Κατοχή

Διάσκεψη του Λιβάνου: κορυφαίος σταθμός της κατοχικής φάσης του Εμφυλίου 

 

Τρία από τα μέλη της εαμικής αντιπροσωπείας στο Λίβανο. Από αριστερά προς τα δεξιά: Πέτρος Ρούσος, Αλέξανδρος Σβώλος, Στέφανος Σαράφης.

Ίσως είναι χρήσιμο να δούμε ποια ήταν η αντίληψη για τα πράγματα τότε, την άνοιξη του 1944. Μια πολύ καλή ευκαιρία γι’ αυτό είναι η Διάσκεψη του Λιβάνου. Αυτά που ειπώθηκαν εκεί αντανακλούν την πραγματικότητα όπως την αντιλαμβάνονταν ο πολιτικός κόσμος της χώρας, που εκπροσωπήθηκε στο σύνολό του – εκτός από τους παράγοντες της Μεταξικής περιόδου, οι οποίοι είχαν περάσει στο περιθώριο.

Ποιοι έλαβαν μέρος στη Διάσκεψη του Λιβάνου; Αντιγράφουμε από τον Σόλωνα  Γρηγοριάδη (Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, εκδ. Polaris, 2009):

Τέλος, ήρθε η ώρα της διάσκεψης, την Τετάρτη 17 Μαΐου. Με τα τραπέζια του εστιατορίου του ξενοδοχείου σχηματίστηκε η  τράπεζα του συνεδρίου. Και ο Παναγιώτης Κανελόπουλος (Τα χρόνια του Μεγάλου Πολέμου, σελ. 90) περιγράφει ως εξής τη διάταξη των συνέδρων:

«Γύρω από το Π που είχαν σχηματίσει τα τραπέζια, είχαμε λάβει θέσεις οι σύνεδροι με την ακόλουθον σειράν: Εις την κορυφήν ο Γ. Παπανδρέου. Δεξιά του ο Σοφοκλής Βενιζέλος. Αριστερά του εγώ. Δεξιά από τον Βενιζέλον ο Κ. Ρέντης (μόλις αφιχθείς ως αντιπρόσωπος τουυπό τον Θ. Σοφούλην κόμματος των Φιλελευθέρων), οι Γ. Εξηντάρης και Γερ. Βασιλειάδης (στελέχη και αυτοί του υπό τον Σοφούλην), ο Αλ. Μυλωνάς (αρχηγός ιδίου βενιζελογενούς κόμματος, του αγροτικού), ο Ιωάννης Σοφιανόπουλος (αρχηγός άλλου αγροτικού κόμματος), ο στρατηγός Κωνσταντίνος Βεντήρης και ο Αντ. Σταθάτος (ως αντιπρόσωποι ιδιαιτέρας  εθνικής οργανώσεως)*, ο Κομνηνός Πυρομάγλου, ο Σταύρος Μεταξάς και ο υιός του (ως αντιπρόσωποι του ΕΔΕΣ, δηλαδή του στρατηγού Ζέρβα). Αριστερά μου είχαν καθίσει κατά σειράν ο Δημήτριος Λόντος (ως εκπρόσωπος του Λαϊκού Κόμματος), ο Σπυρ. Ι. Θεοτόκης (ως αντιπρόσωπος του Εθνικού λαϊκού Κόμματος που είχε, κατά την κατοχήν, συγχωνευθεί  κατ’ ουσίαν πάλι με το Λαϊκόν Κόμμα), ο Γεώργιος Σακκαλής (ως αντιπρόσωπος του υπό τον Γ. Καφαντάρην κόμματος των Προοδευτικών Φιλελευθέρων), ο Φίλιππος Δραγούμης (ανεξάρτητος), ο Πέτρος Ρούσος (ως εντεταλμένος αντιπρόσωπος του ΚΚΕ) και οι Αλ. Σβώλος, Μιλτ. Πορφυρογέννης, στρατηγός Σαράφης, Άγγελος Αγγελόπουλος, Νικ. Ασκούτσης και Δημ. Στρατής (ως αντιπρόσωποι της ΠΕΕΑ, του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ**).

(…)

Η πανελλαδική ένωση ήταν το σύνθημα της διάσκεψης. Κανείς όμως δεν αγνοούσε ότι ήταν αναμέτρηση δύο παρατάξεων. Ορισμένοι θα επιθυμούσαν να έβλεπαν εκεί μέσα ένα «αντιστασιακό δημοκρατικό μέτωπο», ΕΑΜ, ΕΔΕΣ, ΕΚΚΑ, αντιμέτωπο του κόσμου των αστικών κομμάτων. Αλλά αποτελούσε ουτοπία. Δεν υπήρχαν άλλα μέτωπα από της Αριστεράς και της Δεξιάς, όπως είχαν διαμορφωθεί πια από τα πράγματα. Οι ενδιάμεσοι προοδευτικοί αστοί δημοκράτες ήταν ανίσχυροι να παίξουν μεσολαβητικό και ακόμη περισσότερο ρυθμιστικό ρόλο.

Το σχόλιο του Γρηγοριάδη είναι σημαντικό και καίριο – και περιγράφει με ενάργεια την πραγματικότητα της άνοιξης του ’44: ανεξάρτητα από το τι φανταζόμαστε εμείς σήμερα για εκείνη την εποχή, είχαν ήδη διαμορφωθεί οι δυο μεγάλες παρατάξεις που θα αντιπαρατίθεντο για την εξουσία στην Ελλάδα, μετά την επικείμενη αποχώρηση των Γερμανών. Υπήρχαν δηλαδή οι απαραίτητοι πολιτικοί και υλικοί όροι για τη γενίκευση του Εμφυλίου – όπερ και εγένετο, λίγους μήνες αργότερα.

Τι είπε ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου στη Διάσκεψη

«Το γεγονός ότι συναντώμεθα εις την μακρυνήν και φιλόξενον αυτήν Χώραν και ότι ερχόμεθα από τόσον διαφόρους προελεύσεις αποδεικνύει πόσον κρίσιμοι είναι αι περιστάσεις της πατρίδος μας. Ο ελληνικός λαός στενάζει σήμερον υπό τον ζυγόν δύο απανθρώπων τυράννων, των Γερμανών και των Βουλγάρων. Και όμως εις καμμίαν άλλην ώραν της ιστορίας του δεν είχεν ηρωϊκότερον εθνικόν φρόνημα και μεγαλυτέραν επιθυμίαν αυτοθυσίας. Οι βάρβαροι κατακτηταί πλήττουν το σώμα αλλά γιγαντώνουν την ψυχήν του λαού μας.

Δεν είναι ο ξένος κατακτητής αλλά, δυστυχώς, ο εμφύλιος πόλεμος, ο οποίος υπονομεύει θανασίμως το μέλλον μας. Διότι πλήττει την ψυχήν του λαού μας και προσβάλλει την τιμήν του Έθνους. Η κατάπαυσις του εμφυλίου πολέμου και η συνένωσις όλων των εθνικών μας δυνάμεων εναντίον των βαρβάρων επιδρομέων προς απελευθέρωσιν της πατρίδος αποτελεί τον λόγον της συναντήσεώς μας.»

Και παρακάτω αναφερόμενος στα τρομοκρατικά δρώμενα της ελληνικής υπαίθρου τόνισε:

«Κόλασις είναι σήμερον η κατάστασις της πατρίδος μας. Σφάζουν οι Γερμανοί, σφάζουν τα τάγματα ασφαλείας. Σφάζουν και οι αντάρται. Σφάζουν και καίουν. Τι θα απομείνη από την άτυχη αυτήν Χώρα; Η Ευθύνη του ΕΑΜ είναι ότι δεν απέβλεψε μόνον εις τον απελευθερωτικόν αγώνα, αλλά ηθέλησε να προετοιμάση την μεταπολεμικήν δυναμικήν του επικράτησιν. Δια τούτο επεδίωξε την μονοπώλησιν του εθνικού αγώνος. Δεν επιτρέπει εις κανένα άλλον ν΄ ανέβη εις τα βουνά και να πολεμήση τον κατακτητήν, εμποδίζει με ποινήν θανάτου τους Έλληνας να εκπληρώσουν το πατριωτικόν των καθήκον. Παλαιόν παράδειγμα ο παριστάμενος συνταγματάρχης Σαράφης. Και πρόσφατον, ο απουσιάζων, ο συνταγματάρχης Ψαρός.».

Στη συνέχεια απευθυνόμενος προς τους εκπροσώπους του ΕΑΜ και του ΚΚΕ τους έθεσε απερίφραστα το δίλημμα:

«Η ώρα είναι ιστορική και οφείλομεν να ομιλήσωμεν ειλικρινώς και απεριφράστως. Εάν το ΕΑΜ έχη την πρόθεσιν να χρησιμοποιή σήμερον την υλικήν του δύναμιν ως όργανον εμφυλίου πολέμου και εξοντώσεως των αντιπάλων του, και αύριον μετά το πέρας του πολέμου, υπό το ψευδώνυμον της Λαϊκής Δημοκρατίας, ως όργανον δυναμικής επικρατήσεως επί του ελληνικού λαού, τότε βεβαίως δεν υπάρχει στάδιον συνεννοήσεως. Το καθήκον μας τότε είναι να συναγείρωμεν το έθνος και να επικαλεσθώμεν την επικουρίαν και όλων των μεγάλων Συμμάχων μας εις τον διπλούν αγώνα και κατά του εξωτερικού εισβολέως και κατά του εσωτερικού εχθρού. Διότι ο ελληνικός λαός δεν κάμνει επιλογήν τυράννων. Αρνείται την τυραννίαν.

Εάν όμως το ΕΑΜ έχη λάβει απόφασιν να εγκαταλείψη τους σκοπούς της δυναμικής επικρατήσεως και να αρκεσθή εις τα πολιτικά μέσα της πειθούς δια την μελλοντικήν, πολιτικήν του επικράτησιν και αν κατά συνέπειαν δέχεται να παραιτηθή πάσης επιρροής επί των ενόπλων μας δυνάμεων, εάν δέχεται την κατάργησιν και του ΕΛΑΣ, καθώς και των άλλων ανταρτικών σωμάτων και την δημιουργίαν εθνικού στρατού, ο οποίος θα ανήκει μόνον εις την πατρίδα τότε και η συμμετοχή και του ΕΑΜ εις την εθνικήν μας ένωσιν θα ημπορή να θεωρείται γεγονός».

