ΔΣΕ

Τα τραγικά γεγονότα της 7ης Μεραρχίας του ΔΣΕ

Βρισκόμαστε στους τελευταίους μήνες του 1949. Ο Εμφύλιος έχει τελειώσει, με την κατάληψη του Γράμμου και την αποχώρηση των δυνάμεων του ΔΣΕ προς την Αλβανία. Αυτό γνωρίζουμε όλοι – αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι: ο ΔΣΕ εξακολουθεί να μάχεται σε ελληνικό έδαφος! Πρόκειται για την 7ηΜεραρχία, της Θράκης, η οποία έχει επιφορτιστεί με το δύσκολο καθήκον να υλοποιήσει την (παρανοϊκή) πολιτική του «όπλου παρά πόδα» σε συνδυασμό με την ύπαρξη αντάρτικης δύναμης σε ελληνικό έδαφος, «σα μέσο πίεσης στο μοναρχοφασισμό»:

http://www.rizospastis.gr/static.do?page=/history/dse/DSE_MEROS_83_09-02-97_12.jsp

και

http://www.rizospastis.gr/static.do?page=/history/dse/DSE_MEROS_91_21-02-97_13-14.jsp

Η Θράκη διαλέχτηκε για γεωγραφικούς λόγους, λόγω της γειτνίασής της με τη φιλική προς τον ΔΣΕ Βουλγαρία. Η 7η Μεραρχία θα είχε έτσι ένα σταθερό σημείο στήριξης. Ωστόσο, η 7η Μεραρχία δεν είχε να παρουσιάσει σημαντική δράση, τουλάχιστον μετά το καταστροφικό πολιτικά (για το ΚΚΕ και το ΔΣΕ) χτύπημα της Δράμας (Αύγουστος 1949). Κύρια αποστολή της ήταν η συντήρηση της ένοπλης παρουσίας της, εν αναμονή των εξελίξεων. Όμως, η τελευταία μεραρχία του ΔΣΕ είχε άδοξο τέλος, αφού ουσιαστικά αυτοδιαλύθηκε, με τρόπο βάρβαρο και ατιμωτικό για δεκάδες ιδεολόγους μαχητές της, οι οποίοι βασανίστηκαν άγρια, εκτελέστηκαν και σπιλώθηκαν ως πράκτορες και προδότες από τους ίδιους τους συντρόφους τους. Αυτά που θα αφηγηθώ στη συνέχεια βασίζονται στο ομότιτλο με το ποστ βιβλίο του Γιώργου Γκαγκούλια (από τη σειρά ΒΗΜΑ μαρτυρίες) και σε άλλες πηγές.

Μετά την ήττα του ΔΣΕ εκδηλώθηκε μια άκρως επιθετική πολιτική της ομάδας Ζαχαριάδη, με στόχο να αποτρέψει τον ψύχραιμο απολογισμό και τον καταλογισμό της ευθύνης για την ήττα. Βασική θέση αυτής της πολιτικής ήταν η απόδοση της ήττας όχι σε λάθη ή ανεπάρκειες του ΚΚΕ, αλλά στην υπονομευτική δράση των πρακτόρων, από τον καιρό κιόλας της Κατοχής και του ΕΑΜ. Αιχμή αυτής της επιθετικής πολιτικής της ομάδας Ζαχαριάδη ήταν η «αποκάλυψη» ενός ευρύτατου δικτύου πρακτόρων του εχθρού στην 7ηΜεραρχία του ΔΣΕ, η οποία όπως είπαμε ήδη εξακολουθούσε να επιχειρεί σε ελληνικό έδαφος και μετά την ουσιαστική λήξη του Εμφυλίου. Εάν ήταν δυνατόν να στοιχειοθετηθεί με ομολογίες η προδοσία στην 7η Μεραρχία, τότε θα υπήρχε είχε μια πρώτης τάξεως απόδειξη της θεωρίας του Ζαχαριάδη ότι η ήττα του ΚΚΕ οφειλόταν στη δράση των πρακτόρων, που είχαν διεισδύσει σε όλα τα επίπεδα του Κόμματος και του ΔΣΕ. Η 7ηΜεραρχία έγινε ξαφνικά ύποπτη, γιατί αποτελούνταν κατά κύριο λόγο από Εβρίτες. Και ο Έβρος είχε δώσει περίπου 10.000 μαχητές στο ΔΣΕ, κατά τον Γκαγκούλια σχεδόν το ¼ του συνολικού αριθμού των μαχητών. Απόδειξη, κατά τον Ζαχαριάδη, ότι μεταξύ τους υπήρχαν πολυάριθμοι πράκτορες του εχθρού.

