Δεκέμβρης, Πρόσωπα, Τραγούδια

Ο Διόνυσος

Ο Διόνυσος είναι το τελευταίο μεγάλο πολιτικό / μουσικό έργο του Μίκη Θεοδωράκη. Κυκλοφόρησε στα 1985, από τον Σείριο του Μάνου Χατζιδάκι, μαζί με το λυρικό αριστούργημα Φαίδρα.

http://www.hadjidakis.gr/diskography/album_details.asp?AlbumID=117

Ο Μίκης περνούσε τότε μια περίοδο μεγάλης πολιτικής απογοήτευσης, έχοντας συγκρουστεί με το ΠΑΣΟΚ που ήταν ήδη μερικά χρόνια στην κυβέρνηση. Η απογοήτευση αυτή, δίνεται με δωρική λιτότητα:

Μια φυλακή, πώς μας φτάσαν ως εκεί
μια φυλακή, η ζωή μου φυλακή
Χωρίς ποινή, πώς μας φτάσαν ως εκεί
και δικαστή, η ζωή μου φυλακή

Ο Μίκης νοιώθει φυλακισμένος. Και ξαναγυρνά, αναπόφευκτα, στην πηγή που γέννησε τα πάντα: τον Εμφύλιο.
Στου Μακρυγιάννη πριν προλάβεις να μιλήσεις
εγγλέζου βόλι σε γονάτισε
μας κοίταζες με βλέμμα μελαγχολικό
να σκεφτόσουνα θαρρείς, πόσο λίγο η μέρα κράτησε

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Εμφύλιος, δηλαδή η Επανάσταση, για το Μίκη κρίνεται στα Δεκεμβριανά: τα επόμενα δραματικά χρόνια είναι σα μην υπάρχουν – άλλωστε ο Μίκης τα πέρασε ως κρατούμενος, στη Μακρόνησο και αλλού. Και τώρα, στα 1985, το ΕΑΜ, ηττημένο οριστικά και αμετάκλητα από το Δεκέμβρη του ’44, έχει ήδη εκτελέσει την τελευταία μεγάλη ιστορική του αποστολή: έχει φέρει στην εξουσία το ΠΑΣΟΚ. Μια εξουσία που φέρνει βαθιά μελαγχολία στον παλιό επαναστάτη, που πάλεψε για άλλα:

Μες στις πλατείες ένας, ένας καθισμένοι
τη μοναξιά μας τη γραμμένη
Τη σφράγισες με βλέμμα μελαγχολικό
ποιος θα πει το μυστικό, στη ζωή μας τη χαμένη.

Η ψυχή του Μίκη –Διόνυσου μένει για πάντα στις μέρες του Δεκέμβρη:

Ξεπροβοδίζουν το παιδί στην παγωνιά

έχει στα χέρια του στο στήθος σταυρωμένα

δεν έχει όνομα δεν έχει φαμελιά

κι είχε τα νιάτα του στην άνοιξη ταμένα

Στις 10 του Δεκέμβρη

πομπή φανταστική

αγόρια και κορίτσια σκοτωμένα

στην άνοιξη περνούν ευτυχισμένα.

Κι η άνοιξη σκεπάζει

μ’ ανθούς, ιδανικά,

κορμιά αδερφωμένα.

Καθώς κοιτάζω το αγόρι το χλωμό

αρχίζει σκέφτομαι εν’ αλλιώτικο  ταξίδι

για όσους ζήσαμε εκείνο τον καιρό

κι ό,τι πιστέψαμε χαμένο έχει μείνει.

Στις 10 του Δεκέμβρη…

Εκείνη η μέρα (10 Δεκεμβρίου) ήταν σημαδιακή, καθώς ουσιαστικά έκρινε την έκβαση των Δεκεμβριανών: η αρχική επιθετική ορμή του ΕΛΑΣ ανακόπηκε, με την εγκατάλειψη της προσπάθειας για κατάληψη του Μακρυγιάννη, μετά από επταήμερη προσπάθεια και βαρύτατες απώλειες (περίπου 500 Ελασίτες νεκροί και τραυματίες).

