Αλάτι - πιπέρι

De civilitate morum puerilium 

( ‘Περί ευγενισμού τών παιδικών ηθών’). Έρασμος, Αμβέρσα 1526. Πρόταση ΣΑΘ.

Το έργο αυτό (είδος «Οδηγού καλής συμπεριφοράς») το συνέγραψε ο μεγάλος Έρασμος, για χάρη τού παιδιού τού πρίγκιπα Αδόλφου τού Βέερε.

Στα Ελληνικά καθιερώθηκε (με τον τίτλο «Χρηστοήθεια») υπό του «Ελλογίμου και εν σπουδαίοις αρίστου Αντωνίου του Βυζαντίου, του της εν Κωνσταντινουπόλει σχολής τών Γραμματικών Μαθημάτων Καθηγητού», ο οποίος μάλιστα το προσάρμοσε στην ελληνική πραγματικότητα, προσθέτοντας και αφαιρώντας κάποια στοιχεία.

Η «Χρηστοήθεια» τού Α. Βυζαντίου, (η οποία περιλαμβάνει ηθικά διδάγματα και παραινέσεις για μια κόσμια κοινωνική συμπεριφορά), κυκλοφορούσε χειρόγραφη από το 1680 και πρωτοτυπώθηκε το 1780. Μέχρι το 1854, είχε κάμει 24 ( ! ) εκδόσεις.

Σε μεγάλο βαθμό, η τεράστια αυτή επιτυχία οφείλεται στην αρχαιοπρέπεια τής γλώσσας τού έργου (πρόσφορη τότε για τη διδασκαλία τής Ελληνικής στα σχολεία τού Γένους) αλλά και στην ηθικοπλαστική του χρησιμότητα.

Να μερικές από τις παραινέσεις:

– Συν ουκ ολίγη δε προσοχή διευλαβού τοις κρυφίοις τών μελών παραβαλείν την χείρα !

– Μη πρίε τους οδόντας μητ’ άλλο τι, ων οίδας όχλησιν τοίς ομιλούσι φέρον, εργάζου!

–  Όλως αποτρεπέτω σε της χάσμης ομιλία φίλων ή ξένων!

– Απομυττομένω σοι παρέστω η αιδώς, αποτρέπου δε το ωσπερεί δια των μυξητήρων σαλπίζειν∙  βδελυρόν δε και το εμβλέπειν τω ρινομάκτρω την κόρυζαν, και το τοις δακτύλοις ανακαθαίρειν την ρίνα !

– Και το απονυχίζεσθαι δε παρόντων των φίλων, ή τοις οδούσι περιτρώγειν τα υπερέχοντα των ονύχων, πολλής μυαρίας έλεγχος!

– Φυλάττεσθαι δε σε δει και το τους δακτύλους καθιέναι τω στόματι περιλείχειν τε αυτούς κυνός δίκην!

– Ψύλλας, και όσα τούτοις όμοια κτείνειν εν οφθαλμοίς των συνόντων, ναυτίας εστίν αίτιον !

– Μηδέ ποτε αποχρεμπτόμενος ως οϊστόν αποσφενδονίσης τον πτύελον∙ αισχρόν γαρ!

– Δέον….τους εν αξιώμασιν επισήμοις….μη εική και ως έτυχε παραδέχεσθαι προσιόντας, αλλά συν αιδεί, και χάριτι αφαιρούμενον τον πίλον βραχεία τής κεφαλής κλίσει, την φιλοτιμίαν δηλούν, χρώμενόν τε ταις οικείαις τοις προσώποις προσρήσεσιν!

– Ουκ ευπρεπές και το εμφυσώντα τω στόματι τα εδέσματα, το εν αυτοίς θερμόν απωθείσθαι!

– Μη λείχε τους δακτύλους, αλλ’ ως ένεστι καθαρούς τήρει, κοχλιαρίοις ή δικράνοις χρώμενος!

– Εσθίων μη πρίε τους οδόντας, μηδέ πίνων εκρόφει ώστε ήχον ποιείν, και εν τω μασάσθαι τα σιτία την προς άλληλα των χειλέων πλήξιν διευλαβού !

– Μη πίειν αίτει, αλλ’ ουδέ λόγων άρχου στόματι πεπληρωμένω!

– Εν δε πλήθει βρωμάτων, μη των βελτιόνων εμφορείσθαι σπεύδε, αλλά πάντωνάπτου!

– Μη κνω το σώμα εν τω δειπνείν!

(Ε, ρε βάσανο που βρήκε τα καημένα τα μαθητούδια της εποχής! Ούτε ψύλλος στον κόρφο τους!…)

Παρατίθεται ως δείγμα [κι αυτό] ιλαροτραγικό τής ‘σχιζοειδούς’ ταλάντευσης τού Γένους μας μεταξύ Ανατολής και Δύσης, αλλά και ταυτοχρόνως μεταξύ…Περικλέους (βεβαίως-βεβαίως…) και Κολοκοτρώνη!…

Όλες αυτές οι πληροφορίες (τοποθετημένες -φυσικά- σε άλλο πλαίσιο και διεξοδικά αναλυμένες), προέρχονται από το -σπουδαίο κατά τη γνώμη μου- βιβλίο του Στέλιου Ράμφου «Ο ΚΑΗΜΟΣ ΤΟΥ ΕΝΟΣ» (‘Αρμός’, Αθήνα 2000), που έχει ως θέμα του την «κρίση ταυτότητος» που μας χαρακτηρίζει αλλά και την εθνική μας αυτοσυνειδησία γενικότερα.

ΥΓ

Αν κριθεί απαραίτητο, μπορεί να ακολουθήσει πρόχειρη…. μετάφραση.

Προς το παρόν, χαρείτε το όπως είναι!…

ΣΑΘ

Πηγή: De civilitate morum puerilium | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s