Την ευθύνη και την εποπτεία των πολύμηνων ανακρίσεων και των βασανιστηρίων, που ξεκίνησαν στα βουνά της Θράκης και συνεχίστηκαν στη Βουλγαρία, είχε ο Μήτσος Βλαντάς, μέλος του ΠΓ και της στενής ομάδας περί τον Ζαχαριάδη, ο οποίος προφανώς ενημερωνόταν για ό,τι συνέβαινε. Αμέσως μετά τον Βλαντά ήταν ο Βασίλης Γκανάτσιος (Χείμαρρος), διοικητής της 7ης Μεραρχίας, και ακολουθούσαν στελέχη όπως ο Γεράσιμος Μαλτέζος, ο Νίκος Γεωργαλής (ο Δάφνης, ο ίδιος που είχε βγάλει τον Ζαχαριάδη από την Ελλάδα την άνοιξη του 1947, όπως είδαμε εδώ: https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/05/18/gcw-181/, ο Φίλιππας Παπαδόπουλος, βουλευτής του ΚΚΕ στα 1936, ο Κώστας Σιαπέρας, δικηγόρος – και βασανιστής στην υπόθεση – ο οποίος έκανε στη συνέχεια καριέρα δικαστή στη Βουλγαρία (http://news.kathimerini.gr/4Dcgi/4Dcgi/_w_articles_civ_11_13/04/2008_266348), ο Γεράσιμος Μαλτέζος, ο Βαγγέλης Κασάπης (Κρίτων), ο οποίος είχε παίξει καθοριστικό ρόλο στην εξόντωση του «Οδυσσέα του Έβρου» και της ομάδας του επί ΕΛΑΣ (https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/02/11/gcw-29/) και άλλοι – συνολικά 16 απαριθμεί ο Γκαγκούλιας.

Τα θύματα που καταγράφηκαν είναι 32. Μεταξύ τους δύο που πέθαναν από τα βασανιστήρια, ένας φρουρός που αυτοκτόνησε μη αντέχοντας άλλο αυτά που έβλεπε και τέσσερις που έμειναν (σωματικά) σακάτηδες.

*

Ας δούμε όμως πως στήθηκε η επιχείρηση – και πως κατάληξε σε απόλυτο φιάσκο για τους εμπνευστές της. Οδηγός το πόρισμα της Επιτροπής για την υπόθεση της 7ης Μεραρχίας (Σόφια, 29 Απριλίου 1958), το οποίο υπογράφεται από τους Πάνο Καλλιδόπουλο (νομικός, εγγονός του πρώτου δημάρχου της Θεσσαλονίκης), τον Λάκη Πάλλα και τον Κώστα Ιωσηφίδη. Η Επιτροπή (προφανώς σε αντι-ζαχαριαδικό κλίμα, μετά την καθαίρεση του Ζαχαριάδη στα 1956) αφού εξέτασε δεκάδες μάρτυρες και όλο το γραπτό υλικό που υπήρχε, κατάληξε στα εξής συμπεράσματα:

Η ανεδαφική πολιτική γραμμή της ηγεσίας Ζαχαριάδη με τα συνθήματα της «προσωρινής» υποχώρησης και τα «όπλα παρά πόδα», που εκδηλώνονται και με τη διατήρηση, ύστερα από την αποχώρησή μας, μάχιμων τμημάτων στο χώρο της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, δεν έβρισκε καμιά απήχηση στους μαχητές της 7ης Μεραρχίας. Οι μαχητές ένοιωθαν πως άσκοπα πολεμούσαν. Το ηθικό τους είχε πέσει.

