Πρόσωπα

Κίτσος Μαλτέζος 

Το θέμα της δολοφονίας του Κίτσου Μαλτέζου, ενός από τα ξεχωριστά «χρυσά παιδιά» της Αθηναϊκής αστικής τάξης από την ΟΠΛΑ (σωστότερα, ίσως: από τον ΕΛΑΣ Σπουδάζουσας) είναι από τα πιο δύσκολα. Από πού να το πιάσεις και πως; Ας ξεκινήσουμε με δυο αναπάντεχες συναντήσεις μαζί του, στις μνήμες δυο ανθρώπων που τον γνώριζαν.

Η κυρία Νάτα Μελά είναι γλύπτρια. Αντιγράφω από μια παρουσίασή της στα «Νέα»:

Κόρη μεγαλοαστών η Νάτα, όπως την αποκαλούν οι φίλοι της, γεννήθηκε υπό το φως των φαναριών ενός αυτοκινήτου, καθώς τη νύχτα της 10ης Ιουλίου 1923 κόπηκε το ρεύμα στην Κηφισιά, όπου βρισκόταν το πατρικό της. Mοναχοκόρη (είχε έναν μικρότερο αδελφό, τον Παύλο), μεγάλωσε με τον Σπαθάρη που έδενε ένα σεντόνι στα δέντρα της αυλής για να της παίζει Καραγκιόζη, με ένα ζαρκάδι που ο πατέρας της είχε πιάσει ζωντανό σε ένα κυνήγι, με σοφέρ έναν ευγενή Λευκορώσο.

Ανατρεπτικός χαρακτήρας, όμως, αποστρεφόταν τους κανόνες. Δεν άντεχε στην ιδέα πως έπρεπε να φορά ταγέρ και μαργαριτάρια και να περιμένει τον γαμπρό, όπως όφειλαν οι κοπέλες της τάξης και της εποχής της. Ονειρευόταν να γίνει παιδί του λαού.

Και από το Σώμα Ελληνίδων Οδηγών βρέθηκε στην ΕΠΟΝ με τον Κίτσο Μαλτέζο, τον Αδωνη Κύρου, τον Βίκτωρα Μελά. (…) «Εξετάσεις» όμως έπρεπε να δώσει και να μπει στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Για να αποδείξει ότι δεν πιστεύει, της ζήτησαν να φτύσει στις εικόνες της Μονής Καισαριανής. Οταν ο Κίτσος Μαλτέζος σκοτώθηκε μπροστά στο άγαλμα του Βύρωνα, στο Ζάππειο, η Νάτα Μελά κατάλαβε πως ο νεκρός φίλος της είχε δίκιο όταν της μιλούσε για «ματοκύλισμα». Και ξέκοψε μια και καλή από το Κόμμα. Το μόνο που της έμεινε από εκείνη την εποχή είναι η προσωνυμία «βασιλοκομμουνίστρια».

Πηγή: http://www.tanea.gr/news/greece/article/4768483/?iid=2

Η δεύτερη συνάντηση γίνεται με μια εξομολόγηση του Λεωνίδα Κύρκου (κι αυτός ήταν γόνος της «καλής αθηναϊκής κοινωνίας») σε μια συνέντευξη  με τον Σταύρο Θεοδωράκη, για τα «ΝΕΑ»:

– Υπήρξαν στιγμές που νιώσατε πιο κοντά σε αντιπάλους, παρά σε συντρόφους;
– Σπάνιες. Υπήρξαν όμως.
– Θέλετε να μου πείτε κάποια από αυτές τις φορές;
– Η πιο κραυγαλέα ήταν όταν ένας σύντροφος δολοφόνησε μπροστά στα μάτια μου τον φοιτητή της Νομικής Κίτσο Μακρυγιάννη-Μαλτέζο, έναν λεβέντη νέο. Ο Εμφύλιος ήταν γεμάτος με τέτοια περιστατικά. Σε μερικούς όμως δεν δίδαξαν τίποτε.

(Ο σύνδεσμός της εφημερίδας [ http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4654181  ] είναι πλέον κλειδωμένος, δανείστηκα το απόσπασμα από αλλού. Δυστυχώς ο Θεοδωράκης δεν ζητάει περαιτέρω διευκρινίσεις)

*

Ποιος ήταν λοιπόν αυτός ο 23χρονος νέος που η ανάμνησή του παρέμεινε άσβεστη σε όσους τον γνώριζαν;

Να τι μας πληροφορεί η Βικιπαίδεια:

Ο Κίτσος Μαλτέζος (14 Αυγούστου 19211η Φεβρουαρίου1944) ήταν Έλληνας φοιτητής που δολοφονήθηκε από μέλη του ΕΛΑΣ σπουδάζουσας.

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε στην Αθήνα και ήταν γιος του Γιάννη Μαλτέζου – Μακρυγιάννη και της Φούλας Κωνσταντινίδου. Από την πλευρά του πατέρα του ήταν εγγονός του καθηγητή του Πολυτεχνείου, Γεώργιου Μαλτέζου, τρισέγγονος του στρατηγού Ιωάννη Μακρυγιάνη καθώς και απόγονος της παλαιάς οικογένειας Σκουζέ. Αποπεράτωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στα εκπαιδευτήρια Μακρή. Το 1942 ως φοιτητής Νομικής στοΠανεπιστήμιο Αθηνών εντάχθηκε στην Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας (ΟΚΝΕ), όπου ανήλθε στην ιεραρχία, σύντομα όμως αποχώρησε για να διαγραφεί τελικώς στις αρχές του 1943 από την ίδια την οργάνωση. Λίγο μετά εντάχθηκε στην ένοπλη αντιστασιακή οργάνωση Ρήλος – Ρωµυλία – Νήσοι (ΡΑΝ), οργάνωση που δεν ελεγχόταν από τοΚΚΕ.

