Απόψεις, ΔΣΕ, Ζαχαριάδης, ΚΚΕ, Σύγχρονη διαχείριση

Ο Ζαχαριάδης, ο Στάλιν, ο Τίτο και ο Εμφύλιος στα 1946-9

1cf83cf83

Στη διακήρυξη της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ για τα 70 χρόνια του ΔΣΕ (Φεβρουάριος 2016) διαβάζουμε:

Σε αυτές τις συνθήκες, το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, πρωταρχικά η Σοβιετική Ενωση και τα Κομμουνιστικά Κόμματα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, δεν κράτησε σε όλη την περίοδο του αγώνα του ΔΣΕ την ίδια στάση αναφορικά με τη γενίκευση της ένοπλης πάλης στην Ελλάδα.

Η διαφοροποιημένη στάση των Κομμουνιστικών Κομμάτων εξουσίας σχετιζόταν με το πώς εκτιμούσαν τις προθέσεις και τους σχεδιασμούς των πρώην συμμάχων στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κυρίως των ΗΠΑ, απέναντι στις υπό διαμόρφωση εργατικές – λαϊκές εξουσίες των βαλκανικών χωρών και των άλλων χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Σε πρώτη φάση, θεωρούσαν ότι η γενίκευση της ένοπλης πάλης στην Ελλάδα μπορούσε να λειτουργήσει ως αφορμή παγκόσμιας σύρραξης, την οποία επεδίωκαν να αποτρέψουν. Στη συνέχεια, με την παραπέρα σκλήρυνση της στάσης των ΗΠΑ, μέσω του Δόγματος Τρούμαν και του Σχεδίου Μάρσαλ, η γενίκευση της ένοπλης πάλης στην Ελλάδα είχε τη σύμφωνη γνώμη τους, δίχως όμως να συνοδεύεται και από την ανάλογη βοήθεια.
Το ζήτημα της στάσης του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος απέναντι στον ΔΣΕ θα διαφωτιστεί πλήρως με την πρόσβαση στο αναγκαίο και άγνωστο ακόμα αρχειακό υλικό.

Και στη συνέχεια:

Στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, ιδιαίτερα στις χώρες όπου τα Κομμουνιστικά Κόμματα βρίσκονταν στην εξουσία ή στην πάλη για την εξουσία, συνέχιζαν να κυριαρχούν οι αντιφάσεις της στρατηγικής του, που είχαν εκφραστεί και στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το πρωταρχικό ήταν ότι δεν εκτιμήθηκε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ως ιμπεριαλιστικός και από τις δύο πλευρές των καπιταλιστικών κρατών και δεν είχε διακηρυχτεί ως κοινός στρατηγικός στόχος η πάλη για την έξοδο από τον πόλεμο με την κατάκτηση της εργατικής εξουσίας.

Ο αγώνας του ΔΣΕ βρέθηκε εκείνη την περίοδο υπό την επίδραση των αντιφάσεων και αδυναμιών της στρατηγικής του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, άρα και του ΚΚΕ. Το Κόμμα μας δεν μπόρεσε να βγάλει σωστά συμπεράσματα από την πορεία του ΕΑΜικού κινήματος στην Κατοχή (Συμφωνίες Λιβάνου και Καζέρτας, πολιτική της «εθνικής ενότητας») και το Δεκέμβρη 1944. Η πολιτική διακυβέρνηση, που ονομαζόταν «Λαοκρατική» στο Πρόγραμμα του ΚΚΕ και του ΕΑΜ και θεωρούνταν μεταβατική προς το σοσιαλισμό, αποτελούσε ουτοπία.

Παρ’ όλα αυτά, υπήρχε δυνατότητα ο ΔΣΕ να νικήσει, με την προϋπόθεση ότι το ΚΚΕ θα επέφερε την αναγκαία αλλαγή στη στρατηγική του μέσα στο 1946 και θα οργάνωνε αποφασιστικά την ένοπλη λαϊκή πάλη και εξέγερση, με επίκεντρο τις μεγάλες πόλεις (Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη και άλλες). Το 1946, ο αστικός στρατός δεν είχε ακόμα αναδιοργανωθεί και μέσα στις γραμμές του υπήρχαν πολλές οργανωμένες δυνάμεις του ΚΚΕ και του ΕΑΜ. Το ίδιο διάστημα, παρέμεναν ελεύθεροι πολλές χιλιάδες κομμουνιστές και άλλοι ΕΑΜίτες, ενώ το αστικό κράτος δεν είχε ακόμα ερημώσει τα χωριά.
Ωστόσο, η ηγεσία του ΚΚΕ, αν και δεν συνταυτίστηκε με τη θέση του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος (Στάλιν, Δημητρώφ κ.ά.) υπέρ της συμμετοχής του ΕΑΜ στις εκλογές του 1946, δεν προχώρησε έγκαιρα και αποφασιστικά στην οργάνωση της γενικευμένης ένοπλης εξέγερσης.

Στη συνέχεια το ΚΚΕ, έχοντας καθαρό ότι η ένοπλη πάλη δεν γινόταν να παραμένει ως δευτερεύον μέσον πίεσης για «ομαλές δημοκρατικές εξελίξεις» (αυτό επιβεβαίωναν και τα γεγονότα), προσπαθούσε να επιταχύνει τους ρυθμούς για τη γενίκευση του ένοπλου αγώνα. Ομως, ο χρόνος κυλούσε σε βάρος της τελικής αναμέτρησης, της αποτελεσματικότητας του ΔΣΕ. Μέτρησε και στο πρόβλημα των εφεδρειών του ΔΣΕ.

Πηγή: https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/04/09/gcw-144/

Από το κείμενο της Κεντρικής Επιτροπής, η οποία είναι το κατ΄ εξοχήν πολιτικό όργανο του ΚΚΕ και όχι κάποια ομάδα μελέτης προκύπτουν  οι ακόλουθες εκτιμήσεις,  διατυπωμένες με σαφήνεια στην κομματική ιδιόλεκτο:

  1. Ο στρατηγικός προσανατολισμός του ΚΚΕ – ΕΑΜ για  «Λαοκρατική διακυβέρνηση» ήταν λάθος («ουτοπία»).
  2. Λάθη ήταν και οι βασικές επιλογές με βάση τον προσανατολισμό αυτόν: η συμφωνία του Λιβάνου (συμμετοχή του ΕΑΜ στην κυβέρνηση) της Καζέρτας (υπαγωγή του ΕΛΑΣ στο συμμαχικό στρατηγείο) και της Βάρκιζας (συμφωνία ειρήνευσης – αφοπλισμού του ΕΛΑΣ). Υπονοείται ότι ο Εμφύλιος θα έπρεπε να συνεχιστεί (να μη διακοπεί) από το σημείο που βρέθηκε μετά τα Δεκεμβριανά.
  3. Παρ’ όλα τα λάθη το ΚΚΕ μπορούσε να διεκδικήσει την εξουσία εντός του 1946, μέσω του ΔΣΕ, αναπτύσσοντας τον Εμφύλιο στις μεγάλες πόλεις (Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη και άλλες)
  4. Ωστόσο, η ηγεσία του ΚΚΕ (δηλ. ο Ζαχαριάδης) δεν εκμεταλλεύτηκε αυτή τη δυνατότητα, παρ’ όλο που δεν συνταυτίστηκε με τη θέση του Στάλιν για συμμετοχή στις εκλογές του 1946 (κάτι που κρίνεται από την Κεντρική Επιτροπή ως σωστή κίνηση)
  5. Στη συνέχεια το ΚΚΕ προσπάθησε να επιταχύνει τις εξελίξεις, αλλά ήταν αργά, καθώς είχε το πρόσθετο πρόβλημα της στάσης της Σοβιετικής Ένωσης και στο θέμα της στρατηγικής (για κατάληψη της εξουσίας) και της πρακτικής βοήθειας που δόθηκε (δεν ήταν αρκετή).