Πηγή:http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%85%CE%BD%CE%AD%CE%B4%CF%81%CE%B9%CE%BF_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%9B%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CE%BD%CE%BF%CF%85

Από τους λόγους του πρωθυπουργού Παπανδρέου προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι η αντιπαράθεση της νόμιμης ελληνικής κυβέρνησης (και των Άγγλων) με το ΕΑΜ  αντιμετωπιζόταν ήδη ως Εμφύλιος πόλεμος εν εξελίξει. Εκείνο που δεν είπε ο Παπανδρέου τότε, αλλά το ομολόγησε λίγα χρόνια αργότερα, ήταν ότι ήδη είχε αποφασιστεί (από τους Άγγλους, σε συνεργασία με τον ίδιον) η συντριβή του ΕΑΜ δια των όπλων:

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/02/03/gcw-17/

Οι αποφάσεις της Διάσκεψης

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελείται από τα Οχτώ Σημεία του τελικού λόγου του Παπανδρέου στη Διάσκεψη του Λιβάνου, στις 20 Μαΐου 1944, τα οποία μετά την υπογραφή τους από όλους τους άλλους αντιπροσώπους, αποτέλεσαν τον Χάρτη του Λιβάνου. Τα σημεία αυτά ήταν όμοια περίπου με όσα είχε ήδη διακηρύξει ο Παπανδρέου όταν ανέλαβε την εξουσία, στις 27 Απριλίου.

1. Η ανασύνταξις και πειθάρχησις των ενόπλων Ελληνικών δυνάμεων της Μέσης Ανατολής υπό την σημαίαν της Ελληνικής Πατρίδος. Όλοι επίσης εμείναμε σύμφωνοι ότι η ανάκρισις πρέπει να συνεχισθή και ότι οι υποκινηταί της στάσεως πρέπει να τιμωρηθούν αναλόγως προς τας ευθύνας των. Το επιχείρημα ότι εκινήθησαν από το αίτημα της Κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος δεν είναι δυνατόν να τους απαλλάξη της ευθύνης διότι, εάν εις καιρόν πολέμου η διαφωνία περί την Κυβέρνησιν νομιμοποιή την στάσιν, τότε το Αλβανικόν Έπος θα έπρεπε να μην είχε υπάρξει. Ποίον θα είναι το πνεύμα με το οποίον θα γίνει η ανασύνταξις; Διεπιστώθη ομοφώνως ότι δεν ημπορούν να ισχύσουν πολιτικά κριτήρια, θα ισχύσουν μόνον εθνικά και στρατιωτικά κριτήρια και μόνον μ’ αυτά θα γίνει ή ανασύνταξις των ενόπλων δυνάμεων. Εμείναμε επίσης σύμφωνοι ότι ακριβώς από την ημέραν της συστάσεως της Κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος θα εκπορευθή προς όλας τας ενόπλους δυνάμεις και της Μ. Ανατολής και της υποδούλου Ελλάδος το σύνθημα ότι η στρατιωτική πειθαρχία θα είναι αμείλικτος και ότι πολιτικαί απόψεις δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν εις τον στρατόν, διότι ο στρατός δεν βουλεύεται. Ο στρατός εκτελεί τας διαταγάς της Κυβερνήσεως.

Το ΕΑΜ/ ΚΚΕ εδώ σύρεται και συναινεί στην απροκάλυπτη καταδίκη των στασιαστών της ΑΣΟ – που δεν ήταν παρά η οργάνωση του ίδιου του ΕΑΜ στη Μέση Ανατολή:

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/04/01/gcw-115/

Προσπαθώντας να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα ο Π. Ρούσος, εκπρόσωπος του ΚΚΕ στη Διάσκεψη του Λιβάνου, γράφει σε έκθεσή του προς το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ, στα τέλη Ιουλίου 1944 (Πηγή: Γρηγοριάδης, ο.π):

«Η προσπάθεια των δεξιών κομμάτων ήταν να εκμεταλλευθούν την καταστολή της εξέγερσης των στρατιωτών και των ναυτών και να μας θέσουν σε μειονεκτική θέση. Ήθελαν να μας επιρρίψουν την άμεση ευθύνη της προετοιμασίας της. Είναι αλήθεια πως  η εξέγερσις, παρ’ όλο τον άφθαστο ηρωισμό των στρατιωτών, ναυτών και μέρους των αξιωματικών, παρ’ όλο τον ηθικό αντίκτυπό της, έγινε σε στιγμή που σύφερνε τους εχθρούς μας.(σημ: εννοεί τους …Συμμάχους Βρετανούς και την ελληνική κυβέρνηση). Η καθοδήγησι νομίζω δε στάθμισε καλά όλους τους παράγοντες και τα ενδεχόμενα σ’ ένα έδαφος ξένο και ζωτικότατο για τη Μεγάλη Βρετανία!

Είναι πιθανόν να υπάρχει και ανάμιξη παραγόντων ξένων προς τον αγώνα μας (σημ: η κλασσική σταλινική πρακτορολογία – δικαιολογία για τα αδικαιολόγητα – χωρίς να υπάρχει το παραμικρό στοιχείο). Όπως και νάχει οι αντιδραστικοί απ’ αφορμή την εξέγερση και την καταστολή της διέδοσαν τις μεγαλύτερες συκοφαντίες εις βάρος του ΕΑΜ σε όλο τον κόσμο. Ο Ρούσβελτ σε ενισχυτικό τηλεγράφημά του προς τον Τσώρτσιλ άφηνε σαφώς να εννοηθεί ότι η Ελλάδα έφυγε από το συμμαχικό στρατόπεδο.

Μετά από αυτά, ο Ρούσος προσπαθεί, εξαιρετικά αδέξια, να δικαιολογήσει τη στάση των εαμικών αντιπροσώπων:

«Έγινε ένα κοινό τηλεγράφημα προς τον Τσώρτσιλ και άλλο προς τον Ρούσβελτ, που τους διαβεβαίωναν για την προσήλωση των Ελλήνων (σημ: δηλαδή του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ) στο συμμαχικό αγώνα. Είναι αλήθεια(sic!) ότι στο τηλεγράφημα προς τον Τσώρτσιλ γινόταν λόγος για «άφρονες» (ελληνική μετάφραση) που οργάνωσαν το κίνημα, φράση που ήταν βιασμένη, πολιτικά εσφαλμένη και δημιούργησε δικαιολογημένες συγχύσεις.

Κι όμως, όλα αυτά είναι πταίσματα σε σύγκριση με αυτά που η εαμική αντιπροσωπία υπέγραψε, δηλαδή το πρώτο σημείο  της τοποθέτησης του Παπανδρέου.  Συμφωνώντας και προσυπογράφοντας, το ΕΑΜ/ΚΚΕ παρέδωσε ουσιαστικά τον ΕΛΑΣ στην απόλυτη εξουσία της κυβέρνησης Παπανδρέου, αφαιρώντας του κάθε δυνατότητα να λειτουργήσει με πολιτική αυτονομία, να υποστηρίξει δηλαδή την πολιτική αντζέντα του ΕΑΜ.   Γεγονός που επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια, αφού όλες οι πρωτοβουλίες για την ενσωμάτωση του ΕΛΑΣ στον ενιαίο και μη πολιτικό εθνικό στρατό, αφέθηκαν στην ευχέρεια της κυβέρνησης, υπό το κάλυμμα της κοινής προσπάθειας κατά του κατακτητή:

2. Η ενοποίησις και πειθάρχησις υπό τας διαταγάς της Ενιαίας Κυβερνήσεως όλων των ανταρτικών σωμάτων της Ελευθέρας Ελλάδος καθώς και η κινητοποίησις όλων των μαχητικών δυνάμεων του Έθνους εναντίον των κατακτητών. Και εις αυτό το κεφάλαιο νομίζω ότι η σύμπτωσις είναι απόλυτος. Διότι όλοι δεχόμεθα ότι είναι αδύνατον εις το διηνεκές ν’ αποτελέση μόνιμον κατάστασιν η ανταρτική σύνθεσις και ότι πρέπει να βαδίσωμεν το ταχύτερον προς την δημιουργίαν του Εθνικού μας Στρατού, ο οποίος θα είναι απηλλαγμένος πάσης επιρροής κομμάτων και οργανώσεων, θα ανήκη μόνον εις την πατρίδα και θα υπακούη εις τας διαταγάς της Κυβερνήσεως. Αλλά όλοι επίσης δεχόμεθα, ιδίως μετά την επιστολήν του Συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής, το οποίον υπενθυμίζει ότι πάσα μεταβολή δεν πρέπει να οδήγηση εις ελάτωσιν της αντιστάσεως, ότι η άμεσος επιδίωξις της αντιστάσεως δεν θα αντεπεκρίνετο εις τας ανάγκας του αγώνος. Και η μια πλευρά αποδέχεται ότι είναι αδύνατον να αποτελέση μόνιμον κατάστασιν η ανταρτική σύνθεσις και η άλλη επίσης ότι είναι αδύνατον να είναι τούτο άμεσος επιδίωξις. Επομένως η σημερινή κατάστασις θεωρείται μεταβατική, η δε ρύθμισις θα ανήκη εις την πλήρη πρωτοβουλίαν της Κυβερνήσεως και του Στρατηγείου Μέσης Ανατολής.

