Θεσσαλονίκη

Πολιτικές δολοφονίες και εκτελέσεις στη Θεσσαλονίκη 

Αυθαίρετα, ίσως, νομίζω ότι το νήμα πρέπει ν’ αρχίσει να ξετυλίγεται από τα 1876, με την περίφημη «σφαγή των προξένων» την οποία ακολούθησε η εκτέλεση με απαγχονισμό στην πλατεία Ελευθερίας έξι ενόχων επιλεγμένων από την οθωμανική πλέμπα της πόλης – ενώ οι πραγματικοί ένοχοι, πρωτίστως οι ηθικοί αυτουργοί της, σημαίνοντα πρόσωπα της κυρίαρχης Οθωμανικής κοινότητας, παρέμειναν στο απυρόβλητο (1)

ΣφαγήΠροξένων

Η επόμενη διάσημη δολοφονία, του βασιλιά Γεωργίου Α’, έγινε στα 1913, ενώ η Θεσσαλονίκη ήταν πλέον πόλη του Βασιλείου της Ελλάδος (2).georgios03Για τη δολοφονία του Γεωργίου  έχουν γραφτεί άπειρες σελίδες – και εξακολουθούν να γράφονται (3).  Εκείνο το οποίο συνήθως δεν αναφέρεται είναι η άμεση επιτόπου δολοφονία κάποιων  άτυχων Οθωμανών και Εβραίων, από τους Έλληνες χωροφύλακες και στρατιώτες (4).

Από τη σφαγή των προξένων μέχρι τη δολοφονία του Γεωργίου Α’ και των ανθρώπων που πήγαν μαζί του, η Θεσσαλονίκη υπήρξε τάχα μια ήσυχη πόλη, χωρίς πολιτικές δολοφονίες;

Βαλκανικός εθνικισμός στην Οθωμανική Θεσσαλονίκη

Αν υποθέσατε πως όχι, υποθέσατε σωστά.

280px-Guadalkivir_solunΗ πλέον εντυπωσιακή ενέργεια ήταν στα 1903 οι βομβιστικές επιθέσεις των «βαρκάρηδων της Θεσσαλονίκης», οι οποίοι περιγράφονται ως «Βούλγαροι αναρχικοί», και οι οποίοι πυρπόλησαν  το επιβατικό πλοίο γαλλικών συμφερόντων Γουαδαλκιβίρ, που εκτελούσε το δρομολόγιο Θεσσαλονίκης – Κωνσταντινούπολης, ανατίναξαν μια οθωμανική τράπεζα και την παρακείμενη γερμανική λέσχη, επιχείρησαν ανεπιτυχώς να εκτροχιάσουν το τραίνο που ερχόταν από την Πόλη, χτύπησαν ξενοδοχεία και καφενεία, ενώ απέτυχαν να ανατινάξουν το τηλεγραφείο και το Ελληνικό Προξενείο.  Η εντυπωσιακή και εξαιρετικά καλά οργανωμένη δράση των «βαρκάρηδων» είχε ως αποτέλεσμα πάνω από πενήντα θύματα – και η αντίδραση των Οθωμανικών αρχών υπήρξε ανάλογη: συνελήφθησαν εκατοντάδες ύποπτοι, ώσπου ως ένοχοι προσδιορίστηκαν δώδεκα. Οι έξι από αυτούς είχαν ήδη σκοτωθεί, δύο είχαν διαφύγει και τέσσερις παραπέμφθηκαν σε δίκη και εκτελέστηκαν (5). Τα κίνητρα  των «βαρκάρηδων» ήταν (από ό,τι μπορούμε να καταλάβουμε) ένα αμάλγαμα εθνικισμού και αναρχισμού βουλγαρικού τύπου – αν και δεν λείπουν και διαφορετικές εκδοχές (6, 7)  οι οποίες, ωστόσο, μοιάζουν τραβηγμένες από τα μαλλιά.

Αλλά υπήρξαν κι άλλες δολοφονίες ή δολοφονικές απόπειρες στην Οθωμανική Θεσσαλονίκη.

  • 22 Φεβρουαρίου 1908, δολοφονία Θεόδωρου Ασκητή, διερμηνέα του ελληνικού προξενείου, αποδιδόμενη σε Βούλγαρους (8)
  • Μάιος 1908, δολοφονία του διευθυντή της αστυνομίας Αβδουλάχ Μπέη, από τους Νεότουρκους (9)
  • 1909 και 1911, απόπειρες δολοφονίας του Κεμάλ (μετέπειτα Ατατούρκ) από τους φενταγίν του νέο-τουρκικού κομιτάτου (10)

Υποθέτω ότι ο κατάλογος των δολοφονιών κατά την Οθωμανική περίοδο της Θεσσαλονίκης  δεν είναι πλήρης.