Η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ προχωράει σ’ ένα εντυπωσιακό ξεκαθάρισμα λογαριασμών: Λάθος το ΕΑΜ, λάθος όμως και ο Στάλιν και η ΕΣΣΔ και οι άλλες «σοσιαλιστικές χώρες – λάθος ακόμα και ο Ζαχαριάδης! Υπονοείται ότι χωρίς αυτή την αλλεπάλληλη ακολουθία των λαθών η «Επανάσταση» θα είχε επικρατήσει. Υιοθετείται πλήρως, αν και δεν αναφέρεται ρητά, η στρατηγική Βελουχιώτη (ο οποίος, ωστόσο, είχε δεχτεί Λίβανο – Καζέρτα και είχε υπογράψει τη Βάρκιζα) και Τίτο, ο οποίος ήταν ένθερμος υποστηριχτής (με λόγια και έργα) μιας  «επαναστατικής» στρατηγικής του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος.

Γράφει ο Φίλιππος Ηλιού:

Το επίσημο ταξίδι τού Νίκου Ζαχαριάδη, στα τέλη Μαρτίου 1946, στην Πράγα, οι συναντήσεις του με τον στρατάρχη Τίτο και η μυστική συνάντησή του με τον Στάλιν, στην Κριμαία, αυτόν τον σκοπό είχαν: να διερευνηθεί αν υπήρχε δυνατότητα και πρόθεση να ενισχυθεί ο αγώνας. Οι απαντήσεις που έλαβε ήταν θετικές, προφανώς γιατί η νέα κατάσταση που διαμορφωνόταν στην Ελλάδα εναρμονιζόταν με γενικότερα σχέδια τών συνομιλητών του, και κυρίως του Στάλιν. Το νέο αντάρτικο μπορούσε να ξεκινήσει.»

(Φ. Ηλιού, «ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ», Θεμέλιο 2004, σελ. 23)

Μπορούσε να ξεκινήσει, αλλά με ποιους πραγματικούς όρους;

Ο Στάλιν ήταν στο πνεύμα της συμφωνίας για τις σφαίρες επιρροής (Ελλάδα: 90/10). Προφανώς είπε «εντάξει, αφού επιμένεις» στο Ζαχαριάδη, αλλά ποτέ δεν ήταν ένθερμος υπέρ του αγώνα που ξεκινούσε το ΚΚΕ. Ήξερε πολύ καλά ότι ο εμφύλιος χωρίς αεροπορία και βαρύ πυροβολικό δεν υπήρχε καμιά περίπτωση να κερδηθεί – απλώς ο ΔΣΕ θα ήταν ένα ακόμα πιόνι στη διεθνή σκακιέρα, όσο θα άντεχε. Όπερ και εγένετο.

Ήθελαν να έχουν όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά – με έξοδα του ΚΚΕ / ΔΣΕ τα μέλη του οποίου ήταν (γι’ αυτούς) αυτονοήτως αναλώσιμα.

Κι όταν ξέσπασε η τελευταία φάση βοήθησαν το ΔΣΕ και το ΚΚΕ (μέσω των εξαρτημένων χωρών) αλλά στη λέξη βοήθησαν θα πρέπει  να βάλουμε εισαγωγικά… Το «ελληνικό ζήτημα» τους εξυπηρετούσε στα πλαίσια του Ψυχρού Πολέμου, αλλά δεν ήθελαν κιόλας να «εκτεθούν».

Υπήρχε όμως και ο Τίτο.

Γράφει ο Φοίβος Οικονομίδης:

Ο Τίτο επεδίωκε ο αγώνας του ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ γενικότερα να συμβάλλουν στην εδραίωση της Ομόσπονδης Γιουγκοσλαβίας. Μέσα σ’ αυτό το πνεύμα ενθάρρυνε τη σύγκρουση του Δεκέμβρη 1944. Το Νοέμβριο εκείνης της χρονιάς ο Στέργιος Αναστασιάδης είχε επισκεφθεί τον Τίτο και παρουσία του Α. Τζήμα είχε συνομιλήσει με το Γιουγκοσλάβο ηγέτη.

[Φοίβος Οικονομίδης, Η Επανάσταση στην Ελλάδα. Το ΚΚΕ και οι ξένοι φίλοι (Εμφύλιος 1945-49), Εκδ. ΛΙΒΑΝΗ, σελ. 498]

Παρά τις «παρεξηγήσεις» της Κατοχικής περιόδου (υπόθεση Γκότσε κλπ) ο Ζαχαριάδης μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα είχε φροντίσει για τη

βελτίωση και την ενδυνάμωση των σχέσεων μεταξύ του ΚΚΕ και ΚΚ Γιουγκοσλαβίας, με στόχο την επανάσταση.

(Οικονομίδης, σελ. 498)

Οι συνεννοήσεις μεταξύ των δύο πλευρών γινόντουσαν είτε στην Αθήνα, μέσω της γιουγκοσλαβικής διπλωματικής αντιπροσωπείας, είτε με επισκέψεις στελεχών του ΚΚΕ στη Γιουγκοσλαβία:

Στις αρχές του 1945 επισκέφτηκε τη Γιουγκοσλαβία και ο Γ. Ζέβγος, που εξέφρασε την άποψη ότι ο ΕΛΑΣ μπορούσε «να συνεχίσει» την ένοπλη αντίσταση και μετά τη σύγκρουση του Δεκέμβρη ακουμπώντας «τις πλάτες» του στη χώρα του Τίτο.

(Οικονομίδης, σελ. 500).

Ήδη από το 1946 λειτουργούσε κλιμάκιο του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ στο Βελιγράδι, ενώ την άνοιξη του 1947 εγκαταστάθηκε εκεί και ο Ν. Ζαχαριάδης.

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/05/18/gcw-181/

Μη ξεχνάμε ότι η Γιουγκοσλαβία από το 1945 φιλοξενούσε και προστάτευε χιλιάδες μέλη του ΚΚΕ και μαχητές του ΕΛΑΣ, στο Μπούλκες.