Αλλά, η συνέχεια είναι ακόμα περισσότερο επώδυνη, καθώς υπό το βάρος του ήδη διεξαγόμενου Εμφυλίου (εξέγερση Μέσης Ανατολής, δολοφονία Ψαρού κλπ)  και της τρομερής πολιτικής ζημιάς  που είχε ήδη υποστεί το εαμικό κίνημα εξαιτίας του Εμφυλίου, η εαμική αντιπροσωπία αναγκάζεται να προσυπογράψει και τα ακόλουθα:

3. Η κατάργησις της τρομοκρατίας εις την ελληνικήν ύπαιθρον και η παγίωσις της προσωπικής ασφαλείας και της πολιτικής ελευθερίας του λαού, όταν και όπου ο κατακτητής αποσύρεται. Ο όρος «τρομοκρατία» επεβεβαιώθη από την μίαν πλευράν, ημφισβητήθη από την άλλην. Δεν μας είναι απαραίτητος δια την αποκρυστάλλωσιν. Μας αρκεί η κοινή διαπίστωσις ότι εις την ύπαιθρον θα διασφαλισθή η τάξις, η προσωπική ασφάλεια και η πολιτική ελευθερία. Και εις τας πόλεις επίσης θα καταβληθούν προσπάθειαι όπως εκλείψουν τρομοκρατικαί εκδηλώσεις. Υπουργοί της Ενιαίας Κυβερνήσεως θα ευρίσκωνται εις την ελευθέραν Ελλάδα ασκούντες την διοίκησιν και των στρατιωτικών δυνάμεων και των απελευθερωμένων ελληνικών πληθυσμών. Διεπιστώθη τελικώς η απόλυτος ομοφωνία ότι η αποστολή της κυβερνήσεως είναι η επαφή και η καθοδήγησις του Ελληνικού Λαού. Κανείς από ημάς δεν έχει την φιλοδοξίαν να μεταβληθή εις ομογενή και μετανάστην, όλοι φιλοδοξούμεν να είμεθα συναγωνισταί και οδηγοί του λαού μας. Εκεί είναι η θέσις μας. Το μόνον θέμα που ετέθη είναι ο χρόνος. Όλοι εμείναμε σύμφωνοι ότι, διαπιστουμένης μιας πραγματικής καταστάσεως, η οποία θα καθίστα δυνατήν την παρουσίαν μας εις την Ελλάδα, δεν θα υπάρξη απώλεια ουδέ του ελαχίστου χρόνου δια την ταχυτάτην μετάβασίν μας. Ήτο σφάλμα το γεγονός ότι ο πολιτικός κόσμος προτίμησε αντί της θέσεως την άρνησιν, αντί της παρουσίας την απουσίαν. Το πνεύμα της νέας Κυβερνήσεως θα είναι όχι άρνησις, αλλά θέσις, όχι η απουσία, αλλά η παρουσία. Η συνεχής μέριμνα δια την επαρκή αποστολήν τροφίμων και φαρμάκων εις την υπόδουλον Ελλάδα, επίσης και την ορεινήν. Η εξασφάλισις, κατά την προσεχή από κοινού μετά των συμμαχικών δυνάμεων απελευθέρωσιν της Πατρίδος, της τάξεως και ελευθερίας του Ελληνικού Λαού, εις τρόπον ώστε, απηλλαγμένος και υλικής και ψυχολογικής βίας, να αποφασίση κιυριάρχως και δια το Πολίτευμα και δια το Κοινωνικόν καθεστώς και δια την κυβέρνησιν της αρεσκείας του.

Θέμα Πρώτον. Εφ’ όσον θα υφίσταται Κυβέρνησις Εθνικής Ενότητος, η εξασφάλισις και της τάξεως και της ελευθερίας του Ελληνικού λαού, κατά την από κοινού μετά των συμμαχικών δυνάμεων απελευθέρωσιν της πατρίδος, θα είναι έργον ιδικόν της. Και ασφαλώς θα είναι εις θέσιν να εγγυηθή τα μεγάλα αγαθά εις τον Ελληνικόν λαόν.

Θέμα Δεύτερον. Εγεννήθη έπειτα το ζήτημα πότε ο λαός θα πρέπη να αποφασίση δια το Πολίτευμα και την Κυβέρνησιν. Όλοι είμεθα σύμφωνοι ότι πρέπει να αποφασίση εις τον συντομώτερον δυνατόν χρόνον, αλλά και κατά τον γνησιώτερον τρόπον υπό συνθήκας πλήρους ελευθερίας. Η λαϊκή ετυμηγορία επείγει δια την Ελλάδα, διότι δεν έχομεν ούτε λαοπρόβλητον Κυβέρνησιν, ούτε οριστικόν Πολίτευμα.

Θέμα τρίτον. Επί του ζητήματος του ανωτάτου άρχοντος ολόκληρος ο πολιτικός κόσμος της χώρας έχει δεδηλωμένην γνώμην, την οποίαν βεβαίως διατηρεί και συμμετέχων εις την Κυβέρνησιν Εθνικής Ενότητος. Ανήκει επομένως εις τους σκοπούς της Εθνικής Κυβερνήσεως η αποσαφήνισις. Αλλά επιθυμώ να προσθέσω ότι, ενώ αποδίδω μεγάλην σημασίαν εις την υφισταμένην δήλωσιν, αποδίδω πολύ μικράν εις την νέαν η οποία ζητείται.

6. Η επιβολή σκληρών κυρώσεων κατά των προδοτών της πατρίδος και κατά των εκμεταλευτών της δυστυχίας του λαού μας. Είμεθα σύμφωνοι και επί του θέματος αυτού. Το έκτον όμως αυτό Κεφάλαιον οδηγεί εις την εξέτασιν άλλου θέματος, διότι είναι Κεφάλαιον «μεταπελευθερωτικόν» και τίθεται επομένως το θέμα εάν δύναται να υπάρχη επ’ αυτού επαγγελία της Εθνικής Κυβερνήσεως. Το γεγονός τούτο πείθει πόσον είναι απαραίτητον να μη δηλωθή, ότι η Κυβέρνησις της Εθνικής Ενότητας θα διαρκέση μόνον μέχρι της απελευθερώσεως. Διότι εν τοιαύτη περιπτώσει, δεν θα ηδύνατο να παράσχη την υπόσχεσιν της τάξεως και της ελευθερίας κατά την κρίσιμον μετάβασιν από της δουλείας εις την απελευθέρωσιν, την οποίαν ακριβώς με τόσην αγωνίαν αναμένει ο Ελληνικός λαός. Υπάρχουν βεβαίως και άλλαι απόψεις που πρέπει να ληφθούν υπ’ όψιν. Και δια τούτο φρονούμεν ότι το καλύτερον θα ήτο να εμπιστευθώμεν εις την εθνικήν συνείδησιν και την πολιτικήν της νέας Κυβερνήσεως τον χρόνον της διαρκείας της.

7. Η πρόνοια δια την άμεσον ικανοποίησιν μετά την απελευθέρωσιν, των υλικών αναγκών του Ελληνικού Λαού. Ελέχθη ότι πρέπει να εργασθώμεν δια την προετοιμασίαν του σχεδίου της μεταπολεμικής μας οικονομικής ανορθώσεως. Απόλυτος ομοφωνία. Ελέχθη ότι πρέπει να κινητοποιηθούν όλαι αι ηθικαί μας δυνάμεις προς διαφώτισιν των συμμάχων μας, εις τρόπον ώστε να εξασφαλίσωμεν προτεραιότητα ανοικοδομήσεως. Απόλυτος ομοφωνία. Ελέχθη ότι η ανοικοδόμησις θα έπρεπε να ζητηθή ως προσφορά και όχι ως δανεισμός. Η Ελλάς δια του Αλβανικού έπους ή έσωσε τον πόλεμο ή τον εσυντόμευσε κατά ένα έτος τουλάχιστον. Εάν απέναντι της υπηρεσίας αυτής εζήτη ως αντάλλαγμα τας συμμαχικάς πολεμικάς δαπανάς έστω και μιας ημέρας δια την ανοικοδόμησιν των ερειπίων της θα ήτο υπερβολή; Ελέχθη ότι η ανοικοδόμησις πρέπει να αναζητηθή εις την ασφαλή τοποθέτησιν των πολυτίμων προϊόντων μας. Και ελέχθη ακόμη ότι η οικονομική ανόρθωσις του έθνους πρέπει να αναζητηθή εις την ελευθέραν μετάβασιν των Ελλήνων ουχί εις μακρυνούς τόπους, όπου η δευτέρα γενεά εξαφανίζει τας αναμνήσεις αλλά εις τόπους γειτονικούς οι οποίοι τους είναι γνώριμοι από αιώνων και όπου η παρουσία των τους μεταβάλει εις δεξαμενάς του έθνους από τας οποίας αντλούνται αι δυνάμεις του Κράτους. Απόλυτος ομοφωνία.

8. Η πλήρης ικανοποίησις των εθνικών μας δικαίων. Αι μεγάλαι υπηρεσίαι και αι μεγάλαι θυσίαι μας, τα ολοκαυτώματα της πατρίδος μας δεν ημπορούν να έχουν άλλην δικαίωσιν ειμή την δημιουργίαν μιας νέας ελευθέρας και μεγάλης Ελλάδος.

Υποθέτω ότι η δευτέρα περικοπή του Κεφαλαίου τούτου αποσαφηνίζει την πρώτην. Θα είναι δυνατόν επομένως να θεωρηθή από όλους ως η συγκεκριμένη διατύπωσις των εθνικών μας αιτημάτων. Η πλήρης εθνική μας αποκατάστασις και η πλήρης ασφάλεια των νέων μας συνόρων αποτελεί το Πανελλήνιον αίτημα.

Κύριοι Αντιπρόσωποι,

Αποκομίζω την εντύπωσιν ότι επήλθε πλήρης σύμπτωσις απόψεων επί του Εθνικού προγράμματος της μελλούσης να σχηματισθή Κυβερνήσεως Εθνικής Ενώσεως. Εάν ούτως έχη προτείνω όπως το κείμενον του Εθνικού προγράμματος καθώς επεξηγήθη, θεωρηθή ως Εθνικόν μας συμβόλαιον και υπογραφή υπό πάντων των αντιπροσώπων.

20 Μαΐου 1944

(Έπονται αι υπογραφαί των 25 αντιπροσώπων).

(Πηγή:http://el.wikisource.org/wiki/%CE%9F_%CE%A7%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B7%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%9B%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CE%BD%CE%BF%CF%85)

*

Αν θα επιχειρούσαμε να συνοψίσουμε τα αποτελέσματα της Διάσκεψης του Λιβάνου  σε ζημίες και κέρδη για το ΕΑΜ, στις ζημίες θα μπορούσαμε να καταχωρίσουμε τα ακόλουθα:

  • Το ΕΑΜ είχε αναγκαστεί να καταδικάσει πολιτικά, ιδεολογικά  και ηθικά τον εαυτό του αποκηρύσσοντας το κίνημα της Μέσης Ανατολής.
  • Το ΕΑΜ είχε δεχτεί να υποταχτεί άνευ όρων και απεριόριστα ο ΕΛΑΣ στην κυβέρνηση Παπανδρέου.
  • Το ΕΑΜ είχε νομιμοποιήσει την παράταση της κυβερνητικής εξουσίας για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα μετά την απελευθέρωση. Επιπλέον, άφηνε ουσιαστικά την πρωτοβουλία για τη λύση του πολιτειακού ζητήματος αποκλειστικά στην κυβέρνηση.
  • Δευτερευόντως, οι αντιπρόσωποι των ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ δεν πέτυχαν κανέναν από τους  επιμέρους στόχους που είχαν θέσει: Παραιτήθηκαν από την απαίτηση να εγκατασταθεί στην Ελλάδα ένα κλιμάκιο της κυβέρνησης, καθώς και από το να οριστεί αντιβασιλεία.  Απέσυραν την αξίωση να είναι εαμικός ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης. Αντί του 50% ων υπουργείων δέχτηκαν το 25%. Έμειναν μακριά από τα  σημαντικά υπουργεία των Εσωτερικών ή των Στρατιωτικών (τα οποία διεκδικούσαν) – και έλαβαν υπουργεία που τουλάχιστον ως την απελευθέρωση ήταν απολύτως διακοσμητικά: Οικονομικών, Γεωργίας, Εθνικής Οικονομίας, Συγκοινωνιών και Εργασίας.

