Θεσσαλονίκη

Η Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνα (ΜΛΑ) της Θεσσαλονίκης 

Στην καλύβα παρουσιάστηκε παλαιότερα η ιστορία της  Στενής Αυτοάμυνας (ΟΠΛΑ) της Θεσσαλονίκης, στα τελευταία χρόνια του Εμφυλίου: https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/01/29/gcw-8/ Αλλά το αντάρτικο πόλης στη Θεσσαλονίκη είχε και μιαν άλλη μεγάλη οργάνωση, ανεξάρτητη από την πρώτη: τη Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνα (ΜΛΑ). Θα προσπαθήσω να σας αφηγηθώ τη συναρπαστική ιστορία της, με βάση το βιβλίο του Γ. Μόδη (1959)http://www.scribd.com/doc/13433519/-1959 και όποια άλλη πηγή υπάρχει στο δίκτυο.

Τα πρόσωπα της οργάνωσης

Επικεφαλής ήταν ο Γεώργιος Παπαθανασίου, πρώην Τριατατικός υπάλληλος, δικηγόρος από τα Καλάβρυτα. Ο Μόδης αναφέρει ότι το Νοέμβριο- Δεκέμβριο του 1944 ήταν «ο κύριος μοχλός» της Οικονομικής Επιτροπής, του ΕΑΜ προφανώς, η οποία μάζεψε χρήμα από τους καταστηματάρχες της πόλης, με πρόσχημα την πληρωμή των Δημοσίων Υπαλλήλων (αυτά γινόντουσαν ανέκαθεν – και επί ΕΑΜ) αλλά, σύμφωνα πάντοτε με τον Μόδη, τα χρήματα αυτά κρατήθηκαν για λογαριασμό του ΚΚΕ. Στη δίκη εμφανίστηκε μαχητικός, άκαμπτος ιδεολόγος και αλύγιστος ηγέτης. Εκτός από αυτόν, συμμετείχαν οι:

  • Δήμου ή Πυρέτης
  • Μαλίγκας ή Στράτος
  • Ωρολογάς
  • Οικονομίδης
  • Μπόλκας, λιμνενεργάτης
  • Παπάζογλου ή Σπύρος, «ένας αγγελικός  νέος από τον Προβατά Σερρών».
  • Ιωαννίδης Ευθύμιος ή Γυαλάκιας.
  • Βενιζέλος Σταύρος. Ο γέρο – Σταύρος είχε δεχτεί, πάνω στα ούζα, και έκρυψε στο σπίτι του δυο ντουζίνες όπλα.
  • Καρακαπλάκης. Είχαν βρεθεί εντοιχισμένα στο σπίτι του 27 αυτόματα.
  • Κώττας Διονύσιος, υπάλληλος Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων. Είχε φυλάξει στο γραφείο του ένα κουτί με 4 πιστόλια.
  • Κυριακού, ανώτερος Τριατατικός υπάλληλος, γηραιός. Στο σπίτι του βρέθηκε κρύπτη με τυπογραφείο και όπλα.
  • Κομνηνός, «υιός Μοιράρχου και δασκάλας»
  • Ποντικάκης Πολύβιος και Ποντικάκης Κώστας. Πατέρας και γιος είχαν κρύψει όπλα στο ίδιο σπίτι, κρυφά ο ένας από τον άλλον!
  • Τριάρχου, φοιτητής. Κατείχε μια χειροβομβίδα.
  • Στεφάνου, κτίστης. Είχε φτιάξει τις περίφημες κρύπτες της οργάνωσης.
  • Γιαρένης Ουνούφριος ή Γκάγκστερς.
  • Βιζουκίδης. Μαζί με τον Γιαρένη είχαν κρύψει όπλα στο σπίτι του νεαρού Εκμετζόγλου.
  • Πολυζωίδη Κλειώ, φιλόλογος καθηγήτρια. Λεγόταν ότι είχε δεσμό με τον καθηγητή Βασδέκη, της ΟΠΛΑ, ο οποίος είχε εκτελεστεί λίγες βδομάδες νωρίτερα από τη δίκη της ΜΛΑ.
  • Παπαδοπούλου Ολυμπία, νεαρή κοπέλα από τις Σέρρες. Σύνδεσμος του αρχηγού Παπαθανασίου – και ερωμένη του. Στη δίκη ο Παπαθανασίου δέχτηκε ότι είχαν ερωτικές σχέσεις και πήρε όλο το βάρος για τις πράξεις της επάνω του. Ξεκαθάρισε μάλιστα ότι παρόλο που την αγαπούσε την έσπρωξε στον κίνδυνο γιατί για εκείνον προείχε το Κόμμα, ενώ για εκείνη «η καρδιά».
  • Τριανταφυλλίδη Ελένη, πλύστρα. Είχε κρύψει όπλα, τα οποία πέταξε σ’ ένα πηγάδι λίγες μέρες πριν συλληφθεί.
  • Ξάνθου Νίνα, από τη Δράμα. Μέλος Αχτιδικής Επιτροπής
  • Φούκα Δέσποινα, μοδίστρα, από το Γαρδίκι Λαμίας
  • Φούκας Θεμιστοκλής, αδερφός της Δέσποινας.