Προσπάθησα να βρω αν ο ίδιος ο Μίκης πήρε μέρος σε αυτή τη μάχη ή τι ακριβώς έκανε εκείνες τις μέρες, αρχικά ως υπαξιωματικός και στη συνέχεια ως λοχαγός, αλλά η έρευνα στο διαδίκτυο δεν μου έδωσε τίποτα συγκεκριμένο.

Η απάντηση, όμως, βρίσκεται στο …εξώφυλλο του δίσκου:

Ο Διόνυσος, όπως είναι γνωστό, έλαβε μέρος στη μάχη του Μακρυγιάννη, τον Δεκέμβρη του 1944. Στις 10 του Δεκέμβρη ο αγγλικός στρατός κατέλαβε την Ακρόπολη. Παρά την υπόσχεσή τους ότι θα σεβαστούν το ιερό μνημείο, από κει πισώπλατα ήρθε το θανάσιμο πλήγμα. Ο Διόνυσος κηδεύτηκε την ίδια μέρα, στις 10 του Δεκέμβρη, μαζί με δεκάδες άλλα αγόρια και κορίτσια που είχαν προσφέρει κι αυτά τα νιάτα τους στην Άνοιξη.

Η φανταστική πομπή ξεκίνησε από τη γωνία Τζηραίων και Συγγρού και σε συνέχεια ακολούθησε προς τ’ αριστερά την Διονυσίου του Αρεοπαγίτου.

(Μίκης Θεοδωράκης, Μελοποιημένη Πποίηση, Α’Τόμος, εκδ. Ύψιλον, σελ. 322)

Στο επίπεδο ερμηνείας των γεγονότων, ο Μίκης παραμένει, στους στίχους αυτών των τραγουδιών, στην κλασσική αφήγηση της Αριστεράς, για το ρόλο των Εγγλέζων. Χωρίς, προφανώς, να αξιολογεί τις σαφείς οδηγίες της ΕΣΣΔ προς το ΚΚΕ να εναντιωθεί μεν στον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ, τον οποίο η ΕΣΣΔ χρειαζόταν ως ανάχωμα σε μια πιθανή επιχείρηση της Αγγλίας στα Βαλκάνια, αλλά χωρίς να πειράξει τους Άγγλους – κάτι που τηρήθηκε με θρησκευτική ευλάβεια και οδήγησε στη γνωστή πανωλεθρία της Αριστεράς. Αλλά, αν έχουν έτσι τα πράγματα, η προβολή της Επανάστασης του ’44 στο 1985 παίρνει εντελώς διαφορετικούς χρωματισμούς, από αυτούς που δίνει ο δημιουργός.

*

Ο Διόνυσος είναι ένα έργο για το Δεκέμβρη του ’44. Αλλά, μέσα σ’ αυτό υπάρχει κι ένα τραγούδι με τον απόηχο της Αντίστασης, το οποίο αξίζει να το προσέξουμε.

Κυνηγούσα μέσα στην Αθήνα

ήμουν τότε αμούστακο παιδί

είχα ένα πιστόλι και μια φίνα

αισιοδοξία τρομερή.

Η καθοδήγηση με στέλνει για να βρω

έναν προδότη που στη Γούβα τριγυρίζει.

Βρίσκω το σπίτι και την πόρτα του χτυπώ

κι η μάνα του με γέλιο με καλωσορίζει.

Κάτσε γιόκα μου να ξαποστάσεις

όπου να ΄ναι ο γιόκας μου θαρθεί

για τη φτώχεια μας μη μας δικάσεις

η καρδιά μας μόνο είναι καλή.

