Ενδιαφέροντα

Ο Κάλβος στην Κέρκυρα 

andreas-kalvos_elytis_white1

Κέρκυρα Ι

Ο Κάλβος, μόλις έφτασε στην Κέρκυρα, άρχισε τα ιδιαίτερα μαθήματα, αλλά πολύ σύντομα, από τις αρχές Μαρτίου του 1827 άρχισε να παραδίδει μαθήματα Ιταλικής Λογοτεχνίας στην Ιόνιο Ακαδημία, της οποίας ιθύνων νους ήταν ο γνωστός του από το Λονδίνο (του είχε αφιερώσει το Ελπίς Πατρίδος) κόμης Γκίλφορντ. Παραδίδει δυο φορές την εβδομάδα και έχει γραφτεί πως η παραδόσεις του ήταν ένα από τα ωραιότερα μαθήματα της Ακαδημίας – γεγονός που προξένησε τη ζηλοφθονία άλλων καθηγητών, οι οποίοι δεν διέθεταν τις γνώσεις και την ευγλωττία και το συναρπαστικό τρόπο διδασκαλίας του νέου καθηγητή.

Την Ιόνιο Ακαδημία την είχε περί πολλού. Σε ανταπόκρισή του σε γαλλικό έντυπο, έγραφε:

Σήμερα που όλα τα μαθήματα γίνονται στην ελληνική γλώσσα, οι φοιτητές άρχισαν να διαδίδουν, έξω από την περιοχή του Πανεπιστημίου, γλωσσικούς τύπους κομψότερους και πλουσιότερους από εκείνους που μεταχειρίζονται στην ηπειρωτική Ελλάδα. Ακόμα δέκα ή δεκαπέντε χρόνια κι η γλώσσα μας θα ‘χει παγιωθεί. Τότε θα εξαφανιστεί αυτή η παράδοξη συνήθεια που υπάρχει σε μια ελληνική πόλη να μεταχειρίζονται μία ιταλική παρεφθαρμένη γλώσσα στα δικαστήρια και στο κοινοβούλιο.

Πως τον υποδέχτηκαν οι Κερκυραίοι λόγιοι; Μα, όπως και ο Γκίλφορντ – και εξαιτίας του Γκίλφορντ: με εξαιρετικές τιμές! Γράφει ένας ερευνητής:

Οι πνευματικοί κύκλοι της Κέρκυρας συγκεντρωμένοι γύρω από την μορφή του Γκύλφορδ και στην Ιόνιο Ακαδημία, τον υποδέχτηκαν με εξαιρετικές τιμές. Το κλασικό ιδεώδες που επρόβαλλε ανάγλυφο από τις δυο σειρές των «Ωδών» και τη τραγωδία «Δαναΐδες», βρισκόταν σε απόλυτη συμφωνία (…)

Σύντομα του απονεμήθηκε διδακτορικό δίπλωμα, με φροντίδες του Γκίλφορντ. Ο Κάλβος ονομάστηκε διδάκτωρ της Φιλοσοφίας – και αμέσως μετά ο Γκίλφορντ τον πρότεινε ως τακτικό καθηγητή της συγκριτικής φιλολογίας και του ανέθεσε πρόσθετα καθήκοντα: είχε την εποπτεία των νέων έξω από την Ακαδημία’ ήταν υπεύθυνος για την προπαρασκευή των υποψηφίων σπουδαστών της’ είχε αναλάβει την τακτοποίηση των χειρογράφων της βιβλιοθήκης του Γκίλφορντ και την επιλογή όσων ήταν πρόσφορα για δημοσίευση.

Το καλοκαίρι του 1827 υπήρξε ένα από τα καλύτερα για τον Ανδρέα Κάλβο: ήταν πλέον τακτικός καθηγητής στην Ιόνιο Ακαδημία, το μάθημά του είχε κάνει πολύ καλή εντύπωση, είχε την υψηλή εκτίμηση και την απόλυτη εμπιστοσύνη του Γκίλφορντ – ο λόγος του οποίου ήταν νόμος… Αλλά, στη ζωή του Κάλβου όλα τα ωραία δεν κρατούσαν παρά ελάχιστα: στις 14 Οκτωβρίου, ο Γκίλφορντ,  ο οποίος δέχτηκε στην Ακαδημία το νέο καθηγητή, τον προώθησε αποφασιστικά και τον στήριζε με την εμπιστοσύνη του, καθώς πίστευε πολύ σ’ αυτόν, πέθανε, ενώ βρισκόταν για λουτροθεραπείες στην Ιταλία.