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/05/09/gcw-174/

Η τελευταία φάση του Εμφυλίου είχε αρχίσει, με δραστική βοήθεια από τους Γιουγκοσλάβους:

Ο Π. Ρούσος από τη Γιουγκοσλαβία ενημέρωσε ότι μέχρι τις 10.12.1946 «είχε εκπληρωθεί βασικά το πρώτο πρόγραμμα παραγγελιών» και είχαν αποσταλεί στους αντάρτες σεβαστές ποσότητες πολεμικού υλικού, αλλά και αρβύλες, υγειονομικό υλικό και κονσέρβες (Οικονομίδης, σελ. 509).

Η σχέση αυτή του ΚΚΕ με τους Γιουγκοσλάβους συνεχίστηκε αδιατάρακτη μέχρι τη ρήξη Στάλιν – Τίτο: η Γιουγκοσλαβία ήταν ο άμεσος και βασικός υποστηρικτής του ΔΣΕ και του ΚΚΕ, ως το καλοκαίρι του 1948, οπότε το ΚΚΕ, σ’ ένα τρομερό  αδιέξοδο, κατάγγειλε τον Τίτο για «προδοσία», ευθυγραμμιζόμενο με τον Στάλιν.

Γράφει ο Φοίβος Οικονομίδης (ο.π., σελ. 550-1)

Ο Ζαχαριάδης ενθαρρυνόμενος από τη Γιουγκοσλαβική ηγεσία, προετοιμαζόταν για την επανάσταση. Ένοιωθε συνεπής με τις θεωρητικές του αρχές και στη συμβουλή του Μόλοτοφ να πάρει το ΚΚΕ μέρος στις εκλογές του 1946 απάντησε ότι τώρα δεν υπάρχει Κομμουνιστική Διεθνής και το κάθε κόμμα πρέπει μόνο του να αποφασίζει για την πορεία του (…) Ο Στάλιν συμβούλευσε τον Ζαχαριάδη να προχωρήσει σε μια βαθμιαία ανάπτυξη του αντάρτικου με κατεύθυνση «ένα συμβιβασμό» και επειδή η σοβιετική ηγεσία αντιλαμβανόταν τις διαθέσεις του αρχηγού του ΚΚΕ υπέδειξε το Νοέμβριο του 1946 να μην πάρει μεγάλη ανάπτυξη το ένοπλο κίνημα στην Ελλάδα (…) Ο Ζαχαριάδης, λόγω των σοβιετικών υποδείξεων, αμφιταλαντεύθηκε αρκετούς μήνες και τελικά αποφάσισε να προχωρήσει προς την ολοκληρωτική επαναστατική εξέγερση, όπως καθόρισε η 3η Ολομέλεια του Σεπτεμβρίου 1947.

Μερικές μέρες μετά το τέλος της Ολομέλειας, σε γράμμα προς το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ, ο Ζαχαριάδης τόνισε ότι «η κατάσταση επιβάλλει να κινητοποιήσουμε προς το βουνό όσες δυνάμεις περισσότερο μπορέσουμε… Νομίζω ότι η επιφυλακτικότητα που είχαμε πριν 6 μήνες δεν στέκει».

Και υπονοώντας με σαφήνεια τις σοβιετικές υποδείξεις συνέχισε:

«Ούτε πρέπει να μας επηρεάσουν τελικά φιλικές συμβουλές και γνώμες όσο πολύτιμες κι αν είναι, γιατί την ευθύνη για τη γραμμή και τη δράση μας στην Ελλάδα την έχουμε εμείς και εμείς πρέπει να αποφασίσουμε»

Και σε άλλο σημείο (σελ. 554 -5):

Η βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης δεν στόχευε να ενισχύσει τον ΔΣΕ σε τέτοιο βαθμό ώστε να ανατρέψει την κρατική εξουσία στην Ελλάδα και να εγκαθιδρύσει τη Λαϊκή Δημοκρατία. Η ηγεσία του ΚΚΣΕ δεν συμφώνησε στη δημιουργία ενός τακτικού αντάρτικου Στρατού. Αντίθετα, καταδίκασε αυτή τη θέση του Ζαχαριάδη. (…) Παράλληλα η Σοβιετική κυβέρνηση, σε κάθε ευκαιρία στη διάρκεια του 1947, του 1948 και του 1949, έκανε προτάσεις προς την αμερικανική και την ελληνική κυβέρνηση για την ανεύρεση ενός συμβιβασμού μεταξύ των αντιμαχομένων στην Ελλάδα. Μιας συμφωνίας που θα κατοχύρωνε τα συμφέροντα του σοβιετικού μπλοκ στα Βαλκάνια.

Μετά τη λήξη του Εμφυλίου ο Ζαχαριάδης προσπαθούσε να δικαιολογήσει την ήττα του ΚΚΕ. Δεν μπορούσε να ρίξει ευθύνες στους Σοβιετικούς (που φιλοξενούσαν τότε δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες – μέλη του ΚΚΕ και του ΔΣΕ) αλλά δε δίσταζε να καταγγέλλει τον Τίτο:

«αν από το 1946» ήταν γνωστός «ο ρόλος» του Τίτο, «τότε το ΚΚΕ δεν θα κατέληγε στην απόφαση να ξαναπάρει τα όπλα…» (…) Τη θέση αυτή τιου αρχηγού του ΚΚΕ την εξέλαβε ως μια καθαρή αιχμή εναντίον της. Ήταν σαν να έλεγε ο Ζαχαριάδης ότι το ΚΚΕ για την επανάσταση στηρίχτηκε αρχικά στον Τίτο, γιατί η ΕΣΣΔ είχε δισταγμούς να την υποστηρίξει ολοκληρωτικά.

(Οικονομίδης, σελ. 555-6).

Ίσως αυτός να ήταν ένας από τους λόγους που η Σοβιετική ηγεσία φέρθηκε με τόσο άτεγκτη σκληρότητα στον Ζαχαριάδη μετά την πτώση του από τη ηγεσία του ΚΚΕ και ως την αυτοκτονία του.

*

Νομίζω πως είναι προφανής ο πρωταγωνιστικός – καθοριστικός ρόλος του Ζαχαριάδη στην προετοιμασία και το ξέσπασμα της τρίτης και πιο καταστροφικής φάσης του Εμφυλίου 1943-9. Δεν δυσκολεύτηκε να πείσει την ηγεσία, τα στελέχη κι ένα μεγάλο μέρος από τα μέλη του ΚΚΕ να τον ακολουθήσουν στην «επανάσταση» (μόνο η Χρύσα Χατζηβασιλείου και ο Γ. Σιάντος αντέδρασαν), έστω κι αν ο ίδιος αμφιταλαντεύτηκε για μερικούς κρίσιμους μήνες. Γεγονός που η Κεντρική επιτροπή του ΚΚΕ (η τωρινή, το Φεβρουάριο του 2016) το επισημαίνει μεν επιμελώς, αλλά φαίνεται να του το συγχωρεί (βλ. στην αρχή της ανάρτησης).  Δεν συγχωρούν όμως οι σύγχρονοι κληρονόμοι της σφραγίδας ούτε το ΕΑΜ, ούτε τον ΕΛΑΣ, ούτε καν τον Στάλιν και την ΕΣΣΔ. Για τον Τίτο τηρούν, στη διακήρυξη για τα 70 χρόνια του ΔΣΕ, «σιγήν ασυρμάτου». Και μέσα σ’ αυτό το πολιτικό πλαίσιο προσπαθούν να διαχειριστούν την Ιστορία του ΔΣΕ με τρόπο που να τους προσφέρει λόγο πολιτικής ύπαρξης και συμπάθειες στη νέα γενιά, στην οποία αφηγούνται, για να το πετύχουν, τις πιο απίθανες ανοησίες.

