχήν ιστορικός μύθος.

Πηγή: Η ταξική φύση του Εμφυλίου στα χρόνια της Κατοχής | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Advertisements

3 thoughts on “Η ταξική φύση του Εμφυλίου στα χρόνια της Κατοχής”

  1. Ωρέ Πάνο, πέρασαν κιόλας πέντε (5) χρόνια από τότε;
    Θυμάστε τις ομηρικές εκείνες μονομαχίες; Πολύ γράψιμο, ρε παιδάκι μου!.. Και πολύ πάθος!.. Που το είχαμε βρει όλο εκείνο το κουράγιο;
    Ο αλήστου μνήμης 1ας, ο αξιολογότατος KillKiss, η αφεντιά μου, εσείς…

    Σας θυμίζω ένα χαρακτηριστικό σχόλιό σας από εκείνη την τόσο ενδιαφέρουσα συζήτηση:

    «Φεβρουαρίου 1, 2011 στις 6:32 μμ
    Πάνος
    Ενδιαφέρουσα η συζήτηση για τα ραδιοτηλεγραφήματα. Προσωπικά είμαι βέβαιος (χωρίς όμως να μπορώ να το αποδείξω) ότι ΔΕΝ ήταν αυτή η μοναδική οδός επικοινωνίας ΚΚΕ- ΚΚΣΕ. Όπως δεν ήταν και οι επαφές με τον σ/χη Ποπώφ.
    Το κλειδί βρίσκεται στην ερμηνεία της ταυτόχρονης ΔΙΠΛΗΣ πολεμικής αποστολής του ΕΛΑΣ, σε Αθήνα και Ήπειρο (εκεί που φοβόντουσαν οι Γιουγκοσλάβοι και οι Αλβανοί ότι μπορεί να γίνει Αγγλική απόβαση). Την ίδια περίοδο που στη Θεσσαλονίκη, για παράδειγμα, ο ΕΛΑΣ ήταν ήσυχος (αν και είχε καταλάβει την πόλη παρά τις εντολές της προϊσταμένης του αρχής, δηλ. του Σκόμπυ).
    Δεν ξέρω αν θα μάθουμε ποτέ την αλήθεια – ακόμα κι αν κάποτε ανοίξουν τα «αρχεία» του ΚΚΕ. Αλλά, τα Δεκεμβριανά χωρίς άμεση εντολή / συμφωνία των Ρώσων είναι απλά ανεξήγητα, με οποιαδήποτε (άλλη) λογική.»
    https://panosz.wordpress.com/2009/11/07/civil_war-29/#comment-110110

    Μου αρέσει!

  2. Η αδύνατη ταξική ανακωχή

    Συντάκτης:
    Δημήτρης Μαριόλης*
    Λίγο πριν από την απελευθέρωση, το ΕΑΜ αναλαμβάνει πέντε θέσεις υπουργών και μία υφυπουργού στην κυβέρνηση «εθνικής ενότητας». Μεταξύ αυτών, οι Σβώλος και Αγγελόπουλος στο υπουργείο Οικονομικών, ο Τσιριμώκος στο Εθν. Οικονομίας, ο Πορφυρογένης στο Εργασίας. Ηδη, από τον Αύγουστο του 1944, η Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ έχει αποφασίσει τη μετονομασία του σε ΓΣΕΕ και την ανακήρυξή του σε νόμιμη ηγεσία του εργατικού κινήματος. Ετσι, από την απελευθέρωση ώς τα Δεκεμβριανά, το ΕΑΜ έχει την ευθύνη της οικονομικής και εργατικής κυβερνητικής πολιτικής και, παράλληλα, της καθοδήγησης του εργατικού κινήματος.

    Τα στελέχη του ΕΑΜ που συμμετείχαν στην κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» βρίσκονταν αντιμέτωπα με το καθήκον της ανασυγκρότησης της χώρας, ενώ ταυτόχρονα έπρεπε να δώσουν απαντήσεις σε αδυσώπητα διλήμματα. Οι απαντήσεις αυτές έπρεπε να δοθούν μέσα στις πολύ ιδιαίτερες συνθήκες της συγκυρίας.

    Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος συνεχιζόταν ακόμη, ένα σημαντικό τμήμα της χώρας βρισκόταν υπό κατοχή, ο παραγωγικός ιστός ήταν κατεστραμμένος και ο εφιάλτης της πείνας απαιτούσε άμεσες λύσεις.