Ανακοινώθηκε το πρόγραμμα της ακαδημαϊκής χρονιάς, με τον Κάλβο να παραδίδει έξι φορές την εβδομάδα, αλλά η Γερουσία δεν ενέκρινε τις νέες δαπάνες για την Ακαδημία και δεν επικύρωσε τον κατάλογο των νέων καθηγητών, που είχε προτείνει ο Γκίλφορντ. Ο Κάλβος παραιτήθηκε – και ξανάρχισε την παλιά του δουλειά: ιδιαίτερα μαθήματα.

*

Ήταν καλός καθηγητής; Σε επίσημη έκθεση του Ι. Καρανδηνού, καθηγητή των Μαθηματικών και εφόρου της Ακαδημίας προς την κυβέρνηση, διαβάζουμε:

(…) ό,τι δύναμαι να είπω περί του καθηγητού τούτου είναι ότι τα μαθήματά του υπήρξαν πάντοτε εξαίρετα. Είχον συχνά διαμαρτυρίας παρά διαφόρων σπουδαστών, οι οποίοι παρεπονούντο ότι την ώραν που ο καθηγητής Κάλβος έδιδεν τα μαθήματά του, εκείνοι δεν ηδύναντο να τα ακροασθώσι επειδή συνέπιπτον άλλα μαθήματα και κατά συνέπειαν πάντες καθηκέτευον ίνα η ώρα του μαθήματος του καθηγητού Κάλβου μεταφερθή εις ώραν  οπότε κανείς άλλος δεν θα έδιδε μαθήματα δια να δύνανται όλοι οι μαθηταί του ιδρύματος να τον ακούουν. Ομολογώ τη αληθεία ότι, καίτοι δεν είμαι φίλος των ασχολουμένων με την φιλολογίαν, αν και ελάχιστα με ικανοποιούσι και αι ωραιότεραι εκφράσεις της, κάθε φορά που ο καιρός μου επέτρεψε να ακούσω τα μαθήματά του, έμεινα κατάπληκτος από την υπεροχήν των ιδεών τούτου του καθηγητού και κατά τη γνώμη μου είναι ο μόνος μεταξύ των Ελλήνων, όστις δύναται να κατέχει τοιαύτην θέσιν (…)

Και ο (Σολωμικός) μαθητής του Γεώργιος Τυπάλδος- Ιακωβάτος:

Η Συνδρομή που είχε στα δυο του μαθήματα την εβδομάδα, η ώρα και μια κάποια χάρη από μέρους του υψώνανε την παράδοσή του και την εκατασταίνανε έν’  από τα ωραιότερα μαθήματα της Ακαδημίας: ο Γρασέτης και ο Ασώπιος τον ζηλοφθονήσανε, μοναχά χωρίς άλλο δίκιο παρά πως δεν τους ήτανε βολετό να παραδώσουνε σαν κι αυτόν. Μόνο αυτή η θέση που επήρ’ ο Κάλβος του έστεκε πολλά καλά: ειδέ η άλλη που επάσχισε ν’ ανεβεί, ούτε του έπρεπε και τον εχάλασε. Η λύρα που ετύπωσε βαρεί κλούδια.

*

Ανάμεσα στους μαθητές του ήταν και ο Ανδρέας Λασκαράτος, ο οποίος γράφει για τον Κάλβο και τα ιδιωτικά μαθήματά του:

Ο Κάλβος, φύσεως σοβαράς και σκεφτικής, έτοιμος πάντα να θιχθή,  μου έδωσε μερικά μαθήματα για κείνο που ονόμαζε Τέχνη του συνθέτειν και που ήταν εξάσκησες εις το να συγγράφει κανείς σε διάφορα στυλ: μου τα διόρθωνε, μου έδειχνε τα λάθη και μου έδινε κανόνες να τ’ αποφύγω. Ήμαστε τρεις στην τάξη αυτή, οι δυο όμως συμμαθητάδες μου αναγκάστηκαν να παραιτηθούν απ’ αυτές τις εξάσκησες για τις οποίες δεν αισθανόντανε ούτε δυνάμεις ούτε όρεξη.