Ο Μόδης  καταγράφει 25- αλλά οι κατηγορούμενοι ήταν 72 ή 73.

Η δράση της οργάνωσης

Η ιστορία της ΜΛΑ Θεσσαλονίκης αρχίζει από το χειμώνα του  1945. Τότε, με άμεση διαταγή του Παπαθανασίου, ο Ιωαννίδης γύρισε όλες τις ΚΟΒΕΣ και διάλεξε 10 παιδιά από κάθε μία, τα καλύτερα για την Οργάνωση. Στις αρχές του 1946, σύμφωνα με τον Ιωαννίδη, έγινε σύσκεψη στην οποία πήραν μέρος ο Υψηλάντης, ο Κικίτσας, ο Μάρκος Βαφειάδης, ο Αλέκος Γουσόπουλος (ο «Χοντρός», αρχηγός της Στενής Αυτοάμυνας) και άλλοι κομματικοί ηγέτες. Η απόφαση ήταν να πλαισιωθού οι αρχικές δεκάδες και με άλλα παιδιά, από την ΕΠΟΝ, το ΕΑΜ, τους συλλόγους του ΕΛΑΣ κλπ. Αναφέρθηκαν επίσης από τον Ιωναννίδη τα ονόματα του Θανάση Χατζή, που ήταν γραμματέας του Μακεδονικού Γραφείου και τα ονόματα μελών της Επιτροπής Πόλης, μεταξύ των οποίων και του Βασβανά, που είδαμε στην εξιστόρηση της υπόθεσης Πολκ https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/03/30/gcw-113/  Παραμένει ερωτηματικό αν για όλα αυτά ο Ιωαννίδης είχε ιδίαν αντίληψη ή του τα υπαγόρευσε η Ασφάλεια, προκειμένου να «εκθέσει»  το ΚΚΕ.

Ξαφνικά όμως δόθηκε εντολή για μια πιο ολιγομελή οργάνωση, τη «Στενή Αυτοάμυνα» και η ΜΛΑ έπεσε κατά κάποιον τρόπο σε αδράνεια. Ώσπου, την άνοιξη του 1947 ετέθη το θέμα ενεργοποίησης της Μαζικής Αυτοάμυνας, με στόχο τη βοήθεια προς τον ΔΣΕ, που είχε ήδη ενεργοποιηθεί στα βουνά. Η ΜΛΑ έπρεπε να γίνει ένας εφεδρικός στρατός μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης και, στην κατάλληλη στιγμή, να συνδράμει τον ΔΣΕ από τα μέσα για την κατάληψη της πόλης. Επικεφαλής τοποθετήθηκε ο Παπαθανασίου, ενώ η «Στενή Αυτοάμυνα» συγχωνεύτηκε με τη ΜΛΑ.

Η ΜΛΑ διαιρέθηκε σε τρεις Τομείς (Ανατολικό, Κεντρικό, Δυτικό). Κάθε τομέας είχε Τομεάρχη και Βοηθό Τομεάρχη, ενώ το βασικό κύτταρο ήταν οι Ομάδες, με επικεφαλής τους Ομαδάρχες.

Το πρώτο καθήκον της ΜΛΑ ήταν η στρατολογία, αφού ο ουσιαστικός στόχος ήταν να φτιάξουν τρία ετοιμοπόλεμα τάγματα μέσα στη Θεσσαλονίκη.