Οι κινήσεις του Μαλτέζου ενόχλησαν κάποια στελεχη του ΚΚΕ, τα οποία και σχεδίασαν την δολοφονία αναθέτοντάς την σε τέσσερα άτομα, μεταξύ των οποίων και τα αδέλφια Μικές και Νόνος Κουρουνιώτης, μέλη του ΕΛΑΣ σπουδάζουσας. Η ενέδρα πραγματοποιήθηκε και την 1η Φεβρουαρίου 1944δολοφονήθηκε απέναντι από τους Στύλους του Ολυμπίου Διός, όπου βρισκόταν και το σπίτι του.

Η δολοφονία του συγκλόνισε αρκετούς συμφοιτητές και συντρόφους του. Ο συγγραφέας Ρόδης Ρούφος εξέδωσε την δεκαετία του 1950 το ιστορικό μυθιστόρημα Το Χρονικό μιας Σταυροφορίας (τριλογία) ενώ ο Θεόφιλος Φραγκόπουλος τηνΤειχομαχία. Αμφότερα τα μυθιστορήματα ήταν αφιερωμένα στη μνήμη του Μαλτέζου, από τον οποίο είχαν και εμπνευστεί. Ο ποιητής Νίκος Πολίτης του αφιέρωσε το ποίημα Μοιρολόγι της Λεωφόρου Αμαλίας. Το 1999 ο Πέτρος Μακρής – Στάϊκος κυκλοφόρησε την βιογραφία του Μαλτέζου υπό τον τίτλο ο αγαπημένος των θεών.

Πηγή:http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AF%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%82_%CE%9C%CE%B1%CE%BB%CF%84%CE%AD%CE%B6%CE%BF%CF%82

*

Πέρα από τις αναμνήσεις, υπάρχουν δυο μυθιστορήματα, ποιήματα και μια βιογραφία – προϊόν συστηματικής και πολύχρονης έρευνας. Και μια «συγγνώμη, εκ μέρους της αριστεράς», που εξέφρασε ο Γρηγόρης Φαράκος,  για τη δολοφονία του Μαλτέζου, στα 2000 (δυστυχώς δεν εντόπισα πρωτογενή πηγή στο διαδίκτυο). Χρειαζόμαστε περισσότερες λεπτομέρειες.  Τις βρίσκουμε εδώhttp://istoriakatoxis.blogspot.gr/2011/11/blog-post_21.html σε ένα κείμενο βασισμένο στο βιβλίο του Πέτρου Μακρή – Στάικου, διανθισμένες με τις προσωπικές αξιολογήσεις του ιστολόγου (οι οποίες μάλλον δημιουργούν σύγχυση παρά βοηθάνε):

Ο Κίτσος Μαλτέζος γεννήθηκε στις 14 Αυγούστου του 1921, και ήταν ο τελευταίος απόγονος του μεγάλου στρατηγού Μακρυγιάννη. Πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια, λόγω των έντονων προστριβών των γονέων του, που τελικά χώρισαν το 1935. Την κηδεμονία του ανέλαβαν ο παππούς του Γεώργιος Μαλτέζος και η γιαγιά του Αικατερίνη, αφού οι γονείς του ήταν αποδεδειγμένα ακατάλληλοι.
Σχολείο πήγε στην σχολή Μακρή, οι μαθητές της οποίας προέρχονται κυρίως από τα μεσαία και υψηλότερα κοινωνικά στρώματα. Από την εφηβική ηλικία ακόμη διαβάζει Νίτσε. Μαθαίνει έτσι να περιφρονεί το φτηνό και το ασήμαντο, να αποστρέφεται το ανόητο και το επιφανειακό, να απεχθάνεται το συμβατικό και το υποκριτικό. Ήταν σχετικά απόμακρος και μυστικοπαθής, αλλά με σαφείς ηγετικές και πνευματικές ικανότητες.
Το 1938 εντάσσεται στην ΕΟΝ. Είναι αξιοσημείωτο ότι ήταν από τους ελάχιστους μαθητές της σχολής Μακρή που πήγαν στην ΕΟΝ, καθώς αυτή η οργάνωση νεολαίας που ίδρυσε ο Ιωάννης Μεταξάς, στηριζόταν κυρίως σε γόνους εργατών, αγροτών και γενικότερα χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων. Γίνεται λοχίτης (κάτι σαν λοχαγός) της ΕΟΝ και ξεχωρίζει για την άψογη εκτέλεση των καθηκόντων του και τις οργανωτικές του ικανότητες.
Τον Οκτώβρη του 1940, λίγες μέρες πριν την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, ο Μαλτέζος πετυχαίνει στις εισαγωγικες εξετάσεις και μπαίνει στην Νομική. Ζητάει, όπως και πολλοί συνομήλικοί του, να καταταγεί εθελοντής αλλά κανείς τους δεν γίνεται δεκτός λόγω ηλικίας. Αρκείται στην σύνταξη προκηρύξεων
και στο μοίρασμά τους.

 Μετά έρχεται η Κατοχή. Μες στον δύσκολο χειμώνα του 1941-42 ο Μαλτέζος αποφασίζει να ενταχθεί σε αντιστασιακή οργάνωση. Εντάσσεται στην ΟΚΝΕ (Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαίων Ελλάδος), που ήταν ουσιαστικά το νεολαιίστικο παράρτημα του ΕΑΜ!!! Σε πολλούς αυτό μπορεί να προκαλεί έκπληξη, αλλά για τα δεδομένα της εποχής του κάθε άλλο παρά σπάνιο ήταν.
Το καθεστώς Μεταξά και ειδικότερα η ΕΟΝ, δεν είχε δώσει (ή δεν πρόλαβε να δώσει) το απαιτούμενο βάρος στην ιδεολογική κατάρτιση των νέων, αλλά στηριζόταν κυρίως στον αυθόρμητο πατριωτισμό τους και το εθνικό τους φρόνημα. Έτσι, ένας νέος με πατριωτικές αντιλήψεις αλλά χωρίς ιδεολογική κατάρτιση, μπορούσε εύκολα ,κατά την διάρκεια της Κατοχής, να παρασυρθεί από το δήθεν πατριωτικό προσωπείο των κομμουνιστών και να ενταχθεί στο ΕΑΜ. Ένας ακόμη λόγος ήταν ότι το ΕΑΜ ήταν πολύ πιο οργανωμένο και είχε τον κατάλληλο συνωμοτικό μηχανισμό, λόγω ΚΚΕ,  για να προσελκύει και να στρατολογεί μέλη.
Αν σε όλα αυτά προσθέσουμε και την συνεχιζόμενη εξαθλίωση του ελληνικού λαού λόγω της Κατοχής, πράγμα που τον έκανε πιο δεκτικό απέναντι στα υποκριτικά κομμουνιστικά κηρύγματα υπέρ των αδυνάτων, τότε αντιλαμβανόμαστε γιατί πολλοί νέοι, όπως ο Κίτσος Μαλτέζος, εντάχθηκαν στο ΕΑΜ και τις παραφυάδες του.