Ιδιωτικά μαθήματα δημιουργικής γραφής, στην  Κέρκυρα του 1828; Πάντως, ο Ανδρέας Λασκαράτος δεν αναφέρει τίποτε για την ποίηση του δασκάλου – και κατοπινού φίλου του. Ίσως να μην τη γνώριζε καν.

*

Περί τα τέλη Δεκεμβρίου του 1828 έφτασε στην Κέρκυρα για μόνιμη εγκατάσταση ο Διονύσιος Σολωμός. Χάθηκε τότε η πρώτη ευκαιρία να γνωριστούν από κοντά οι δυο μεγάλοι Ζακυνθινοί ποιητές,  καθώς όταν πήγαν εν σώματι οι καθηγητές της Ακαδημίας να τον χαιρετίσουν, ο Κάλβος δεν ήταν πια καθηγητής. Πιθανόν να υπήρξαν και άλλες ευκαιρίες, οι οποίες να πέρασαν άγονες. Γεγονός είναι ότι ως το 1852 που ο Κάλβος εγκατέλειψε την Κέρκυρα ακολουθώντας τη Καρλότα – Αυγούστα, οι δυο άνδρες δεν είχαν καμιά κοινωνική επαφή. Μάλιστα, ένας από τους λόγους της κακοδαιμονίας του Κάλβου υπήρξε ο κυρίαρχος στην Κέρκυρα κύκλος των Σολωμικών.

Κέρκυρα ΙΙ

Ο καιρός περνούσε. Η έδρα της Φιλοσοφίας έμενε κενή στην Ιόνιο Ακαδημία, αλλά οι ιθύνοντες την αρνούνταν  στον Κάλβο. Αυτός εξακολουθούσε να κάνει ιδιαίτερα μαθήματα: ελληνικά, ιταλικά, γαλλικά, αγγλικά, φιλοσοφικά, γεωγραφία, αστρονομία. Τον Οκτώβριο του 1835 προκηρύχτηκε η έδρα της Φιλοσοφίας και (μια και είχαν αλλάξει οι ιθύνοντες) την κατέλαβε ο Κάλβος και ξεκίνησε τις παραδόσεις του το Δεκέμβριο του 1836.

Αλλά, τίποτε καλό δε φτουρούσε για τον Ανδρέα Κάλβο… Ως κεραυνός εν αιθρία, τα γεγονότα της 12ης Μαΐου 1837. Ιδού πως τα περιγράφει ο ίδιος, σε τρίτο πρόσωπο, σε επιστολή του προς τη Γενική Επιτροπή Δημόσιας Εκπαίδευσης:

Το πρωί […] πήγε στο πανεπιστήμιο τη συνηθισμένη ώρα για το μάθημά του, χωρίς να έχει καμία ένδειξη για κάποια προγραμματισμένη φασαρία, εκτός ίσως από το γεγονός ότι τρεις με τέσσερις από τους πιο φανατικούς μαθητές του είχαν παραμείνει στο προαύλιο. Οι ακροατές του ήταν ήρεμοι και η τάξη, όπως πάντα, μεγάλη αριθμητικά. Πριν όμως τελειώσει την  πρώτη φράση της παράδοσης, από τις θέσεις όπου συνήθως κάθονταν οι φοιτητές της Νομικής ακούστηκαν φωνές αποδοκιμασίας. Προσπάθησε τότε να μάθει την αιτία αυτής της ανωμαλίας αλλά οι προσβλητικές φωνές εναντίον της υπηρεσίας που του ανέθεσε η κυβέρνηση πολλαπλασιάστηκαν.

