Σύγχρονη διαχείριση

Εκδίκηση μνήμης 

Του Θανάση Βαλτινού

Το δίκαιο του πολέμου θεσπίζει τους κανόνες διεξαγωγής του. Θέτει δηλαδή όρια στην αγριότητά του. Η φρίκη φυσικά δεν λιγοστεύει. Και φυσικά δεν υπάρχουν όρια σε έναν εμφύλιο, δεν υπάρχουν αναστολές συμπεριφοράς. Ούτε προς τον «εχθρό» ούτε προς το «εσωτερικό» του μετώπου. Εμπρησμοί, δηώσεις, εκτελέσεις, εκτελέσεις σκοπιμότητας συνήθως με το πρόσχημα της λιποταξίας ή της προδοσίας, είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά του.

Εχουν περάσει πενήντα χρόνια από το δικό μας εμφύλιο. Στη διάρκειά του χάθηκε μια γενιά Ελλήνων – όλο το άνθος, όπως θα έλεγε ο Μακρυγιάννης. Διακυβεύτηκαν επίσης σημαντικότατα πράγματα.

Αυτό το τεράστιο γεγονός πώς αποτυπώθηκε στη νεοελληνική γραμματεία; Θα απαντήσω ευθέως: μάλλον φτωχά. Η ποίηση, ευνοημένη από τη φύση της, υπήρξε τυχερότερη. Στην πρόζα ελάχιστες φορές κατορθώθηκε να ξεπεραστεί το εγγενές άχθος. Υπάρχουν πεζογραφικά έργα, σε μικρές ή μεγαλύτερες φόρμες, που, με τα πρόσωπα και τη δράση τους διεκπεραιώνουν, κατ’ ουσίαν, είτε μιαν ορισμένη και εκ των υστέρων ερμηνεία, των ιστορικών γεγονότων, είτε μια διά της μυθοπλασίας, δηλαδή νόθα, επανεγγραφή τους.

Μια άλλη κατηγορία βιβλίων που προσπαθούν να αντιμετωπίσουν λογοτεχνικά το βαρύ φορτίο της περιόδου είναι εκείνα που βασίζονται στην άμεση γνώση και συχνά στην προσωπική πείρα της ιστορίας. Η διαπίστωση, πάντως, που δεν είναι μόνο δική μου, είναι θλιβερή: Πολύ λίγα από αυτά καταφέρνουν τελικά να ξεπεράσουν το επίπεδο του οιονεί χρονικού. Ακόμα και την ειδική αξία τους, ως «κατάθεση του αυτόπτη», την εξουδετερώνουν η μαρτυρολογική ροπή και η έντονη ρητορεία τους.

Απομένουν τα απομνημονεύματα των πρωταγωνιστών της εποχής. Παρά την προσπάθεια ιδεολογικής και, κυρίως, προσωπικής δικαίωσης, αποτελούν ορυχεία σημαντικών πληροφοριών. Συχνά και αποκαλυπτικών. Αποκαλυπτικό είναι επίσης το ύφος πολλών από αυτά. Οχι λίγες φορές αναρωτιέται κανείς για το ποιόν των ανθρώπων που, σε εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή, διαχειρίστηκαν την τύχη του ελληνικού λαού.

Μισός αιώνας θα έπρεπε να είναι ικανό διάστημα για να επιφέρει – και να επιβάλει στους επιγόνους, τη νηφαλιότητα των εκτιμήσεών τους. Φευ. Εχω την εντύπωση ότι βρισκόμαστε μπροστά σε έναν καινούργιο εμφύλιο. Ηδη, με αφορμή την πεντηκονταετηρίδα από τη λήξη του πρώτου, ισχυρές αψιμαχίες άρχισαν να σημαδεύουν τον ορίζοντα. Σχόλια ή ιστορικές αναδρομές και αντιδράσεις, μέσα από έντυπα επικαιρότητας και στήλες αλληλογραφίας, έχουν κάνει την εμφάνισή τους. Ειδικά αφιερώματα επίσης, στα οποία, και με την πόζα κατά στιγμές της ιστορικής αποστασιοποίησης, αναπαράγονται εκδοχές ποικίλων και ανεδαφικών πια σκοπιμοτήτων.

Ως σημεία όλα αυτά δηλώνουν την ύπαρξη ανεπούλωτων τραυμάτων. Τι μπορεί να συντηρεί αυτή την κατάσταση; Δεν υπάρχει εύκολη απάντηση. Ενας λόγος βέβαια είναι η πολιτική μοχθηρία με την οποίαν αντιμετώπισαν αλλήλους οι ποτέ αντίπαλοι. Γινόμενο αυτής της μοχθηρίας είναι η ευκολία αναζωπύρωσης και εκμετάλλευσης κατά καιρούς των σχετικών παθών. Ενας άλλος λόγος, ο σημαντικότερος κατά την κρίση μου, πρέπει να αναζητηθεί στην έλλειψη μιας έγκυρης, αυστηρά επιστημονικής ιστορικής έρευνας και αποτίμησης της εποχής. Μέχρι να γίνει αυτό -πράγμα όχι εύκολο- θα συνεχίσουμε να ζούμε μέσα στο νοσηρό κλίμα ρεβανσισμού της μνήμης.

Α/Α: 786832
Εντυπο: ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Ημ/νία: 15/10/1999

Σελίδα: 04,05

Πηγή: Εκδίκηση μνήμης | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s