Η εξέλιξή του μες στην ΟΚΝΕ είναι ταχύτατη. Αναλαμβάνει καθήκοντα καθοδηγητή για τα νέα μέλη και τον Ιούνιο του 1942 τοποθετείται εκπρόσωπος του Πανεπιστημίου σε μία τριμελή επιτροπή που συντόνιζε τις ενέργειες της ΟΚΝΕ στα πανεπιστημιακά ιδρύματα. Τον αποκαλούν «Κόκκινο Τσάρο» χάρη στις ικανότητές του.
Από το φθινόπωρο του 1942 στα πανεπιστήμια έχουν ήδη αρχίσει να διαφαίνεται η αντιπαλότητα μεταξύ των φοιτητικών παρατάξεων. Από την μία πλευρά οι οργανώσεις-παραρτήματα του ΕΑΜ (ΟΚΝΕ, ΕΑΜ Νέων) και από την άλλη οι εθνικές αντιστασιακές οργανώσεις (ΠΕΑΝ, Ιερά Ταξιαρχία κ.α). Ο Μαλτέζος δεν αντέχει να βλέπει τον ενδοελληνικό σπαραγμό με διαρκείς ξυλοδαρμούς, δεν συμφωνεί με την εμφυλιοπολεμική τακτική της ΟΚΝΕ και καταλαβαίνει ότι πλέον οι πρωταρχικοί σκοποί της οργάνωσής του έχουν αλλοιωθεί. Αυτά στα οποία πίστεψε δεν έχουν την παραμικρή ελπίδα πραγμάτωσης. Καταλαβαίνει ότι απλά τον χρησιμοποιούν για να πετύχουν στόχους που δεν έχουν καμμία σχέση με τις δικές του επιδιώξεις. Εκείνος δεν επιθυμεί μία σοβιετική Ελλάδα, αλλά μία μεγάλη και ελεύθερη Ελλάδα με κοινωνική δικαιοσύνη.
Έτσι, τον Γενάρη του 1943 αποχωρεί από την ΟΚΝΕ. Οι κομμουνιστές, αμέσως μετά την αποχώρησή του, βγάζουν την φήμη ότι είναι ρουφιάνος των Ιταλών, αλλά η κατηγορία αποδεικνύεται αβάσιμη και ψευδής. Η διάθεσή του όμως για δράση είναι ακόρεστη. Τον Μάρτιο του 1943 εντάσσεται στην ΡΑΝ, μία ένοπλη εθνική αντιστασιακή οργάνωση που ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 1943 και το όνομα της παρέπεμπε στις δίκαιες διεκδικήσεις του Ελληνισμού (Ρωμυλία – Αυλών – Νήσοι). Η ΡΑΝ συνεργάζεται στενά με την Χ του Γρίβα, τον ΕΔΕΣ Αθηνών, την ΠΕΑΝ, το Εθνικό Κομιτάτο, την Τρίαινα και άλλες εθνικές οργανώσεις. Ζητεί οπλισμό από τους «Συμμάχους», αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Τελικώς θα αγοράσει κάποια όπλα από τους Ιταλούς όταν πλέον αυτοί αποχωρούσαν τον Σεπτέμβριο του 1943 από την Ελλάδα αφού είχαν συνθηκολογήσει.
Ο Μαλτέζος, γνωρίζοντας πλέον από πρώτο χέρι τις μεθόδους των κομμουνιστών, τους κατηγορεί ανοικτά για προδοσία του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνος, διαφθορά της νεολαίας, εμφυλιοπολεμική τακτική. Η παρουσία του από μόνη της είναι ικανή για να προσελκύσει αρκετό κόσμο στην εθνικές οργανώσεις, και αυτό δεν αργεί να φανεί στα αποτελέσματα των φοιτητικών εκλογών, που διεξάγονται φυσικά εν μέσω συγκρούσεων με πολλούς τραυματίες εκατέρωθεν.
Το φθινόπωρο του 1943 γράφει και κυκλοφορεί το δοκίμιό του: «Για την Ελλάδα που έρχεται», ένα συνοπτικό πολιτικό μανιφέστο. Σε αυτό απορρίπτει την βασιλεία ως ξενόφερτη και βλαβερή για την Ελλάδα, καταδικάζει τόσο την καπιταλισμό όσο και τον κομμουνισμό και γενικότερα την υλιστική στάση ζωής, τάσσεται υπέρ του κρατικού ελέγχου σε μεγάλες επιχειρήσεις και ιδιαίτερα στις τράπεζες, και είναι υπέρ της προστασίας των μικροϊδιοκτητών.

Την ίδια εποχή, οι εμφύλιες διαμάχες κλιμακώνονται, τόσο στα βουνά, όσο και στην Αθήνα. Οι συγκρούσεις είναι σχεδόν καθημερινό φαινόμενο. Οι κομμουνιστές νεολαίοι πλέον έχουν συνταχτεί στην ΕΠΟΝ, η οποία φυσικά ελέγχεται εξ’ολοκλήρου από το ΕΑΜ. Στα Πανεπιστήμια δραστηριοποιείται ενεργά ο ΕΣΑΣ (Εθνικός Σύνδεσμος Ανωτάτων Σχολών), μία φοιτητική οργάνωση με ξεκάθαρη αντικομμουνιστική και αντιδεξιά πολιτική γραμμή. Οι περισσότεροι φοιτητές από τις εθνικές οργανώσεις, και φυσικά ο Μαλτέζος, εντάχθηκαν στον ΕΣΑΣ.