Παρατηρώντας ότι από τους ογδόντα περίπου ακροατές του έξι με επτά ήταν αυτοί που ενοχλούσαν, ενώ οι υπόλοιποι όχι μόνο δεν περέμεναν αδιάφοροι αλλά και κινούνταν εναντίον αυτών που ενοχλούσαν το μάθημα, επανειλημμένα επανέλαβε να περάσουν έξω από την αίθουσα όσοι δεν ήθελαν να παρευρίσκονται στο μάθημά του και ν’ αφήσουν την υπόλοιπη τάξη σε ησυχία. Αυτοί όμως αντί να υπακούσουν, συνέχισαν να θορυβούν. Τότε ζήτησε από τους δύο παρευρισκόμενους κλητήρες (επιστάτες) να κάνουν το καθήκον τους, αλλά  η επιμονή των λίγων θορυβούντων τους σταμάτησε αναγκάζοντάς τους να μείνουν άπρακτοι. Μην απομένοντάς του, λοιπόν, τίποτε άλλο αναγκάστηκε να αποχωρήσει λυπημένος που δε βρήκε άλλο τρόπο  για να επαναφέρει την τάξη σ’ ένα δημόσιο χώρο ιερό για τη σκέψη και την ηρεμία.

Ένας από τους θορυβούντες, ο Ηλίας Ζερβός – Ιακωβάτος, άφησε τη δική του εκδοχή για τα γεγονότα:

Ενώ δε ημείς πάντοτε ευρισκόμεθα κατά την ωρισμένην ώραν, εκείνος άφηνε και παρήρχετο σχεδόν, και τότε μας παρήγγελεν ότι κατ΄αυτήν την ημέραν εκωλύετο. Η έξωσις του καθηγητού εκ του Πανεπιστημίου εξετελέσθη εν πλήρει μεσημβρία και μεθ’ όλης της ακριβείας ως είχομεν προσχεδιάσει. Τρεις ή τέσσερις ιεροσπουδασταί επειράθησαν ν’ αντιτείνωσιν, αλλά κατεπνίγησαν εν τω μέσω της ταραχής και των κραυγών κάτω, κάτω, έξω ογδοήκοντα φοιτητών και ακροατών, οίτινες εξέβαλον τον Κάλβον μέχρι των πυλών του Φρουρίου,  εντός του οποίου ήτο το Πανεπιστήμιον.

Μετά από την ανάγνωση των δύο περιγραφών, μένει να απαντηθούν τα ερωτήματα:

  • Συμμετείχαν και οι ογδόντα σχεδόν στην αποκαθήλωση του Κάλβου ή μονάχα έξι με επτά;
  • Ο Κάλβος αποχώρησε ησύχως, όπως αφήνει να εννοηθεί, ή έφυγε κακήν κακώς, μέσα στα γιούχα, ως την πύλη του Πανεπιστημίου;

Και επειδή το επιχείρημα ότι όλη αυτή η χυδαία προβοκάτσια έγινε επειδή ο καθηγητής έστηνε τους φοιτητές στις παραδόσεις είναι επιεικώς γελοίο, και επειδή ο Ιακωβάτος ομολογεί αυτοβούλως ότι επρόκειτο για προσχεδιασμένη σε κάθε λεπτομέρεια επιχείρηση, το ερώτημα που απομένει να απαντηθεί (και που μάλλον δεν θα απαντηθεί ποτέ με σιγουριά) είναι με ποιού ή ποιών καθηγητών τις πλάτες, την υποκίνηση και την υποστήριξη διοργανώθηκε το συμβάν.

Στις 16 και στις 29 Μαρτίου ο Κάλβος πάσχοντας από αιμορροϊδική κρίση (αιμορραγία) ενημέρωσε τον Άρχοντα της Παιδείας και παρέμεινε οικουρών. Δεν υπάρχει ένδειξη για άλλη ματαίωση παραδόσεως. Γνωρίζουμε όμως ότι ο Κάλβος, το προηγούμενο χρονικό διάστημα, είχε συγκρουστεί, στα ακαδημαϊκά πλαίσια, για το διορισμό Ιταλών καθηγητών στην Ακαδημία, αλλά και για τα μαθήματα. Επιπλέον, Άρχοντας της Ακαδημίας ήταν ο γιατρός Γεώργιος Θεριανός, με τον οποίο είχε συγκρουστεί έντονα (και ειρωνευτεί) μέσω του Τύπου λίγα χρόνια νωρίτερα, για το ρόλο των ποιητών.