Άρχισαν λοιπόν οι μουρμούρες και οι απειθαρχίες, γεγονός που η καθοδήγηση (Χείμαρρος, Κρίτων) απόδωσαν σε πράκτορες που δούλευαν στις γραμμές του ΔΣΕ (σε κανένα τους δεν φαίνεται λογικό ότι δεν υπήρχε κανένας λόγος να συμβαίνει αυτό, αφού ο Εμφύλιος είχε οριστικά τελειώσει: όλα συμβαίνουν μετά την ήττα σε Γράμμο Βίτσι, τον Αύγουστο του ‘49).

Για να ξεσκεπάσει τους πράκτορες, η καθοδήγηση σκαρώνει μια προβοκάτσια λιποταξίας: ένας βαλτός (από τον Κρίτωνα) προτείνει σε τρεις μαχήτριες να λιποτακτήσουν. Στη συνέχεια τις συλλαμβάνουν (χωρίς να έχουν λιποτακτήσει) και τις βασανίζουν απάνθρωπα για να αποκαλύψουν ποιος τις παρακίνησε να το κάνουν. Έτσι αρχίζουν οι συλλήψεις και άλλων μαχητών, οι οποίοι με τη σειρά τους πιέζονται με βασανιστήρια να καταγγείλουν τους πράκτορες (δηλαδή τους συντρόφους τους που τους υποδείκνυε η καθοδήγηση).

Στο σημείο αυτό ένας φρουρός των κρατουμένων, μη αντέχοντας άλλο αυτά που έβλεπε να γίνονται, αυτοκτονεί. Οι Χείμαρρος και Κρίτων το παρουσιάζουν ως απόδειξη ότι ήταν …πράκτορας, λες και αν πράγματι ήταν δεν θα έφευγε, αντί να αυτοκτονήσει. Πιάνουν λοιπόν και τους συμπατριώτες και τους φίλους του και οι ανακρίσεις (πάντοτε με πρωτόγονα και σκληρά βασανιστήρια) συνεχίζονται, για να αποδειχτούν οι διασυνδέσεις των πρακτόρων. Έναν τον κρεμάνε γυμνό στα χιόνια, τον αφήνουν έτσι ολόκληρη νύχτα και πεθαίνει. Ένας άλλος βασανίζεται απάνθρωπα, αλλά αρνείται να καταδώσει. Ωστόσο, κάποιοι λυγίζουν, «ομολογούν» και καταδίδουν τον …Κρίτωνα, ο οποίος, συμπεραίνει η Επιτροπή, ήταν εξαρχής βασικός στόχος.

Η τριάδα που κατεύθυνε τα πράγματα (Χείμαρρος, Δάφνης και Μαλτέζος) αποφασίζει τις επόμενες συλλήψεις, που είχαν προαποφασιστει, με βάση τις δήθεν ομολογίες. Συλλαμβάνεται ο Μίμης Ζαχαριάδης (του σακατέψανε και τα δύο πόδια από τα βασανιστήρια) ο οποίος για να αναβάλλει την εκτέλεσή του αρχίζει να ενοχοποιεί μια σειρά συντρόφους και συντρόφισσες (η έκφραση είναι της Επιτροπής). Μεταξύ των άλλων και τον Κρίτωνα, ο οποίος στέλνεται στη Σόφια ενώ ένας από τους βασανιζόμενους αυτοκτονεί (κατά τον Γκαγκούλια τον εκτέλεσαν πάνω στα βασανιστήρια). Μεταφέρονται και οι υπόλοιποι κρατούμενοι στη Σόφια και κλείνει η φάση των ανακρίσεων και των βασανιστηρίων στη Χαϊντού Έβρου, που ήταν η έδρα της 7ης Μεραρχίας.