Στις 11 Ιανουαρίου του 1944, Άγγλοι και Αμερικάνοι βομβαρδίζουν τον Πειραιά, με εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες. Ο ΕΣΑΣ κινητοποιείται άμεσα και αναλαμβάνει την περίθαλψη των τραυματιών στον χώρο του Πολυτεχνείου, του Πανεπιστημίου κ.α. Ο Μαλτέζος έχει ενεργό συμμετοχή, κινητοποιεί πολύ κόσμο και για μία ακόμη φορά αποδεικνύει τις ηγετικές και οργανωτικές του ικανότητες. Οι κομμουνιστές μένουν στο περιθώριο και βλέπουν τις εθνικές οργανώσεις, με ηγέτη τον Μαλτέζο (τον πρώην «δικό» τους) να κυριαρχούν. Αντιλαμβάνονται ότι πλέον πρέπει να βγει από την μέση ο Κίτσος Μαλτέζος. Αποφασίζεται η εκτέλεσή του.

Ο οργανωτής της εκτέλεσής του ήταν ο φανατικός κομμουνιστής Άδωνις Κύρου, γόνος μίας μεγάλης και εύπορης αθηναϊκής οικογένειας. Ο πατέρας του, Αχιλλέας Κύρου ήταν εκδότης της γνωστής συντηρητικής εφημερίδας «Εστία». Η εκτέλεση του Μαλτέζου ανατίθεται στα αδέλφια Μικέ και Διονύση Κουρουνιώτη, μέλη του ΕΛΑΣ Σπουδάζουσας (ένοπλο φοιτητικό παράρτημα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ). Τον εκτελούν στις 1η Φεβρουαρίου 1944, με την βοήθεια και άλλων δύο κομμουνιστών. Ήταν μόλις 24 ετών…
Η κηδεία του γίνεται την επόμενη μέρα και πλήθος κόσμου συρρέει για να τον τιμήσει. Μετά την κηδεία του, το εξοργισμένο πλήθος, παθιασμένο για εκδίκηση επεδράμει στο Χημείο όπου βρίσκονται οι ΕΠΟΝίτες. Γίνονται ανελέητες συγκρούσεις και οι ΕΠΟΝίτες διαλύονται στους γύρω δρόμους.

Μαζί με τον Δημήτριο Ψαρρό, ο Κίτσος Μαλτέζος ήταν ίσως οι τραγικότερες μορφές της κατοχικής περιόδου. Αμφότεροι δολοφονήθηκαν από τους κομμουνιστές, επειδή ήταν άκρως επικίνδυνοι για τα σχέδια τους, δηλαδή την κατάληψη της εξουσίας. Η περίπτωση του Μαλτέζου είναι ακόμη πιο «σκοτεινή» για την αριστερά επειδή επρόκειτο για ένα πρώην δυναμικό στέλεχός της. Δεν μπορούσαν να χωνέψουν την δικαιολογημένη αποσκίρτησή του. Για τον λόγο αυτό, η επίσημη αριστερά τηρεί σιγή ιχθύος για τον Κίτσο Μαλτέζο. Ακόμα και αυτή η μεγάλη προσφορά του στην ΟΚΝΕ έχει διαγραφεί, σαν να μην πέρασε ποτέ από κει.
Στην πραγματικότητα βέβαια, ο Κίτσος Μαλτέζος ουδέποτε ταυτίστηκε με τους κομμουνιστές. Το πέρασμά του από την ΟΚΝΕ, ήταν απλά ένα στάδιο στην πολιτική διαδρομή ενός νέου ανθρώπου που ψάχνεται. Πρώτα ήταν στην μεταξική ΕΟΝ, μετά στην ΟΚΝΕ, μετά στην ΡΑΝ και στον ΕΣΑΣ.

Ο Μαλτέζος ήταν από τα πλέον προικισμένα παιδιά της γενιάς του, της γενιάς του ’40. Η ζωή του ήταν γεμάτη δράση και αναζήτηση. Συνδύαζε με τον κατάλληλο τρόπο την προσήλωση στην Πατρίδα με τις αντιπλουτοκρατικές κοινωνιστικές του απόψεις. Επηρεάστηκε, όπως οι περισσότεροι συνομήλικοί του, από τα μεγάλα ευρωπαϊκά κινήματα του Μεσοπολέμου χωρίς όμως ποτέ να διαπράξει το λάθος της ξενομανίας και του μιμητισμού. Οραματιζόταν μία νέα Ελλάδα, απαγκιστρωμένη πλέον από το διεφθαρμένο προπολεμικό κατεστημένο.
Δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει τις προσπάθειές του, καθώς δολοφονήθηκε νέος από τους κομμουνιστές. Έτσι, ο Μαλτέζος δεν πρόλαβε να δει την προδοσία των οραμάτων του από την μεταπολεμική δεξιά που καρπώθηκε -χωρίς να το δικαιούται- τα οφέλη από τους αγώνες του Μαλτέζου και της γενιάς του.

Η αριστερά τον δολοφόνησε. Η δεξιά γκρέμισε τα όνειρά του, έστω και μετά θάνατον. Η αριστερά τον διέγραψε από την μνήμη της. Η δεξιά τον αγνόησε. Αυτά ήταν λογικό να συμβούν, καθώς ο Κίτσος Μαλτέζος δεν άνηκε σε καμμία από τις δύο παρατάξεις. Άνηκε στο Έθνος του, στην Πατρίδα του, στον λαό του. Ουσιαστικά εξέφρασε την γνήσια εθνικιστική κοσμοαντίληψη, έστω και αν δεν πολυχρησιμοποιούσε τον όρο «εθνικισμός».
Για τους Έλληνες εθνικιστές, ο Κίτσος Μαλτέζος πρέπει να θεωρείται πρότυπο Ήρωα και αγωνιστή και σταθερό σημείο αναφοράς.