Εθνικισμός, εθνικός διχασμός  και ταξική πάλη

Όπως είδαμε οι πολιτικές δολοφονίες στην ελληνική Θεσσαλονίκη εγκαινιάστηκαν με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο, τη δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου Α’. Στη συνέχεια (13 Ιουνίου 1917) καταγράφεται η εκτέλεση μετά από μια προσχηματική δίκη  του Σέρβου συνταγματάρχη Ντραγκουντίν Δημητρίεβις (Άπις) και άλλων επτά Σέρβων αξιωματικών.dragutin-dimitrijevic-apis-1915Η εκτέλεση αυτή είχε ευρύτερες Βαλκανικές και Ευρωπαϊκές διαστάσεις, καθώς ο Άπις και η ομάδα του είχαν εμπλοκή στη δολοφονία του βασιλιά Αλέξανδρου Οβράνοβιτς (1903) αλλά και του διαδόχου της Αυστορουγγαρίας Φερδινάνδου στο Σεράγεβο (1914), γεγονός που στάθηκε η αφορμή της έναρξης του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου (11)

Ακολουθούν πέντε πολιτικές δολοφονίες σχετιζόμενες με τη διαμάχη Βενιζελικών και Βασιλικών, σε τρεις διαφορετικές περιστάσεις, από την 1ηως την 8η Νοεμβρίου 1920 (9).

Τα επόμενα χρόνια καταγράφονται πολιτικές δολοφονίες ταξικής φύσης: Το Μάρτη του 1923, ένας εργάτης πυροβολείται μέσα στο 3ο Αστυνομικό Τμήμα από έναν ανθυπασπιστή. Το Φεβρουάριο του 1927 σκοτώνεται από πυροβολισμό ένας εργάτης σε καπνεργοστάσιο υπό κατάληψη . Ήταν οι κορυφώσεις μιας εξαιρετικά βίαιης περιόδου στη Θεσσαλονίκη, όπου η καταστολή του εργατικού κινήματος εκ μέρους των αρχών γινόταν με ξυλοδαρμούς, μαστιγώσεις, κουρέματα και διαπομπεύσεις στους δρόμους της πόλης. Τον Αύγουστο του 1932 γίνεται έφοδος της αστυνομίας στο Εργατικό Κέντρο και σκοτώνεται μέσα σ’ αυτό ένας εργάτης. Το Φεβρουάριο του 1933, σε συμπλοκή εργατών και αστυνομικών στο Ενωτικό Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης σκοτώνονται  8 εργάτες, Έλληνες και Εβραίοι (9). Οι επόμενες δολοφονίες εργατών θα καταγραφούν το Μάιο του 1936, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Ταυτόχρονα με την ταξική πάλη της εποχής, η Θεσσαλονίκη παρέμενε πεδίο δράσης του Βαλκανικού εθνικισμού: Το Σεπτέμβριο του 1927 συλλαμβάνονται τρεις Βούλγαροι που είχαν σκοπό να βάλουν βόμβες στη Διεθνή Έκθεση και άλλους στόχους στην πόλη. Δικάζονται και δύο από αυτούς εκτελούνται, τον Μάιο της επόμενης χρονιάς (12).  Την ίδια χρονιά, σύμφωνα με τον Τάσο Κωστόπουλο, εκτελέστηκαν πίσω από το Γεντί Κουλέ τρεις (;) χωρικοί από την Ιτιά και την Παλαίστρα της Φλώρινας, σε μια υπόθεση που ξεκίνησε με ρίψη χειροβομβίδων σε καφενείο της Φλώρινας (13).  Τον Αύγουστο του 1933 η Θεσσαλονίκη γίνεται ο τόπος όπου λύνουν δυο Αλβανοί τις πολιτικές τους διαφορές: πέντε πυροβολισμοί από τον Ιμπραήμ Σέλι στον Χασάν Μπέη Πρίστινα, ιδιοκτήτη του κτηρίου της Σχολής Τυφλών (9).

http---www.nlg.gr-digitalnewspapers-ns-..%5Coutput-124_-1_52883.pdf - Adobe Reader

Αλλά και ο εμπρησμός της Εβραϊκής συνοικίας του Κάμπελ (29 Ιουλίου 1931) από τους τραμπούκους της 3Ε (Εθνική Ένωσις Ελλήνων) είχε δυο νεκρούς – ο ένας ήταν ο Έλληνας φούρναρης Λεωνίδας Παπάς, που σκοτώθηκε από πυροβολισμό καθώς προσπαθούσε να προστατεύσει τους Εβραίους φίλους του (14).

Η διαμάχη των Βενιζελικών με τους Βασιλικούς, που είχε δώσει πέντε νεκρούς στη Θεσσαλονίκη στα 1920, έχει άλλο ένα θύμα δεκαπέντε χρόνια μετά: στις 15 Απριλίου εκτελείται ο επίλαρχος Στυλιανός Βολάνης, εξαιτίας της συμμετοχής του στο βενιζελικό κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935. Ήταν ο ένας από τους τρεις κινηματίες που εκτελέστηκαν  (15).

Ο πικρός Μάης της εργατικής Θεσσαλονίκης

Υπάρχουν πολλές περιγραφές για τις μέρες εκείνες (16). Εδώ θα περιοριστούμε στην καταγραφή των θυμάτων.

