1821

Φίλε, ο καιρός παρέρχεται, και δεν προσμένει την εδικήν μου και εδικήν σου αργοπορίαν

papaflessa2

Αδελφέ Θυμήδη (Ξάνθε),

Δεν ηξεύρω δια τι περιωρίσθης εις τον ορίζοντά σου, και άλλο δεν ηξεύρεις πλέον να συμβουλεύεις τον Δικαίον να μην ορμά κατά τη συνήθειάν του και άλλα κουραφέξαλα. Ο Δικαίος, φίλε, έκαμεν ως επροστάχθη’ τα δανείσματα (γράμματα) έγειναν προς τα σύννεφα (τους Φιλικούς) από μέρους της βροχής (της Αρχής της Φιλικής). Αυτά βιαζόμενα επολλαπλασιάσθησαν’ τι θέλεις η ευγενεία σου; Να μην ακουσθή μικρός καν δούπος; Οι φρόνιμοι πρότερον σκέπτονται ταύτα, και ύστερον αποφασίζουν, και εις τας αποφάσεις μένουν σταθεροί. Θαυμάζω πόθεν η βραδύτης του σεβαστού Καλού (Αλέξανδρου Υψηλάντη) και δεν εφάνη μέχρι τούδε εις το Ν.2 (την Πελοπόννησο). Περιμενόμενος από πολλού καθώς υπεσχέθη και διέταξεν εις το Ν.104 (Ισμαήλι), εγώ εξετέλεσα τας διαταγάς αυτού και τα πρακτικά μου οπωσούν και προ ολίγων ημερών, και τώρα εν εκτάσει γενικώς προς τους κυρίους (τους αρχηγούς της Φιλικής). Το παν της πραγματείας μας επληρώθη. Οι πρόθυμοι (οι Ρωμιοί) ενταύθα και εις Ν.20 (τα Γιάννενα) και Ν.26 (Ρούμελη), ίστανται κεχηνότες, ως και οι δυστυχείς (αρχιερείς)  και οι εκδικητικοί (οι προεστοί του Μωριά) μας διέταξαν βριαρέως (στρατηγούς). Εφρόντισαν και ικανά υποδήματα (χρήματα), εδάνεισαν (έγραψαν) και προς ους έδει, ως προέγραψαστείλαντες τζιράκια (αποστόλους) εις ευταξίαν των πραγμάτων, και συντόμως ειπείν, έχουν τα ώτα αναπεπταμένα προς την ηχώ αυτού. Αλλά τι δυστυχία εις τους αθλίους προθύμους! Εν ω ελπίζομεν να ίδωμεν ενταύθα τον Καλόν (Αλέξανδρο Υψηλάντη), όσον τάχιστα, και εβιαζόμεθα, μανθάνομεν ότι έτι χρονοτριβεί εις το νούμερόν του (την κάθοδό του). 

Φίλε, ο καιρός παρέρχεται, και δεν προσμένει την εδικήν μου και εδικήν σου αργοπορίαν’ το νεγότζιον, καθώς ηξεύρεις, χρειάζεται τάχος, ότι επιφέρει ζημίαν εις το εμπόριον η βραδύτης και η αμέλειά του. Ενταύθα είναι μέγας βρασμός, καθώς ίσως ίσως και άλλοθι δια τον πολλαπλασιασμόν των συννέφων (των μελών της Φιλικής) τα οποία συνωθούμενα και συγκρουόμενα αδύνατον να μη δουπήσουν (προκαλέσουν υπόνοιες) μικρόν ή μέγα, ώστε να φθάση ο δούπος και προς τους μετοίκους (τους Τούρκους) και να επιφέρη και σκοτείνιασμα (υποψία) δια ξεβουλωμάτων (προδοσιών), ως επέφερε και θεραπεύεται δια της γλαυκός (σύνεση)’ και εάν τις άνεμος τυφωνικός τα εκτυλίξει μικρόν, άφευκτα προσμένομεν κεραυνούς αιθαλόεις. Λοιπόν, φίλε, δια τους οικτιρμούς του Θεού, επιταχύνατε τον σεβαστόν Καλόν, ότι αν παρέλθει εορτή (ο μήνας) μία και δεν φανή, τα αγκάνθια (οι εχθροί) ως σκοτεινιασμένα δύνανται να κεντήσουν τους προθύμους μας ανεπαισθήτως, και τότε η αμαρτία ες ήναι ες τον λαιμόν σας’ επειδή άνευ υψηλού ονόματος δεν ηξεύρω, αν κατορθώσωμεν βιασμένοι, όσο πρέπει. Δεν εκτείνομαι, τα πάντα καλά, νύκτα μόνον έχομεν μήπως βραδυνει και νύκτα μεγάλην, επειδή τα εδώ αγκάνθια δεν είναι ως άλλων μερών, αλλά φυτρώνουν με ζωηρότητα. Ο κομιστής Πατρίκιος, τον οποίον συνιστώ εις την φιλίαν σας, Ιθακήσιος, θέλει σοι ειπεί δια ζώσης φωνής. Λοιπόν ενεργήσατε τα υποσχεθέντα κ’ εσείς, επειδή η μεν ωφέλεια και το κέρδος εστί κοινόν, η δε ζημία και η κατάκρισις εις βάρος σας.