Στη Σόφια (σε φυλακές, εννοείται) το πρόσταγμα έχουν οι Βλαντάς και Σιαπέρας. Σημειώνει η Επιτροπή:

…η υπόθεση των πρακτόρων για το ΠΓ ήταν μια καλοδεχούμενη δικαιολογία αλλά και απαλλαγή για τα δικά του λάθη, για τις δικές του αποτυχίες στο χώρο της Ανατολικής Μακεδονίας. Ο Μ. Βλαντάς, συνεχίζοντας τις ίδιες μέθοδες ανάκρισης … δεν κάνει καμιά αντικειμενική εξέταση της υπόθεσης, καμιά επαλήθευση των στοιχείων,  που φανερώθηκαν στις ανακρίσεις τις Χαϊντούς – Έβρου. Από την πρώτη στιγμή καταφεύγει στη βία. (…) Ωστόσο παρά την επιπολαιότητα που δείχνει ο Βλαντάς και την εσκεμμένη προσπάθεια να ενοχοποιήσει τους κρατουμένους (…) η πραγματικότητα είναι τόσο αντίθετη προς τις προθέσεις του και η άρνηση ορισμένων παθόντων να επικυρώσουν τις καταθέσεις του βουνού τόσο σταθερή (…) που αναγκάζεται και με την επίδραση της θετικής συμβολής και επίδρασης των φίλων (σημ: εννοεί τους Βούλγαρους) να απολύσει τους περισσότερους κρατουμένους…

Δεν απολύονται όλοι. Δύο (ο ένας ήταν ο Κρίτωνας) μένουν στη φυλακή και άλλοι έξι, μεταξύ των οποίων και ο Γκαγκούλιας, στέλνονται σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, όπου περνάνε ένα μαρτυρικό χρόνο, ώσπου να τους αφήσουν. Μέχρι την αποκαθήλωση του Ζαχαριάδη μένουν υπό το άγρυπνο βλέμμα της επαγρύπνησης, διαγραμμένοι από το Κόμμα και με μεγάλες δυσκολίες στην καθημερινή τους ζωή, εκεί στην εξορία.

Η τεράστια προβοκάτσια απέτυχε παταγωδώς. Ωστόσο, κανένας από τους εμπνευστές και πρωταγωνιστές της δεν τιμωρήθηκε – εκτός αν κάτι τέτοιο συνέβη για άλλους λόγους, στα πλαίσια της ανελέητης σύγκρουσης των ζαχαριαδικών σταλινικών με τους αντιζαχαριαδικούς σταλινικούς, στα χρόνια που ακολούθησαν το θάνατο του Στάλιν.

Μια σημαντική λεπτομέρεια, από το βιβλίο του Γκαγκούλια: οι ύποπτοι, κατά ομολογία του Σιαπέρα, ανέρχονταν σε 150-200 άντρες και γυναίκες (σελ. 129)

*

Ας δούμε τώρα μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα καταθέσεων, όπως τα περιέχει το πόρισμα της Επιτροπής.

Γιάννης Καρατζιβάκης (Μαυροδήμος):

Πενήντα δύο μέρες που ήμουν κρατούμενος στο βουνό, κάθε μέρα με βασάνιζαν από τρεις φορές τη μέρα, μιάμιση ως δυο ώρες, χρησιμοποιούσαν στα βασανιστήρια ηλεκτρικό ρεύμα, χτύπημα σ’ όλο το κορμί με χοντρά ξύλα και ιδιαίτερα στα πέλματα των ποδιών μου, από τα οποία το ένα πόδι μου δε μπορεί να θεραπευθεί, γιατί από τα χτυπήματα τα είχαν πολτοποιήσει. Με χτυπούσαν επίσης με βίτσες στα γεννητικά όργανα, είχαν μάλιστα φτάσει σε τέτοιο σημείο χυδαιότητας που εμένα και την Τασούλα Χριστακούδη μας βασάνιζαν ταυτόχρονα, εμένα χτυπώντας με βίτσες στα γεννητικά όργανα και εκείνη με βίτσες στις ρώγες των μαστών της. Εγώ ξέρω πως οι φασίστες χωρίζουν τους άντρες από τις γυναίκες. Σε μένα εφάρμοσαν πιο σκληρά βασανιστήρια γιατί δεν έβγαλα λέξη, ούτε παραδέχτηκα όσα οι βασανιστές μου με υπόδειχναν να πω, ούτε ενοχοποίησα κανέναν άλλο σύντροφο.