Στις 6 Μαΐου γίνονται συμπλοκές μεταξύ απεργών εργατών και μελών της 3 Ε, αλλά και μεταξύ εργατών και αστυνομικών. Υπάρχουν αρκετοί τραυματίες, αλλά όχι νεκροί. Το ίδιο και στις 8 Μαϊου. Την επόμενη μέρα όμως η αστυνομία ρίχνει στο ψαχνό, με αποτέλεσμα 280 τραυματίες και 11 νεκρούς:

  • Τάσος Τούσης, αυτοκινητιστής (17)
  • Αναστασία Καρανικόλα, καπνεργάτρια. Είναι η πρώτη γυναίκα που υπήρξε θύμα πολιτικής δολοφονίας στη Θεσσαλονίκη.
  • Ιντογιάκο Σένορ, επινικελωτής.
  • Γιάννης Πανόπουλος, εργάτης βιοτεχνίας.
  • Δημήτρης Λαϊλάνης ή Λάινας, υποδηματεργάτης.
  • Ευθύμιος Αδαμαντίου, υποδηματεργάτης.
  • Ευάγγελος Χάλης, καπνεργάτης.
  • Σταύρος Διαμαντόπουλος.
  • Μανώλης Ζαχαρίου.
  • Σαλβατόρ Ματαράσο, ιδιωτικός υπάλληλος.
  • Δημήτριος Αγλαμίδης, σιδεράς.

ContentSegment_18069207$W800_H_R0_P0_S1_V1$JpgΟι δυο υποδηματεργάτες ήταν 17 και 18 ετών αντίστοιχα. Η Αναστασία Καρανικόλα ήταν στα 23, μητέρα ενός παιδιού. Οι υπόλοιποι δολοφονημένοι  της 9ης Μαΐου ήταν ως 26 ετών, με εξαίρεση τον Τάσο Τούση που βρισκόταν στα τριάντα.

Γερμανική Κατοχή

Τίποτα απ’ όσα συνέβησαν ως την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς δε μπορεί να συγκριθεί με το όργιο του θανάτου που σκέπασε, εξαιτίας τους, την πόλη. Πρέπει να πάμε πίσω στα 1821 για να συναντήσουμε κάτι αντίστοιχο, με την εκδικητική σφαγή και τον εξανδραποδισμό της ελληνικής κοινότητας της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς (18).

Η Γερμανική θηριωδία της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη έχει να κάνει:587FC7C87CF18D7E2BB2D0D8F56701BE

  • Με τον αφανισμό της Εβραϊκής κοινότητας της πόλης (19). Το 96% των μελών της Εβραϊκής κοινότητας μεταφέρθηκαν στο Άουσβιτς, συνολικά 46.091 άνθρωποι, για να επιστρέψουν μόνο 1950.germans_thess
  • Με τις εκτελέσεις πατριωτών που είχαν (ή ήταν ύποπτοι για) αντιστασιακή δράση, αλλά και με τη μαζική δολοφονία ομήρων, ως αντίποινα. Το 1941, ξεκινώντας από τις 19 Αυγούστου, εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς τριάντα πολίτες, ενώ αναφέρεται (από τον Μανώλη Γλέζο) η εκτέλεση 30 ομήρων στις 28 Δεκεμβρίου. Το 1942 οι εκτελέσεις φτάνουν τις 161, ενώ αναφέρεται και η εκτέλεση 57 ομήρων στο στρατόπεδο Παύλου Μελά. Το 1943 εκτελέστηκαν 188 πολίτες, ενώ αναφέρεται η εκτέλεση 50 ομήρων στη Μίκρα. Το 1944 εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς 383 πολίτες και 270 όμηροι. Με βάση αυτά τα στοιχεία οι Γερμανοί ευθύνονται για 1169 εκτελέσεις στην πόλη της Θεσσαλονίκης, κατά τη διάρκεια της Κατοχής (20).
  • Με τη μαζική δολοφονία του πληθυσμού στο Χορτιάτη (149 νεκροί – 21)
  • Με τη δράση των πάσης φύσεως Ελλήνων δοσιλόγων και συνεργατών, οι οποίοι δρούσαν με την κάλυψη των Γερμανών και εν πολλοίς (αλλά όχι αποκλειστικά) για λογαριασμό τους (22). Τα θύματά τους είναι πολλές δεκάδες, αλλά δεν μπορεί κανείς να καταλήξει εύκολα σε κάποιο, ενδεικτικό έστω, αριθμό.

Την εικόνα συμπληρώνουν οι δολοφονίες αντεκδίκησης από τον ΕΛΑΣ και την ΟΠΛΑ, που αφορούσαν δοσιλόγους της παραπάνω κατηγορίας, αλλά και «αντιδραστικούς», ενώ αναφέρεται από τον Στίνα και μια δολοφονία κομμουνιστή άλλης ιδεολογικής κατεύθυνσης από εκείνη του ΚΚΕ. Οι δολοφονίες αυτής της κατηγορίας συνεχίστηκαν και μετά την αποχώρηση των Γερμανών, τους δυο μήνες της «εαμοκρατίας» στη Θεσσαλονίκη (Νοέμβριος – Δεκέμβριος 1944) και λίγο αργότερα. Υπάρχουν πολλές μεμονωμένες αφηγήσεις και μαρτυρίες σχετικά, συνήθως από Θεσσαλονικιούς λογοτέχνες και συγγραφείς, αλλά και πάλι δεν μπόρεσα να εντοπίσω κάποια εργασία που να αναφέρεται τεκμηριωμένα σε συγκεκριμένο αριθμό θυμάτων.

Μετά την Κατοχή, Εμφύλιος

Μετά την Κατοχή και τη σύντομη «εαμοκρατία» αρχίζει στη Θεσσαλονίκη μια νέα, αιματηρή και πάλι, περίοδος, που κορυφώνεται παράλληλα με την τελευταία φάση του Εμφυλίου.