Advertisements

4 σκέψεις σχετικά με το “Ο Ζαχαριάδης, ο Στάλιν, ο Τίτο και ο Εμφύλιος στα 1946-9”

  1. Το πλαίσιο των συνεννοήσεων Ζαχαριάδη – Στάλιν – Τίτο περιγράφεται από τον Βασίλη Κόντη:

    Από τη Βάρκιζα στην έναρξη του Εμφυλίου
    http://www.kathimerini.gr/437035/article/epikairothta/ellada/apo-th-varkiza-sthn-enar3h-toy-emfylioy
    Η Συμφωνία της Βάρκιζας έδωσε τέλος στην εμφύλια σύρραξη του Δεκεμβρίου, αλλά δεν έλυσε τα βαθύτερα πολιτικά της προβλήματα, αυτά που κατά κύριο λόγο προκαλούσαν τη σύγκρουση. Στο εξής, η εσωτερική διαμάχη στην Ελλάδα συνδέθηκε με την αντιπαλότητα μεταξύ της Σοβιετικής Ενωσης και των δυτικών δυνάμεων στα Βαλκάνια, δίνοντας έτσι μεγάλη διεθνή διάσταση στον ελληνικό πολιτικό αγώνα.
    Ο Νίκος Ζαχαριάδης, στα τέλη Μαΐου, αμέσως μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, αναγνώρισε επίσημα πως η πολιτική γραμμή και η δράση της ηγεσίας του ΚΚΕ κατά τη διάρκεια της απουσίας του ήταν σωστή. Επιπλέον, διακήρυξε ότι η ηγεσία του ΚΚΕ ήταν προσανατολισμένη προς τη γραμμή της ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η θεωρία των δύο πόλων, όπου ο Ζαχαριάδης προσπαθεί να δεσμεύσει τη Σοβιετική Ενωση σε μια πιο ενεργητική παρέμβαση στα ελληνικά δρώμενα.
    Βέβαια, την περίοδο αυτή, η πολιτική της ηγεσίας του ΚΚΕ, και ιδιαίτερα του Ζαχαριάδη, είναι αντιφατική• κινείται σε δύο επίπεδα και διακατέχεται από το σύνδρομο της χαμένης εξουσίας. Από τη μία πλευρά προτείνει δημόσια ομαλή εσωτερική δημοκρατική εξέλιξη και από την άλλη προσπαθεί να βρίσκει προσχήματα, για να μην εγγραφούν οι οπαδοί του στους εκλογικούς καταλόγους. Είναι φανερό ότι από τον Ιούλιο κιόλας του 1945, το ΚΚΕ σκεφτόταν την αποχή. Μάλιστα, τον Αύγουστο, ύστερα από την άρνηση του αντιβασιλέα, αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού να αντικαταστήσει την κυβέρνηση Βούλγαρη, το ΚΚΕ απέσυρε από τις επιτροπές, που θα αναθεωρούσαν τους εκλογικούς καταλόγους, όλους τους αντιπροσώπους του, για «να πάψουν να μετέχουν στην κωμωδία, που στόχευε στην αλλοίωση της θέλησης και των αισθημάτων του λαού». Βέβαια, η απειλή για αποχή διατυπώθηκε ξανά και στο 7ο Συνέδριο.
    Στα τέλη του 1945, η κατάσταση στην Ελλάδα είχε γίνει πολύ εκρηκτική. Ο Ζαχαριάδης με μια γενική απεργία επιχείρησε να κλονίσει την κυβέρνηση Σοφούλη και να εκβιάσει τη είσοδο του ΚΚΕ στην κυβέρνηση. Ο εκβιασμός αυτός δεν πέρασε, αλλά ο Ζαχαριάδης συνέχισε να πιστεύει ότι οι περιστάσεις ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκές, για να προχωρήσει το ΚΚΕ σε μια νέα τακτική.
    Για τον Ζαχαριάδη η Συμφωνία της Βάρκιζας ήταν απλά μια «ανάπαυλα», όπως αναφέρει ο ίδιος σε έκθεσή του προς τον Στάλιν. Το πέρασμα στον Εμφύλιο Πόλεμο, πάντως, εκφράζεται με τον όρο «αυτοάμυνα» και είχε μια σταδιακή κλιμάκωση, μέχρι να καταλήξει από την οργάνωση παλλαϊκής αντίστασης του 1945-46 στην ένοπλη εξέγερση.
    Εγκριση του ένοπλου αγώνα από τον Στάλιν στην Κριμαία
    Ο Ζαχαριάδης, στις 5 Φεβρουαρίου του 1946, μια εβδομάδα πριν συγκαλέσει τη 2η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ, θεώρησε απαραίτητο να ρωτήσει τη Μόσχα εάν θα έπρεπε να αρχίσει έναν ένοπλο αγώνα ή να πάρει μέρος στις εκλογές. Η απάντηση ήρθε στις 8 Φεβρουαρίου και συμβούλευε να μην ακολουθήσουν τον δρόμο που θα οδηγούσε στην ένοπλη εξέγερση, αλλά να συμμετάσχουν στις εκλογές.
    Βέβαια, ο Ζαχαριάδης δεν έκανε ούτε το ένα ούτε το άλλο, αλλά ακολούθησε τον τρίτο δρόμο, όπως εξήγησε στις 6 Μαΐου 1946 στον Σοβιετικό πρέσβη στην Αθήνα, Ροντίονωφ, δηλαδή το μποϊκοτάζ των εκλογών και το σταδιακό πέρασμα στον ένοπλο αγώνα.
    Η τακτική της εκλογικής αποχής ήταν κατά βάση πολιτική του Ζαχαριάδη, που πίστευε ότι στη χώρα επικρατούσαν ευνοϊκές επαναστατικές συνθήκες και ιδιαίτερα ότι η ανασύνταξη των λαϊκών δυνάμεων είχε ολοκληρωθεί. Οι εκτιμήσεις αυτές του Ζαχαριάδη επικράτησαν στη 2η Ολομέλεια, σε βάρος των απόψεων για μια ειρηνική δημοκρατική πορεία προς την εξουσία. Ετσι, η αποχή από τις εκλογές, παρά την αντίθετη συμβουλή της Σοβιετικής Ενωσης, ήταν φυσική συνέπεια των γεγονότων που επιτάχυναν την πορεία προς την ένοπλη σύγκρουση και την έκαναν αναπόφευκτη.
    Παρ’ όλο που, με την απόφαση της 2ης Ολομέλειας, το ΚΚΕ προσανατολιζόταν προς την ένοπλη αναμέτρηση, η ηγεσία του δεν ήθελε να προχωρήσει σε συγκεκριμένο σχέδιο προετοιμασίας, προτού εξασφαλίσει τη συμπαράσταση κυρίως της ΕΣΣΔ και των γειτονικών κομμουνιστικών κρατών. Ο Ζαχαριάδης δεν ήθελε να επαναληφθεί το λάθος του Δεκεμβρίου του 1944, γιατί πίστευε ότι χωρίς εξωτερική βοήθεια κάθε ένοπλη αναμέτρηση θα κατέληγε σε αποτυχία. Ετσι, πηγαίνει στο εξωτερικό, για να ζητήσει στρατιωτική και οικονομική βοήθεια.