Το δεύτερο καθήκον ήταν τα ασφαλή καταφύγια, όπου θα φιλοξενούνταν τα παράνομα υλικά και όπλα, αλλά και άνθρωποι. Όταν εξαρθρώθηκε η Οργάνωση, η Ασφάλεια προσδιόρισε επτά καταφύγια – κρύπτες της ΜΛΑ, αλλά ο Μόδης υποθέτει ότι αυτά ήταν πολύ περισσότερα, απλά η Ασφάλεια δεν τα φανέρωσε όλα. Τα καταφύγια τα είχε κατασκευάσει ένας επαγγελματίας χτίστης, ο Στεφάνου, παλαιό μέλος του Κόμματος.

Ο συνδυασμός ένοπλων ομάδων και καταφυγίων μέσα στην πόλη θα ήταν μια πραγματικά αριστοτεχνική σύλληψη, εφ’ όσον συνδυαζόταν με επίθεση απέξω. Κάτι που δεν συνέβη ποτέ, αφού όταν ο ΔΣΕ πρόσβαλε (με πενιχρά μέσα)  τη Θεσσαλονίκη, στις 9 Φεβρουαρίου 1948, δεν υπήρχε πια ΜΛΑ στην πόλη.

Η αλήθεια  είναι ότι εξαρχής όπλα υπήρχαν, αλλά δεν υπήρχαν διαθέσιμοι μαχητές. Η ΜΛΑ αντί για τρία τάγματα ανταρτών πόλης κατάφερε να συγκροτήσει μόλις 8-10 Ομάδες (τριάδες). Κι αυτοί που μπήκαν όμως δεν ήταν σταθεροί: άλλος κατατάχτηκε στο στρατό, όταν τον κάλεσαν, άλλος τα παράτησε και κοίταζε τις δουλειές του. Ήταν φανερό ότι μέσα στη Θεσσαλονίκη το ΚΚΕ είχε ήδη ηττηθεί κατά κράτος, πριν από τις αρχές του 1947.

Το τρίτο καθήκον της ΜΛΑ ήταν το καθημερινό αντάρτικο πόλης. Καταγράφηκε η διαταγή εκτέλεσης ενός φούρναρη στην Άνω Πόλη, η οποία δεν έγινε γιατί ο ενδιαφερόμενος κάτι κατάλαβε και έγινε καπνός. Αναφέρονται και άλλες παρόμοιες περιπτώσεις (προθέσεις δολοφονιών, οι οποίες δεν υλοποιήθηκαν). Η ΜΛΑ ουσιαστικά δεν βαρυνόταν με φόνους, όπως η «Στενή Αυτοάμυνα». Η βασική απασχόληση της ΜΛΑ κατά τη διάρκεια της δράσης της ήταν η αποστολή μηνυμάτων και η μεταφορά οπλισμού από τη μια γιάφκα στην άλλη.

Οι συλλήψεις

Στις 11 Ιουνίου 1947 η Ασφάλεια έκανε ξαφνική έρευνα σε μια μονοκατοικία, στην οδό Συγγρού 30. Εκεί κατοικούσε η Ολυμπία Παπαδοπούλου, μια «ύποπτη» κοπέλα από τις Σέρρες. Αιτία της έρευνας ήταν η επίσκεψη, την προηγούμενη νύχτα, μιας άλλης κοπέλας, της ράφτριας Δέσποινας Φούκα. Η Δέσποινα ήταν επίσης «ύποπτη», όπως και ο αδελφός της – και η Ολυμπία έλειπε εκείνο το βράδυ στις Σέρρες. Στην έφοδο που έγινε πιάστηκαν δυο άντρες, οι οποίοι δεν ήταν άλλοι από τους Παπαθανασίου και Κεσίδη, οι οποίοι αρνήθηκαν τα πάντα. Η ασφάλεια έκανε φύλλο και φτερό το σπίτι και στο τέλος, πίσω από τα πλακάκια της κουζίνας, ανακάλυψε μια καταπακτή, που οδηγούσε σε μια αριστοτεχνικά κατασκευασμένη κρύπτη.

Μέσα στην κρύπτη βρέθηκε ένας πολύγραφος και, το σημαντικότερο, το αρχείο της Οργάνωσης, ακόμα και οι μισθοδοτικές καταστάσεις των στελεχών! Σε λίγο, ο Κεσίδης «αυτοβούλως» ομολόγησε τα πάντα. Σύμφωνα με την αφήγηση του Μόδη, αμέσως μετά έπεσε σε βαριά μελαγχολία και τρεις μέρες αργότερα κατάφερε να αυτοκτονήσει, παρά τη στενή παρακολούθηση της Ασφάλειας, σφίγγοντας στο λαιμό του ένα σύρμα από τη σκούπα της τουαλέτας, με το κουτάλι του!