Κατά τη διάρκεια του 1945 δολοφονούνται από παρακρατικούς ή «αγνώστους», σε διάφορες περιστάσεις, τουλάχιστον 12 αριστεροί (23). Στις 12 Αυγούστου εκτελέστηκαν  στο Επταπύργιο 8 «Οχρανίτες», με δράση στην Κατοχή. Παράλληλα ξεκίνησαν οι εργασίες του Ειδικού Δικαστηρίου Θεσσαλονίκης, το οποίο καταδίκασε 99 δoσιλόγους σε θάνατο, μέχρι που διακόπηκαν οι εργασίες του. Αναφέρεται ότι οι περισσότεροι από τους καταδικασμένους γλίτωσαν την εκτέλεση, αλλά δεν προσδιορίζεται πόσοι ήταν αυτοί (24)

assets_LARGE_t_420_145335

Την 1η Ιουλίου 1946 ιδρύθηκε το Έκτακτο Στρατοδικείο Θeσσαλονίκης. Τα επόμενα χρόνια θα ήταν ο βασικός μηχανισμός για τις δεκάδες εκτελέσεις που έγιναν στην πόλη, στα πλαίσια του Εμφυλίου. Μέχρι το τέλος του 1946 καταδικάστηκαν σε θάνατο 3 αριστεροί, ένας νεαρός παρακρατικός και 13 λιποτάκτες από το στρατό, ενώ καταγράφεται ένας ακόμα φόνος από παρακρατικούς (25). Λίγο μακρύτερα, στα Γιαννιτσά, εκτελείται η Ειρήνη Γκίνη και άλλοι έξι του ΝΟΦ (26) ενώ μέσα στην πόλη ξεκινάει τη δράση της η «στενή» Λαϊκή Αυτοάμυνα . Η δράση αυτής της ομάδας ξεκίνησε με τη δολοφονία του μοιράρχου Κουφίτσα (6 Οκτωβρίου 1946) και συνεχίστηκε ως τις 30 Απριλίου 1947, με την επίθεση στους αεροπόρους. Ο απολογισμός της ΟΠΛΑ Θεσσαλονίκης ήταν  13 νεκροί. Μετά τη μεγάλη δίκη της οργάνωσης, εκτελέστηκαν 47 μέλη της, σε τρεις διαφορετικές ημερομηνίες (17, 21 και 23 Οκτωβρίου 1947). Δυο ακόμα μέλη της ΟΠΛΑ είχαν χάσει τη ζωή τους νωρίτερα (27).  Δυο μέρες μετά την τελευταία μαζική εκτέλεση των μελών της ΟΠΛΑ, στις 25 Οκτωβρίου, αναγγέλλεται η εξάρθρωση μιας άλλης παράνομης οργάνωσης του ΚΚΕ στη Θεσσαλονίκη, της ΜΛΑ – Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνα (28). Από τους 72 κατηγορουμένους καταδικάστηκαν σε θάνατο οι 30 και από αυτούς εκτελέστηκαν οι 19, σε δύο ομάδες (16 και 18 Δεκεμβρίου 1947).

Από παρακρατικούς δολοφονήθηκαν εντός του 1947 τουλάχιστον 4 αριστεροί μέσα στην πόλη, ενώ έγιναν μερικές ακόμα εκτελέσεις πέρα από τις 66 των δυο μεγάλων ομάδων (ΟΠΛΑ και ΜΛΑ) που εξαρθρώθηκαν.

schubert_konstantinidis

Στις 23 Οκτωβρίου 1947 εκτελείται ένας από τους μεγαλύτερους εγκληματίες της Κατοχής, ο Γερμανός Σούμπερτ (29)

Ο απολογισμός του 1947 περιλαμβάνει μια ακόμα «μεγάλη» πολιτική δολοφονία, του Γιάννη Ζεύγου, στις 20 Μαρτίου, στην οδό Αγίας Σοφίας (30)

z1_s

Το Φεβρουάριο του 1948 εκτυλίχτηκε ένα από τα πιο περίεργα συμβάντα του Εμφυλίου: ο βομβαρδισμός της Θεσσαλονίκης από τον ΔΣΕ (31). Ο απολογισμός ήταν τραγικός: 7 νεκροί πολίτες και δέκα τραυματίες. Συνελήφθησαν 128 αντάρτες, ανάμεσά τους αρκετές γυναίκες, διαπομπεύτηκαν στους δρόμους της πόλης , 52 από αυτούς καταδικάστηκαν σε θάνατο και στις 24 Μαρτίου εκτελέστηκαν. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι ο βομβαρδισμός δεν ήταν απλά μια αποσπασματική ενέργεια εντυπωσιασμού: το σχέδιο προέβλεπε και τολμηρές ενέργειες κομάντο μέσα στην πόλη – οι οποίες όμως δεν έγιναν ποτέ. Ωστόσο οι μαχητές του ΔΣΕ επέμειναν στην επιδίωξή τους να μεταφέρουν τον Εμφύλιο μέσα στη Θεσσαλονίκη: Στις 18 Μαρτίου έγινε προσπάθεια μεταφοράς χειροβομβίδων με βάρκες στο Φάληρο (4 νεκροί αντάρτες),  το ίδιο βράδυ συμπλοκή στην Καλλιθέα (2 νεκροί αντάρτες), στις 27 Μαρτίου έγινε επίθεση σε περίπολο χωροφυλακής στην Τριανδρία (δυο νεκροί, τρεις τραυματίες), στις 30 Μαρτίου επίθεση στο ΑΤ Νεαπόλεως (ένας μοίραρχος νεκρός). Στο μεταξύ, εξακολούθησαν να ανακαλύπτονται από την Ασφάλεια κρησφύγετα και γιάφκες με αποθηκευμένο οπλισμό, ενώ στις 6 Μαΐου εκτελούνται έντεκα ακόμα καταδικασμένοι στο Επταπύργιο (32)