    Σχετικά με το πρώτο ταξίδι του Ζαχαριάδη στο εξωτερικό με αφορμή το συνέδριο του Κ.Κ. Τσεχοσλοβακίας στα τέλη Μαρτίου 1946 πρέπει να ειπωθεί ότι ο ηγέτης του ΚΚΕ από τη Θεσσαλονίκη πέρασε στη Γιουγκοσλαβία, στις 25 Μαρτίου έφτασε στο Βελιγράδι και δύο μέρες αργότερα φθάνει στην Πράγα όπου και συναντά τον Γκόντβαλντ στον οποίο δηλώνει ότι όπως εξελίσσεται η κατάσταση στην Ελλάδα, γίνεται αναπόφευκτη η ένοπλη αναμέτρηση. Το ΚΚΕ έχει τις δυνατότητες να λύσει υπέρ αυτού μια τέτοια αναμέτρηση, υπολογίζοντας και την αναγκαία βοήθεια των φίλων του εξωτερικού. Ο Γκόντβαλντ δεν έδειξε ιδιαίτερη χαρά, αλλά συμφώνησε μ’ αυτά και είπε ότι σε τέτοια περίπτωση το ΚΚΕ μπορεί να είναι βέβαιο για τη συνδρομή της Τσεχοσλοβακίας κυρίως με βαρύ οπλισμό και οικονομική βοήθεια.
    Ενθερμος ο Τίτο
    Ακολούθησε συνάντηση του Ζαχαριάδη με τον Τίτο στο Βελιγράδι. Ο Ζαχαριάδης είπε το ίδιο που είπε και του Γκόντβαλντ. Ο Τίτο το δέχθηκε αυτό με μεγάλο ενθουσιασμό και είπε: «Τραβάτε και εμείς είμαστε κοντά σε σας με ό,τι χρειαστεί». Ομως, συμβούλευσε ο Τίτο, ότι «για τέτοια ζητήματα έπρεπε απαραίτητα να συζητήσετε και με τον Στάλιν προτού καταλήξετε οριστικά». Αμέσως μετά έγινε η σχετική συνεννόηση και ο Ζαχαριάδης με αεροπλάνο πήγε στην Κριμαία όπου συναντήθηκε με τον Στάλιν. Ο Ζαχαριάδης εξέθεσε την άποψη του ΚΚΕ και τα των συζητήσεών του με τον Γκόντβαλντ και τον Τίτο. Ο Στάλιν έδωσε τη συγκατάθεσή του και είπε: «Τώρα πήγαινε πάλι στον Τίτο και τακτοποιήστε μαζί του όλα τα σχετικά». Ο Ζαχαριάδης επέστρεψε στο Βελιγράδι και αυτή τη φορά είχαν αλλεπάλληλες συναντήσεις και πολύωρες συζητήσεις.
    Δυστυχώς, δεν έχουμε κανένα αυθεντικό κείμενο για το τι ακριβώς ειπώθηκε και αποφασίστηκε σ’ αυτές τις συναντήσεις και κυρίως τη συνάντηση Ζαχαριάδη – Στάλιν. Το βέβαιο είναι ότι στην Κριμαία αποφασίστηκε τελικά το πέρασμα στον ένοπλο αγώνα.
    Τελικός στόχος η κατάληψη της εξουσίας
    Στο μεταξύ στις 31 Μαρτίου 1946, ο ελληνικός λαός πήγε στις κάλπες. Το Λαϊκό Κόμμα κέρδισε με συντριπτική πλειοψηφία τις εκλογές, ενώ το ΚΚΕ, όπως είχε αναγγείλει, δεν πήρε μέρος στις εκλογές και τις κατήγγειλε ως νόθες και παράνομες.
    Την παραμονή των εκλογών τμήμα ανταρτών με επικεφαλής τον Υψηλάντη επιτέθηκε στο Λιτόχωρο. Η διαταγή είχε δοθεί από τον Ζαχαριάδη στον Μάρκο Βαφειάδη και τον Γιώργη Κικίτσα, όταν ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ πέρασε από τη Θεσσαλονίκη στις 21 Μαρτίου, πηγαίνοντας στην Πράγα. Για πάρα πολλά χρόνια η επίθεση αυτή σήμαινε την έναρξη του Εμφυλίου Πολέμου. Με τα στοιχεία που έχουμε σήμερα η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Σύμφωνα με τον Αλέξη Ρόσιο (Υψηλάντη), στόχος της επίθεσης ήταν «…μια ισχυρή και άγρια τρομοκρατική ομάδα που δρούσε εξοντωτικά στην περιοχή Κατερίνης – Λιτόχωρου… Η ημερομηνία της 30ής προς 31ης Μαρτίου ήταν συμπτωματική. Ψάχνουμε να εντοπίσουμε τη συμμορία τέσσερις ημέρες, στάθηκε αδύνατο. Και μόνο στις 30 του μηνός τους εντοπίσαμε. Χτυπώντας στο Λιτόχωρο αποβλέπουμε να δώσουμε ένα μάθημα σε μια παρακρατική συμμορία».
    Το καλοκαίρι του 1946 το αντάρτικο κίνημα άρχισε να αναπτύσσεται σταδιακά και να συγκροτούνται τα πρώτα περιφερειακά αρχηγεία. Από το αρχειακό υλικό που υπάρχει διαθέσιμο σήμερα δεν μπορεί να θεωρηθεί πειστική η ερμηνεία που προβάλλεται ότι η ηγεσία του ΚΚΕ μετά τη 2η Ολομέλεια και έως τον Φεβρουάριο του 1947 δεν είχε στόχο την κατάληψη της εξουσίας, αλλά επιδίωκε να επιβάλει στην ελληνική κυβέρνηση και στους Βρετανούς έναν συμβιβασμό που θα εξασφάλιζε τη μετάβαση σε ένα καθεστώς «δημοκρατικής τάξης και ομαλότητας».
    Ο συμβιβασμός αυτός θα επιβαλλόταν με τη μορφή ένοπλης πάλης που θα ασκούσαν τμήματα ανταρτών που δρούσαν την περίοδο αυτή στην Ελλάδα. Ο Γιάννης Ιωαννίδης, σε έκθεσή του στις 25 Αυγούστου 1946, αναφέρει ότι ο αριθμός των ανταρτών δεν ξεπερνούσε τους 4.000 άνδρες, οι οποίοι ήταν όχι μόνο πενιχρά εξοπλισμένοι, αλλά κατά ένα μεγάλο μέρος ξυπόλυτοι και κακοντυμένοι. Το ερώτημα είναι πώς αυτοί οι άνδρες σε τέτοια άσχημη κατάσταση θα εξανάγκαζαν την ελληνική κυβέρνηση και τους Βρετανούς σε συμβιβασμό. Βέβαιο είναι ότι η ηγεσία του ΚΚΕ το καλοκαίρι του 1946 δεν χρησιμοποίησε την πολεμική σύγκρουση ως μέσο για έναν συμβιβασμό, αλλά για να προχωρήσει στην κατάληψη της εξουσίας.