*

Από την ΕΟΝ στην ΕΠΟΝ και στην ΟΚΝΕ, όπου γίνεται κορυφαίο στέλεχος και από εκεί στη ΡΑΝ και στον ΕΣΑΣ (του οποίου μέλος ήταν και ο Αναστάσιος Πεπονής, σύμφωνα με δικό του κείμενο απομνημονευμάτων). Αστός, αλλά και αντιπλουτοκράτης, κοινωνιστής και, στην τελευταία φάση της σύντομης διαδρομής του, εθνικιστής. Τον εκτέλεσαν δικοί του άνθρωποι – διπλά «δικοί του»: της αστικής τάξης και του ΕΛΑΣ!

Ας δούμε όμως κάποιες ακόμα πινελιές, από το βιβλίο του Ιάσονα Χανδρινού «Το τιμωρό χέρι του λαού. Η δράση του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ στην κατεχόμενη πρωτεύουσα 1942-1944)», εκδόσεις Θεμέλιο, β’ έκδοση, σελ. 190-5.

Ο Χανδρινός εντάσσει την περίπτωση Μαλτέζου σε μια σειρά «πολιτικές δολοφονίες» που έκανε η ΟΠΛΑ στις αρχές του 1944: Στις 4 Ιανουαρίου δολοφονήθηκε στον Πειραιά ο απόστρατος ταγματάρχης Βασίλειος Τσουκνίδας, ο οποίος είχε ενταχθεί στα Τάγματα Ευζώνων. Στις 5 Ιανουαρίου δολοφονήθηκε στην πλατεία Κουμουνδούρου ο ναύαρχος Πινότσης, αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής της Εταιρείας Υδάτων. Στις 27 Ιανουαρίου δολοφονήθηκε στο Κολωνάκι ο Νικόλαος Καλύβας, υφυπουργός Εργασίας και διορισμένος Γενικός Γραμματέας της «Εθνικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδος (ΕΣΕΕ). Την 1ηΦεβρουαρίου, μέρα Τρίτη, ήρθε η σειρά του Κίτσου Μαλτέζου. Γράφει ο Χανδρινός:

Το ηλιόλουστο πρωινό της Τρίτης, 1 Φεβρουαρίου 1944, μια ομάδα τεσσάρων νεαρών παρακολουθούσε το σπίτι του Μαλτέζου στον αριθμό 8 της Λεωφόρου Συγγρού (1). Όταν εκείνος βγήκε και κατευθύνθηκε στην κοντινότερη στάση του τραμ επί της Αμαλίας, δύο από τους ενεδρευτές τον ακολούθησαν από απόσταση ενάμισι μέτρου αφού φώναξαν το όνομά του. Ο Μαλτέζος έπεσε νεκρός με μια σφαίρα στο δεξιό κρόταφο και δύο ακόμα τραύματα στο στήθος. Ακολούθησαν σκηνές κινηματογραφικές. Οι δύο εκτελεστές προσπάθησαν να διαφύγουν τρέχοντας σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Ο ένας κατέφυγε στα στενά της Πλάκας και ο άλλος, αφού ξεφορτώθηκε την ιταλική Beretta, έτρεξε προς το Καλλιμάρμαρο Στάδιο. Στο ύψος του «Ομίλου Αντισφαίρισης» η φυγή του πήρε τέλος. Βλέποντας να τρέχουν προς το μέρος του δυο ταγματασφαλίτες, επιχείρησε να σκαρφαλώσει στα συρματοπλέγματα του Ομίλου, χωρίς όμως επιτυχία (2). Μετά τη σύλληψή του από τους ταγματασφαλίτες οδηγείται στο Β’ Αστυνομικό Τμήμα της οδού Κυδαθηναίων για εξακρίβωση στοιχείων. Εκεί μαθαίνουν πως πρόκειται για τον Μικέ Κουρουνιώτη, φοιτητή Νομικής και μέλος της ΕΠΟΝ. Στις πολύωρες ανακρίσεις τη Γενική Ασφάλεια θα παραδεχτεί την πράξη χωρίς όμως να κατονομάσει τους συνεργάτες του. Αυτοί τελικά ήταν οι Νόνος Κουρουνιώτης, αδελφός του και υπεύθυνος Οικονομικού της ΕΠΟΝ Πειραιά, ο Γιώργος Αντωνόπουλος, φοιτητής Πολυτεχνείου και ομαδάρχης του ΕΛΑΣ Σπουδαστών, και Δήμος Χλιόβας, επίσης μέλος του ένοπλου τμήματος της Σπουδάζουσας. Τους επόμενους μήνες οι Αντωνόπουλος και Χλιόβας θα βρουν μαρτυρικό θάνατο στην Ειδική Ασφάλεια, ενώ και ο ίδιος ο Κουρουνιώτης θα παραδοθεί σύντομα στους Γερμανούς για να εκτελεστεί με άλλους 11 στις 21 Μαρτίου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Σύμφωνα με το βιογράφο του Μαλτέζου (σημ.: τον Μακρή – Στάικο) η αποχώρησή του από την ΟΚΝΕ και η χαρισματική του παρουσία ήταν οι πραγματικές αιτίες της προγραφής του από τη Σπουδάζουσα. Μολαταύτα, δε στήριζαν επαρκώς τη δυσφημιστική εκστρατεία εναντίον του «νεαρού αποστάτη» και χρειάστηκε να επιστρατευτεί η συνηθισμένη συκοφαντία, πως είχε γίνει αντιληπτός να οπλοφορεί στο κτήριο της Νομικής Σχολής και μάλιστα «κατέδωσε δύο συντρόφους» στην Ασφάλεια – αυτή ήταν η γραμμή που έπρεπε να περάσει στην ΕΠΟΝ (3). Ο Μαλτέζος ήταν το τρίτο θύμα του κατοχικού εμφυλίου στους πανεπιστημιακούς χώρους μετά τον Εαμίτη Δημήτρη  Τζέμο (27.9.1943) που σκοτώθηκε σε επιδρομή της Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο και τον εύελπι Ηλία Ρογκάκο (1.12.1943) που εκτελέστηκε από την ΟΠΛΑ. Το αίμα του επέτεινε ακόμα περισσότερο την πόλωση στον κόσμο των φοιτητών που λειτουργούσε ως ευαίσθητος δέκτης της πραγματικότητας. Η δράση ορισμένων εθνικιστικών ομάδων φοιτητών θα ταυτιστεί με τη δράση της Ειδικής Ασφάλειας, με αποτέλεσμα την κατάδοση εαμιτών συναδέλφων τους, ενώ η επίκληση της «ΟΠΛΑ» και του «χυμένου αίματος» θα γίνει αναπόσπαστο κομμάτι των εκατέρωθεν αντεγκλήσεων.