Untitled-7_256Αλλά η πιο εντυπωσιακή είδηση του Μαΐου 1948 στη Θεσσαλονίκη, η οποία τράβηξε αμέσως το διεθνές ενδιαφέρον, ήταν η δολοφονία του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ (33).

Στο μεταξύ, το ΚΚΕ συνέχιζε τις απεγνωσμένες προσπάθειές του (δυο ατυχείς  ένοπλες συμπλοκές και η εξόντωση του «αρχηγού των σαμποτέρ» το Νοέμβριο, μια πετυχημένη δολοφονική επίθεση στην Τούμπα με τέσσερις νεκρούς) με αποκορύφωμα το δεύτερο βομβαρδισμό της Θεσσαλονίκης, τα Χριστούγεννα του 1948- αυτή τη φορά από το Φίλυρο: μια γυναίκα νεκρή από τις εκρήξεις καθώς και τρεις αντάρτες, ενώ 23 συνελήφθησαν ή παραδόθηκαν. Οι τελευταίες ενέργειες έγιναν στις αρχές του ’49: Εισβολή στο Χαριλάου (ένας λοχίας νεκρός), στο Βότση (ένας νεκρός χωροφύλακας), στην Τριανδρία (ένας νεκρός από κάθε πλευρά) και, τέλος, επίθεση στο ΑΤ Βάρνας, στις 23 Φεβρουαρίου 1949 (τέσσερις αντάρτες νεκροί). Μετά από αυτές τις τελευταίες επιθέσεις η Θεσσαλονίκη περίμενε τη λήξη του των μαχών στο Γράμμο, ενώ τα στρατοδικεία εξακολουθούσαν το έργο τους, αν και οι εκτελέσεις μειώθηκαν σε αριθμό, σε σύγκριση με τα δύο προηγούμενα χρόνια: 21 συνολικά για το 1949, με την τελευταία εκτέλεση να γίνεται στις 7 Σεπτεμβρίου (34).

Από τον Εμφύλιο ως τη Χούντα

Ο Εμφύλιος τελείωσε, αλλά… όχι ακριβώς. Το υπογράμμισε αυτό δραματικά η πιο άδικη ίσως εκτέλεση που έγινε μετά τη λήξη των μαχών στο Γράμμο: του 23χρονου Νίκου Νικηφορίδη, ο οποίος εκτελέστηκε στις 5 Μαρτίου 1951 στο Επταπύργιο, επειδή είχε αναπτύξει δράση «για την ειρήνη».σάρωση0022Η εκτέλεση αυτή ήταν ουσιαστικά μια εκδικητική δολοφονία, επειδή ο Νικηφορίδης δεν δήλωσε «μεταμέλεια», όπως έκαναν οι υπόλοιποι συγκατηγορούμενοί του. Μαζί του  εκτελέστηκαν έξι κατάδικοι αντάρτες του ΔΣΕ, που παρέμεναν ως τότε στο Γεντί Κουλέ (35)

Στις 5 Απριλίου 1951 εκτελούνται δύο ακόμα κατάδικοι. Μια εκτέλεση γίνεται στα 1953 και έξι στα 1954. Κι εκεί που όλα φαίνονται ήσυχα, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου του 1961, στις 26 Οκτωβρίου, ένας χωροφύλακας πυροβολεί πισώπλατα στο κεφάλι τον Στέφανο Βελδεμίρη, γραμματέα της νεολαίας της ΕΔΑ, ενώ μοίραζε προεκλογικές προκηρύξεις, στο συνοικισμό Επταλόφου. Ο δολοφόνος καταδικάστηκε – και έμεινε δυο χρόνια στις Αγροτικές Φυλακές (36).

Αλλά η πιο μεγάλη πολιτική δολοφονία της εποχής στη Θεσσαλονίκη ήταν του Γρηγόρη Λαμπράκη (37) Δυστυχώς δεν ήταν η τελευταία πολιτική δολοφονία στην πόλη (38): Αμέσως μετά τη χούντα της 21ης Απριλίου δολοφονήθηκε στο ΑΤ Χαριλάου ο Βασίλης Μαυροδημήτρης, και η μακάβρια διαδοχή έκλεισε με τον Γιάννη Χαλκίδη (5 Σεπτεμβρίου 1967, δολοφονήθηκε από αστυνομικούς) και τον Γιώργο Τσαρουχά, πρώην βουλευτή Καβάλας της ΕΔΑ (8 Μαΐου 1968, δολοφονήθηκε μέσα στο ανακριτικό γραφείο της ΚΥΠ, στο Γ’ Σώμα Στρατού, υποκύπτοντας σε βασανιστήρια).