    Μου αρέσει!

  2. Ο Τίτο είχε προτείνει να μη διαλυθεί ο ΕΛΑΣ
    ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΖΙΜΑΣ

    http://www.kathimerini.gr/793827/article/epikairothta/ellada/o-tito-eixe-proteinei-na-mh-dialy8ei-o-elas
    «…Σας επαναλαμβάνω, κρατήστε γερά τον στρατό σας. Ακουσα ότι θέλετε να τον διαλύσετε και θύμωσα. Ενα σας λέω: είναι καλύτερα να έχετε ένα σίγουρο τάγμα ενόπλων, παρά έξι υπουργούς στην κυβέρνηση…». Ο στρατάρχης Τίτο απευθύνεται σε αντιπροσωπεία του ΚΚΕ και την «επιπλήττει» για τα σχέδια διάλυσης του ΕΛΑΣ.
    Ηταν 15 Νοεμβρίου του 1944, παραμονές των Δεκεμβριανών, και μια αντιπροσωπεία του ΚΚΕ, με εντολή του τότε γραμματέα Γιώργη Σιάντου –ο Ζαχαριάδης δεν είχε επιστρέψει ακόμη από το Νταχάου– επισκέπτεται το Βελιγράδι, για να ζητήσει βοήθεια από τον δαφνοστεφανωμένο παρτιζάνο και μετέπειτα «προδότη». Η «θύελλα» των Δεκεμβριανών δεν είχε ξεσπάσει ακόμη. Ο Τίτο όμως «άκουγε» τη «μυστική βοή των πλησιαζόντων γεγονότων» και έκανε τα δικά του σχέδια, όπως και το ΚΚΕ κατάρτιζε τα δικά του για την επόμενη ημέρα της απελευθέρωσης και βολιδοσκοπούσε τον στρατάρχη για το εάν θα έπρεπε να υπολογίζει στη βοήθειά του.
    «Εμείς θα σας βοηθήσουμε», φέρεται να διαβεβαιώνει τους απεσταλμένους του ΚΚΕ, όπως προκύπτει από έγγραφο του αρχείου του, που πρόκειται να ανακοινωθεί στο επιστημονικό συνέδριο –ένα από τα τρία συνολικά με το ίδιο αντικείμενο– για τα Δεκεμβριανά, που οργανώνεται 4-6 Δεκεμβρίου στη Θεσσαλονίκη. «Θα είναι και για εμάς καλύτερα. Εμάς μας συμφέρει το κόμμα σας να κρατάει τα πάντα. Δύο στρατιώτες μπορούν να εκδιώξουν από την κυβέρνηση τον κάθε ένα που σας ενοχλεί. Εάν δεν έχετε στρατό δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα».
    Το ΚΚΕ εμφανιζόταν εγκλωβισμένο, καθώς νωρίτερα είχε υπογράψει τις συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας, με τις οποίες το ΕΑΜ συμμετείχε με υπουργούς του στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου. Ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας, Στέργιος Αναστασιάδης, βεβαιώνει τον Γιουγκοσλάβο ηγέτη πως «ο λαός είναι πλήρως με το μέρος μας», τονίζοντας πως σε καμία άλλη χώρα της Ευρώπης δεν έχει αναπτυχθεί τόσο μαζικό λαϊκό κίνημα όσο στην Ελλάδα.
    «Πεντακόσιες χιλιάδες άνθρωποι θα συμμετάσχουν σε διαδηλώσεις και αν η αντίδραση θελήσει να πυροβολήσει τις μάζες, ο λαός δεν θα διστάσει να ’ρθει μαζί μας», λέει. «Τότε γιατί προσήλθατε σε συνομιλίες με τους Αγγλους;» ρωτάει ο Τίτο, και ο εκπρόσωπος του ΚΚΕ αφήνει να εννοηθεί ότι υπέγραψαν τις συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας για να παραπλανήσουν τους Βρετανούς ώστε να μη στείλουν ισχυρά στρατεύματα στην Ελλάδα. «Το κάναμε για να καταστήσουμε ανέφικτη την εναντίον μας επέμβαση», φέρεται από το έγγραφο να απάντησε ο Αναστασιάδης.
    Καθώς σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται 70 χρόνια από τα Δεκεμβριανά, νέα στοιχεία έρχονται να τροφοδοτήσουν τον δημόσιο διάλογο για τα αίτια της τραγωδίας του Δεκεμβρίου του 1944, που αποτέλεσαν το προοίμιο του αιματηρού εμφυλίου. Οι δύο κυριαρχούσες απόψεις, μία της κάθε «πλευράς», για τα αίτια και τους υπαίτιους της αιματηρής σύγκρουσης, αμφισβητούνται ως προς την απολυτότητά τους από τα όσα διαρκώς φέρνει στο φως η μελέτη αρχείων των Γιουγκοσλαβίας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Σοβιετικής Ενωσης, Αλβανίας, αλλά και δυτικών πηγών.
    «Πιο περίπλοκα»
    Εγγραφα από αυτά τα αρχεία θα γνωστοποιηθούν για πρώτη φορά στο επιστημονικό συνέδριο –πραγματοποιήθηκε ένα με το ίδιο αντικείμενο προ ημερών από το Πάντειο στην Αθήνα– που θα διεξαχθεί τις επόμενες ημέρες από το ΑΣΚΙ της Θεσσαλονίκης, που οργανώνεται από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ.
    Είχε προαποφασίσει το ΚΚΕ την ένοπλη κατάληψη της εξουσίας μετά την αποχώρηση των Γερμανών και προκάλεσε τη σύγκρουση, όπως υποστηρίζει η «δεξιά πλευρά», ή οι κομμουνιστές εξαπατήθηκαν από τους Αγγλους και την «αντίδραση» και «ενστικτωδώς» αναγκάστηκαν να συρθούν στη σύγκρουση, κατά πως λέει η «αριστερή» ερμηνεία των γεγονότων; «Οι πιο μοντέρνες προσεγγίσεις, στηριζόμενες στη βάση τελευταίων αρχειακών δεδομένων, αμφισβητούν θεωρίες άσπρου-μαύρου, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα», λέει στην «Κ» ο αναπληρωτής καθηγητής της Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας του ΑΠΘ Ιάκωβος Μιχαηλίδης.
    «Υπάρχουν νέα στοιχεία, που δεν δικαιώνουν απολύτως ούτε τη μία ούτε την άλλη πλευρά, και στο συνέδριο θα συζητηθούν και θα αναλυθούν με επιστημονικό τρόπο στοιχεία και για τις δύο προσεγγίσεις», προσθέτει.