Οι αντιπρόσωποι της Αριστεράς υπέγραψαν τη συμφωνία παραβαίνοντας  τις εντολές που είχαν λάβει από την ΠΕΕΑ (την κυβέρνηση του Βουνού).  Ωστόσο, υποστήριξαν ότι η συμφωνία   εξασφάλιζε ορισμένα πλεονεκτήματα. Αυτά, σύμφωνα με τον Π. Ρούσο, ήταν (Γρηγοριάδης, ο.π):

Η θετική πολιτική της εθνικής ενότητας:

α. Σπάει το διεθνές «λοιμοκαθαρτήριο» κατά του αγώνα μας.

β. Μας μεγαλώνει τη δυνατότητα διαφώτισης και κινητοποίησης του λαού και της πάλης του για δημοκρατικούς όρους.

γ. Δημιουργεί πιθανότητες μεγαλύτερης ενίσχυσης του αγώνα.

δ. Δημιουργεί πιθανότητες αποσύνθεσης των ταγμάτων του Ράλλη.

ε. Δημιουργεί δυνατότητες σωτηρίας των χιλιάδων «στασιαστών» αγωνιστών μας της Μ. Ανατολής.

στ. Αποκαλύπτει τους αντιδραστικούς εχθρούς της ενότητας. Η αρνητική πολιτική, εξόν που παρατείνει την διεθνή απομόνωσή μας, ενισχύει τους κινδύνους να πέσουμε σε πρόκληση, που αυτή τη στιγμή θα συμφέρει στον αντίπαλο, αυξάνει στο έπακρο τα βάρη του λαού, δημιουργεί, μη ξεχνούμε, άκαιρα ζητήματα ανάμεσα στους συμμάχους μας, μας στερεί τη δυνατότητα εκμετάλλευσης των αντιθέσεων στο αντίπαλο στρατόπεδο και ελιγμών ανάμεσα στις διάφορες δυνάμεις».

Είναι χαρακτηριστική η φρασεολογία και του πνεύμα του Ρούσου: η συμφωνία δεν είναι παρά ένας τακτικός ελιγμός, επιβεβλημένος από τα πράγματα  (δηλ. το γεγονός ότι ο Εμφύλιος δεν πάει καθόλου καλά για το ΕΑΜ) και δεν αποτελεί παρά μια ευκαιρία, ένα εφαλτήριο για να συντρίψουμε, σε μια δεδομένη στιγμή στο μέλλον, τους αντιπάλους μας, δηλ. την κυβέρνηση Παπανδρέου.

Αν το ΚΚΕ (εδώ σκόπιμα δεν λέω το ΕΑΜ) πίστευε ότι ο Εμφύλιος πρέπει να σταματήσει και όλη η πολιτική και στρατιωτική εξουσία, που είχε στα χέρια του το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ, να μεταβιβαστεί  στην κυβέρνηση Παπανδρέου, στην οποία συμμετείχε το ΕΑΜ, τότε η συμφωνία ήταν μια επιτυχία πρώτης γραμμής.  Αν όμως το δει κανείς από την άποψη της επιδίωξης για κατάληψη της εξουσίας από το ΕΑΜ, όπως δηλαδή το είδε το σύνολο σχεδόν των στελεχών του ΚΚΕ, τότε ήταν απόλυτη αποτυχία. Κι αυτό που φαντασιωνόταν ο Ρούσος, ότι δηλαδή θα εκμεταλλευόταν το ΕΑΜ  τις αντιθέσεις του αντίπαλου στρατοπέδου, στην πραγματικότητα συνέβη αντίστροφα: η συμφωνία του Λιβάνου ήταν η αρχή του τέλους όχι μόνο για την πολιτική ενότητα του ΕΑΜ, αλλά και για την ίδια την ενότητα, τη μονολιθικότητα και την πολιτική επιτυχία του ΚΚΕ. Ακριβώς γιατί ο Εμφύλιος, που είχε ως αποτέλεσμα τη συγκεκριμένη συμφωνία, όχι μόνο δεν τερματίστηκε, αλλά κλιμακώθηκε.  Όλα αυτά όμως δε χωράνε στο ήδη μεγάλο κείμενο που είχατε την υπομονή να διαβάσετε ως εδώ. Θα τα δούμε σε επόμενο ποστ.

— — —

* Οι Βεντήρης και Σταθάτος εκπροσωπούσαν τις πολυάριθμες μικροοργανώσεις της Δεξιάς, με πρακτικά μηδενική αντιστασιακή δράση, όπως η Χ και η ΡΑΝ. Η παρουσία τους στη διάσκεψη είναι προφανές ότι μεθοδεύτηκε (από τους Άγγλους και τον πρωθυπουργό Παπανδρέου, προφανώς) για να υπάρχει ένα αντίβαρο στην παρουσία του  ΕΑΜ – ΕΛΑΣ.

** Τις εργασίες του συνεδρίου παρακολουθούσε ο Άγγλος πρέσβης Ρέτζιναλντ Λίπερ, ο οποίος και κατέγραφε με το επιτελείο του τα πάντα.

Πηγή: Διάσκεψη του Λιβάνου: κορυφαίος σταθμός της κατοχικής φάσης του Εμφυλίου | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

*

(Από τα σχόλια στην ανάρτηση της καλύβας)

Η αναλυση των γεγονοτων του 1944 που γινεται σημερα ειναι επηρεασμενη απο τις ιδεες της μεταπολιτευσης μη λαμβανοντας υπο οψιν πολλες μεταβλητες.
1) Οι 3 Συμμαχοι (ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Μ.Βρεταννια) αποφασιζαν για ολα τα παγκοσμια θεματα ΑΠΟ ΚΟΙΝΟΥ.Το ποια κυβερνηση θα αναγνωριζοταν σε καθε χωρα ηταν ενα ακανθωδες ζητημα και γινονταν ανταλλαγες και συναλλαγες αλλα η τελικη αποφαση ηταν κοινη.Η νομιμοτητα της εξοριστης κυβερνησης της Ελλαδος δεν τεθηκε ποτε σε αμφισβητηση. Ο Ντε Γκωλ αμφισβητηθηκε ακομη και απο τους Αμερικανους, η ελληνικη κυβερνηση οχι. Για την ακριβεια η ΕΣΣΔ αμφισβητησε την νομιμοτητα της οταν μπηκαν οι Γερμανοι στην Αθηνα το 1941 υπερ της ……κατοχικης ζητωντας απο τον Ελληνα πρεσβη να εγκαταλειψει τη Μοσχα διοτι εκπροσωπουσε «ανυπαρκτη κυβερνηση» αλλα φυσικα οταν οι Γερμανοι επιτεθηκαν εναντιον της του ζητησε να επανέλθει με τιμες. Ο λογος ηταν οτι η κυβερνηση αυτη θεωρειτο οτι πετυχε την πρωτη νικη κατα του Αξονα το 1940-41 και κανεις δεν μπορουσε να την υποσκαψει επισημα, πολυ περισσοτερο αυτοι που εκαναν το κοροιδο το 1940-41.
Η Ελλαδα επισης ηταν η δευτερη χωρα στον κοσμο μετα τη Μ.Βρεταννια και πριν την ΕΣΣΔ για την οποια ψηφισθηκε απο το αμερικανικο Κογκρεσσο πολεμικη βοηθεια με βαση το Νομο Εκμισθωσεως και Δανεισμου το Μαρτιο του 1941 και φυσικα θα πηγαινε στη μαχομενη βασιλικη κυβερνηση.Το γεγονος οτι στην εξορια ο βασιλιας δεχθηκε να αναθεσει την πρωθυπουργια σε κεντρωους πολιτικους αφαιρουσε και το επιχειρημα της μη αντιπροσωπευτικοτητος λογω δικτατοριας (οχι οτι θα μπορουσαν ευκολα ή θα ηθελαν αυτοι που υπερθεματιζαν σε επαινους το 40-41 ξαφνικα να αναφερουν κατι παρομοιο). Αντιθετως οι οποιοιδηποτε ανταρτες ησαν παγκοσμιως αγνωστοι.
2) Η κυριαρχια του Βρεταννικου Ναυτικου στη Μεσογειο ηταν απολυτη. Ακομη και αν ο ΕΛΑΣ καταλαμβανε την ηπειρωτικη χωρα η Κρητη και τα νησια θα παρεμεναν υπο τη δικαιοδοσια της βασιλικης κυβερνησης.
3) Η διατροφη του ελληνικου πληθυσμου εξαρτατο απο την UNRRA. Τυχον παρανομη κυβερνηση που δεν θα αναγνωριζοταν απο τον ΟΗΕ θα αντιμετωπιζε σιτοδεια.
Τι θα συνεβαινε αν ο ΕΛΑΣ αγνοουσε τους παντες και εμπαινε στην Αθηνα; Ο μονος που το εκανε αυτο ηταν ο Μαο Τσε Τουνγκ στο μεγαλυτερο πληθυσμιακα εθνος του κοσμου. Αποτελεσμα : η ΕΣΣΔ τον αναγνωρισε το 1949 και ο υπολοιπος κοσμος το 1972 απλως και μονο επειδη τοτε στραφηκε κατα της ΕΣΣΔ και οι ΗΠΑ ηθελαν να το εκμεταλλευθουν. Για 20 και πλεον χρονια η κυβερνηση της μεγαλυτερης χωρας της γης ηταν διπλωματικα απομονωμενη χωρις εδρα στον ΟΗΕ.
Αφου αυτο εγινε με την Κινα ειναι φανερο οτι η ελληνικη εδρα στον ΟΗΕ θα πηγαινε στο Βασιλειο της Ελλαδος και η ηπειρωτικη Λαικη Δημοκρατια θα αναγνωριζοταν μονο απο τις σοσιαλιστικες χωρες και αυτο κατα το 1948. Εάν φυσικα επιβιωνε μεχρι τοτε γιατι οι βασιλικες δυναμεις και οι Αγγλοι θα μπορουσαν να κανουν αποβαση σε οποιοδηποτε σημειο της χωρας. Σοβιετικος στολος της Μεσογειου δεν εμφανισθηκε μεχρι το 1970.
Συναγεται λοιπον οτι οι πεποιθησεις οτι ηταν το ευκολοτερο των πραγματων να καταλαβουν την Αθηνα παρα τη θεληση των συμμαχων και να κανουν οτι θελουν ειναι απλουστευτικες.