Τα του Ανανία (του φόνου του Καμαρινού) ενταύθα ακούγονται έτι αμυδρώς πως’ τον Δικαίον και Περραιβόν έχουν δια ποιητικόν αίτιον. Ο συνοδηπόρος του αυτού Μ (Δικαίου) φθάσας εις Ν.2 εκήρυξεν, ως έμαθον κατ’ αυτάς, ότι αυτός εκινήθη δια το Ν.39 (Βουκουρέστι) το οποίον ελπίζω να αφυπνώσει τους προς αυτόν χαίνοντας. Ο Ν.110 (Πετρόμπεης) μ’ έγραψεν ζητών βοήθειαν, επειδή ο Περραιβός μόνον δύο φατούρας (χιλιάδες), τω έδωσεν υποδημάτων, διό και εσυγχίσθησαν, πλην είμαι αναγκασμένος να εμπλαστρώσω και αυτό το πάθος, όσον δύναμαι’ έρρωσο.

[…] Πάρετε μέτρα, πάρετε μέτρα! οι λόγοι δεν κάμουν δουλιάν. Εις τα καλούμπια δεν γίνονται άντρες ούτε εις τα ταντούρια. Σας τα λέγω με αγανάκτησιν, διότι εξοδεύη τοσούτος καιρός. Η αμαρτία εις σας’ και τέλος αν ο ουρανός μας επισκιάση, φαντασθήτε και τα μέλλοντα.

Ο σός ειλικρινής αδελφός

Αρμόδιος

Σημειώσεις

Πρόκειται για μια επιστολή του Γρηγορίου Δικαίου (μετέπειτα Παπαφλέσσα) προς τον Εμμανουήλ Ξάνθο. Την παραθέτει ως ανωτέρω (πλην των σημείων στίξης) ο Κωστής Παπαγιώργης στο βιβλίο του για τον Ξάνθο (σελ. 47-50) με την ακόλουθη εισαγωγή:

Κατακλείνοντας δεν μπορούμε να μην κάνουμε μια εύλογη υπόθεση. Έχοντας μελετήσει το σχετικό υλικό και έχοντας συγκρίνει κείμενα, επιστολές και απομνημονεύματα, συνάγουμε το συμπέρασμα ότι ο πλέον προικισμένος γραφιάς της Φιλικής (πιο σωστά: αυτός που θα μπορούσε να αναδειχθεί σε ιστορικό της) ήταν ο Γρηγόριος Δικαίος. Ο θάνατός του στο Μανιάκι δεν του άφησε περιθώρια για συγγραφικές ενασχολήσεις, στις λίγες επιστολές του όμως που διασώθηκαν αναγνωρίζουμε ένα ύφος οιονεί χειραφετημένο από τις λόγιες ανασχέσεις της εποχής, πρωτοφανή αμεσότητα και φρόνημα ανθρώπου που μεταφέρεται ακέραιο στο γραπτό. Η περίφημη επιστολή στον Ξάνθο, στο Ισμαήλι, ένα μήνα πριν από την Επανάσταση στην Πελοπόννησο, ήτοι στις 22 Φεβρουαρίου 1821 – όταν ο Φλέσσας αναμένει ματαίως τον Υψηλάντη-, αποτελεί μνημείο λόγου για τα δεδομένα της εποχής (με πλάγια στοιχεία, σε παρένθεση, βάζουμε τις αληθινές έννοιες προσώπων και πραγμάτων). 

Πολλά θα μπορούσε να σχολιάσει κανείς σ’ αυτή την μνημειώδη, όπως τη χαρακτηρίζει ο Παπαγιώργης, επιστολή του επαναστάτη Αρχιμανδρίτη. Και ακόμα περισσότερα να αναρωτηθεί, με αφορμή όσα αναφέρονται. Για παράδειγμα προξενεί εντύπωση η εκπληκτική αίσθηση της διαχείρισης του χρόνου ως καθοριστικού στοιχείου στο επαναστατικό (αλλά και στο πολιτικό και το επιχειρηματικό και κάθε είδους) managment (το νεγότζιον – υποθέτω από την αγγλική λέξη για τις διαπραγματεύσεις). Η αντίληψη ότι μελετάς όλες τις λεπτομέρειες πριν πάρεις την απόφαση, όταν όμως αποφασίσεις κάτι το εκτελείς χωρίς δισταγμούς και χρονοτριβή. Ακόμα, η παρρησία με την οποία απευθύνεται ο αποφασισμένος Δικαίος στον ανώτερό του Ξάνθο (πρακτικά τον κορυφαίο ηγέτη της Φιλικής Εταιρείας εκείνη την περίοδο) και – εμμέσως- στον ίδιο τον Αλέξανδρο Υψηλάντη.

Αλλά η πολλή ανάλυση δεν ωφελεί: η επιστολή είτε μας μιλάει είτε παραμένει αδιάφορη. Δε μπορώ όμως να μην επισημάνω το ακόλουθο σημείο:

και εάν τις άνεμος τυφωνικός τα εκτυλίξει μικρόν, άφευκτα προσμένομεν κεραυνούς αιθαλόεις

Δε νομίζω ότι ο Γρηγόριος Δικαίος είχε καν υπόψη του ότι υπήρχε ένας συνομήλικος επαναστάτης (καρβονάρος αυτός και ποιητής) με το όνομα Ανδρέας Κάλβος. Οφείλουμε λοιπόν να το εκλάβουμε ως τυχαίο παιγνίδισμα της γραφής.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s