    Στα παραπάνω θα πρέπει ασφαλώς να συμπεριλάβουμε τα ασφυκτικά περιθώρια που έθεταν οι συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας, το συνεχώς μεταβαλλόμενο στα πεδία των μαχών αλλά και στα τραπέζια των διπλωματικών σχέσεων διεθνές τοπίο και, βέβαια, την ισχυρή παρουσία του αγγλικού παράγοντα και την κλιμάκωση της πολιτικής και κοινωνικής κρίσης.

    Εκθεση Ζολώτα

    Σε αυτές τις συνθήκες, ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, Ξενοφών Ζολώτας, με έγγραφό του την 1η Νοέμβρη 1944 προς τους αρμόδιους υπουργούς και τους οικονομικούς αντιπροσώπους των Συμμάχων, προτείνει μια σειρά από μέτρα δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής: αύξηση των αγαθών της συμμαχικής βοήθειας και διάθεσή τους στην αγορά σε υψηλές τιμές, αύξηση των τιμών των ειδών πρώτης ανάγκης, περιορισμός του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων και του μισθού τους, φορολογία των κερδών του πολέμου και των ειδών πολυτελείας, επικέντρωση στους έμμεσους φόρους, κατάρτιση ισορροπημένου προϋπολογισμού, έκδοση νέας δραχμής και σύνδεσή της σε σταθερή ισοτιμία με τη χάρτινη λίρα Αγγλίας.

    Νομισματική πολιτική

    Η νέα δραχμή εισάγεται στις 9 Νοεμβρίου 1944 με τον Νόμο 18 «Περί νομισματικής διαρρυθμίσεως», ο οποίος καθορίζει την ισοτιμία νέας δραχμής με την παλιά (1 νέα δραχμή = 50 δισ. παλαιές). Οι προπολεμικές οφειλές προς το Δημόσιο, αλλά και η απόδοση των προπολεμικών καταθέσεων ουσιαστικά εκμηδενίζονται, με αποτέλεσμα να καταστραφούν οι μικροκαταθέτες και να ωφεληθούν οι επιχειρηματίες που είχαν χρέη προς το Δημόσιο.

    Η πλήρης ανυποληψία του νέου εθνικού νομίσματος ακυρώνει τις δηλώσεις των ΕΑΜικών υπουργών και τις ανακοινώσεις στον «Ριζοσπάστη» ότι «η νέα δραχμή είναι λίρα». Η έκρηξη του υπερπληθωρισμού συνεχίζεται, με αποτέλεσμα να εξανεμίζονται οι μισθοί και τα ημερομίσθια και να απλώνεται επικίνδυνα το φάσμα της πείνας πάνω από τις μεγάλες πόλεις. Στις πιάτσες της μαύρης αγοράς ο χρυσός γυαλίζει ακόμα πιο λαμπερά, η χρυσή λίρα είναι το μόνο αξιόπιστο νόμισμα και οι δραστηριότητες θησαυρισμού και λαθραίας εξαγωγής χρυσών λιρών συνεχίζονται αμείωτες.

    Στις σελίδες του «Ριζοσπάστη», δημοσιεύεται πλήθος καταγγελιών για χρηματιστές και μαυραγορίτες που ευθύνονται για την εξαφάνιση των ειδών πρώτης ανάγκης και την έκρηξη του πληθωρισμού |
    Δίπλα στη νομισματική και χρηματιστηριακή κερδοσκοπία, ανθούν πρακτικές αισχροκέρδειας και εργοδοτικής αυθαιρεσίας, ενώ οι αλλεπάλληλες συσκέψεις του Τσιριμώκου και του Αγγελόπουλου με τους βιομήχανους με σκοπό να ξεκινήσει η λειτουργία των εργοστασίων δεν φαίνεται να έχουν κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Στις σελίδες του «Ριζοσπάστη», δημοσιεύεται πλήθος καταγγελιών για τους χρηματιστές και τους μαυραγορίτες που ευθύνονται για την εξαφάνιση των ειδών πρώτης ανάγκης και την έκρηξη του πληθωρισμού, για περιπτώσεις εργοδοτών που αυθαιρετούν ή ακόμα και βιαιοπραγούν σε βάρος εργατών που ζητούν τα δεδουλευμένα τους, για γενικευμένη υπονόμευση της οικονομικής δραστηριότητας από βιομήχανους που κρατούν κλειστά τα εργοστάσιά τους.