(δικό μου)

δεξιέ,

είναι έτσι όπως τα λες – με την εκ των υστέρων γνώση που έχουμε για τις σχέσεις των Σοβιετικών με τους Αγγλοαμερικάνους. ΤΟΤΕ όμως, τα πράγματα δεν ήταν καθόλου ξεκάθαρα. Κι αυτό γιατί:

– η Κομιντερν είχε διαλυθεί και δεν υπήρχε καθοδηγητικό κέντρο για τα ΚΚ.

– οι Σοβιετικοί ΔΕΝ είχαν επαφή με το ΚΚΕ. Η όποια επικοινωνία γινόταν μέσω των Γιουγκοσλάβων. Ο Ποπώφ έφτασε στα βουνά το καλοκαίρι του ’44.

– οι Σοβιετικοί, για δικούς τους λόγους, δεν είπαν ΠΟΤΕ στο ΚΚΕ να αλλάξει την επιθετική πολιτική του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ απέναντι στους «αντιδραστικούς». Αντιθέτως, ο Τίτο ενθάρρυνε το ΚΚΕ στις πολιτικές του φιλοδοξίες για επανάσταση η οποία θα οδηγούσε στην πολυπόθητη (γι’ αυτόν) Σοσιαλιστική Βαλκανική Ομοσπονδία.

– τα στελέχη του ΚΚΕ πίστευαν ότι «οι στρατιές του Τομπλούχιν» που προέλαυναν στα Βαλκάνια θα έκαναν μια παράκαμψη ως την Ελλάδα, με προφανή αποτελέσματα. Δεν είχαν ιδέα ότι η Ελλάδα είχε δοθεί ως αντιπαροχή (από τους Σοβιετικούς, που μπορούσαν εύκολα να την καταλάβουν) για την Πολωνία και τη Ρουμανία.

Για όλους αυτούς τους λόγους ήταν αδύνατο στα στελέχη και τα μέλη του ΚΚΕ να «καταπιούν» τη συμφωνία του Λιβάνου, μόλις την πληροφορήθηκαν. Η ηγεσία την αποδέχτηκε και την ΕΠΕΒΑΛΕ (είχε αυτή τη δυνατότητα, λόγω της φύσης των ΚΚ της εποχής) μερικούς μήνες αργότερα, μόνο όταν ο Ρούσος τους πληροφόρησε ότι αυτό ήθελαν οι Σοβιετικοί – οι οποίοι χρησιμοποιούσαν το ΚΚΕ σαν μαριονέττα, εν αγνοία του.

Να σημειώσουμε ότι τα μη κομματικά στελέχη του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ (πχ Σβώλος) εξαρχής υποστήριζαν τη συμφωνία – και πανηγύρισαν όταν υλοποιήθηκε, έστω και με καθυστέρηση. Δεν ήξεραν ότι τον Δεκέμβρη το ΚΚΕ θα υπαναχωρούσε, σε μια ακόμα προσφορά διεθνιστικής /επαναστατικής υπηρεσίας προς την ΕΣΣΔ, η οποία ήθελε να πιέσει στην Αθήνα για να κερδίσει στη Βαρσοβία – και το τεράστιο πολιτικό κεφάλαιο που διέθεταν όλοι μαζί (ως ΕΑΜ) θα εξανεμιζόταν μέσα σε ελάχιστες εβδομάδες.

Advertisements

3 σκέψεις σχετικά με το “Διάσκεψη του Λιβάνου: κορυφαίος σταθμός της κατοχικής φάσης του Εμφυλίου ”

  1. Το πρωτότυπο κείμενο για την διάσκεψη από την «Επαναστάτη» της 26ης Μαΐου 1944: https://ellhnikaxronika.com/…/%CE%B5%CF%86%CE%B7%CE%BC…/

    Αντιγράφω την ομιλία του Κομνηνού Πυρομάγλου

    Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ Κ. ΚΟΜΝΗΝΟΥ ΠΥΡΟΜΑΓΛΟΥ

    Μετά τον λόγο του κ. Βεντήρη έλαβεν τον λόγον εις το συνέδριον του Λιβάνου ο κ. Κομνηνός Πυρομάγλου (αντιπρόσωπος των Ε.Ο. ΕΔΕΣ). Ούτος ετόνισεν εν αρχή την ανάγκην εθνικής ενότητος.

    Η απόφασις του ΕΔΕΣ όπως αγωνισθή με όλας του τας δυνάμεις διά την απελευθέρωσιν, μας έφερε εις αντίθεσιν με το ΕΑΜ. Διαδηλώ, είπεν, ότι ο ΕΛΑΣ είναι στρατός κομματικός. Το σύνθημα του ΕΑΜ είναι ότι όποιος δεν είναι στο ΕΑΜ είναι προδότης.

    Επ΄αυτού ανέφερε σχετικήν περικοπήν εκ του όρκου του αντάρτου του ΕΛΑΣ.

    Όταν το ΕΔΕΣ ηγωνίζετο σκληρώς εναντίον των Γερμανών το παρελθόν φθινόπωρον εις την περιοχήν Νεράϊδας – Πραμάντων, το ΕΑΜ επετέθη και αυτό κατά του ΕΔΕΣ καθ΄ήν στιγμήν εβομβαρδιζόμεθα και από αέρος εις την Καλεντίνην. Εδώ κύριοι, σας αναφέρω, ότι εζήτησα μόνος μου εις το τηλέφωνον ως υπαρχηγός του ΕΔΕΣ τον υπαρχηγόν του ΕΛΑΣ Κόζακαν, τον οποίον παρεκάλεσα όπως σπεύση εις βοήθειάν μας εναντίον του κοινού εχθρού, αυτός μοί απάντησε:

    «Εχθρός για μας δεν είναι οι Γερμανοί, ο Ζέρβας είναι ο μεγαλύτερος εχθρός!!!»

    Και μας εγκατέλειψαν καθ΄ήν στιγμήν εδεχόμεθα πανταχόθεν τα πυρά και από το ΕΑΜ και από τους Γερμανούς. Είμαι πεπεισμένος, είπε περαιτέρω ο κ. Πυρομάγλου, ότι το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ακολουθεί ιδίαν κοινωνικήν πολιτικήν.

    Είτα ανεφέρθη εις διαπραττομένας ωμότητας εις βάρος Ελλήνων και εις την ΕΑΜικήν τρομοκρατίαν της υπαίθρου.

    Ο ΕΔΕΣ κατέληξεν θα εξακολουθή να αποτελή το προκεχωρημένον κλιμάκιον του στρατού της Μέσης Ανατολής και θα υπακούη εις τας διαταγάς της υπό των συμμάχων ανεγνωρισμένης κυβερνήσεως και του Αρχηγείου Μέσης Ανατολής. Ο ΕΔΕΣ θα πράξη το παν δια την ενότητα του έθνους.

    Μου αρέσει!

