ΔΣΕ

Οι Υγειονομικές Υπηρεσίες του ΔΣΕ σε Γράμμο – Βίτσι 

Αποσπάσματα από ομιλίες και παρεμβάσεις στο συνέδριο της ΕΔΙΑ, Νεστόριο 21 & 22 Αυγούστου 2010

Κατερίνα Λατίφη

Τώρα έρχομαι στο θέμα της υγειονομικής υπηρεσίας. Ποια ήταν η υγειονομική υπηρεσία του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Με τη δημιουργία της προσωρινής δημοκρατικής κυβέρνησης, το Δεκέμβρη του 1947, δημιουργήθηκε και Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας, με υπουργό τον Πέτρο Κόκκαλη, τον χειρουργό.  (…) Πρέπει εξαρχής να ξεκαθαρίσουμε για το θέμα της υγειονομικής υπηρεσίας ότι όταν μιλάμε για υγειονομική υπηρεσία μιλάμε κυρίως γι’ αυτόν τον όγκο, εδώ, για τη Βόρεια Ελλάδα.  Γιατί για τη Νότια Ελλάδα, να τ’ αφήσουμε μετά. Κυρίως εδώ δημιουργήθηκε μία οργανωμένη υγειονομική υπηρεσία, και όταν λέμε Βόρεια Ελλάδα εννοούμε κυρίως την παραμεθόρια περιοχή, που είναι οι μεγάλοι ορεινοί όγκοι, υπό την  κυριαρχία του Δημοκρατικού Στρατού, παρ’ όλες τις αυξομειώσεις τις γεωγραφικές, που πέφταν μια από δω μια από κει στα χέρια (…) ωστόσο πρόσφεραν μία σταθερότητα και μια ασφάλεια, και δίναν τη δυνατότητα να δημιουργηθούν μεγάλες νοσοκομειακές εγκαταστάσεις και , γενικά, συγκροτήματα χειρουργικά πιο σταθερά και μεγαλύτερα.

Τα μεγάλα προβλήματα που είχε ο Δημοκρατικός Στρατός, και ήταν πραγματικά τεράστια, ήταν η περίθαλψη των τραυματιών,   και κυρίως των πολύ βαριά τραυματισμένων, που θα τους πάει, είχε (…) πως θα πετύχει τη μεταφορά τους. Ήταν το ιατρικό και νοσοκομειακό προσωπικό, να εξασφαλιστεί και βέβαια το ιατροφαρμακευτικό υλικό.

Σε ό,τι αφορά την περίθαλψη, όπου ήταν αναγκαίο είχαν εγκατασταθεί από την αρχή του Δημοκρατικού Στρατού μικρές νοσοκομειακές μονάδες και εγκαταστάσεις, ας πούμε όπως στους Ψαράδες, στο Τρίγωνο, στο γράμμο για να μιλούμε για την περιοχή εδώ την πιο κοντινή. Αυτά τα λέμε νοσοκομειακές εγκαταστάσεις κατ’ ευφημισμόν. Γιατί ο Κόκκαλης γράφει …στους Ψαράδες μόνον ασπιρίνες είχανε, κι αυτές τις είχε φέρει ο Σακελλαρίου. Δεν υπήρχε τίποτ’ άλλο στην αρχή. Ο δε χειρούργος ο αιχμάλωτος ο Πετρόπουλος αρνούνταν να χειρουργήσει. Δεν είχε εργαλεία. Όταν είδε ότι κόβαν οι άλλοι, ο Τζαμαλούκας και οι άλλοι, με μαχαίρια… τα αποστειρώναμε και κόβανε, αναγκάστηκε κι αυτός να μπει σ’ αυτό τον τρόπο της χειρουργίας.

Αν μπορούμε να μιλάμε για μεγάλες εγκαταστάσεις είναι: Το νοσοκομείο του 1948 στην οροσειρά της Κρούσιας, που θα σας το αναπτύξει ο κ. Κολιόπουλος, που δημιουργήθηκε σαν ένα θαύμα πραγματικά, δεν ήταν απλώς ένα νοσοκομείο, και έγινε εν όψει της αναμονής της μεγάλης επίθεσης, που ήταν η «Κορωνίς». Είναι ένα θαύμα πραγματικά πως έγινε. Σας λέω μόνο τούτο. Στις 72 μέρες της ύπαρξής του, γιατί μετά τον αφήσαμε το Γράμμο, πέρασαν από κει 5.000 τραυματίες.