    Σε αυτά τα οργανωμένα ταξικά συμφέροντα προσκρούει κάθε προσπάθεια επιβολής ακόμα και μιας αστικής εκσυγχρονιστικής οικονομικής πολιτικής. Η επαναλειτουργία των εργοστασίων σαφώς και δεν είναι στις προτεραιότητές τους, αφού τα κέρδη που εξασφαλίζουν επιδιδόμενοι σε αγοραπωλησία χρυσού και συναλλάγματος, τακτικές αποθεματοποίησης και μαυραγοριτισμού είναι πολύ υψηλότερα από οποιαδήποτε παραγωγική επένδυση.

    Δημοσιονομική πολιτική

    Σε αυτό το περιβάλλον, ο ορισμός των μισθών και των ημερομισθίων αποδεικνύεται ιδιαίτερα ακανθώδες ζήτημα που προκαλεί αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό της κυβέρνησης, αλλά και στο εσωτερικό του ΕΑΜ. Στον «Ριζοσπάστη» της 17ης Νοέμβρη αναφέρεται ότι αναβλήθηκε, με απόφαση Πορφυρογένη, η απόφαση για μισθούς και μεροκάματα, καθώς «πρώτα θα ζητηθεί από τους συμμάχους η αύξηση τροφίμων και μετά θα καθοριστούν οι μισθοί με βάση το κόστος ζωής».

    Ωστόσο η πραγματικότητα είναι η ακριβώς αντίθετη. Ηταν οι Βρετανοί που εκβίαζαν ότι, εάν δεν περιοριστούν οι μισθοί και τα μεροκάματα, δεν θα παράσχουν την αναγκαία βοήθεια. Ο ίδιος ο Σβώλος παραδέχτηκε εκ των υστέρων ότι «για να μας δοθούν οι 2.000 θερμίδες, χρειάστηκε να ορίσουμε τα μεροκάματα των εργατών σε ορισμένη χαμηλή κλίμακα, που μόλις επαρκούσε για μια συντήρηση της εργατικής οικογένειας».

    Η εντολή «ορίστε χαμηλά μεροκάματα, για να λάβετε τη συμμαχική βοήθεια» αποτελούσε τον μοναδικό βρετανικό εκβιασμό; Ασφαλώς και όχι. Οι Βρετανοί, έχοντας και το μαχαίρι και το πεπόνι της συμμαχικής βοήθειας, χρησιμοποιούσαν με συνέπεια και αποτελεσματικότητα το πανίσχυρο μέσο της παροχής της προς τους λιμοκτονούντες ελληνικούς πληθυσμούς, εκβιάζοντας ώστε να επιβάλουν τις οικονομικές κατευθύνσεις που εκείνοι επιθυμούσαν στους ΕΑΜικούς υπουργούς, όπως π.χ. η έκδοση και κυκλοφορία της στρατιωτικής λίρας, την οποία χρησιμοποιούσε ο βρετανικός στρατός.

    Κινητοποιήσεις

    Παραμονές του καθορισμού των ημερομισθίων, η κομματική γραμμή συμπυκνώνεται σε δημοσιεύματα στον «Ριζοσπάστη», όπως στις 15/11: Τα εργατικά σωματεία δεν βρίσκουν ικανοποιητικά τα μεροκάματα, «πιστεύεται όμως ότι οι μισθοί αυτοί είναι προσωρινοί και τους επιβάλλουν οι σημερινές ανάγκες, μέσα δε σε ένα δίμηνο το πολύ θα αναπροσαρμοσθούν».

    Η ογκούμενη λαϊκή δυσαρέσκεια που θα προκαλέσει η απόφαση για το ύψος των ημερομισθίων και των μισθών κι οι αντιδράσεις της ΕΑΜικής εργατικής βάσης θα υποχρεώσουν την ηγεσία του ΚΚΕ να αναπροσαρμόσει τη στάση της. Το άρθρο του Βασίλη Μπαρτζώτα, που σηματοδοτεί αυτή τη μετατόπιση, διατυπώνοντας μια διαφορετική, πιο φιλολαϊκή εκδοχή της ίδιας γραμμής, δημοσιεύεται στο πρωτοσέλιδο του «Ριζοσπάστη» της 17ης Νοέμβρη – από αυτό το σημείο και μετά ο κομματικός και ο ΕΑΜικός Τύπος, πάντα στην κατεύθυνση της νομισματικής σταθεροποίησης και του ισοσκελισμένου προϋπολογισμού, κρατά αποστάσεις από τη δημοσιονομική πολιτική και υποστηρίζει ένθερμα τα αιτήματα για αυξήσεις που διαμορφώνουν η ΓΣΕΕ και η Πανυπαλληλική.

