Βιβλία

Αυτό θα πει αναθεώρηση της Ιστορίας!

Το βιβλίο του Γ. Μαργαρίτη Προαγγελία θυελλωδών ανέμων… Ο πόλεμος της Αλβανίας και η πρώτη περίοδος της Κατοχής (εκδ. Βιβλιόραμα, Αθήνα 2009) σίγουρα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον για όσους ερασιτέχνες ασχολούμαστε με τη δεκαετία του ’40. Ο συγγραφέας έχει κατοχυρωθεί, δίκαια ή άδικα, ως ο πάπας της κλασσικής, παγιωμένης «αριστερής» οπτικής και ως ο κορυφαίος αντίπαλος των αναθεωρητών της Ιστορίας. Να όμως που και ο ίδιος δε διστάζει να καταγράφει απόψεις που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν σκανδαλωδώς «αναθεωρητικές» -και εξόχως προβληματικές από πολιτική άποψη. Η πρώτη από αυτές έχει να κάνει με το ρόλο και τη φύση της ΕΟΝ, της μεταξικής οργάνωσης νεολαίας, την οποία ο Μαργαρίτης ούτε λίγο ούτε πολύ εμφανίζει ως τον άμεσο πρόγονο της… ΕΠΟΝ!

Διαβάζουμε (σελ. 31):

Η ΕΟΝ – η Εθνική Οργάνωση Νεολαίας – που δημιούργησε (σημ: ο Μεταξάς)και την οποία θέλησε να ταυτίσει με τις βαθύτερες πολιτικές ιδέες του – έναν φασισμό με στοιχεία δανεικά από τους ευρωπαϊκούς αντίστοιχους αλλά και με έντονα στοιχεία εθνικής ιδιαιτερότητας-, κατάφερε να αλλάξει σε πολλά σημεία τις αντιλήψεις. Το κυριότερο ήταν ότι μετέστρεψε την αίσθηση της συλλογικότητας των προσπαθειών σε πολιτική και κοινωνική έκφραση. Φασιστική ναι, θεατρική οπωσδήποτε, μισητή ενίοτε από κάθε πλευρά, ριζοσπαστική όμως και καθοριστική για τις πολιτικές συμπεριφορές της, για δεύτερη φορά στην ιστορία της, αναγεννημένης Ελλάδας. (σημ: Ποια είναι η πρώτη φορά;)

Ο Μεταξάς επένδυσε στους νέους, καθώς η Ελλάδα εκείνου του καιρού ήταν μια χώρα νέων ανθρώπων. Έρχονταν με ορμή στο προσκήνιο οι γενιές που γεννήθηκαν αμέσως μετά την καταιγίδα, όταν η δημογραφία συνέβαλε με τον τρόπο της στην επούλωση των πληγών και των κενών. Αυτά τα παιδιά, που μεγάλωσαν μέσα σ’ έναν κόσμο προσπάθειας, ο οποίος συνεχώς μεταμορφωνόταν, κλήθηκαν να μαθητεύσουν σε ένα νέο τρόπο ζωής. Βρέθηκαν μέλη μιας οργάνωσης, μακριά από τις οικογένειες και τον ασφυκτικό έλεγχό τους, έφτιαξαν παρέες, αγόρια και κορίτσια μαζί, ανατρέποντας τα «ταμπού» και τις φοβίες. Δημιούργησαν, τραγούδησαν, πήγαν εκδρομές μαζί, έφεραν τη μόδα των νεανικών συναθροίσεων, των πάρτυ στην πόλη αλλά και στο χωριό. (σημ: κρατηθείτε, έχει κι άλλα…) Εφάρμοσαν, κάτω από την προστασία θα λέγαμε, του καθεστώτος, όσα ο κινηματογράφος δίδασκε ως τρόπους ζωής και συμπεριφοράς. Είναι αμφίβολο αν στην ΕΟΝ ανακάλυψαν τον φασισμό και τον εμπέδωσαν.  (…) Οπωσδήποτε όμως συνάντησαν εκεί έναν τρόπο ζωής που σάρωνε τις μέχρι τότε προκαταλήψεις και τα ασφυκτικά πλαίσια  συμπεριφοράς που ο παλιός κόσμος – η οικογένεια- επέβαλλε. Το χαμόγελο, ακόμα περισσότερο το γέλιο της νεανικής αυτονομίας, μαζί με τα τραγούδια που το κανοναρχούσαν, μπήκε στη ζωή των  νέων ανθρώπων. Οι ίδιοι, λίγο αργότερα   ήξεραν να φτιάξουν την ΕΠΟΝ, χρησιμοποιώντας τα ίδια αυτά υλικά, χωρίς το φασισμό φυσικά, που ανώδυνα, σχεδόν απαρατήρητα, ξεχάστηκε… (σημ: η υπογράμμιση δική μου).