Η δεύτερη μεγάλη νοσοκομειακή εγκατάσταση ήταν το νοσοκομείο του Βροντερού, το 1949, στο Βίτσι.   Στην αρχή στο χωριό το Βροντερό μέσα σε σπίτια, βομβαρδίστηκε τρεις φορές, ευτυχώς χωρίς θύματα, και μετά, κάτω απ’ αυτό τον κίνδυνο, αναγκάστηκε να μεταφερθεί. Εκεί δημιουργήθηκε ένα πραγματικά άλλο θαύμα, μέσα στη μεγάλη σπηλιά, για διακόσια άτομα, αλλά δεν κράτησε πάρα πολύ, για δυο τρεις μήνες έγινε, γιατί χάσαμε μετά… Ήταν ένα απίστευτο επίτευγμα,  με πατάρια με όλα αυτά…

Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε επίσης για το συγκρότημα το χειρουργικό που έγινε στην περιοχή της   Πόρτας εκεί σε ένα αντέρεισμα, σε μια χαράδρα δηλαδή. Εκεί που είχε δύο χειρουργεία, ήτανε μέσα σε αμπριά όλ’ αυτά τα πράγματα, είχε θαλάμους πάλι αμπριά (…) χωρούσαν μέσα και δέκα τραυματίες…  Εγώ θέλω να σταθώ μόνο σ ’αυτό το σημείο γιατί ήταν ένα συγκρότημα και έγινε και σχολή, έγινε και τάγμα μεταφορέων. Θέλω να πω μόνον ότι αυτό διακρίθηκε για τη μεγάλη νοικοκυροσύνη. Ήταν ένα μπιμπελό (…) και αυτό οφείλονταν στο ότι ήταν νοσοκόμες, κοπέλες, και παίρνανε λουλουδάκια, ασβεστώνανε, βάφανε, τι να σας πω τώρα, φτιάχνανε με χαρτιά κουρτινάκια, παίρναν μούσκλια από τα δέντρα, τα βάζανε κάτω, φυτεύανε ενδιάμεσα μαργαρίτες, μη με λησμόνει, τα ποτίζαν νερό και γινόταν γκαζόν (…)

Τώρα, πως γινόταν η διακομιδή. Οι βαριά τραυματίες, η διακομιδή γινόταν με φορεία, ιδιαίτερα στο Γράμμο όπου δεν υπήρχε κανένας άλλος τρόπος παρά μόνο με τραυματιοφορείς.   Το νοσοκομείο είχε το τάγμα του. Ο μόνος δρόμος ο οποίος επέτρεπε αυτοκίνητα ήταν ο δρόμος Κρυσταλλοπηγή – Πισοδέρι. Επίσης, δεν το ξέρω τόσο καλά, θα το ξέρει ο συναγωνιστής Χείμαρρος, υπήρχε κι ένας δρόμος προς τη Γιουγκοσλαβία, πριν ακόμη ο Τίτο καταδικαστεί και προς τη Βουλγαρία πολύ λιγότερο.

Τώρα, ποια άλλα νοσοκομεία υπήρχαν. Υπήρχαν τα νοσοκομεία των Λαϊκών Δημοκρατιών, στα οποία στέλνονταν τα βαριά ή οι περιπτώσεις για χειρούργημα και λοιπά. Εδώ τον κύριο ρόλο τον σήκωσε η Αλβανία με το νοσοκομείο που διέθεσε της Κορυτσάς. Είχε διακόσια άτομα προσωπικό. Δεν έλειπε τίποτε, εκεί χειρουργούνταν όλοι. Επίσης υπήρχε ένα άλλο νοσοκομείο στην Αλβανία, του Ελμπασάν, στο οποίο όμως δε γινόνταν επεμβάσεις και τέτοια, πήγαιναν κυρίως αυτοί που ήταν για ανάρρωση και μεταξύ των άλλων οι πολεμιτιτζήδες, που για όσους δεν ξέρουν ήταν η ασθένεια του σπασίματος του νευρικού συστήματος την ώρα της μάχης (σημ: πρόκειται για την περίφημη «πολεμίτιδα» ή «φρίξη») Πηγαίνουν εκεί για ανάρρωση όλοι αυτοί. Από κει προωθούνταν προς άλλες χώρες.