Στις μέρες μας

Εξακολουθούν, σποραδικά, να γίνονται στη Θεσσαλονίκη δολοφονίες που πιθανόν να έχουν ρατσιστικά κίνητρα (39). Πολιτική θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η δολοφονία του ηλικιωμένου αντιστασιακού Τάσου Μαγλαρίδη από τα ΜΑΤ στη Νεάπολη Θεσσαλονίκης, κατά την παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου 1980 (40).

Nikos Leonidis funeral

Ωστόσο, μετά το 1975, οι πολιτικές δολοφονίες φαίνεται πως έχουν μεταναστεύσει επ’ αόριστον στην Αθήνα. Εκεί δολοφονήθηκαν από ένστολους οι Κουμής, Κανελλοπούλου, Καλτεζάς, Γρηγορόπουλος. Εκεί ξεδίπλωσαν το δολοφονικό τους ταλέντο οι εταίροι της 17Ν. Εκεί έχει διαπράξει δολοφονίες ο ναζιστικός υπόκοσμος.

Η Θεσσαλονίκη είναι πια μια ήσυχη πόλη, που αγνοεί την ίδια της την Ιστορία, καθώς πίνει χαλαρά τον καφέ της. Το μέλλον, αόρατον.

Σημειώσεις – παραπομπές

1.

Η σφαγή των προξένων στην Οθωμανική Θεσσαλονίκηhttps://panosz.wordpress.com/2011/01/19/thess/

2.

Η δολοφονία του βασιλιά Γεωργίου Α’

http://eglima.wordpress.com/2007/12/01/george_1/

3.

Σπύρος Κουζινόπουλος: Οι μεγάλες πολιτικές δολοφονίες στη Θεσσαλονίκη του 20ου αιώνα

http://www.biblionet.gr/book/192810/

4.

Στις 5.3.1913, ο Φ. Δραγούμης σημειώνει στο ημερολόγιό του:

Σκότωσαν τον βασιλιά (…) Στη Θεσσαλονίκη δεν διαταράχτηκε η τάξη εκτός από μερικούς σκοτωμούς Τούρκων και Εβραίων που τους έκαναν στο μέρος που έγινε η δολοφονία, οι χωροφύλακες και οι στρατιώτες, με το πρώτο σάστισμα…»

Γράφει ο Κ. Ρακτιβάν, υπουργός Δικαιοσύνης, αντιπρόσωπος της ελληνικής κυβέρνησης στη Μακεδονία:

Η μόνη δε λαβούσαν χώραν αταξία συνίστατο εις τους αμέσως μετά το έγκλημα, επιτόπου, επακολουθήσαντες φόνους (…) μωαμεθανών παρά των ημετέρων στρατιωτών και χωροφυλάκων, εν τη ιδέα ότι το κακούργημα είχε διαπραχθεί υπό Τούρκων.

Πηγή αναφορών: Γιώργος Αναστασιάδης, Το παλίμψηστο του αίματος. Πολιτικές δολοφονίες και εκτελέσεις στη Θεσσαλονίκη (1913-1968). Εκδ. Επίκεντρο, 2010, σελ. 58-9.

5.

Γιάννης Μέγας: Οι βαρκάρηδες της Θεσσαλονίκης. Η  αναρχική βουλγαρική ομάδα και οι βομβιστικές ενέργειες του 1903.

http://www.biblionet.gr/book/162082/%CE%9C%CE%AD%CE%B3%CE%B1%CF%82,%CE%93%CE%B9%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%82/%CE%9F%CE%B9%CE%B2%CE%B1%CF%81%CE%BA%CE%AC%CF%81%CE%B7%CE%B4%CE%B5%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7%CF%82

6.

Οι βαρκάρηδες, η μηδενιστική ομάδα της Θεσσαλονίκης 1898-1903

http://anarxeio.gr/contents/view/oi-barkarhdes-h-mhdenistikh-omada-ths-8essaloni

7.

http://www.youtube.com/watch?v=mm3DeB9nd1o

8.

Δολοφονία Θεόδωρου Ασκητή

http://eistorias.wordpress.com/2014/02/22/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CE%B7%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BF-22-%CF%86%CE%B5%CE%B2%CF%81%CE%BF%CF%85%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%85/

9.

Δολοφονία Αβδουλάχ Μπέη

http://www.eklogika.gr/newpedia/xronologio/

10.

Χρίστος Χριστοδούλου Μουσταφά Κεμάλ, ο βίος και η πολιτεία του στη Θεσσαλονίκη, εκδ. εξάντας, 12η έκδοση.

11.

Κ. Τομανάς, Χρονικό της Θεσσαλονίκης, 1975-1920, σελ. 232. Αναφέρεται από Γ. Αναστασιάδη.

12.

Οι βομβιστές της ΔΕΘ

http://www.iospress.gr/ios1997/ios19970921a.htm

13.

Αναφέρεται από Γ. Αναστασιάδη, σελ. 77-8.

14.

Κάμπελ

http://thess.gr/blog/2622

15.

Κίνημα 1ης Μαρτίου 1935

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AF%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B1_1%CE%B7%CF%82_%CE%9C%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%AF%CE%BF%CF%85_1935

16.

Μάης 1936

http://www.makthes.gr/filestore/docs/koukos/MAIS%2036%20Afieroma%2029-04-12.pdf

17.

Η φωτογραφία και το γλυπτό στο πάρκο

https://panosz.wordpress.com/2008/04/30/tasos_tousis/

18.