Η ιστορία δε φαίνεται να στέκει και το πιθανότερο είναι ο άτυχος Κεσίδης να πέθανε από τα βασανιστήρια ή να δολοφονήθηκε, για κάποιους λόγους. Αυτό όμως δεν θα το έγραφε ποτέ το Μόδης – κι εμείς μόνο να το υποθέσουμε μπορούμε. Ο Κεσίδης ήταν πρόσφυγας από τον Καύκασο (Καρς), επαγγελματικό στέλεχος του ΚΚΕ.

Αντίθετα με τον Κεσίδη, λέει ο Μόδης, ο Παπαθανασίου δεν έβγαλε κιχ. Ούτε όταν τον επισκέφτηκε από τη Αθήνα ο αδερφός του, αξιωματικός της αεροπορίας. Δε χρειαζόταν όμως, γιατί με βάση τα αρχεία που βρέθηκαν και τις αποκαλύψεις του Κεσίδη, η εξάρθρωση της Οργάνωσης ήταν πια εύκολη δουλειά.

H  δίκη

Η δίκη ξεκίνησε στις 27 Νοεμβρίου 1947 στην «Αίθουσα Ψυχαγωγίας του Στρατιώτη», στο Γ’ Σώμα Στρατού. Ο χώρος ήταν «διακοσμημένος» με όπλα, από τα οπλοστάσια της εξαρθρωμένης οργάνωσης.

Η κατηγορία ήταν για εσχάτη προδοσία, συνέργεια εις απόσπασιν μέρους της Επικρατείας, συμμετοχή εις ομάδα σκοπούσαν τη βία (με υπογεγραμμένες) προσβολήν των αρχών, συμμετοχή εις ομάδαν διαθέτουσαν όπλα, παράνομη κατοχή όπλων κλπ. Προβλεπόμενη ποινή για κάθε μία από τις κατηγορίες ήταν το εκτελεστικό απόσπασμα.

Η δίκη ξεκίνησε με αίτημα αναβολής επ αόριστον, με τη δικαιολογία ότι αφού δινόταν αμνηστίες σε όσους παραδινόντουσαν, αυτό θα μπορούσε να ισχύσει και για τους κατηγορουμένους, εφ’ όσον θα «μετανοούσαν» . Άλλη ένσταση, στην ίδια λογική, ζητούσε επίσης αναβολή εξαιτίας του Πατσιά, στη δίκη της «Στενής Αυτοάμυνας» (δείτε λεπτομέρειες στο σχετικό ποστ – σύνδεσμος στην αρχή του παρόντος). Οι ενστάσεις απορρίφτηκαν και η δίκη άρχισε.

Το πρώτο θέμα ήταν πάντα η απόσπαση (υπέρ τρίτων) ή η αυτονόμηση της Μακεδονίας. Όλοι οι κατηγορούμενοι το αρνήθηκαν κατηγορηματικά, πλην ενός (Οικονομίδης) που το επιβεβαίωσε – προφανώς δασκαλεμένος από την Ασφάλεια.

Οι γυναίκες κατηγορούμενες αποδείχτηκαν στο δικαστήριο μαχητικές και αταλάντευτες. Ειδικά η φιλόλογος Κλειώ Πολυζωίδη, η οποία λέγεται ότι είχε δεσμό με τον καθηγητή Βασδέκη της «Στενής Αυτοάμυνας», ο οποίος είχε εκτελεστεί πριν μερικές εβδομάδες – αλλά και οι άλλες δεν πήγαν πίσω.

Το ενδιαφέρον, όπως ήταν φυσικό, συγκέντρωση η απολογία του επικεφαλής της ΜΛΑ, Παπαθανασίου. Παραδέχτηκε τα πάντα, ανάλαβε όλες τις ευθύνες για τα όπλα και με σθένος υπερασπίστηκε το ΚΚΕ και την πολιτική του γραμμή. Δεν παρέλειψε να διακηρύξει εκ μέρους του Κόμματος ότι η Μακεδονία και η Θράκη είναι ελληνικές και δεν πρόκειται να τις πάρει κανείς. Επίσης, προσπάθησε να αποσείσει όπου ήταν δυνατόν ευθύνες από άλλους και να τις αναλάβει ο ίδιος. Η απολογία του, αναφέρει ο Μόδης, προξένησε μεγάλη εντύπωση.