Τηνε κοιτάζω σκέφτομαι πώς να της πω

πώς ήρθα τον προδότη γιο της να σκοτώσω

πάνω στο αίμα του παιδιού της τ’ αχνιστό

μια Ελλάδα νέα πάω τώρα να στεριώσω.

Ο Μίκης δεν μας αφηγείται τη συνέχεια. Σκότωσε τον προδότη ή έφυγε άπρακτος, μπροστά στο χαμόγελο της μάνας;

Αλλά, υπάρχει κι ένα ακόμα ερώτημα: μπορεί πραγματικά να χτιστεί κάτι νέο, πάνω στο αχνιστό αίμα του Άλλου;

Είναι προφανές ότι η διαπραγμάτευση του τελευταίου ερωτήματος ξεφεύγει από τα όρια του σύντομου αυτού ποστ. Σημειώστε μονάχα την πρώτη λέξητου τραγουδιού…

*

Ευχαριστώ θερμά το φίλο Athanassios, που ετοίμασε τα βιντεάκια στο u-tube.

Πηγή: Ο Διόνυσος | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

*

Από τα σχόλια στην ανάρτηση της καλύβας

Athanassios

Σημαντικό μουσικό έργο που εκδόθηκε σε λάθος χώρα και λάθος χρονική στιγμή. Ο Μίκης εκείνη την εποχή ήταν αντι-Παπανδρέου, μάλιστα έλεγε ότι δεν διανούνταν ότι ο πρωθυπουργός της χώρας δεν είχε πατήσει το πόδι του σε συναυλία του, ενώ πήγαινε στη Ρίτα και στον Τόλη…..
Ο Μωραϊτης σίγουρα δεν είναι η μεγάλη φωνή που άξιζε αυτό το έργο, αλλά συνεργάστηκε με το Μίκη και στη «ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ» σε στίχους Μιχάλη Μπουρμπούλη, λίγο μετά από αυτούς τους δυο δίσκους (Διόνυσο και Φαίδρα).
Η Μνήμη της Πέτρας πήγε κι αυτή άπατη, μάλλον για τους ίδιους λόγους που προανέφερα.
Οσο για το πολιτικό μήνυμα του δίσκου, νομίζω ο Πάνος το κάλυψε απόλυτα.
Είναι έκδηλη η πίκρα κι απογοήτευση, τόσο στη μουσική, όσο και στους στίχους.

(δικό μου)

«Είναι έκδηλη η πίκρα κι απογοήτευση, τόσο στη μουσική, όσο και στους στίχους»

Χμμμ… ας δούμε τι λέει επ’ αυτού ο Μάνος Χατζιδάκις:

Πρέπει να προσέξετε πολύ τον Διόνυσο, αφού χαρείτε τη συγκίνηση της πρώτης επαφής μαζί του. Για να διαπιστώσετε τι πάει να πει «έντεχνη λαϊκή μουσική» στα ικανά χέρια ενός γνήσιου μουσικού. Και πώς, μέσα από ευρηματικούς μελωδισμούς και συναρπαστικούς συνδυασμούς ήχων, ξεδιπλώνεται ένα έργο, που μαζί με την εντατική ατμόσφαιρά του, περιέχει μέσα του πικρά μηνύματα των χαλεπών καιρών που ζούμε.

Το επικό στοιχείο του Θεοδωράκη στην απόλυτη ωριμοτητά του και μακριά από τις μεγαλόπρεπες εκτονώσεις των δρόμων. Το επικό τέλεια συγκερασμένο με την ελεγεία των πολιτικών απογοητεύσεων και του ενεδρεύοντος Θανάτου.

Νοιώθω περήφανος που ο Σείριος ανάμεσα στα παιδιά που τον κατοικούν, συμπεριέλαβε και τον συγκλονιστικό ΔΙΟΝΥΣΟ του Μίκη Θεοδωράκη

(από το βιβλίο που αναφέρεται στο ποστ, σελ. 322)

Advertisements

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Ο Διόνυσος”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s