Βασίλης Μεσσήνης

…εγώ αρνιόμουνα, τότε εκείνος (ο Μαλτέζος) πήρε καρφίτσες και άρχισε να μου τις μπήγει στα νύχια των χεριών μου. Εγώ από τους πόνους λιποθύμησα και όταν συνερχόμουνα τους έβριζα και πάλι αρνιόμουνα (…) Τα βασανιστήρια που εφάρμοσαν οι Μαλτέζος – Χείμαρρος και τα όργανά τους στο Μακρονήσι δεν εφαρμόζονταν και ήταν ελαφρότερα από τούτα δω.

Οι γυναίκες

Η Βασιλική Μολυβοτέλη καταθέτει: «Εκτός από τη φάλαγγα, με έβαλαν χιόνια κάτω από τις μασχάλες, μου έκαιγαν τη μύτη με αναμμένο δαυλί». Την ασυρματίστρια Τασούλα Μουτάκη τη χτυπούσαν με βίτσες στις ρόγες των μαστών. Από τα βασανιστήρια έκαιγε από δίψα. Ζήτησε λίγο νερό. «Τότε» καταθέτει η Τασούλα Μουτάκη, «ο Λευτέρης Νικολακάκης που με έδερνε πήρε ένα παγούρι, το γέμισε και μου το κρέμασε στο λαιμό, έτσι που με την παραμικρή κίνηση ακουγόταν το νερό, μα εγώ δεν μπορούσα να το πιώ» (…) Τη Μαρία  Κατσικούδη τη χτυπάνε με ψιλές βέργες στα στήθια (βλ. κατάθεσή της). Η Τασούλα Χριστακούδη ύστερα από διαταγή του Ν. Γεωργαλή ξεγυμνώνεται ολότελα και δέρνεται επί ώρες στα γεννητικά της όργανα και στις ρώγες (βλ. κατάθεση Κ. Μασούση).

Άλλα βασανιστήρια που περιγράφει η Επιτροπή ότι εφαρμόστηκαν στη συγκεκριμένη περίπτωση, εκτός από τα κάθε είδους χτυπήματα σε κάθε μέρος του σώματος, είναι η αναγκαστική αϋπνία, το μαρτύριο της σταγόνας, αλάτι στις πληγές, πολυήμερη πείνα και δίψα, σφίξιμο κεφαλιού με μέγγενη, κάψιμο των γεννητικών οργάνων με τσιγάρο, ηλεκτροσόκ, κάψιμο με πυρωμένο σίδερο, κρέμασμα ανάποδα, ξυλάκια ανάμεσα στα δάχτυλα και πάτημα, εγκατάλειψη βασανιζομένων γυμνών μέσα στο κρύο και στο χιόνι, παραμονή για ώρες σε σκάμμα με παγωμένο νερό.

Αλλά οι βασανιστές δε σταματούσαν εδώ. Γράφει η Επιτροπή:

Τα θέματα κατηγορίας είναι αντιφατικά, αλληλοσυγκρουόμενα και πολλές φορές ανόητα! Λ.χ. ο Βλαντάς και ο Γεωργαλής επέμεναν να μάθουν πόσες φορές συνουσιάστηκαν ορισμένες μαχήτριες, που ύστερα από ιατροδικαστική εξέταση αποδείχτηκαν παρθένες, ενώ αυτές βεβαίωναν το αντίθετο κάτω από τη βία. (…)

Και η Επιτροπή διατυπώνει το συμπέρασμα ότι όλες οι καταθέσεις που περιέχουν ομολογίες για πραχτορική δράση ή ενοχοποιούν άλλους για τέτοια δράση, τόσο στις ανακρίσεις της Χαϊντούς- Έβρου όσο και στη Σόφια, πάρθηκαν με απάνθρωπα βασανιστήρια, και όντας αποτέλεσμα βίας και υποβολής ΔΕΝ ΕΝΟΧΟΠΟΙΟΥΝ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΚΑΝΕΝΑΝ (τα κεφαλαία στο πόρισμα).