Συν τω χρόνω έγινε κάτι το συγκεκριμένο. Δηλαδή,  αυτοί που είχαν ανάγκη από σύνθετες εγχειρήσεις στα μάτια προωθούνταν προς την Ουγγαρία, γιατί είχανε πιο εξειδικευμένους γιατρούς εκεί. Όσοι είχαν ορθοπεδικά, προς την Ανατολική Γερμανία και όσοι είχανε πνευμονικά   πήγαιναν κυρίως προς την Πολωνία και τη Ρουμανία. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν πήγαιναν  και αλλού οι τραυματίες. Αλλά οι σύνθετες περιπτώσεις, που χρειάζονταν    σύνθετες εγχειρήσεις, υπήρχε αυτός ο καταμερισμός.

Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.  Τι να πούμε, στις αρχές ήταν κάτι δραματικό. Ό,τι μπορούσατε να φανταστείτε. Κόβαν κουρτίνες, τις κάναν κομματάκια, κόβανε σεντόνια, κόβανε  γάζες τυρογάζες που φτιάχναν τα τυριά, ό,τι βρίσκονταν (…) Μετά λύθηκε το πρόβλημα, ο κύριος τροφοδότης του υλικού αυτού ήταν οι Ανατολικές χώρες. Ήτανε ο Ερυθρός Σταυρός των διάφορων οργανώσεων, και κυρίως ο Ερυθρός Σταυρός των χωρών αυτών, ήτανε προσφορές αλληλεγγύης –προσέξτε –από δυτικές χώρες, που είχαν τον τρόπο να στείλουν υλικό, και ήταν από κει και πέρα από τα λάφυρα.

(…)

Τώρα, το ιατρικό και νοσοκομειακό προσωπικό, αυτό ήταν ένα τεράστιο πρόβλημα, και άρχισε με την εκπαίδευση νοσοκόμων. Παντού, σ’ όλα τα τμήματα. Και για να μη παρεξηγηθώ, είπα για τα τρία συγκροτήματα, αυτά τα μεγάλα τα νοσοκομειακά, αλλά νοσοκομεία μικρότερα υπήρχαν παντού. Λοιπόν, άρχισε η εκπαίδευση των νοσοκόμων. Άρχισε και η μετ-εκπαίδευση των γιατρών, γιατί είχαν βγει γυναικολόγοι, είχαν βγει οδοντογιατροί, που δεν ξέραν να χειρουργούν. Ο πόλεμος όμως τι παράγει; Παράγει τραυματία. Και ο τραυματίας χρειάζεται κάποια επέμβαση. Άρα λοιπόν ένας οδοντίατρος έπρεπε να ξέρει κι αυτός να χειρουργεί. Ο Κόκκαλης ο ίδιος προσωπικά μετεκπαίδευε, το γυναικολόγο, τον α τον β, πως θα κάνουν τις πρώτες εγχειρήσεις.

Το 1949 όμως έγινε στο χειρουργείο της Πόρτας, ιδρύθηκε η σχολή νοσοκόμων. Γι αυτό και ονομάστηκε συγκρότημα τότε. Στη σχολή αυτή, σχολή μεσαίων υγειονομικών στελεχών, πεντάμηνης  παρακαλώ διάρκειας, αποφοίτησαν σε δύο σειρές 150 με το βαθμό του ανθυπολοχαγού υγειονομικής υπηρεσίας. Και πήγαν και στελέχωσαν ταξιαρχίες και μεραρχίες. Έγινε η σχολή νοσοκόμων, η οποία ήτανε τρίμηνης διάρκειας, με αποφοίτηση τριακοσίων και πλέον, σε τρεις σειρές.