Η Θεσσαλονίκη το 1821

http://dipnosofistis.blogspot.gr/2011/03/1821.html

19.

Ολοκαύτωμα

http://www.jct.gr/holocaust.php

20.

Ο υπολογισμός των θυμάτων έγινε με βάση όσα αναφέρονται στο βιβλίο του Γ. Αναστασιάδη, σε διάφορα σημεία. Θα πρέπει να θεωρηθεί ως ενδεικτικός. Σε κάθε περίπτωση δεν περιλαμβάνει όσους έχασαν τη ζωή τους από άλλες αιτίες, που συνδέονται με τη Γερμανική  παρουσία στην πόλη, πχ τους θανάτους από υποσιτισμό ή απουσία περίθαλψης.

21.

Η σφαγή του Χορτιάτη

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%86%CE%B1%CE%B3%CE%AE_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%A7%CE%BF%CF%81%CF%84%CE%B9%CE%AC%CF%84%CE%B7

22.

Οι δωσίλογοι της Θεσσαλονίκης

https://panosz.wordpress.com/2011/10/15/civil_war-121/

23.

Ο αριθμός προκύπτει και πάλι από όσα αναφέρει στο βιβλίο του ο Γ. Αναστασιάδης.

24.

Όπως και στο προηγούμενο.

25.

Πολιτικές δολοφονίες και εκτελέσεις κατά το 1946

http://www.eklogika.gr/newpedia/xronologio/4/

26.

Ρουσίλβο

https://panosz.wordpress.com/2011/07/17/civil_war-112/

27.

Το αντάρτικο πόλης στη Θεσσαλονίκη

https://panosz.wordpress.com/2008/05/06/civil_war-5/

28.

Η Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνα (ΜΛΑ) της Θεσσαλονίκης

https://panosz.wordpress.com/2011/11/12/civil_war-120/

29.

Σούμπερτ

http://defenceline.gr/index.php/history/item/499-nazi-egklimata

30.

Η δολοφονία του Γιάννη Ζεύγου

http://www.sansimera.gr/articles/231

31.

Ο ΔΣΕ βομβαρδίζει τη Θεσσαλονίκη

https://panosz.wordpress.com/2009/10/26/civil_war-27/

32.

Τα στοιχεία περιέχονται στο βιβλίο του Γ. Αναστασιάδη, σελ. 242-5.

33.

Υπόθεση Πολκ

https://panosz.wordpress.com/2010/02/24/civil_war-44/

34.

Πληροφορίες από το βιβλίο του Γ. Αναστασιάδη, σελ. 263-5.

35.

Η δίκη και η εκτέλεση του Νίκου Νικηφορίδη

http://www.alterthess.gr/content/afieroma-2012-i-diki-kai-i-ektelesi-toy-nikoy-nikiforidi-1951

36.

Από το βιβλίο του Γ. Αναστασιάδη, σελ. 291-3.

37.

Γρηγόρης Λαμπράκης

https://panosz.wordpress.com/2013/05/20/grigoris_labrakis/

38.

Δολοφονίες τον καιρό της Χούντας

http://thehistoryofgreece.blogspot.gr/2013/09/1967_5.html

39.

Τα θύματα της Αστυνομίας

http://www.aksioprepeiakantoxh.com/thematikes/kratos-parakratos/arthra/240-ta-thimata-tis-astinomias.html

40.

Τάσος Μαγλαρίδης

http://www.24grammata.com/?p=43218 

Πηγή: Πολιτικές δολοφονίες και εκτελέσεις στη Θεσσαλονίκη | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

*

(Από τα σχόλια στην ανάρτηση της καλύβας)

Από το 1968 κοντεύει να περάσει μισός αιώνας. Και από το 1974 κάτι λιγότερο.

Κι όμως, η φιλολογία για την υποτιθέμενη ιδιαιτερότητα της Θεσσαλονίκης (=φοβική, πολιτικά συντηρητική, πόλη του εθνολαϊκισμού κλπ) βρίσκεται στο φόρτε της.

Ως βασικό αποδεικτικό επιχείρημα χρησιμοποιούνται οι «επώνυμες» δολοφονίες (Ζεύγος, Πολκ, Λαμπράκης, Τσαρουχάς) η σφαγή των εργατών του 1936, ενίοτε και ο εμπρησμός του Κάμπελ, ακόμα και η δολοφονία του Γεωργίου Α΄.

Έχω την εντύπωση ότι πρόκειται για έναν ακόμα μύθο, χωρίς ουσία.

Αν εξαιρέσουμε τη δολοφονία Πολκ, που είναι μοναδική στα ελληνικά χρονικά αν και τίποτα δεν αποκλείει ότι θα μπορούσε να συμβεί και αλλού, όλες οι άλλες μεγάλες πολιτικές δολοφονίες δεν έχουν κάτι το αποκλειστικό, που να αποδίδεται στην πόλη.

Ο Γεώργιος Α’ είχε υποστεί δολοφονική επίθεση στην Αθήνα (1898). Όπως και ο πρωθυπουργός Βενιζέλος, εξάλλου – ενώ είχε δολοφονηθεί κατά την ίδια χρονική περίοδο ο Ίων Δραγούμης.

Αντίστοιχο (ίσως χειρότερο) πογκρόμ με το Κάμπελ είχε υπάρξει νωρίτερα στην Κέρκυρα.