Ο Βασιλικός Επίτροπος (εισαγγελέας) πρότεινε αθώωση όσων είχαν «μετανοήσει», ισόβια για κάποιους και θανατική καταδίκη για άλλους.

Ο Μόδης δεν αναφέρει τους καταδικασμένους σε θάνατο και ποιοι από αυτούς εκτελέστηκαν. Μας πληροφορεί μόνο ότι ο Παπαθανασίου, αν και είχε καταδικαστεί εις θάνατον δεν εκτελέστηκε και ως το 1959 βρισκόταν ακόμα στις φυλακές. Προσθέτει ότι οι μελλοθάνατοι σύντροφοί του τον γιουχάισαν άγρια, καθώς περνούσαν κάτω από το παράθυρο του κελιού του.

Ο Μόδης υποστηρίζει ότι ο Παπαθανασίου είχε συνεργαστεί από την πρώτη στιγμή με την Ασφάλεια, κάτι που δεν γνώριζε ούτε το δικαστήριο ούτε ο συνήγορός του, με αντάλλαγμα τη ζωή του. Μετά τη δίκη και πριν την εκτέλεση πήγε ο Διευθυντής της Αστυνομίας στον Σωματάρχη του Γ’ ΣΣ και τον ενημέρωσε σχετικά.

Από τους 72 κατηγορουμένους καταδικάστηκαν σε θάνατο οι 30 και από αυτούς εκτελέστηκαν οι 19, σε δύο ομάδες (16 και 18 Δεκεμβρίου 1947).

Αντί επιλόγου

Πίσω από το δράμα τόσων δεκάδων ανθρώπων που χάθηκε η καταστράφηκε η ζωή τους χάρις στην εμπλοκή τους με τη ΜΛΑ της Θεσσαλονίκης, εξακολουθεί να υπάρχει ένα αναπάντητο ερώτημα: Ήταν ο Παπαθανασίου καταδότης;

Αν δεν ήταν, γιατί δεν τον εκτέλεσαν μαζί με τους άλλους, που απλά υπάκουσαν σε δικές του διαταγές, ενώ ήταν καταδικασμένος τετράκις εις θάνατον;

Αν ήταν, τότε η ιστορία για την αυτοκτονία του δυστυχή Κεσίδη, ο οποίος συνελήφθη μαζί του, είναι απολύτως φανταστική: ο Κεσίδης δολοφονήθηκε από την Ασφάλεια, για να του φορτωθεί η κατάδοση και να βγει λάδι ο πραγματικός καταδότης, δηλαδή ο Παπαθανασίου.

Εντύπωση προκαλεί ακόμα το γεγονός γιατί ενώ ο εντοπισμός της γιάφκας στην οδό Συγγρού 30 έγινε τη μια μέρα και η έφοδος την επομένη, η αποδεδειγμένα θαρραλέα και πιστή κομμουνίστρια Δέσποινα Φούκα δεν ειδοποίησε τον Παπαθανασίου να φύγει και να εξαφανίσει τα αποδεικτικά υλικά – ιδίως το αρχείο της Οργάνωσης.

Εκτός αν τον ειδοποίησε και αυτός δεν έκανε τίποτα, γιατί ήταν ήδη συνεργάτης της Ασφάλειας. Υποθέσεις, μονάχα υποθέσεις, μισόν αιώνα μετά…

Τέλος, μένει η απορία τι απόγινε η Ολυμπία Παπαδοπούλου, η νεαρή και όμορφη αγαπημένη του Παπαθανασίου; Εκτελέστηκε με τους άλλους ή έζησε και πέρασε κάποια χρόνια στη φυλακή;  Κι αν συνέβη το δεύτερο, προβληματίστηκε ποτέ για τον ήρωά της;

ΥΓ. Ο Γιώργος Παπαθανασίου πέθανε το 2014, σχεδόν 100 χρονών. Μέχρι το τέλος του παρέμεινε ενεργό μέλος του ΚΚΕ. Ο «Ριζοσπάστης» δημοσίευσε νεκρολογία με το βιογραφικό του: http://www.rizospastis.gr/story.do?id=7919086

Πηγή: Η Μαζική Λαϊκή Αυτοάμυνα (ΜΛΑ) της Θεσσαλονίκης | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s