  2. 4.4 Οι όροι της Συμφωνίας του Λιβάνου
    «Πρώτον Κεφάλαιον: Η ανασύνταξις και πειθάρχησις των ένοπλων Ελληνικών δυνάμεων της Μέσης Ανατολής υπό την σημαίαν της Ελληνικής πατρίδος. “Όλοι εμείναμε σύμφωνοι ότι η στάσις της Μέσης Ανατολής απετέλεσεν έγκλημα εναντίον της πατρίδος. Όλοι επίσης εμείναμε σύμφωνοι ότι η ανάκρισις πρέπει να συνεχιστεί και ότι οι υποκινηταί της στάσεως πρέπει να τιμωρηθούν αναλόγως προς τας ευθύνας των. Το επιχείρημα ότι εκινήθησαν από το αίτημα της Κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος, δεν είναι δυνατόν να τους απαλλάξη της ευθύνης, διότι, εάν εις καιρόν πολέμου η διαφωνία περί την Κυβέρνησιν νομιμοποιεί την στάσιν, τότε το Αλβανικόν Έπος θα έπρεπε να μην είχεν υπάρξει. Ποιον θα είναι το πνεύμα με το οποίο θα γίνει η ανασύνταξις. Διεπιςτώθη ομοφώνως ότι δεν μπορούν να ισχύσουν πολιτικά κριτήρια. Θα ισχύσουν μόνον Εθνικά και Στρατιωτικά κριτήρια. Και μόνον με αυτά θα γίνει η ανασύνταξις των ένοπλων δυνάμεων. Εμείναμε επίσης σύμφωνοι ότι ακριβώς από της ημέρας της συστάσεως της Κυβερνήσεως Εθνικής Ενώσεως θα εκπορευθή προς άλας τας ενόπλους δυνάμεις και της Μέσης Ανατολής και της υποδούλου Ελλάδος το σύνθημα ότι η Στρατιωτική πειθαρχία θα είναι αμείλικτος και ότι πολιτικαί απόψεις δεν είναι δυνατόν να υπάρξουν εις τον στρατόν. Διότι ο Στρατός δεν βουλεύεται. Ο Στρατός εκτελεί διαταγάς της Κυβερνήσεως». (σ.σ. «Το Συμβόλαιο του Λιβάνου», ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΚΚΕ, τομ. 5, 1940-1945, Αθήνα 1981, σελ. 398-402).
    Βαφτίζοντας εθνικά τα ταξικά συμφέροντα της μπουρζουαζίας, η συμφωνία του Λιβάνου απαιτούσε σιδηρά πειθαρχία και πάταξη των πολιτικών απόψεων στον στρατό. Μόνο οι δικές της πολιτικές απόψεις έπρεπε να υπάρχουν και οι διαταγές της να εκτελούνται. Οι άλλοι όροι της συμφωνίας ήταν παρόμοιοι.
    «Δεύτερον Κεφάλαιον: Η ενοποίησις και πειθάρχησης υπό τας διαταγάς της Εθνικής Κυβερνήσεως όλων των αντάρτικων Σωμάτων της Ελευθέρας Ελλάδος, καθώς και η κινητοποιήσις όλων των μαχητικών δυνάμεων του Έθνους εναντίον των κατακτητών…
    «Τρίτον Κεφάλαιον: Η κατάργησις της τρομοκρατίας εις την Ελληνικήν ύπαιθρον και η παγίωσις της προσωπικής ασφάλειας και της πολιτικής ελευθερίας του Λαού, όταν και όπου ο κατακτητής αποσύρεται…»
    Στους «τρομοκράτες» ασφαλώς συγκαταλέγονταν και ο ΕΛΑΣ κατά την αντίληψη του Γ. Παπανδρέου.
    «Τέταρτον Κεφάλαιον: Η συνεχής μέριμνα δια την επαρκή αποστολήν τροφίμων και φαρμάκων εις την υπόδουλον Ελλάδα επίσης και την ορεινήν.
    «Πέμπτον Κεφάλαιον: Η εξασφάλισις κατά την προσεχή, από κοινού μετά συμμαχικών δυνάμεων απελευθέρωσι της πατρίδος, της τάξεως και της ελευθερίας του Ελληνικού Λαού, εις τρόπον ώστε απηλλαγμένος και υλικής και ψυχολογικής βίας, να αποφασίσει κυρίαρχος και δια το πολίτευμα και δια το κοινωνικόν καθεστώς και δια την Κυβέρνησιν της αρεσκείας του…»
    Ακόμη και το ζήτημα της μοναρχίας έμενε ανοικτό.
    «Έκτον Κεφάλαιον: Η επιβολή σκληρών κυρώσεων κατά των προδοτών της πατρίδος και κατά των εκμεταλλευτών της δυστυχίας του λαού μας.
    «Έβδομον Κεφάλαιον: Η Πρόνοια δια την άμεσον ικανοποίησιν, μετά την απελευθέρωσιν, των υλικών αναγκών του Ελληνικού Λαού…
    «Όγδοον Κεφάλαιον: Η πλήρης ικανοποίησις των Εθνικών μας δικαίων. Αι μεγάλαι υπηρεσίαι και θυσίαι μας, τα ολοκαυτώματα της πατρίδος μας δεν ημπορούν να έχουν άλλην δικαίωσιν ειμή την δημιουργία μιας νέας ελεύθερης και μεγάλης Ελλάδος…».
    Όπως επισημαίνει ο Γιώργης Αθανασιάδης στο βιβλίο του για τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή που τα έζησε ως ενεργό στέλεχος του κινήματος των φαντάρων «η σύγκριση του Πρώτου Κεφαλαίου με το Έκτο δείχνει που οδηγούσε η Συμφωνία του Λιβάνου. Καταδίκαζε τους αξιωματικούς και τους οπλίτες που ζητούσαν εθνική ενότητα. Και η καταδίκη τους διατυπώθηκε ωμά και απερίφραστα. Για τους προδότες όμως και για τους εκμεταλλευτές της δυστυχίας του ελληνικού λαού βρέθηκε η υπεκφυγή, το σανίδι της σωτηρίας τους, επειδή – κατά την έκφραση του ίδιου του Γ. Παπανδρέου – ήταν “όργανα εμφύλιου πολέμου”, που σ’ αυτόν απέβλεπαν κι αυτόν ετοίμαζαν».
    Στις 25 Μάιου 1944, διαρκούσης της Συνδιάσκεψης του Λιβάνου, ο Γ. Παπανδρέου ορκίζεται ενώπιον του βασιλιά και συγκροτεί κυβέρνηση με 20 υπουργούς. Στους εκπρόσωπους του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και της ΠΕΕΑ που είχαν έρθει με πρόθεση να απαιτήσουν τα μισά υπουργεία και μάλιστα υπουργεία κλειδιά, δίνονται μόνο 5 δευτερεύοντα χαρτοφυλάκια. Η συνθηκολόγηση είναι πλήρης. Στη «ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΚΕ», μέρος Α΄, γίνεται κριτική για τις «απαράδεκτες υποχωρήσεις της αντιπροσωπείας» που πήρε μέρος στη συνδιάσκεψη του Λιβάνου, γιατί δήθεν η συμφωνία «δεν ανταποκρινόταν στο συσχετισμό των δυνάμεων και στις αρχές του Ιδρυτικού του ΕΑΜ, γεγονός που αποτέλεσε σοβαρό λάθος».
    4.5 Το «πνεύμα» της Τεχεράνης
    Στην πραγματικότητα, η υπογραφή των όρων της συμφωνίας του Λιβάνου απέρρεε από την λογική της αστικοδημοκρατικής στρατηγικής της 6ης ολομέλειας του 1934. Στη βάση αυτής της στρατηγικής διαμορφωνόταν η τακτική. Η ιδρυτική διακήρυξη του ΕΑΜ και πλήθος άλλες διακηρύξεις των ηγετικών σωμάτων του ΚΚΕ στη διάρκεια της κατοχής απαιτούσαν «κυβέρνηση εθνικής ενότητας». Ήδη από την 1η Ιουλίου 1941, η απόφαση της 6ης Ολομέλειας της Κ.Ε. του ΚΚΕ καλούσε «τον ελληνικό λαό, τα κόμματα και τις οργανώσεις του σ’ ένα εθνικό μέτωπο απελευθέρωσης» και στο «σχηματισμό προσωρινής κυβέρνησης από όλα τα κόμματα». Διαχωρίζοντας τα αστικοδημοκρατικά και εθνικοαπελευθερωτικά καθήκοντα από την πάλη για εργατική εξουσία και σοσιαλισμό, και αναγορεύοντας το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο σε «αντιφασιστικό αγώνα» όχι μόνο από την πλευρά της Σοβιετικής Ένωσης αλλά και απ’ την πλευρά των «δημοκρατών» ιμπεριαλιστών της Βρετανίας και των ΕΙΠΑ, οι ηγέτες του ΚΚΕ είχαν έτοιμη τη συνταγή της ήττας του γιγάντιου κινήματος των εργατών και αγροτών.
    Αλλά αν θέλει κανείς να κατανοήσει πλήρως τη γραμμή της ηγεσίας του ΚΚΕ, πρέπει να τη δει μέσα στα διεθνή ιστορικά πλαίσια της. Η συμφωνία που προσυπέγραψαν στο Λίβανο, δεν ήταν παρά η ελληνική συγκεκριμενοποίηση της πολιτικής που διαμόρφωνε ο Στάλιν και η διπλωματία του στη Μόσχα. Στα πλαίσια της συνεργασίας του με τους «δημοκράτες» ιμπεριαλιστές και για να μην έχουν το φόβο της παγκόσμιας επανάστασης, ο Στάλιν διέλυσε στις αρχές Ιουνίου 1943 την Κομμουνιστική Διεθνή, αφού πρώτα την είχε εκφυλίσει σε όργανο της εξωτερικής πολιτικής της γραφειοκρατίας που μετά το θάνατο του Λένιν επικράτησε στο πρώτο εργατικό κράτος. Οι συμφωνίες της Μόσχας (19-30 Οκτωβρίου 1943) μεταξύ των υπουργών εξωτερικών της ΕΣΣΔ, της Αγγλίας και των ΕΙΠΑ, όπως σημείωνε μια έκδοση του Υπουργείου Άμυνας της ΕΣΣΔ του 1959 «ήταν ένα χτυπητό παράδειγμα ότι είναι δυνατή και αναγκαία η συνεργασία κρατών με διαφορετικά κοινωνικά συστήματα στη λύση των ζητημάτων για τη διεξαγωγή του πολέμου και τη μεταπολεμική ανοικοδόμηση του κόσμου». (σ.σ. Υπουργείο Αμύνης της ΕΣΣΔ (Γ.Α. Ντεμπόριν), Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, Αθήνα 1959, σελ. 368). Η μετέπειτα θεωρία της «ειρηνικής συνύπαρξης» του Χρουτσώφ είχε την αφετηρία της στην πρακτική του Στάλιν. Η διάσκεψη της Μόσχας προετοίμασε τη διάσκεψη κορυφής της Τεχεράνης μεταξύ Στάλιν, Τσόρτσιλ και Ρούσβελτ (28 Νοεμβρίου – 1 Δεκεμβρίου 1943).