Στις 13 Νοεμβρίου 1837 ο Κάλβος υποβάλει την παραίτησή του. Η δεύτερη καθηγεσία του έχει σύντομο και κακό τέλος, αλλά θα ακολουθήσει και τρίτη: στις 18 Νοεμβρίου 1840 ο Κάλβος διορίζεται καθηγητής, στην έδρα της Φιλοσοφίας και λίγο αργότερα και διευθυντής στο Γυμνάσιο Κερκύρας. Ένα χρόνο αργότερα,  περίπου, ακολουθεί η …συνήθης παραίτηση – και από τις δύο θέσεις. Οι λόγοι, παραμένουν άγνωστοι.

*

Υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα μαρτυρία, του Άγγλου περιηγητή Aubrey de Vere, που συνάντησε τον Κάλβο στην Κέρκυρα και συζήτησε μαζί του. Αυτός αναφέρει ότι ο Κάλβος ήταν ένας άντρας ευρείας παιδείας, μικρόσωμος και ζωηρός.

*

Στα 1845 ιδρύεται η «Εταιρεία Μετάξης Κερκύρας». Ο Κάλβος όχι μόνο είναι μέλος της, αλλά γράφει και άρθρο για τη μεταξοκαλλιέργεια, σε τοπικό περιοδικό.

*

Τον Αύγουστο του 1846 έφτασε στην Κέρκυρα η Charlotte Augusta Waddams, ο τελευταίος – άρα ο πιο σημαντικός έρωτας του Ανδρέα Κάλβου.

*

Και κάτι άξιο να προσεχτεί: Ο Κάλβος δημοσιεύει σε έντυπο απόσπασμα από τον Ύμνο προς τις Χάριτες (Inno alle Grazie) του Ούγο Φώσκολο, κλείνοντας, με τον ωραίο αυτόν τρόπο τον κύκλο της ρήξης, που άνοιξε στα 1817, στις ομίχλες του Λονδίνου, σχεδόν τριάντα χρόνια νωρίτερα. Χρόνος πάντων ιητρός…

*

Στα 1848 ο Κάλβος εκλέγεται μέλος της Αναγνωστικής Εταιρείας Κερκύρας.

*

Στα 1849 εντοπίζεται μια δυναμική εμπλοκή του Κάλβου στην πολιτική. Ήταν ενεργό μέλος του Μεταρρρυθμιστικού Κόμματος, αλλά και μέλος μιας επιτροπής η οποία συνεστήθη με υπόδειξη του αρμοστή Ward για να υποδείξει τα άρθρα του συντάγματος του 1817 που έπρεπε να αναθεωρηθούν. Μετά δε την άρνηση της Αρμοστείας ν’ αποδεχθεί τις προτεινόμενες από την επιτροπή μεταρρυθμίσεις,  ο Κάλβος συνεργάστηκε με την εφημερίδα Πατρίς, όπου αρθρογραφούσε εναντίον της Αρμοστείας – έως ότου διαφώνησε με τους άλλους εταίρους και αποχώρησε, λίγους μήνες αργότερα.

Αν εξετάσουμε κάπως προσεκτικά την όλη υπόθεση,  σε συνδυασμό και με την εμπλοκή του στην υπόθεση της σηροτροφίας αλλά και τη συμμετοχή του στην Αναγνωστική Εταιρεία, θα διαπιστώσουμε ότι:

  • Ο Κάλβος παρέμενε αξιοσέβαστος και εξέχων πολίτης της Κέρκυρας, αλλιώς δεν θα τον επέλεγαν ως μέλος μιας τόσο σημαντικής επιτροπής.
  • Ο Κάλβος παρέμενε ενεργός πολιτικά και κοινωνικά – κάτι που εκτός των άλλων καταρρίπτει τις θεωρίες περί μισανθρωπίας, απόλυτης μοναξιάς κλπ.