 *

Επιλογικά

Η δολοφονία του Κίτσου Μαλτέζου από την ΟΠΛΑ ήταν, κατά κάποιον τρόπο, μια ενέργεια που αφορούσε κατά κύριο λόγο παιδιά της «καλής Αθηναϊκής κοινωνίας», που είχαν ενταχθεί στο ΚΚΕ και στον φοιτητικό ΕΛΑΣ. Ο ίδιος ο Μαλτέζος, με τη μεταστροφή του και την ένταξή του σε ένοπλη εθνικιστική αντιστασιακή ομάδα, έγινε κυριολεκτικά κόκκινο πανί για τους πρώην συντρόφους του, οι οποίοι δεν ξέρουμε αν αποφάσισαν οι ίδιοι την εκτέλεσή του ή κάποιο ανώτερο κλιμάκιο της ΟΠΛΑ, αλλά ήταν εκείνοι που την υλοποίησαν. Υπεύθυνος από το Πολιτικό Γραφείο για την ΚΟΑ ήταν τότε ο Νίκος Πλουμπίδης (4) και άμεσος υπεύθυνος για την ΟΠΛΑ ο Στέργιος Αναστασιάδης (5).  Θα μπορούσαμε να πούμε πολλά για το πώς αντιλαμβανόμαστε εμείς τη σύντομη πορεία του Κίτσου Μαλτέζου στη ζωή, αλλά… τι νόημα έχει; Ίσως είναι περισσότερο σημαντικό, μέσα από τις περιγραφές ανθρώπων, χώρων και γεγονότων να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε κάπως καλύτερα εκείνη την εποχή, η οποία παραμένει για τους περισσότερους από εμάς στο ημίφως.

Σημειώσεις

1.

Αν πάρουμε τοις μετρητοίς την αφήγηση του Λεωνίδα Κύρκου, οι συμμετέχοντες πρέπει να ήταν περισσότεροι, να υπήρχε δηλαδή και μια δεύτερη ομάδα υποστήριξης, στην οποία συμμετείχε ο ίδιος ο Κύρκος. Κάτι τέτοιο όμως δεν υποστηρίζεται από καμία πηγή.

2.

Προξενεί εντύπωση η αποφασιστικότητα της ομάδας των νεαρών φοιτητών – εκτελεστών, αλλά και ο ερασιτεχνισμός τους ως προς το θέμα της διαφυγής – κάτι που δεν συνηθιζόταν στους έμπειρους της ΟΠΛΑ, σύμφωνα με τις αναλυτικές περιγραφές που κάνει σε αρκετές περιπτώσεις ο Χανδρινός.

3.

Σύμφωνα με τον Μακρή – Στάικο (αναφέρει ο Χανδρινός) επιβεβαιώνονται περιστατικά καταδόσεων, που αποδίδονται στη συμπαγή ομάδα των ευέλπιδων (οι οποίοι είχαν τον έλεγχο σε Πολυτεχνείο και Χημείο, περιορίζοντας στο ελάχιστο τη δράση του ΕΑΜ) και οι οποίοι είχαν εξελιχθεί σε μαχητική εμπροσθοφυλακή των εθνικιστών στα Πανεπιστήμια και συνδετικό κρίκο με τον κόσμο των αντιεαμικών οργανώσεων της Αθήνας (ΕΔΕΣ, Χ).  Υπάρχει μια δίκη (το Νοέμβριο του 1945) σχετικά με την παράδοση μιας Επονίτισσας στα Ες- Ες, στις 20  Ιανουαρίου 1944. Και άλλες, στα τέλη του 1945 και κατά το 1946, όπου φοιτητές είχαν παραπεμφθεί με την κατηγορία της συνεργασίας με την Ειδική Ασφάλεια. Δυστυχώς, ο Χανδρινός δεν αναφέρει τα αποτελέσματα (αθώωση / τυχόν καταδίκες). Αναφέρονται όμως τα ονόματα εαμιτών φοιτητών (Μολφέσης, Οικονομίδης) που συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς. Ειδικά η σύλληψη του Έκτορα Οικονομίδη, γραμματέα της ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου, θεωρήθηκε μάλλον δικαιολογημένα (σύμφωνα με τον Χανδρινό) ως αντίποινα για το φόνο του Μαλτέζου. Οι εθνικιστές όμως προσπάθησαν να εκδικηθούν και αλλιώς, επιχειρώντας να δολοφονήσουν μέσα στο σπίτι του τον Άδωνι Κύρου (της οικογένειας που εξέδιδε την «Εστία») ο οποίος αν και αστός ήταν τότε υπεύθυνος της «ΟΠΛΑ Σπουδάζουσας», συνεπώς άμεσα υπεύθυνος για τη δολοφονία του Μαλτέζου. Τα πυρά τον  τραυμάτισαν σοβαρά στη σπονδυλική στήλη, αλλά δεν τον σκότωσαν. Επιπλέον, χάρη στη μεσολάβηση του ίδιου του Ράλλη, απόφυγε το εκτελεστικό απόσπασμα.