Αλλά και οι δολοφονίες στελεχών του ΚΚΕ δεν ήταν σπάνιες σε οποιοδήποτε άλλο μέρος (πχ Παπαρήγας, στην Αθήνα). Όσο για τη δράση των στρατοδικείων και των παρακρατικών μεταξύ 1946-49, που είχε ως αποτέλεσμα εκατοντάδες νεκρούς, τα πράγματα ήταν ακόμα πιο τραγικά πχ στην Πελοπόννησο, όπου εξοντώθηκε πλήρως (και με φυσική εξόντωση) η δύναμη του ΔΣΕ. Εκείνο που υπήρξε πολύ πιο έντονα στη Θεσσαλονίκη ήταν το αντάρτικο πόλης (ΟΠΛΑ, ΜΛΑ) και οι συνεχείς προσπάθειες για σαμποτάζ. Η διαφορά με το νότο εξηγείται ίσως λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας με τις κύριες δυνάμεις του ΔΣΕ, κυρίως όμως επειδή στην Αθήνα (και τις άλλες πόλεις του νότου) οι παράνομες οργανώσεις του ΚΚΕ είχαν ήδη εξαρθρωθεί πολύ νωρίτερα, συνήθως εντός του 1947. Και γιατί στην Αθήνα είχαν υπάρξει τα Δεκεμβριανά του ’44 και η αποξένωση του ΚΚΕ από μεγάλο μέρος του πληθυσμού, με αποτέλεσμα την πολιτική του καχεξία και την οργανωτική του συρρίκνωση.

Κι αν το τροχαίο του Λαμπράκη «απέτυχε» και αποκαλύφθηκαν οι ένοχοι (ίσως όχι όλοι…) υπήρξαν τουλάχιστον άλλα δύο τροχαία βουλευτών που εξακολουθούν να προβληματίζουν αν ήταν μεταμφιεσμένες δολοφονίες: Του Στέφανου Σαράφη και του Αλέξανδρου Παναγούλη – αμφότερα στην Αθήνα.

Τέλος, δολοφονίες στελεχών της αριστεράς επί χούντας έγιναν και στο νότο, δεν ήταν αποκλειστικότητα της Θεσσαλονίκης.

Αν ισχύουν αυτά, γιατί καλλιεργείται ο μύθος ότι η Θεσσαλονίκη είναι «διαφορετική» και από αυτή την άποψη;

Προφανώς υπάρχουν κάποιες ιδιαιτερότητες, με κυρίαρχη τη δραματική αλλαγή στη σύνθεση του πληθυσμού της πόλης (έφυγαν μουσουλμάνοι και Εβραίοι, ήρθαν ελληνικοί πληθυσμοί της Ανατολής) αλλά και ο απόηχος της σκληρής διεκδίκησης της πόλης από άλλες Βαλκανικές δυνάμεις – κυρίως από τη Βουλγαρία, φόβος που αναζωπυρώθηκε με τη παρουσία Βουλγαρικών δυνάμεων κατοχής στην ελληνική Μακεδονία, μετά την εισβολή των Γερμανών στα 1941 και πρόσφατα (ως καρικατούρα όμως) με τη FYROM.

Δεν είναι (κυρίως: δεν ήταν) αμελητέα όλα αυτά, αλλά κάποιοι έχτισαν μεγάλες καριέρες μέχρι τις μέρες μας σπεκουλάροντας εμμονικά και κατ’ αποκλειστικότητα πάνω τους, ενώ δεν έλειψαν κι εκείνοι που προσπάθησαν (χωρίς επιτυχία) να αποκτήσουν οντότητα πουλώντας, σε κόντρα με τους πρώτους, αντίθεση στον εθνολαϊκισμό (με εντελώς λαϊκίστικο τρόπο) και αντι-εθνικισμό, ο οποίος συνήθως απλά ταυτιζόταν με άλλους Βαλκανικούς εθνικισμούς.

Αλλά από αυτή την άποψη, της ποιότητας δηλαδή του πολιτικού της προσωπικού, η Θεσσαλονίκη είναι όντως… διαφορετική, με τη κακή έννοια.

Advertisements

4 σκέψεις σχετικά με το “Πολιτικές δολοφονίες και εκτελέσεις στη Θεσσαλονίκη ”

  1. Ο Τάσος Μαγλαρίδης ήταν μέλος του ΚΚΕ από τα παιδικά του χρόνια και είχε αντιστασιακή δράση.

    Στις 28/10/1980, συμμετείχε στην παρέλαση των αντιστασιακών, κρατώντας την σημαία της Π.Ε.Α.Ε.Α, στη Νεάπολη Θεσσαλονίκης.
    Όταν οι αντιστασιακοί, επιχείρησαν να παρελάσουν, δέχτηκαν τη βάρβαρη επίθεση της αστυνομίας.
    Ο 76χρονος, Τάσος Μαγλαρίδης, χτυπημένος άσχημα, μεταφέρθηκε στο ΑΧΕΠΑ για να υποκύψει στα τραύματά του.

    Οι δυο αστυνομικοί που κατηγορήθηκαν για την δολοφονία αθωώθηκαν, παρά τα ατράνταχτα στοιχειά που υπήρχαν εναντίων τους, λίγο πριν την δίκη προήχθησαν και οι δυο.
    https://gkagkarin.blogspot.com/2018/12/blog-post_72.html

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s