Βιβλία

Ένα βιβλίο για τον Εμφύλιο στην Πελοπόννησο 

d_421

Η αριστερά (έντυπη ή διαδικτυακή) δεν πρόκειται να μιλήσει ποτέ γι’ αυτό το βιβλίο. Κι ένας λόγος, εν μέρει σοβαρός, εν μέρει υπεκφυγή, είναι ο συγκεκριμένος εκδότης και ο εκδοτικός του οίκος. Χρειάζεται πραγματικά προσπάθεια για να διακρίνουμε μια εξαιρετική εργασία που θα μείνει ως «σημείο αναφοράς» στην περιγραφή των γεγονότων του Εμφυλίου (ως το 1945) στη ΝΔ Πελοπόννησο, από τον εκδοτικό – πολιτικό χώρο που την εξέδωσε.

Με αυτή την έννοια ο Ι. Μπουγάς αδίκησε τον εαυτό του. Γιατί ούτε ακροδεξιός είναι, ούτε ελληναράς, ούτε φανατικός. Είναι ένας φιλελεύθερος άνθρωπος, αντικομμουνιστής βεβαίως, με δυο μεγάλες αγάπες: τον τόπο του και την Ιστορία – ειδικά την ιστορία του Εμφυλίου. Ζώντας μόνιμα στο εξωτερικό, είναι φανερό ότι η σκέψη του βρίσκεται συνεχώς στα χωριουδάκια της Μεσσηνίας, στους ανθρώπους της – και στην ιστορία των Παθών της.

Ας αφήσουμε λοιπόν κατά μέρος τους εκδότες και ας πούμε δυο λόγια για το βιβλίο, επειδή το βιβλίο είναι σημαντικό, θα έλεγα πολύτιμο. Για την προσέγγισή του προτείνω δυο επίπεδα:

Το πρώτο είναι η παράθεση των γεγονότων, η περιγραφή των περιστατικών και η τοποθέτησή τους στο χώρο και το χρόνο. Εδώ ο Μπουγάς δεν έχει το ταίρι του! Η από πρώτο χέρι γνώση κάθε γεωγραφικής λεπτομέρειας του τόπου, η σημαντική έρευνα πεδίου που έχει κάνει ο ίδιος και η κριτική χρήση της πλούσιας βιβλιογραφίας, δίνουν στο κείμενό του την αξία καλοδουλεμένου και πρωτότυπου ντοκουμέντου.

Το δεύτερο επίπεδο είναι πολύ πιο δύσκολο, γιατί αφορά τις ερμηνείες των γεγονότων και – έμμεσα – προσπαθεί να φωτίσει τα κίνητρα των ανθρώπων που ενεπλάκησαν σ’ ένα από τα μεγαλύτερα σφαγεία του Εμφυλίου. Ο Ι. Μπουγάς δεν διστάζει να πάρει θέση, άλλωστε δεν είναι επαγγελματίας ιστορικός. Η άποψη που διαπερνά το κείμενό του είναι ότι πηγή όλων των δεινών ήταν οι πρακτικές του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ, απέναντι στους «αντιδραστικούς». Η αλήθεια είναι ότι δεν λείπει ο καταμερισμός ευθύνης στους δωσίλογους, αλλά ήδη έχουμε πατήσει σε ένα εξαιρετικά ολισθηρό έδαφος.

Είναι χαρακτηριστική η αποτίμηση του ρόλου ενός από τους κορυφαίους πρωταγωνιστές της περιόδου, του ταγματάρχη των Ταγμάτων Ασφαλείας Παναγιώτη Στούπα. Ο Ι. Μπουγάς δεν διστάζει να τον δικαιώσει απόλυτα, ξεχωρίζοντας κιόλας τη δική του δράση από (την καταδικαστέα, κατά περίπτωση) άλλων στελεχών των ΤΑ. Είναι προφανές ότι το θέμα δεν θα κλείσει εύκολα. Αν υποθέσουμε ότι θα «κλείσει» ποτέ.

Από τις σελίδες του βιβλίου περνάνε όλοι όσοι πρωταγωνίστησαν στον Εμφύλιο της ΝΔ Πελοποννήσου – και από τις δύο πλευρές. Καταγράφεται και το παραμικρό γεγονός, αλλά το βάρος δίνεται στις μεγάλες μάχες (και σφαγές) του Εμφυλίου, αμέσως μετά την απελευθέρωση (Σεπτέμβριος ’44): Καλαμάτα, Μελιγαλάς, Γαργαλιάνοι, Πύλος. Παρελαύνουν όλα τα γνωστά (σε όσους ασχολούνται με την εποχή) ονόματα των πρωταγωνιστών – και πολλά δευτεραγωνιστών: από τη μια ο Άρης Βελουχιώτης, ο Νίκος Μπελογιάννης, ο Κανελλόπουλος, ο Αρίστος Καμαρινός, ο Διακουμογιαννόπουλος, ο Πέρδικας. Και από την άλλη ο Παπαδόγκωνας, ο Στούπας, οι «17» του λυντσαρίσματος της Καλαμάτας, ο Βρεττάκος – και τόσοι άλλοι.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η τεκμηρίωση της αυτοπρόσωπης παρουσίας του Άρη Βελουχιώτη και στο λυντσάρισμα της Καλαμάτας και στη σφαγή του Μελιγαλά. Γιατί η επικρατούσα (ως τώρα) άποψη ήταν ότι όλα τα άσχημα συνέβαιναν… όταν έλειπε ο Άρης – ποτέ παρουσία του και με δική του εντολή.

Κλείνοντας αυτό το σημείωμα θέλω να πω ότι το βιβλίο του Ι. Μπουγά με βοήθησε να καταλάβω τι συνέβη στη ΝΔ Πελοπόννησο, εκείνα τα χρόνια. Κρατώ τις απόψεις που εκφράζονται για τους πρωταγωνιστές, χωρίς να τις αποδέχομαι ή να τις απορρίπτω, χωρίς περαιτέρω μελέτη των πηγών. Από κει και πέρα, το ευρύτερο πεδίο της συζήτησης και της αντιπαράθεσης για πλευρές ή και για το σύνολο του Εμφυλίου 1943-49, παραμένει ανοιχτό.

Πηγή: Ένα βιβλίο για τον Εμφύλιο στην Πελοπόννησο | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Σχόλιο (29/6/2016): Η ανάρτηση – βιβλιοπαρουσίαση του βιβλίου του Ι. Μπουγά στην καλύβα ήταν από τις πιο δύσκολες για μένα. Από τη μια μεριά γνώριζα ήδη προσωπικά και εκτιμούσα τον συγγραφέα και από την άλλη ήμουν (και παραμένω) αλλεργικός στον πολιτικό – εκδοτικό χώρο που ανέλαβε την έκδοση. Εκείνο που μέτρησε τελικά στην απόφασή μου να αναρτήσω το θέμα ήταν το ίδιο το βιβλίο. Έξι χρόνια μετά το βιβλίο του Ι. Μπουγά θεωρείται πλέον κλασσικό στο είδος του και τα πάθη που ξεσήκωσε (βλ. τα 166 σχόλια στην ανάρτηση της καλύβας) έχουν ξεχαστεί. 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s