    Καθώς οι λαμπρές νίκες του Κόκκινου Στρατού σημαδευαν την αρχή του τέλους της ναζιστικής Γερμανίας, η διαμόρφωση του μεταπολεμικού status είχε αρχίσει να συζητειται. «Από την αρχή του Μάη η τάση της Τεχεράνης που αποσκοπούσε στο μανουβραρισμα του παγκόσμιου χάρτη μεταξύ των “υπευθύνων”, γνωρίζει στο Λονδίνο μια νέα ανάπτυξη. Στη συνέχεια μιας μακρυας συνομιλιας μεταξύ Ηντεν και Γκοσεφ, πρεσβευτή της Σοβιετικής Ένωσης στη Μεγάλη Βρετανία, αρχίζει να υλοποιειται η ιδέα ενός νέου διακανονισμου Βρετανών και Σοβιετικών για τα Βαλκάνια. Οι δεύτεροι θα διατηρήσουν έναν “εποπτικο έλεγχο” στην Ρουμανία και τη Βουλγαρία, ενώ οι πρώτοι θα έχουν το δικαίωμα να ρυθμισουν τις υποθέσεις τους με την Ελλάδα», σημειώνει ο Ντομινίκ Εντ. (σ.σ. Τ. Εντ, ΄ο.π., σελ. 185).
    Ένα σχεδόν μήνα μετά τη Συνδιάσκεψη της Τεχεράνης η 10η Ολομελεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, το Γενάρη του 1944 διακηρυττει: «Αγωνιζόμαστε ανεπιφυλακτα στο πλευρό των μεγάλων συμμάχων μας – της Σοβιετικής Ένωσης, Μ. Βρετανίας, Ενωμένων Πολιτειών – και όλων των ενωμένων εθνών για την παγκόσμια εκμηδένιση του φασισμού και κάθε τυραννίας, για την επικράτηση των αρχών του Ατλαντικού και της Τεχεράνης… Είμαστε έλληνες και εφαρμόζουμε καθαρά ελληνική εθνική πολιτική. Είμαστε φίλοι όλων των εθνών που αγωνίζονται για τις ίδιες με μας αρχές… Γι’ αυτό το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας υιοθετεί και υποστηρίζει την πρόταση της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ για το σχηματισμό προσωρινής κυβέρνησης εθνικής ενότητας και απελευθέρωσης απ’ όλα τα κόμματα, οργανώσεις και προσωπικότητες, που θα αναλάβει να διευθύνει τον εθνικό αγώνα και να εξασφαλίσει την ομαλή μεταπολεμική εκδήλωση του λαϊκού φρονήματος». (σ.σ. Διακήρυξη των σκοπών του ΚΚΕ, ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΕΙΜΕΝΑ, ΄ο.π., σελ. 207-210).
    Δεν ήταν μόνο οι γενικές κατευθύνσεις της πολιτικής της Μόσχας που ωθούσαν την ηγεσία του ΚΚΕ στις καταστροφικές για το επαναστατικό κίνημα συμφωνίες με την αστική τάξη και τους βρετανούς «σύμμαχους». Παρασκηνιακά, οι τοποτηρητές του Στάλιν «συμβούλευαν» τους ηγέτες του ΚΚΕ σε υποχωρήσεις. Η παρακάτω έκθεση του Π. Ρούσου (σ.σ. Π. Ρούσος, ΄ο.π., σελ. 185) διαπραγματευτή στο Λίβανο, προς το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ, είναι διαφωτιστική. «Σε προσωπική επαφή με τον πρεσβευτή της ΕΣΣΔ, δεν κατορθώσαμε να έρθουμε. Ζητήσαμε αν είναι δυνατό να έχουμε την άποψη της σοβιετικής κυβέρνησης πάνω στα ελληνικά ζητήματα από τον πρώτο σύμβουλο της πρεσβείας. Μετά δέκα μέρες, ένα μήνα μετά τη λήξη της Διάσκεψης του Λιβάνου και μια βδομάδα μετά την αναχώρηση του Μιλτιάδη (Πορφυρογένη), ο σύμβουλος με κάλεσε και μου έκανε την ακόλουθη ανακοίνωση: Η σοβιετική κυβέρνηση δεν απάντησε επί του θέματος. Ο πρεσβευτής όμως σας διαβιβάζει την ακόλουθη προσωπική του γνώμη: α) Η συμφωνία του Λιβάνου ανταποκρίνεται προς την σημερινή κατάσταση των πραγμάτων, β) Η στάση της αντιπροσωπείας σας είναι σωστή, γ) Πρέπει να μπείτε στην κυβέρνηση, δ) Να φροντίσετε να γίνει γνωστή η γνώμη αυτή στα βουνά». Ήταν «γνώμη», αλλά ο σύμβουλος της πρεσβείας ζήτησε να γίνει γνωστή στα βουνά, στους αντάρτες.
    Όταν τα νέα της συμφωνίας του Λιβάνου έφθασαν στα ελευθερωμένα βουνά, ξεσηκώθηκε θύελλα. Οι αντάρτες αντέδρασαν. Η Συνδιάσκεψη της Κομματικής Οργάνωσης Μακεδονίας – Θράκης καταδίκασε τη συμφωνία και ζήτησε την ακύρωση της. Αλλά η εντολή είχε δοθεί. Για την τιμή των όπλων και για να θολώσουν τα νερά, οι ηγέτες του ΚΚΕ άρχισαν προσπάθειες να «βελτιώσουν» τους όρους της συμφωνίας, να αλλάξουν τον Παπανδρέου από πρωθυπουργό κλπ. Αλλά ούτε στιγμή δεν αμφισβήτησαν την ουσία της συμφωνίας, που άλλωστε συνέπιπτε με τις δικές τους στρατηγικές προκαταλήψεις. Τελικά, στις 2-3 Αυγούστου 1944, η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ διέλυσε τις αυταπάτες. Ομόφωνα ενέκρινε τη Συμφωνία του Λιβάνου και ακάθεκτη βάδιζε προς τη δεύτερη φάση της προδοσίας του αντάρτικου, τη συμφωνία της Καζέρτας.
    4.6 Η Συμφωνία της Καζέρτας
    Έως ότου εγκρίνει τη Συμφωνία του Λιβάνου, η ηγεσία του ΚΚΕ/ΕΑΜ πέρασε από αρκετές παλινωδιες. Δεν ήταν μόνο οι αντιδράσεις των μαχητών του Βουνού στις συμφωνίες, αλλά και η (δικαιολογημένη) καχυποψία για τα παιχνίδια που έπαιζε ο Παπανδρέου με ενορχηστρωτές τους εγγλέζους. Στις 2 Ιουλίου 1944 η Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ καταγγέλλει ως διασπαστικη την πολιτική της κυβέρνησης του Καΐρου και διατυπωνει νέες προτάσεις. Με τηλεγράφημα που υπογράφουν ο αντιπρόεδρος της ΠΕΕΑ στρατηγός Μπακιρτζής, ο γραμματέας του ΚΚΕ Σιαντος και ο γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΑΜ Θανάσης Χατζής ζητούν τη συγκρότηση νέου υπουργικού συμβουλίου με 15 αντί 20 μέλη. Η ΠΕΕΑ απαιτεί να της δοθούν πέντε υπουργεία, ένα υφυπουργείο και ένα υπουργείο για τη «Δημοκρατική Ένωση». Ζητούν το υπουργείο Εσωτερικών, το υφυπουργείο Στρατιωτικών, τα υπουργεία Δικαιοσύνης, Παιδείας, Εργασίας, Γεωργίας, Πρόνοιας. Ταυτόχρονα καταγγέλλουν τον πρωθυπουργό (Παπανδρέου) για ψευδείς δηλώσεις και απαιτούν να επανέλθει ο Ζέρβας στις θέσεις που όριζε η συμφωνία της Πλάκας, να καταγγελθούν δημόσια τα τάγματα ασφάλειας του (κατοχικού) πρωθυπουργού Ράλλη, κ.ά. Ζητούν διευκρίνηση για το ότι ο «σημερινός χαρακτήρ και οργάνωσις του ΕΛΑΣ θα παραμείνει ως έχει μέχρις απελευθερώσεως, πράγμα όπερ εξυπηρετεί την σημερινήν μορφήν του πολέμου και την ανάγκη διατηρήσεως της μαχητικότητος». (σ.σ. ΤΑ ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΚΚΕ, ΄ο.π., σελ. 406-407).
    Ωστόσο αποδέχεται ότι: «Φυσικά ο ΕΛΑΣ θα ενταχθή αμέσως υπό ενιαίαν Κυβέρνησιν και αρχιστράτηγον και ενοποιηθή μετ’ άλλων αντάρτικων ομάδων». Ως αρχιστράτηγον αποδέχονται τον στρατηγόν Οθωναίο, ενώ ζητούν αποφυγή της θανατικής εκτελέσεως για τη στάση του στρατού της Μέσης Ανατολής. Ο Παπανδρέου αρνείται κάθε συμβιβασμό. Η απόφαση έχει παρθεί. Όχι βέβαια από τον ίδιο αλλά από τους βρετανούς προστάτες του. Ο ΕΛΑΣ θα διαλυθεί, όχι βέβαια από τις ανύπαρκτες δυνάμεις της υπό τον Παπανδρέου κυβέρνησης του Καΐρου, αλλά από τον βρετανικό στρατό. Στην πραγματικότητα ούτε οι βρετανοί διαθέτουν ικανές δυνάμεις για να διαλύσουν τον ΕΛΑΣ, το λαϊκό στρατό που ανδρώθηκε στις μάχες με τα γερμανο-ιταλικά στρατεύματα. Χρειάζεται και μια άλλη δύναμη.
    Τότε εμφανίζεται στα ελληνικά βουνά, για πρώτη φορά από την έναρξη του κινήματος αντίστασης, σοβιετική στρατιωτική αποστολή με επικεφαλής τον περιβόητο συνταγματάρχη Ποπώφ. Αποτελούμενη από οκτώ αξιωματικούς η σοβιετική αποστολή έφθασε από τη Γιουγκοσλαβία στις 28 Ιουλίου. Την επομένη μέρα οι “Times” του Λονδίνου γράφουν με μεγάλους τίτλους: «Οι σοβιετικοί απέστειλαν μια αποστολή δια να συμβουλεύσουν τους Έλληνες Τροτσκιστές». Ότι δεν συμβιβαζόταν ήταν συνώνυμο του «τροτσκισμού». Για τους ηγέτες του ΚΚΕ η κατηγορία ήταν ασφαλώς άδικη, δεν έπαυε όμως να είναι τρομακτική, λίγα μόνο χρόνια μετά τις Δικές της Μόσχας.
    Θα υποστηρίξει η ΕΣΣΔ το αντάρτικο; Ο Ποπώφ δεν δίνει καμία απάντηση. Ο Σιάντος που είχε ιδιαίτερη μακρά συζήτηση, κράτησε το περιεχόμενο κρυφό. Αλλά υπάρχει η μαρτυρία του στρατηγού Μπακιρτζή που είχε συζήτηση με το βοηθό του Ποπωφ ταγματάρχη Τσερνίτσεφ: «Έμαθα, λέει ο Ρώσος, πως αρνείσθε να επικυρώσετε τις συμφωνίες του Λιβάνου. Δεν είναι λογικό. Ο Μπακιρτζής σκύβει προς το μέρος του.
    – Αυτό πρέπει να το πείτε στο Σιάντος, όχι σε μένα.
    – Στρατηγέ, απαντάει ο Τσερνίτσεφ, δεν αντιπροσωπεύω κανένα κόμμα. Κάνω πόλεμο. Είστε και σεις στρατιώτης. Αν όμως θέλετε, μπορείτε να μιλήσετε στο κόμμα σας.
    – Σύμφωνοι, θα μεταφέρω ότι μου πείτε.
    – Δεν έχω συμβουλές να σας δώσω. Απλώς, αύριο οι Εγγλέζοι θα κάνουν απόβαση στον Πειραιά. Θάταν παράλογο από την πλευρά σας να μην τους υποδεχθείτε σαν ήρωες». (σ.σ. Τ. Εντ, ΄ο.π., σελ. 197).