Έχω την αίσθηση ότι αυτό το απόσπασμα  θα γίνει δημοφιλέστατο μεταξύ των υμνητών – απολογητών της δικτατορίας του Μεταξά, με το επιπλέον «προσόν» ότι προέρχεται από την πένα ενός δημοφιλούς ιστορικού με πλάκα τα «αριστερά» γαλόνια. Ας δούμε όμως μερικά ακόμα σημεία του κριτικού (;) υμνολογίου Μαργαρίτη προς τη δικτατορία του Μεταξά:

Μα και οι μεγαλύτεροι, αυτοί που μοχθούσαν, δέχτηκαν τις καταλυτικές επιδράσεις αυτού που χαρακτηρίστηκε ως πολιτική των μαζών. Εργατικά σωματεία, κορπορατιστικών πλέον προσανατολισμών, όπως ο Μεταξάς και  το καθεστώς του το επιθυμούσαν, σύλλογοι, συνεταιρισμοί, κοινότητες, τοπικές ενώσεις, άνθισαν, σε μια εποχή που η συλλογικότητα της ζητούσε και που ο φασισμός, υστερόβουλα, τις ενίσχυε. Η ανακάλυψη της φυσιολατρίας, της εκδρομής, από τους πολλούς, τους ανθρώπους του μόχθου, ήταν μια καταλυτική εξέλιξη. Τους βλέπουμε στις παλιές φωτογραφίες, έτοιμους   για το ταξίδι, με τι κιθάρες και τα μαντολίνα τους, με το τραγούδι πάντα έτοιμο, άνδρες και γυναίκες χαμογελαστοί, να χαίρονται τη μέρα της ανάπαυλας.

Μένει κανείς άναυδος… Ειδικά εκείνο το μαντολίνο… Αλλά μη νομίζετε ότι ο Μαργαρίτης σταματάει εδώ:

Τα στοιχεία που διαμόρφωναν τη νέα αφετηρία του ελληνικού κράτους χτίστηκαν μεθοδικά στα δεκαπέντε αυτά χρόνια (σημ: από το 1925 έως το 1940). Μαζί τους χτίστηκαν και οι Έλληνες στη νέα τους εκδοχή. Εργατικοί, δημιουργικοί και, προπαντός, αισιόδοξοι. Είχαν φτιάξει τη χώρα, ήταν φυσικό να προαισθάνονται υπεύθυνοι γι’ αυτή. Παρά τις περιπέτειες στην κορυφή, η Ελλάδα – εκεί θέλω να καταλήξω- ήταν μία βαθύτατα δημοκρατική χώρα. Παραγωγικά και άρα κοινωνικά δημοκρατική, κάτι πολύ βαθύτερο από τις αστειότητες του εκάστοτε κοινοβουλευτικού βίου, με τα μέτρα του οποίου     συνηθίζουμε αμήχανα να προσμετρούμε τη δημοκρατία.

Το μόνο που λείπει, που δε λέγεται ευθέως δηλαδή, είναι ότι όπως η ΕΟΝ προετοίμασε την ΕΠΟΝ, έτσι και το καθεστώς του Μεταξά (μαζί τα προηγούμενα του Κονδύλη, του Πάγκαλου και των συνεχών πραξικοπημάτων) γέννησε το… ΕΑΜ.

*

Αν υποθέσουμε ότι το «πέρασμα» από την ΕΟΝ είχε παιδαγωγικό χαρακτήρα, τότε θα πρέπει να προσδιορίσουμε τολμηρά (αφήνοντας κατά μέρος τις κρυάδες για τα μεταξικά «μαντολίνα») ποιά είναι στοιχεία που επιβίωσαν και αναπτύχθηκαν στο ΕΑΜ, στην πολιτική και ιδεολογική του δράση. Μήπως ο ελληνικού τύπου σταλινισμός, που για πρώτη φορά βρήκε τόσο μεγάλο πεδίο εφαρμογών, καθορίστηκε σε κάποιο μικρό ή μεγάλο βαθμό από την ΕΟΝ και το μεγαλύτερο διώκτη του, το Μεταξά; Γιατί ο Μαργαρίτης αυτό αφήνει να εννοηθεί, αν και δεν το διατυπώνει ευθέως.

Αλλά, αν το δεχτούμε αυτό ως υπόθεση εργασίας, όλη η φιλολογία που υπάρχει για τη δεκαετία του ’40 πάει περίπατο. Γι’ αυτό έκανα λόγο για «πραγματική αναθεώρηση της Ιστορίας».

Ο Μαργαρίτης όμως προχωράει και σε άλλες διαπιστώσεις: ότι είχε γίνει ήδη η διανομή της γης (πριν το Μεταξά), ότι είχαν δημιουργηθεί συνεταιρισμοί, ότι η αγροτική παραγωγή είχε αυξηθεί θεαματικά μέσα στη δεκαετία του τριάντα, ότι ο καθένας τότε είχε τα βασικά: τρεχούμενο νερό, σχολείο για τα παιδιά κλπ. Γενικά (λέει ο Μαργαρίτης) υπήρχε μια κοινωνία νεανική, αισιόδοξη, δημιουργική -σχεδόν σοσιαλιστική! Η πολιτική κρίση στην κορυφή, λέει, ουδεμία σχέση είχε με τα δημοκρατικά επιτεύγματα στη βάση!

Η Ιστορία (αντίθετα, πολλές φορές, με τις αφηγήσεις γύρω απ’ αυτήν) δεν είναι άσπρο ή μαύρο. Τις περισσότερες φορές, τουλάχιστον. Η συγκεκριμένη αφήγηση όμως και τα τολμηρά σχήματα που χρησιμοποιεί (η ριζική αντίθεση πραγματικότητας ανάμεσα στην κοινωνική βάση και στην πολιτική κορυφή / ο φασισμός της 4ης Αυγούστου ως κάτι άνευ σημασίας, σε σχέση με τα οφέλη που προέκυψαν κλπ) μάλλον… το παρακάνει.

Πηγή: Αυτό θα πει αναθεώρηση της Ιστορίας! | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s