*

Για τα τραγικά γεγονότα της 7ης Μεραρχίας θα μπορούσαμε να προσθέσουμε πολλές λεπτομέρειες ακόμα, αλλά δε χρειάζεται καθώς και ο πλέον ανυποψίαστος αναγνώστης έχει ήδη καταλάβει τι συνέβη εκείνους τους τραγικούς μήνες του ’49 και του ‘50. Λέω μονάχα ευτυχώς που τα γεγονότα αυτά δεν πέρασαν στη λήθη. Αυτός είναι και ο σκοπός αυτής της ανάρτησης: μια μικρή συμβολή στον αγώνα ενάντια στη λήθη και την άγνοια.

Τα γεγονότα αυτά  νομίζω ότι πηγάζουν από τα κατώτερα ένστικτα του ανθρώπου όταν αυτός βρίσκεται με εξουσία και σε απόγνωση, ταυτόχρονα. Και δείχνουν την εξαιρετικά χαμηλή ποιότητα του ηγετικού στρώματος στο ΚΚΕ και το ΔΣΕ, εκείνη την εποχή.

Οι ιδεολογίες είναι το άλλοθι. Άλλωστε, οι μεγάλες ιδεολογίες / αφηγήσεις που κυριάρχησαν κατά τον 20ο αιώνα ήταν κατά βάθος ίδιες – ή μάλλον από την ίδια προ-νεωτερική μήτρα: τη μυθολογική σκέψη. Κι ας ορκίζονταν για το πόσο σύγχρονες και ορθολογικές είναι…

Γράφει κάποιος που έζησε τα πράγματα «από μέσα»:

Μια από τις βασικές κατάρες που βάραιναν τη ζωή και τη δράση του αριστερού κινήματος ήταν η έτσι λεγόμενη «επαγρύπνηση». Δηλαδή η έλλειψη εμπιστοσύνης στους συνεργάτες σου, στους φίλους σου, στους συγγενείς σου, στους πάντες. Αυτή η «επαγρύπνηση» κατέληξε στο σύνθημα του Ζαχαριάδη: «Ψάξε τον εχθρό με το κόκκινο βιβλιάριο». Έτσι που τα χρόνια της προσφυγιάς, και ιδιαίτερα στα χρόνια 1950-56, κατάντησε να παρακολουθούν οι μισοί τους άλλους μισούς πρόσφυγες και τανάπαλιν. Άλλοι διαγράφονταν, άλλοι παρακολουθούνταν μια ολόκληρη ζωή, άλλοι δε μπορούσαν να σπουδάσουν ή να πάρουν μια δουλειά που επιθυμούσαν. Παρακολουθούσαν την αλληλογραφία τους, τα τηλέφωνά τους, τις επισκέψεις τους, τα πάντα. (…) Τα αρχεία του Κόμματος είχαν γεμίσει από φακέλους των «επαγρυπνητών». Για δέκα χιλιάδες φακέλους μιλάει ο Ιωαννίδης. Τι να έγιναν άραγες οι φάκελοι αυτοί; Στα αρχεία του ΚΚΕ σίγουρα θα υπάρχουν ακόμα.

(Πέτρος Ανταίος, «Ν. Ζαχαριάδης, θύτης και θύμα», σελ. 22). Αναφ. από Γκαγκούλια, σελ. 186-7.

Πηγή: Τα τραγικά γεγονότα της 7ης Μεραρχίας του ΔΣΕ | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

 

Advertisements

1 thought on “Τα τραγικά γεγονότα της 7ης Μεραρχίας του ΔΣΕ”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s