*

Σε μια επιστολή στα ιταλικά του Γεωργίου Δε Ρώσση από τα Κύθηρα (όπου ήταν εξόριστος) προς τον Ανδρέα Κάλβο, με ημερομηνία 27 Ιουλίου 1856, διαβάζουμε τα ακόλουθα, που αφορούν τη ζωή του ποιητή στην Κέρκυρα:

Δε μπορώ καθόλου να πιστέψω πως η αιώνια σιωπή σας προς όλους τους φίλους σας προέρχεται από λησμονιά γι’  αυτούς, μα την αποδίδω σ’ ένα σύστημα που εσείς αυστηρά υιοθετήσατε, ο Θεός ξέρει για ποιους λόγους. Τον περασμένο χρόνο τέτοιον καιρό βρέθηκα στην Κέρκυρα και πολλές φορές μιλήσαμε με τον ΝΑΠε, για τον φίλο μας τον Κάλβο και για την περιπατητική φιλοσοφία του και ήπιαμε ακόμα στην υγειά σας μες την ίδια κάμαρα και στο ίδιο τραπέζι, όπου τόσες φορές ανταμωθήκαμε σε αδερφικό συμποσιασμό.

Η ευκαιρία που μου δίνει ο φίλος μου κύριος Σοφοκλής Τσαλίκης, που μπορεί να τον έχετε γνωρίσει στην Κέρκυρα, πηγαίνοντας κατ’ ευθείαν στο Λονδίνο, είναι πολύ όμορφη, για να την αφήσω να περάσει, χωρίς να σας κάνω να πάρετε με το χέρι του ένα γράμμα με τα νέα μου.

*

Σε μια άλλη άκρως ενδιαφέρουσα επιστολή, ο φίλος του Κάλβου Ιωάννης Σταματέλος γράφει προς τον Σπυρίδωνα Δε Βιάζη, στις 8 Φεβρουαρίου 1881:

(…) ανέγνων μετ’ ευχαριστήσεως την βιογραφίαν του μακαρίτου φίλου μου Κάλβου, μεθ’ ου ευτύχησα να συνευωχήσω ποτέ εν Κερκύρα εις τον οίκον του μακαρίτου συμπολίτου μου Αθανασίου Πολίτου, καθηγητού της Χημείας. Πολλάκις ο Κάλβος μοι αφηγήθη τα δεινοπαθήματα του βίου του και με έλεγεν ότι αλλαχού δεν εύρισκεν ανακούφισιν και παρηγορίαν ειμή εις τας μαλακάς αγκάλας των Ελικωνιάδων παρθένων, μεθ’ ων αδιαλείπτως έχαιρε να συνδιαιτάται.

Ευτυχώς που σώθηκαν τα γράμματα του Δε Ρώσση και του Σταματέλου – αλλιώς θα μέναμε με τη λανθασμένη εντύπωση ότι ο Κάλβος ήταν κανένας απόκοσμος μισάνθρωπος, χωρίς φίλους, χωρίς κοινωνική ζωή, χωρίς καμιά χαρά – ένα ρομπότ του σπουδαστηρίου. Αλλά, καθόλου έτσι δεν ήταν ο Κάλβος. Μπορεί να μην ήταν κανένας μεγάλος γλεντζές και καλοζωιστής, αλλά δεν έλεγε όχι στην καλή παρέα και το κρασάκι – όπως κάθε φυσιολογικός άνθρωπος.  Σημειωτέον ότι ο Σολωμός, παρ’ όλη τηνκοινωνική ζωή που είχε, έπινε μόνος – και έγινε αλκοολικός.

Αλλά το πιο σκανδαλιστικό και ενδιαφέρον είναι αυτή η αδιάλειπτος συνδιαίτησίς του με τις Ελικωνιάδες παρθένες – δηλαδή με την ποίηση. Ο Κάλβος διάβαζε πάντοτε ποίηση, αυτό είναι κάτι περισσότερο από βέβαιο. Έγραφε, όμως;

*

9 Δεκεμβρίου 1852, ο Ανδρέας Κάλβος, σε ηλικία 60 ετών, αναχωρεί με προορισμό την Αγγλία. Μη θέλοντας να ξεπουλήσει σε εξευτελιστική τιμή τη βιβλιοθήκη του, πήρε σχεδόν όλα τα βιβλία του μαζί του.