4.

Για το Νίκο Πλουμπίδη, δες:https://panosz.wordpress.com/2010/03/11/civil_war-46/

και https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/04/06/gcw-133/

5.

Για τον Στέργιο Αναστασιάδη, που καθοδηγούσε τον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ στην Αθήνα  και το τέλος του Εμφύλιου στις πόλεις, δες: https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/05/08/gcw-173/

Πηγή: Κίτσος Μαλτέζος | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Advertisements

4 σκέψεις σχετικά με το “Κίτσος Μαλτέζος ”

  1. – Πώς αποφασίσατε να γράψετε την ιστορία του Κίτσου Μαλτέζου;

    – Ηταν το καλοκαίρι του 1997, όταν άρχισα να σκέπτομαι ότι όσο καλός δικηγόρος και να ’σαι, όταν πεθάνεις δεν θα μείνει τίποτα από σένα. Ετσι, αποφάσισα να γράψω ένα βιβλίο, ως πνευματικό μου τέκνο. Οι επιλογές μου ήταν δύο. Η μία αφορούσε την πραγματική ιστορία του σκανδάλου του «γιουγκοσλαβικού καλαμποκιού», στην αποκάλυψη του οποίου είχα δοθεί ολόψυχα, με καταστροφικά αποτελέσματα για μένα. Και επαγγελματικά και ψυχολογικά. Σκεφθείτε, σε όλη τη διάρκεια της δίκης στο Ειδικό Δικαστήριο, να σε αποκαλούν «Εφιάλτη» και «υπηρέτη ξένων συμφερόντων», ξαφνικά δε να σε προδίδει η ίδια η ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας. Παραπάνω δεν θα ’θελα να μιλήσω γι’ αυτά. Η δεύτερη επιλογή ήταν ο Κίτσος Μαλτέζος. Με την προτροπή μερικών φίλων κατέληξα σ’ εκείνον. Για την ιστορία του γνώριζα ελάχιστα πράγματα. Σκεφθείτε μόνο ότι τότε πρωτοέμαθα πως ο πατέρας μου υπήρξε συμμαθητής, συμφοιτητής και φίλος του Μαλτέζου. Στάθηκα όμως τυχερός, διότι την εποχή εκείνη ζούσαν ακόμα πολλοί άνθρωποι που γνώριζαν πρόσωπα και πράγματα.

    – Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι ένας άνθρωπος ξυπνάει το πρωί και πάει να σκοτώσει αυτόν που του έχει υποδείξει το κόμμα;

    – Πολύ συνοπτικά: Η «αλλοτρίωση» αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις έννοιες του μαρξισμού: ο εργάτης της γης ή της βιομηχανίας θεωρεί τη ζωή του φυσιολογική και δεν αντιλαμβάνεται ότι ο γαιοκτήμονας ή ο βιομήχανος τον εκμεταλλεύονται και πλουτίζουν εις βάρος του. Το κομμουνιστικό κόμμα είναι εκείνο που, σε πρώτη φάση, θα τον αφυπνίσει και, στη συνέχεια, μέσα από τη συλλογική δράση (Λένιν) θα τον οδηγήσει στην επανάσταση. Η ένταξη όμως στο κομμουνιστικό κόμμα οδηγεί σε άλλου είδους αλλοτρίωση. Πρώτα απ’ όλα υπάρχει παρέμβαση στην προσωπική ζωή του ατόμου και το εγώ του καταργείται. Παραδείγματα: για να παντρευτεί, πρέπει να ζητήσει άδεια από το κόμμα. Στις γυναίκες απαγορεύεται να βάφουν τα μαλλιά και τα χείλη τους. Ο ετεροπροσδιορισμός της ζωής του συνοδεύεται από την καλλιέργεια του μίσους και, σταδιακά, ο κομμουνιστής γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από το ίδιο του το κόμμα, χωρίς να το αντιλαμβάνεται. Η νέα αυτή αλλοτρίωση τον οδηγεί και στο έγκλημα.

    – Ο Λεωνίδας Κύρκος ήταν στην ομάδα των εκτελεστών;

    – Οχι. Ο ίδιος είχε δηλώσει πως ήταν παρών στη δολοφονία, αλλά ούτε κι αυτό το πιστεύω. Αυτό που πιστεύω είναι πως, όπως και άλλοι, θα έκανε βόλτες ή θα καθόταν κάπου κοντά στον τόπο της δολοφονίας, είτε σε διατεταγμένη επιφυλακή ή για να του προκληθεί αίσθημα συνενοχής ή και τα δύο. Ο Αδωνις Α. Κύρου ανήκε στην ΟΠΛΑ και υπήρξε ο οργανωτής της δολοφονίας, προφανώς με άνωθεν εντολή. Την παρακολούθησε από το απέναντι πεζοδρόμιο και ήταν αυτός που φυγάδευσε στην Πλάκα τους τρεις από τους τέσσερις της ομάδας, τους Νόνο Κουρουνιώτη, Φαίδωνα Αντωνόπουλο και Δήμο Χλιόβα. Τους έκρυψε στη μαιευτική κλινική του Ν. Νικολακόπουλου. Ο Νικολακόπουλος φέρεται ως ταγματάρχης του ΕΛΑΣ και τον ξαναβρίσκουμε στα Δεκεμβριανά.

    – Αυτά δεν τα γράφετε στο βιβλίο…

    – Τα πληροφορήθηκα μερικά χρόνια αργότερα. Δυστυχώς, υπήρξαν μεν ανατυπώσεις του βιβλίου, όχι όμως και επανέκδοσή του ώστε να περιληφθούν σ’ αυτήν.