(…)

Οι γιατροί ήταν 28 γιατροί εθελοντές. Οι πέντε γιατροί ήταν εθελοντές ξένοι. Είχαμε δύο Πολωνούς, οι οποίοι είχαν ψευδώνυμα Άρης και Κοκκάλης, είχαμε δύο Βούλγαρους, το Μήτσο και το Θόδωρο, κι αυτά ψευδώνυμα, είχαμε και τον Ιγκόρ τον Ούγγρο, ο οποίος είχε πάει και στην Ισπανία. Ήρθε κι ένας νοσοκόμος κι ήρθε κι ένας οφθαλμίατρος, Ούγγρος. Είχαμε και τον Βασιλείου, που δεν τον θεωρώ ότι ήταν ξένος, αλλά πρέπει να το πω γιατί αυτή η οικογένεια του Βασιλείου σηκώθηκε από την Κύπρο!   Δεν τους βίασε κανένας, δεν τους έδιωξε κανένας, πήρε τη γυναίκα του, πήρε το γιο του, που έγινε μετά Πρόεδρος, πήρε και την κόρη του, που μετά έγινε ηθοποιός (…) Είχαμε και έξι αιχμάλωτους γιατρούς που συνεργάστηκαν, γιατί υπήρχαν και αιχμάλωτοι που δεν θέλησαν να συνεργαστούν.

Μένει η Νότια Ελλάδα. Δεν είχα καθόλου διάθεση να ασχοληθώ με τη Νότια Ελλάδα. Η Νότια Ελλάδα είναι η Κόλαση. Δε λύθηκε ποτέ το πρόβλημά τους. Δε μπορείτε να διανοηθείτε τι καταστροφή έγινε. Η μεγαλύτερη κατάρα στη Νότιο Ελλάδα ήταν να είσαι τραυματίας. Τίποτε άλλο δε λέω.

Κωνσταντίνος Χορομίδης

Ο Νώντας (σημ: ο Νώντας Σακελλαρίου) δημιούργησε στο Γράμμο το μεγάλο νοσοκομείο των ανταρτών, των 1500 κρεβατιών, το 1948. Γράφει: Τις σκέψεις μου τις ανέφερα στο Μάρκο. Με άκουσε με προσοχή. Συμφώνησε και έδωσε τις απαραίτητες διαταγές. Μαζεύτηκαν χτίστες, μαραγκοί και άλλοι ειδικοί. Την επίβλεψη του έργου αναθέσαμε στον Μιχάλη Σουμελίδη, εργολάβο, για να χτίσει το νοσοκομείο. Σε μία χαράδρα, με κλειστούς θαλάμους και με σκέπαστρα από δέκα σειρές κορμούς δένδρων, για να μην υπάρχει κίνδυνος από αεροπορικούς βομβαρδισμούς. Με μεγάλη αίθουσα χειρουργείου, να χειρουργούν δύο-τρεις χειρούργοι συγχρόνως, με άλλους βοηθητικούς χώρους (μαγειρεία, φαρμακείο). Δούλευαν όπως τα μελίσσια. Και προσπαθούσε ο καθένας γρηγορότερα και καλύτερα. Το μήνα Μάιο τελείωσε το νοσοκομείο.

Όπως γράφει, κατασκευάστηκε ένα μεγάλο νοσοκομείο. Νοσοκομείο που βρισκόταν κοντά στο χωριό Γράμμουστα, κοντά στα σύνορα της Αλβανίας. Αργότερα, θα θεωρήσει λάθος το μεγάλο νοσοκομείο. Ήταν ίσως προτιμότερη η κλιμάκωση του νοσοκομείου σε πολλά νοσοκομεία μικρότερης δύναμης.