    Ωστόσο, στο κρίσιμο διάστημα των πρώτων 40 ημερών, το εργατικό κίνημα περιορίζεται σε κινητοποιήσεις και δράσεις χαμηλής έντασης, εγκλωβισμένο στη γραμμή της εθνικής ενότητας, της ταξικής συμφιλίωσης και της στήριξης της κυβερνητικής οικονομικής πολιτικής, ενώ από την άλλη πλευρά, η αστική τάξη, τα αρπακτικά και παρασιτικά στρώματα που αναδύθηκαν από την κοινωνική κόλαση της Κατοχής συνεχίζουν ακάθεκτα τις δραστηριότητες πλουτισμού και συσσώρευσης, καταλήστευσης της ξένης βοήθειας, κερδοσκοπούν ασύστολα με τον χρυσό, τη λίρα, την παλιά και τη νέα δραχμή και υπονομεύουν ανοιχτά και απροκάλυπτα κάθε προσπάθεια παραγωγικής ανασυγκρότησης, κρατώντας κλειστά τα περισσότερα εργοστάσια.

    Στις συνθήκες ταξικής πόλωσης των τελευταίων ημερών του Νοεμβρίου και ενώ τα μέτρα που θα έπλητταν τα αστικά συμφέροντα θα έθεταν σε κίνηση την παραγωγή, έστω με όρους κρατικού ελέγχου, και –κυρίως– θα υλοποιούσαν το κυβερνητικό σύνθημα «κανένας πλουσιότερος μετά την 28η Οκτώβρη του 1940», είτε δεν προωθούνται είτε μπλοκάρονται από το Λαϊκό Κόμμα, τα ΕΑΜικά συνδικάτα διατυπώνουν ριζοσπαστικά αιτήματα, όπως οι εθνικοποιήσεις τραπεζών και μεγάλων βιομηχανιών στρατηγικής σημασίας, κατασχέσεις και δημεύσεις περιουσιών μαυραγοριτών, βαριά φορολογία κερδών και ειδών πολυτελείας και επιστροφή του χρυσού και του αποθέματος της ΤτΕ από το Λονδίνο.

    Την 1η Δεκέμβρη οργανώνονται μεγάλες εργατικές και λαϊκές κινητοποιήσεις για το στρατιωτικό ζήτημα, ενώ 2.000 εργάτες της Ελληνικής Εριουργίας βάζουν σε κίνηση το εργοστάσιο με την άδεια του υπ. Εθνικής Οικονομίας. Είναι πια αργά, καθώς ο ταξικός ανταγωνισμός θα κριθεί στους δρόμους της Αθήνας με όρους στρατιωτικής ισχύος. Είναι οι ξιφολόγχες που έχουν πλέον τον κύριο λόγο και όχι οι παραδοσιακές μορφές εργατικού αγώνα.

    *Υποψήφιου διδάκτορα Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

    http://www.efsyn.gr/arthro/i-adynati-taxiki-anakohi

    Μου αρέσει!

  3. http://pandemos.panteion.gr/index.php?op=record&type=0&q=%CE%BB%CF%85%CE%BC%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%BF%CF%82&page=1&scope=0&lang=el&pid=iid:12820

    Τίτλος:Αριστερά και καμπές της ταξικής πάληςΤο παράδειγμα του ΕΑΜ
    Κύρια Υπευθυνότητα: Λυμπεράτος, Μιχάλης Π.

    αναλυτικοτερα απο το Λυμπερατο που τα εξηγει υπεροχα και παντα χωρις ιδεοληψιες ενα μικρο χαρακτηριστικο αποσπασμα:

    Γιατί υπήρχε σαφής συνείδηση και εδραιώθηκε πλατιά ότι η Αντίσταση ήταν ταυτόχρονα και ταξικός πόλεμος έναντι ενός κατακτητή που ήταν πριν από όλα μεταμόρφωση του ταξικού εχθρού, εκδήλωση της πρόθεσης των εξωτερικών και ημεδαπών κυρίαρχων τάξεων να επιβάλουν την εξουσία και τις προτεραιότητές τους στα πλαίσια της αντιμετώπισης
    της κεφαλαιοκρατικής κρίσης.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s