Πηγή: Ο Κάλβος στην Κέρκυρα | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Τα (περισσότερα) του ποστ, από το βιβλίο του Λεύκιου Ζαφειρίου.

*

Ανεπεξέργαστες σημειώσεις, από το βιβλίο του Σωκράτη Καψάσκη:

Ο Κάλβος (…) «όπως και τόσοι άλλοι πολίτες της Επτανήσου, έτσι κι αυτός παραγκωνίστηκε και αγνοήθηκε από το καθεστώς (…) Είναι γεγονός ότι εμποδίστηκε να αναπτύξει τις δυνατότητές του στο επίπεδο της πανεπιστημιακής διδασκαλίας και ότι η προσφορά του στην ποίηση αποσιωπήθηκε σκόπιμα, εξαιτίας μικρόψυχων σκοπιμοτήτων και σ’ ένα πνεύμα επίδειξης της προτίμησης ενός δημιουργού έναντι κάποιου άλλου στο εσωτερικό ενός παντοδύναμου κύκλου»

«Είναι πιθανό πως στην Κέρκυρα, από κάποια στιγμή και μετά, ο Κάλβος πρέπει να ένοιωσε μέσα του το συναίσθημα της αποτυχίας»

Λόγοι: ψυχρή υποδοχή της ποίησής του
Αποτυχία να διοριστεί σε μόνιμη βάση καθηγητής στην Ιόνιο Ακαδημία
Αποτυχία για προσωπική κοινωνική καταξίωση
Αδυναμία κατάθεσης της ατομικής συνεισφοράς στην προσπάθεια του γένους

….
Μέσα στην εκκωφαντική σιωπή της αναγγέλλονται θριαμβευτικά οι θορυβώδεις αγγελίες βράβευσης όλων εκείνων που στην τελευταία εικοσαετία είτε τον μείωσαν είτε τον παραμέρισαν είτε τον αγνόησαν


Ένας ένας οι συνομίληκοι του ποιητή θα αποσυρθούν από την ενεργό δράση (βραβευόμενοι) οι μικρότεροι… αγνοούν περίπου ολοκληρωτικά το ποιητικό έργο του Κάλβου και τις αλλοτινές δυνατότητές του ως εκπαιδευτικού


«Αναλογίζομαι με τρόμο ποιο θα ήταν το τέλος του βίου του αν δεν υπήρχε η Καρλότα Αυγούστα Wadams»


«…να τονίσουμε το χαρακτηριστικό στοιχείο της ζωής του Ανδρέα Κάλβου: την απουσία της σταθερότητας»

«Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως όλα τα πρόσωπα που συναντούν τον Κάλβο, μέλη της οικογένειά του και άλλοι φίλοι, μοιάζει σαν να εξαφανίζονται κάποια στιγμή από τη ζωή του σαν σκιές. Μητέρα, πατέρας, ο αδελφός, η γυναίκα του, παιδικοί φίλοι, εφηβικοί έρωτες, φίλοι και συναγωνιστές, όλοι φαίνονται να εξαφανίζονται ή σαν να τους αποδιώχνει ο ίδιος. Είναι πολλές οι περιπτώσεις … στις οποίες οι αλληλογράφοι του διαμαρτύρονται για την αμέλειά του (ή την άρνησή του) ν’ απαντήσει στα γράμματά τους.

Εκτός από πατρίδα και γλώσσα, σημειωτέο, είναι βέβαιο ότι ο Κάλβος στερείται κι ενός μεγάλου αριθμού απαραίτητων αγαθών, όπως οικογένεια, ομοιογένεια και σταθερότητα εκπαίδευσης, μονιμότητα κατοικίας, επαγγελματική εξασφάλιση, ιδιοκτησία προσωπικών αντικειμένων, προοπτική μέλλοντος»

«…η βαθύτατη μοναξιά του και η ανυπαρξία κάποιου φίλου στον οποίο θα μπορούσε να ανοίξει την καρδιά του» (σημ: ΠΡΙΝ έρθει στην Ελλάδα). «Το αίσθημα της μοναξιάς μπορεί να μην ανταποκρίνεται σε μια αντικειμενική πραγματικότητα, αλλά το ουσιαστικό είναι η αποκάλυψη ότι αυτή η εκτίμηση είναι εδραιωμένη μέσα του»