    Ο Μπακιρτζής τρέχει και βρίσκει το Σιάντο και του μεταφέρει τη συζήτηση. Ο «γέρος» όμως, ξέρει… Ο Σιάντος συγκαλεί το ίδιο βράδυ το πολιτικό γραφείο. Ο Ντομινίκ Εντ περιγράφει ως εξής:
    «- Πρέπει να ξαναρχίσουμε τις διαπραγματεύσεις και να επικυρώσουμε τις συμφωνίες. Ο Ιωαννίδη αντιδρά. – Όχι μόνο δεν πρέπει να τις επικυρώσουμε αλλά πρέπει να προετοιμαστούμε να χτυπήσουμε τους Άγγλους. Ξεσπάει φοβερός καυγάς. Ο Σιάντος ο γλυκός, ο Σιάντος που του αρέσει να πείθει και να μην τρομοκρατεί, κάνει μια χειρονομία που αποτελεί παραφωνία με το κύριο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του: βγάζει το πιστόλι και σημαδεύει τον Ιωαννίδη. Είναι η γραμμή. Δεν μπορεί να πει τίποτε περισσότερο». Το αδιαμφισβήτητο γεγονός είναι ότι η ΠΕΕΑ την επομένη ακριβώς μέρα, στις 29 Ιουλίου, απευθύνει τηλεγράφημα προς την κυβέρνηση του Καΐρου, στο οποίο αναγγέλλει ότι αποδέχεται να συμμετέχει στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας με τους όρους της συμφωνίας του Λιβάνου. Πάντως βάζει έναν όρο: Να μην είναι ο Παπανδρέου πρωθυπουργός. Ο Παπανδρέου τηλεγραφεί ότι το πρόσωπο του δεν πρόκειται να αποτελέσει πρόσκομμα στην εθνική ενότητα.
    Όμως ο Τσόρτσιλ είναι ανένδοτος. Θέλει πλήρη υποταγή και προφανώς γνωρίζει ότι μπορεί να τραβήξει όσο θέλει το σχοινί. Τα πολιτικά ρετάλια του ελληνικού αστικού κόσμου χορεύουν στο ρυθμό του Τσόρτσιλ. «Συνεπεία επισήμου εμπιστευτικής ανακοινώσεως αγγλικής κυβερνήσεως μη δεδομένης αλλαγήν Προέδρου κυβερνήσεως παραμονάς απελευθερώσεως, Κόμματα Φιλελευθέρων, Προοδευτικών, Δημοκρατών ποιούνται τελευταίαν έκκλησιν», τηλεγραφούν στο Βουνό ανερυθριάστως οι Σ. Βενιζέλος, Μυλωνάς, Σακαλής και Ρέντης.
    Ύστερα από λίγες μέρες το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ ανακοινώνει: «Μπροστά σ’ αυτήν την κατάσταση το Πολιτικό Γραφείο θεώρησε ότι το Κόμμα μας δεν επιτρέπεται να μείνει έξω από την κυβέρνηση. Μια τέτοια στάση θα ενίσχυε ακριβώς εκείνες τις άκρες μερίδες, που κάνουν το παν για να ματαιώσουν την ενότητα και να επιβάλουν αντιλαϊκό καθεστώς με πρόκληση ανοικτού εμφύλιου πολέμου». (σ.σ. ΤΑ ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΚΚΕ, ΄ο.π., σελ. 222-225).
    Η ίδια ανακοίνωση λέει «εφ’ όσον πραγματοποιείται ενιαία κυβέρνηση πρέπει να προσέξουμε το ύφος των γραφτών μας, να είναι τέτοιο που ενώ θα δείχνει τη συμμαχική μας πολιτική, αλλά και το ανεξάρτητο πρόσωπο του ΚΚΕ, δεν θα περιέχει φράσεις που θα φέρουν εμπόδια στην ενωτική πολιτική και θα τροφοδοτούν τους εχθρούς της». Η ηγεσία του νικητή λαού συνθηκολογεί άνευ όρων.
    Την ίδια ώρα καταδικάζονται σε θάνατο οι αντιφασίστες φαντάροι της Μέσης Ανατολής, ενώ οι τεταρτοαυγουστιανοί ξαναγυρίζουν στο στρατό. Ο εμφύλιος εξαπολύεται κατά του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, αλλά οι ηγέτες νομίζουν ότι θα τον ξορκίσουν, αν σταθούν φρόνιμοι με την «δημοκρατική» αστική τάξη.
    Την ίδια περίοδο ο ΕΛΑΣ θριαμβεύει στα πεδία των μαχών. Η μια μετά την άλλη οι πόλεις και τα χωριά απελευθερώνονται ύστερα από σκληρές μάχες εναντίον των ναζί που, ενώ αποχωρούν, διαπράττουν φρικτά εγκλήματα. Κι ενώ οι ηγέτες συνθηκολογούν, ο επαναστατημένος λαός δεν θέλει να γυρίσει στα παλιά. «Ποιος είναι ο Παπανδρέου; Δεν θέλουμε άλλο τους αστούς πολιτικούς», λένε στις λαϊκές συνοικίες. Όμως σε λίγο θα τους βάλουν να τον υποδεχθούν ως ελευθερωτή – πρωθυπουργό.
    Στις 2 Σεπτεμβρίου 1944 οι υπουργοί του ΕΑΜ πετούν προς το Καιρό. Είναι έξι. Ο Σβώλος αναλαμβάνει το Οικονομικών, ο Ζεύγος το Γεωργίας, ο Πορφυρογέννης το Εργασίας, ο Ασκούτσης το Εθνικής Οικονομίας, ο Τσιριμώκος το Δημόσιων Έργων και ο Άγγελος Αγγελόπουλος το υφυπουργείο Οικονομικών. Στις 7 Σεπτεμβρίου όλα τα μέλη της κυβέρνησης μαζί με τον Παπανδρέου στέλνονται από τον Τσόρτσιλ στην πόλη Καζέρτα της νότιας Ιταλίας. Ο κύριος λόγος είναι ότι στον Τσόρτσιλ δεν άρεσε το Καιρό με τη μεγάλη αριστεροποιημένη ελληνική παροικία. Στην Καζέρτα θα διαδραματιστεί η δεύτερη φάση κατάπνιξης της εργατοαγροτικής επανάστασης. Στις 26 Σεπτεμβρίου συνέρχεται η σύσκεψη των αντιπροσώπων του Στρατηγείου των Συμμαχικών Δυνάμεων της Μεσογείου, του ΕΛΑΣ με εκπρόσωπο το Στέφανο Σαράφη, του ΕΔΕΣ με αρχηγό το Ζερβά. Παρόντες ήταν οι υπουργοί της κυβέρνησης με επικεφαλής τον Παπανδρέου, ο πρεσβευτής της Βρετανίας Λήπερ, ο βρετανός υπουργός Μέσης Ανατολής Μακ Μίλλαν και ο στρατηγός Σκόμπι, διορισμένος ως αρχιστράτηγος όλων των συμμαχικών δυνάμεων στην Ελλάδα από τον Παπανδρέου, που με τη σειρά του ήταν διορισμένος ως πρωθυπουργός της Ελλάδας από τους βρετανούς. Η σύσκεψη κατέληξε στη «Συμφωνία της Καζέρτας» που υπογράφτηκε από το στρατηγό Ουίλσον, αρχηγό των «Συμμαχικών Δυνάμεων Μέσης Ανατολής», τον Παπανδρέου, το Σαράφη και το Ζέρβα.
    * * *
    Η Συμφωνία της Καζέρτας περιλάμβανε συνοπτικά τους παρακάτω όρους:
    1) Όλες οι ανταρτικές δυνάμεις που δρουν στην Ελλάδα τίθενται υπό τας διαταγάς της ελληνικής κυβέρνησης εθνικής ενότητας.
    2) Η ελληνική κυβέρνηση θέτει τις δυνάμεις αυτές υπό τας διαταγάς του στρατηγού Σκόμπι. Ο ΕΛΑΣ (και η Ελλάς) στο εξής θα διοικούνται από τον…Σκομπι!
    3) Οι αρχηγοί των ανταρτών θ’ απαγορεύσουν πάσαν απόπειραν των υπ’ αυτούς μονάδων να αναλάβουν την αρχήν ανά χείρας. Τοιαύτη πράξης θα θεωρηθεί ως έγκλημα και θα τιμωρηθεί αναλόγως.
    4) «Όσον αφορά τας Αθήνας, ουδεμία ενεργεία θ’ αναληφθή εκτός υπό τας άμεσους διαταγάς του στρατηγού Σκόμπι, στρατηγού διοικούντος τας εν Ελλάδι δυνάμεις».
    5) Τα τάγματα ασφάλειας θεωρούνται ως όργανα του εχθρού, λέει η μια γραμμή, ενώ η δεύτερη συμπληρώνει ότι: θα χαρακτηρισθούν ως εχθρικοί σχηματισμοί, εκτός αν παραδοθούν «συμφώνως προς τας διαταγάς εκδοθησομένας παρά του στρατηγού διοικούντος τας εν Ελλάδι δυνάμεις».
    Λίγες εβδομάδες αργότερα οι ταγματασφαλίτες, με βάση αυτή την παράγραφο, θα παραδίδονται στους βρετανούς που θα τους ρίχνουν στις μάχες κατά του ΕΛΑΣ.
    6) «Όλαι αι ανταρτικαί δυνάμεις, προς τον σκοπόν όπως τεθεί τέρμα εις τας διαμάχας του παρελθόντος, δηλούν ότι θα σχηματίσουν εθνική ένωσιν ίνα συντονίσουν την δράσιν των δια το καλύτερον συμφέρον του κοινού αγώνος».
    Το 7) σημείο των Συμφωνιών της Καζέρτας περιλαμβάνει διαταγές που ο στρατηγός Σκόμπι εξέδωσε:
    Ο στρατηγός Ζέρβας θα συνεχίσει να δρα εντός των εδαφικών ορίων της συμφωνίας της Πλάκας…
    Ο στρατηγός Σαράφης (δηλαδή ο ΕΛΑΣ) θα εξακολουθήσει να δρα εις την υπόλοιπον Ελλάδα εξαιρέσει:
    «Ι) Περιφερείας Αττικής.
    ΙΙ) Πελοποννήσου. Τα στρατεύματα εις την περιφέρεια ταύτην θα διοικούνται παρά τινός αξιωματικού υποδειχθησομένου υπό του στρατηγού Σαράφη τη εγκρίσει της ελληνικής κυβερνήσεως και όστις θα βοηθείται υπό αγγλικής αποστολής συνδέσμου». Ο όρος αυτός σημάδευε κατ’ ευθείαν εναντίον του Άρη Βελουχιώτη που με τους περίφημους μαυροσκούφηδες λευτέρωνε πόλεις και χωριά της Πελοποννήσου συντρίβοντας τις δυνάμεις κατοχής και τους έλληνες συνεργάτες τους.
    «ΙΙΙ) Βραδύτερον η Θράκη, συμπεριλαμβανομένης και της Θεσσαλονίκης θα είναι υπό την διοίκησιν ενός αξιωματικού υποδειχθησομένου υπό της ελληνικής κυβερνήσεως». Στρατιωτικός διοικητής της Αθήνας ορίζεται ο στρατηγός Σπηλιωτόπουλος, πρώην αρχηγός της Χωροφυλακής επί κυβερνήσεως Τσολάκογλου. Στη Θεσσαλονίκη, ένας άλλος με φήμη δοσίλογου, ο συνταγματάρχης Παπαγεωργίου πρώην ηγέτης της ΠΑΟ, οργάνωσης που διαλύθηκε από τον ΕΛΑΣ για ύποπτες δραστηριότητες. Η σφαγή του αντάρτικου είχε οργανωθεί με τη συναίνεση των ηγετών του.

    Κουτσουμπός, σελ. 117

    http://eek.gr/images/Stuff/Doc/E-Books/polemos-xorikon-th.koutsoumpos.pdf

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s