    Μου αρέσει!

  3. Δεν άκουσε τη συμβουλή της Μόσχας
    Του Βασιλειου Κοντη*

    Τον Φεβρουάριο του 1945 η Συμφωνία της Βάρκιζας έδωσε τέλος στα Δεκεμβριανά, αλλά δεν έλυσε τα βαθύτερα πολιτικά προβλήματα, αυτά που κατά κύριο λόγο προκαλούσαν τη σύγκρουση. Η εσωτερική διαμάχη στην Ελλάδα συνδέθηκε με την αντιπαλότητα μεταξύ της Σοβιετικής Ενωσης και των δυτικών δυνάμεων στα Βαλκάνια, δίνοντας έτσι μεγάλη διεθνή διάσταση στον ελληνικό πολιτικό αγώνα.

    Ο Ζαχαριάδης αμέσως μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα επίσημα αναγνώρισε πως η πολιτική γραμμή και η δράση της ηγεσίας του ΚΚΕ κατά τη διάρκεια της απουσίας του ήταν σωστή. Επιπλέον διακήρυξε ότι η ηγεσία του ΚΚΕ ήταν προσανατολισμένη προς τη γραμμή της ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η θεωρία των δύο πόλων, όπου ο Ζαχαριάδης προσπαθεί να δεσμεύσει τη Σοβιετική Ενωση σε μια πιο ενεργητική πολιτική παρέμβαση στα ελληνικά δρώμενα.

    Αντιφατική πολιτική

    Βέβαια, αυτήν την περίοδο η πολιτική της ηγεσίας του ΚΚΕ και ιδιαίτερα του Ζαχαριάδη είναι αντιφατική, κινείται σε δύο επίπεδα και διακατέχεται από το σύνδρομο της χαμένης εξουσίας. Από τη μια πλευρά, δημοσία προτείνει ομαλή εσωτερική δημοκρατική εξέλιξη και από την άλλη, προσπαθεί να βρίσκει προσχήματα για να μην εγγραφούν οι οπαδοί του στους εκλογικούς καταλόγους. Είναι φανερό ότι από τον Ιούλιο του 1945 το ΚΚΕ σκέφτεται την αποχή. Μάλιστα τον Αύγουστο, ύστερα από την άρνηση του αντιβασιλέα να αντικαταστήσει την κυβέρνηση Βούλγαρη, το ΚΚΕ απέσυρε από τις επιτροπές που θα αναθεωρούσαν τους εκλογικούς καταλόγους όλους τους αντιπροσώπους του, για «να πάψουν να μετέχουν στην κωμωδία, που στόχευε στην αλλοίωση της θέλησης και των αισθημάτων του λαού». Βεβαίως, η απειλή για αποχή διατυπώθηκε ξανά και στο 7ο Συνέδριο.

    Τα προβλήματα των εκλογών ταλαιπώρησαν υπερβολικά το ΚΚΕ. Οι γιουγκοσλαβικές, βουλγαρικές και αλβανικές εκλογές είχαν σφραγίσει, κατά τη γνώμη του, τις ιστορικές δημοκρατικές μεταβολές των βαλκανικών κρατών, ενώ στην Ελλάδα η ξένη επέμβαση δεν άφηνε να γίνει το ίδιο. Στις 26 και 27 Δεκεμβρίου 1945 ο Ζαχαριάδης, σε δύο σημαντικές ομιλίες του στη Θεσσαλονίκη, ανέλυσε τη μελλοντική πολιτική του ΚΚΕ, η οποία περιλάμβανε την αποχώρηση των βρετανικών στρατευμάτων από την Ελλάδα, τη συμμετοχή του ΚΚΕ στην κυβέρνηση, τη συνεργασία με τους σλαβομακεδόνες και τη φιλική συνεργασία με τα «βόρεια» δημοκρατικά κράτη.

    Στα τέλη του 1945 η κατάσταση στην Ελλάδα είχε γίνει πολύ εκρηκτική. Ο Ζαχαριάδης με μια γενική απεργία επιχείρησε να κλονίσει την κυβέρνηση Σοφούλη και να εκβιάσει την είσοδο του ΚΚΕ στην κυβέρνηση. Βέβαια ο εκβιασμός δεν πέρασε, αλλά ο Ζαχαριάδης συνέχισε να πιστεύει ότι οι περιστάσεις ήταν ιδιαίτερα ευνοϊκές για να προχωρήσει το ΚΚΕ σε μια τακτική.

    Ο Ζαχαριάδης θεώρησε τη Συμφωνία της Βάρκιζας απλώς μια ανάπαυλα, όπως ο ίδιος αναφέρει σε έκθεσή του προς τον Στάλιν. Το πέρασμα στον εμφύλιο πόλεμο εκφράζεται με τον όρο «αυτοάμυνα» και είχε μια σταδιακή κλιμάκωση μέχρι να καταλήξει από την οργάνωση παλλαϊκής αντίστασης του 1945-46 στην ένοπλη εξέγερση.

    Ερώτηση στη Μόσχα

    Ο Ζαχαριάδης, στις 5 Φεβρουαρίου, μία εβδομάδα πριν συγκαλέσει τη 2η ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ, θεώρησε απαραίτητο να ρωτήσει τη Μόσχα εάν θα έπρεπε να αρχίσει έναν ένοπλο αγώνα ή να πάρει μέρος στις εκλογές. Η απάντηση ήρθε στις 8 Φεβρουαρίου και συμβούλευε να μην ακολουθήσουν τον δρόμο που θα οδηγούσε στην ένοπλη εξέγερση, αλλά να συμμετάσχουν στις εκλογές.

    Βέβαια, ο Ζαχαριάδης δεν έκανε ούτε το ένα ούτε το άλλο, αλλά ακολούθησε τον τρίτο δρόμο, όπως εξήγησε στις 6 Μαΐου 1946 στον Rodionov, Σοβιετικό πρέσβη στην Αθήνα, δηλαδή το μποϊκοτάζ των εκλογών και σταδιακό πέρασμα στον ένοπλο αγώνα

    Η τακτική της εκλογικής αποχής ήταν κατά βάση πολιτική του Ζαχαριάδη, που πίστευε ότι στη χώρα επικρατούσαν ευνοϊκές επαναστατικές συνθήκες και ιδιαίτερα ότι η ανασύνταξη των λαϊκών δυνάμεων είχε ολοκληρωθεί. Αυτό φαίνεται καθαρά από υπόμνημα του Ζαχαριάδη προς τον Στάλιν, στις 13 Μαΐου 1947.

    Οι εκτιμήσεις του Ζαχαριάδη για την ύπαρξη επαναστατικών συνθηκών επικράτησαν στη 2η Ολομέλεια, σε βάρος των απόψεων για μια ειρηνική δημοκρατική πορεία προς την εξουσία Ετσι, η αποχή από τις εκλογές, παρά την αντίθετη συμβουλή της Σοβιετικής Ενωσης, ήταν φυσική συνέπεια των γεγονότων, επιτάχυνε την πορεία προς την ένοπλη σύγκρουση και την έκανε αναπόφευκτη.

    Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το ΚΚΕ θα προτιμούσε να πάρει την εξουσία με μια ομαλή εσωτερική δημοκρατική εξέλιξη. Με την τρομοκρατία όμως που επικρατούσε είναι αμφίβολο αν μια τέτοια εξέλιξη ήταν εφικτή. Το ΚΚΕ δεν είχε άλλη δυνατότητα επιλογής· έπρεπε ή να συμβιβαστεί, όπως το ιταλικό και το γαλλικό Κ.Κ., ή να προχωρήσει στον ένοπλο αγώνα.

    Παρόλο που, με την απόφαση της 2nς Ολομέλειας, το ΚΚΕ προσανατολιζόταν προς την ένοπλη αναμέτρηση, η ηγεσία του δεν ήθελε να προχωρήσει σε συγκεκριμένο σχέδιο προετοιμασίας, προτού εξασφαλίσει τη συμπαράσταση κυρίως της ΕΣΣΔ και των γειτονικών κομμουνιστικών κρατών. Ο Ζαχαριάδης δεν ήθελε να επαναληφθεί το λάθος του Δεκεμβρίου του 1944, γιατί πίστευε ότι χωρίς εξωτερική βοήθεια κάθε ένοπλη αναμέτρηση θα κατέληγε σε αποτυχία Ετσι, την άνοιξη του 1946, ο Ζαχαριάδης, επιστρέφοντας από το συνέδριο του τσεχικού κόμματος στην Πράγα, συναντήθηκε με τον Τίτο στο Βελιγράδι και με τον Στάλιν στην Κριμαία, ακριβώς για να ζητήσει υλική και ηθική υποστήριξη. Οι απαντήσεις που έλαβε ήταν θετικές και ο ένοπλος αγώνας μπορούσε να ξεκινήσει.

    Πρόταση πυροτέχνημα για ουδετεροποίηση

    Το καλοκαίρι του 1946 το αντάρτικο κίνημα άρχισε να αναπτύσσεται σταδιακά και να συγκροτούνται τα πρώτα περιφερειακά αρχηγεία. Η ηγεσία του ΚΚΕ θεωρούσε ότι για να εκπληρώσει τους στόχους της έπρεπε ο αριθμός των ανταρτών, από τους 4.000 που ήταν τον Αύγουστο του 1946, να αυξηθεί σε 15-20.000. Αυτό, όμως, δεν μπορούσε να γίνει χωρίς την ανάλογη υλική βοήθεια από τη Σοβιετική Ενωση και τα υπόλοιπα αδελφά κουμμουνιστικά κόμματα. Ομως, το φθινόπωρο του 1946 η Σοβιετική Ενωση ήταν αντίθετη στη μαζική ανάπτυξη του Δημοκρατικού Στρατού, προφανώς λόγω της Συνδιάσκεψης της Ειρήνης, και παράλληλα απέρριψε και το αίτημα του ΚΚΕ για ουδετεροποίηση της Ελλάδας.

    Από το αρχειακό υλικό που υπάρχει διαθέσιμο σήμερα δεν μπορεί να θεωρηθεί πειστική η ερμηνεία κάποιων ιστορικών ότι η ηγεσία του ΚΚΕ μετά τη 2η ολομέλεια και έως τον Φεβρουάριο του 1947 δεν είχε στόχο την κατάληψη της εξουσίας, αλλά επιδίωκε να επιβάλει στην ελληνική κυβέρνηση και στους Βρετανούς έναν συμβιβασμό που θα εξασφάλιζε τη μετάβαση σε ένα καθεστώς «δημοκρατικής τάξης και ομαλότητας».

    Ο συμβιβασμός αυτός θα επιβαλλόταν με τη μορφή ένοπλης πάλης που θα ασκούσαν τα ένοπλα τμήματα ανταρτών που δρούσαν την περίοδο αυτή στην Ελλάδα. Ο Γιάvvης Ιωαννίδης, σε έκθεσή του στις 25 Αυγούστου 1946, αναφέρει ότι ο αριθμός των ανταρτών δεν ξεπερνούσε τους 4.000 άνδρες, οι οποίοι ήταν όχι μόνο πενιχρά εξοπλισμένοι αλλά κατά ένα μεγάλο μέρος ξυπόλυτοι και εντελώς κακοντυμένοι. Το ερώτημα είναι πώς αυτοί οι άνδρες σε τέτοια άσχημη κατάσταση θα εξανάγκαζαν την ελληνική κυβέρνηση και τους Βρετανούς σε κάποιο συμβιβασμό.

    Τον Σεπτέμβριο του 1946 η ηγεσία του ΚΚΕ σε έκθεσή της προς τη Σοβιετική Ενωση προτείνει την ουδετεροποίηση της Ελλάδας υπό την εγγύηση των Μεγάλων Δυνάμεων. Την πρόταση αυτή σήμερα μερικά δημοσιεύματα τη θεωρούν σημαντική απόδειξη των προθέσεων της ηγεσίας του ΚΚΕ για την αποφυγή του εμφυλίου πολέμου. Βέβαια, η πρόταση αυτή δεν ήταν παρά ένα πυροτέχνημα του Ζαχαριάδη, όπως ακριβώς ήταν και η θεωρία των δύο πόλων, για να εμπλέξει τη Σοβιετική Ενωση στην ελληνική υπόθεση και για να οδηγήσει στην αποχώρηση του βρετανικού στρατού από την Ελλάδα. Σε έγγραφό του στη Μόσχα αναφέρει:

    «Εφ’ όσον οι Βρετανοί δεν προτίθενται να εγκαταλείψουν την Ελλάδα και η ελληνική κυβέρνηση τους υπηρετεί σε όλα και εμφανίζει την παρουσία του βρετανικoύ στρατού στη χώρα σαν εγγύηση «για τον κίνδυνο επέμβασης» των γειτονικών δημοκρατικών χωρών και ιδιαίτερα των Σλάβων, θέτουμε ενώπιόν σας το ερώτημα πόσο είναι ωφέλιμο για την πολιτική της Σοβιετικής Ενωσης και των άλλων δημοκρατικών χωρών να κηρυχθεί η Ελλάδα ουδέτερη χώρα κάτω από την εγγύηση των μεγάλων Δυνάμεων».

    Ο Ζαχαριάδης τον Μάιο του 1945 δήλωνε στον Rodionov, πρέσβη της Σοβιετικής Ενωσης, ότι σε «περίπτωση αποχώρησης των βρετανικών στρατευμάτων από την Ελλάδα το ΕΑΜ σε δύο μήνες θα αναδεικνυόταν κυρίαρχο κόμμα στη χώρα».

    * Ο κ. Βασίλειος Κόντης είναι πρόεδρος του Ινστιτούτου Μελετών Χερσονήσου του Αίμου και ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ.

    http://www.kathimerini.gr/316493/article/epikairothta/politikh/den-akoyse-th-symvoylh-ths-mosxas

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s