«Ο Κάλβος, σε ώρα κορύφωσης ενός προσωπικού αδιεξόδου, … επένδυσε όλες τις ελπίδες του στην υπηρεσία της νεότητος με την εκπαίδευση …αρνήθηκε τη βοήθεια της ποίησης… προς το τέλος του βίου του, ξαναβρήκε ένα άλλο βοήθημα, που τον στήριξε τόσο πολύ όσο και στη νεανική του ηλικία, την παντοδυναμία του έρωτα»

«Η Charlotte Augusta Wadams έφτασε στην Κέρκυρα το καλοκαίρι του 1846 κι ανέλαβε τη διεύθυνση του κυβερνητικού «Σχολείου δια Κυρίας». Δε γνωρίζουμε τίποτα για το άτομό της, και ελάχιστα για τη φύση του σχολείου όπου δίδασκε. Ακόμα, δε γνωρίζουμε το χρόνο της πρώτης γνωριμίας τους και το είδος των σχέσεων που αναπτύχθηκε μεταξύ τους» Ήταν 34 ετών όταν ήρθε, 40 όταν έφυγε με το 60άρη Κάλβο, το Νοέμβριο του 1852. Ποιος ο λόγος της κοινής τους απόφασης να εγκαταλείψουν την Κέρκυρα;

(για τα τελευταία χρόνια στην Κέρκυρα) «Το μόνο που διασώθηκε είναι ελάχιστες μαρτυρίες τρίτων. Δε βρέθηκε τίποτα γραμμένο από το χέρι του, νεότερα ποιήματα ή έστω σχεδιάσματα ποιημάτων…

«Εκείνο που γνωρίζουμε είναι ότι μια πιθανή μεταστροφή της πολιτικής στάσης του θα μετέβαλλε σημαντικά προς το καλύτερο τις πολύ περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες των γηρατειών του. Κάτι τέτοιο όμως δεν αναφέρεται πουθενά. …η απόσχισή του από τον κύκλο των μεταρρυθμιστών τον απομόνωσε οριστικά και από την τελευταία ομάδα με την οποία συνεργάστηκε, έστω και σε περιορισμένο επίπεδο»

«…το καλοκαίρι εκείνο του 1852, μέσα στην καρδιά του Κάλβου εξαντλήθηκε η ελπίδα για μια αλλαγή της ζωής του και για μια αλλαγή πολιτική και εθνική. … ένιωσε πως νικήθηκε από τους ανθρώπους που τον πολέμησαν στα είκοσι έξι χρόνια της παραμονής του στην πατρίδα, και η αναχώρησή του καταγράφεται ως η τελευταία πράξη απελπισίας και αγωνίας του για το μέλλον της πατρίδας του…»

«η δημοτικότητα του Κάλβου ως ποιητή υπέφερε από τη διακοπή της ποιητικής παραγωγής του»

(…) “μετά την άφιξη του ποιητή στην Κέρκυρα, ένα σκοτάδι αρχίζει να πέφτει πάνω στο έργο του, καθώς δεν παρατηρείται καμιά κριτική αποτίμηση από τους πνευματικούς ανθρώπους των νησιών. Μέχρι τη δεκαετία του 1880, ούτε μια κριτική μελέτη δε γράφεται για τον Κάλβο στα Επτάνησα”

(«…ποτέ δεν έπαψε να σκέφτεται και να δρα σαν ένα κοινωνικό άτομο… ποτέ δεν απογοητεύτηκε και ποτέ δεν αρνήθηκε τη συμμετοχή του…»)

*

Υστερόγραφο: Για τον Ανδρέα Κάλβο έχω κάνει μια σειρά αναρτήσεων, οι οποίες συναποτελούν μιαν, ας πούμε, μονογραφία. Εν όψει του μελλοντικού e-book, το οποίο όμως απαιτεί αρκετή δουλειά εξαρχής, οπότε παραμένει ασαφής προοπτική, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να βρει τα κείμενα στην καλύβα ψηλά στο βουνό. 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s