(…)

Τον Ιούνιο του 1948, άρχισε η μεγάλη μάχη του Γράμμου.  Το ορεινό νοσοκομείο του Γράμμου, με τα 1500 κρεβάτια,  τα δύο χειρουργεία, που δίναν τη δυνατότητα να χειρουργούν συγχρόνως δύο ομάδες γιατρών και το πολυάριθμο προσωπικό, δεν ήταν πια σε θέση να ανταποκριθούν στις ανάγκες. Γι’ αυτό πολλοί από τους όχι βαριά τραυματίες, καθώς και άρρωστοι, κατευθύνονταν στο νοσοκομείο του Βίτσι. Το νοσοκομείο στους Πυξούς, έπαψε σε λίγο να επαρκεί. Αναγκαστήκανε και πάλι να μεταφερθούνε σε άλλο μεγάλο εγκαταλελειμμένο χωριό, το Βροντερό.   Και λίγο πιο πέρα, ΒΑ, μια τεράστια σπηλιά, που αργότερα όταν οι βομβαρδισμοί, το πυροβολικό και οι πυροβολισμοί θα παρεμπόδιζαν σοβαρά τη λειτουργία του νοσοκομείου, και δημιουργούσαν επιπρόσθετους κινδύνους για τη ζωή των νοσηλευομένων, χρησιμοποιήθηκε για την ασφαλή στέγαση των βαρέως πασχόντων και του πρόχειρου χειρουργείου.

Η όλη εγκατάσταση και η ζωή του νοσοκομείου έμοιαζε με ένα πλούσιο βουερό μελίσσι.  Αυτή την περίοδο η δύναμη του νοσοκομείου σε νοσηλευόμενους έφτασε τους χίλιους. Η κατάσταση γενικά ήταν πολύ δύσκολη. Οι μάχες δεν έφεραν νίκες. Ο αγώνας ήταν όσο ποτέ άνισος. Φανερή ήταν η κάμψη του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος.

(…)

Με την ήττα στο Γράμμο, το νοσοκομείο μας πλημμύρησε από τραυματίες. Ο αριθμός τους έφρασε τους 700-800. Άρχισαν πιο δύσκολες μέρες. Το αναγνωριστικό αεροπλάνο του κυβερνητικού στρατού (οι αντάρτες το αποκαλούσαν «ο γαλατάς») επισκεπτόταν τον εναέριο χώρο του νοσοκομείου κάθε πρωί. Ακολουθούσαν βολές πυροβολικού και αεροπορικές επιδρομές. Τα αεροπλάνα πολυβολούσαν από πολύ χαμηλά.

(…)

Η μάχη της Φλώρινας

Γράφει: Μετά, αποφασίζει το Γενικό Αρχηγείο να χτυπήσει τη Φλώρινα. Εκεί μας βοήθησαν πολύ οι ξένοι γιατροί. Στη Φλώρινα κινητοποιήσαμε 1000 τραυματιοφορείς, για τη μεταφορά των τραυματιών. Τα χειρουργεία όλα τα τοποθετήσαμε στο Πισοδέρι. Χτυπήσαμε τη Φλώρινα. Μεγάλη αιμορραγία. Είχαμε 1557 τραυματίες.  Είχαμε και μια ταξιαρχία με το Λευτεριά, που μπήκε μέσα, κλείσαν το ρήγμα και δε βγήκε κανένας (…) Καταστροφή μεγάλη, μέσα σε δύο μέρες. Τους τραυματίες κατορθώσαμε να τους στείλουμε μέσα στην Αλβανία, γιατί τα αυτοκίνητα τα είχαμε στη διάθεσή μας όλα.

Σύνδεσμοι για τις υγειονομικές υπηρεσίες του ΔΣΕ:

Γιώργης Κολιόπουλος, Το «νοσοκομείο του ΔΣΕ» στην Πρέσπα. Ένα «μνημείο»  της αντάρτικης αρχιτεκτονικής:

https://panosz.wordpress.com/2010/05/07/civil_war-55/

Ριζοσπάστης – το υγειονομικο του ΔΣΕ:

http://www.rizospastis.gr/story.do?id=8516397

 

Ο Ριζοσπάστης για τον Πέτρο Κόκκαλη και το υγειονομικό του ΔΣΕ:

http://www2.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=4746774

Το κινητό νοσοκομείο του ΔΣΕ Ρούμελης:

http://www2.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=4905785

Πηγή: Οι Υγειονομικές Υπηρεσίες του ΔΣΕ σε Γράμμο – Βίτσι | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s