    – Γιατί τόση μεγαλοαστική νεολαία οργανώθηκε στο ΚΚΕ;

    – Το ζήτημα είναι σύνθετο και στην Ελλάδα δεν έχει ερευνηθεί. Την επανάληψη του φαινομένου, μάλλον ως καρικατούρα, την έζησα στα φοιτητικά μου χρόνια. Φίλοι μου από μεσοαστικές οικογένειες, μορφωμένοι αλλά και σνομπ, χωρίς οποιαδήποτε επαφή με τα λαϊκά στρώματα, από αντίδραση στη χούντα «είδαν το φως» και έγιναν κομμουνιστές. Βοήθησε και το διεθνές περιβάλλον της εποχής εκείνης. Σας θυμίζω τον Μάιο του ’68 στο Παρίσι, το Βιετνάμ, τον Τσε Γκεβάρα αλλά και τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Οσον αφορά την Κατοχή, πρέπει να γίνει μια διάκριση: στη διάρκεια της δικτατορίας Μεταξά, στο Αμερικανικό Kολέγιο Αθηνών δημιουργήθηκε ένας πρώτος κομμουνιστικός πυρήνας μεγαλοαστών και μεσοαστών μαθητών, που επεκτάθηκε σε ορισμένα ιδιωτικά και δημόσια σχολεία. Καθοδηγητής της ομάδας υπήρξε ο σταλινικός δημοσιογράφος και λόγιος Νίκος Καρβούνης, ο οποίος έλεγε στα μέλη της: Μην προσχωρήσετε στην ΟΚΝΕ. Θα σας στύψουν σαν λεμονόκουπες και μετά θα σας πετάξουν… Ακολουθεί η Κατοχή, οπότε τα περισσότερα μέλη της ομάδας, φοιτητές πια, εντάσσονται, σχεδόν βίαια, στην ΟΚΝΕ. Στη διάρκεια της Κατοχής, δεξαμενή για την άντληση μελών της ΟΚΝΕ και αργότερα της ΕΠΟΝ υπήρξαν το πανεπιστήμιο, το Πολυτεχνείο και οι ανώτερες σχολές. Εδώ έχουμε τον μεγαλύτερο προσηλυτισμό μεγαλοαστών και μεσοαστών φοιτητών. Ο γυναικείος παράγων έπαιξε κι εκείνος τον ρόλο του. Ως ψυχολογικά αίτια για την προσχώρηση στο κομμουνιστικό δόγμα θα μπορούσα να αναφέρω τα εξής: αίσθηση πνευματικής ανωτερότητας, φιλοδοξία, αίσθηση ασφάλειας λόγω σπιτιού, περιφρόνηση στο παλιό, αλλαγή του κόσμου. Υπάρχει και ένα αίσθημα ενοχής για την κοινωνική τους προέλευση, που κάνει τους νέους αυτούς πιο σκληρούς από τους «μη προνομιούχους». Ακολουθούν η αλλοτρίωση και η σκληρή εκμετάλλευση από το κόμμα, το οποίο όμως ουδέποτε τους εμπιστεύθηκε πραγματικά, δικαιώνοντας, έτσι, τον Καρβούνη. Οπως θα πει αργότερα ο Μήτσος Βλαντάς, έρχονταν νέοι άνθρωποι σ’ εμάς και τους κάναμε δούλους…

    – Τελικά, διαβάζοντας, έχουμε μάθει κάποιες αλήθειες σχετικές με τα γεγονότα της Κατοχής και του Εμφυλίου ή «ακουμπάμε» σε όποια ιστορική «κατασκευή» βολεύει τον καθένα μας;

    – Στο ερώτημα μπορώ να απαντήσω μόνο για τον εαυτό μου: Ψάχνω για την ιστορική αλήθεια και δεν «ακουμπάω» πουθενά. Για τις επιστημονικοφανείς ιστορικές «κατασκευές» που συντηρούν παλιούς μύθους και περνάνε έντεχνα την παλιά καλή «γραμμή», ρωτήστε τους συγγραφείς της Αριστεράς, ιδίως τους νεότερους.

    Μακρής – Στάικος

    http://www.kathimerini.gr/875983/article/proswpa/synentey3eis/to-ellhniko-paron-mesa-apo-thn-istoria

    Μου αρέσει!

  2. Εξαιρετικό αφιέρωμα.

    ΥΓ Αδωνις Α. Κύρου
    Ο Άδωνις Κύρου (18 Οκτωβρίου 1923 – 4 Νοεμβρίου 1985) ήταν Έλληνας σκηνοθέτης, συγγραφέας, σεναριογράφος και θεωρητικός του κινηματογράφου. Θεωρείται ο σπουδαιότερος Έλληνας μελετητής και θεωρητικός του υπερρεαλισμού στον κινηματογράφο.[2] Ήταν επίσης παγκόσμια γνωστός με το ψευδώνυμο Ado Kyrou.[3]
    […]
    Θεωρήθηκε o ηθικός αυτουργός της δολοφονίας του Κίτσου Μαλτέζου της δεξιάς αντιστασιακής οργάνωσης Ρ.Α.Ν. με αποτέλεσμα να οργανωθεί απόπειρα δολοφονίας του ως αντίποινα. Τραυματίστηκε και διασώθηκε από προσωπική παρέμβαση του Ιωάννη Ράλλη. Mετά την δολοφονία, έφυγε με το πλοίο Mataroa, καθώς ήταν ένας από τους Έλληνες που επιλέχτηκαν με υποτροφία από το Γαλλικό Ινστιτούτο της Αθήνας και εγκαταστάθηκαν στη Γαλλία μετά από τα Δεκεμβριανά,…..[4] για το Παρίσι. Εκεί γύρισε και το περίφημο «Μπλόκο της Κοκκινιάς», για το οποίο βραβεύτηκε. Ήλθε στην Ελλάδα, αφού είχε παραγραφεί το αδίκημα για τον φόνο του Κίτσου Μαλτέζου. Πέθανε στο Παρίσι στις 14/11/1985. Οι αριστερές του πεποιθήσεις τον ώθησαν στο να ενταχθεί για ένα μικρό διάστημα στο Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, από το οποίο διαγράφηκε σύντομα (το 1947 ), μαζί με τον Κώστα Παπαϊωάννου και τη Μιμίκα Κρανάκη.

    πηγή ελληνική βικπαιδεια

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s