Επίκαιρα σχόλια

Περί δικαιοσύνης

no-justice-no-peace

Μια πρώτη, ίσως, νύξη περί δικαιοσύνης στον κοινωνικό και πολιτικό βίο μας δίνει ο Όμηρος, με το περιστατικό του Θερσίτη, στην Ιλιάδα (Β’ 211-277). Το όνομα πηγάζει από το θέρσος, που σημαίνει θάρρος + το ιταμεύομαι, που σημαίνει γίνομαι θρασύς, προκαλώ, αυθαδιάζω)  Ο θαρραλέος – θρασύς Αχαιός πολεμιστής μας δίνει μια πρώιμη και αχνή εικόνα του πολίτη, που θα μπει καθοριστικά στην Ιστορία πολλούς αιώνες αργότερα. Αν θελήσουμε ν’ αποδώσουμε με μια λέξη αυτό που ζητάει, αυτή η λέξη δεν είναι άλλη από τη δικαιοσύνη. Φυσικά υπήρχε και μια (β’ κατηγορίας) θεά με αντικείμενο τη δικαιοσύνη, η Θέμις, αλλά εδώ μας ενδιαφέρει το ρεύμα που έκανε την αρχαία κοινωνία των πολεμιστών να ριγά, σε τέτοιο βαθμό ώστε το ρίγος της να βρει αντανάκλαση στην Ιλιάδα. Μη σας οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα το γεγονός ότι ο Θερσίτης αποτυγχάνει, τρώει ξύλο και εξευτελίζεται: αυτό ήταν απαραίτητο για το ίδιο το έπος και τους ραψωδούς που το μετέφεραν από αιώνα σε αιώνα. Άλλωστε πολύ πιο εύγλωττες αναφορές στη δικαιοσύνη υπάρχουν στην Οδύσσεια (1)

Από τους εννέα μακαρισμούς του Ιησού (Ματθαίος, 5, 3-12) οι δύο αναφέρονται ευθέως (άμεσα) στη δικαιοσύνη:

  • Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην, ότι αυτοί χορτασθήσονται, και
  • Μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, ότι αυτών εστί η βασιλεία των ουρανών.

Οι θεολόγοι μπορεί να ερμηνεύουν αλλιώς, προφανώς σωστά από θεολογικής απόψεως, αλλά στα αυτιά των μονίμως ανήσυχων ανθρώπων στις όχθες της Τιβεριάδας τα λόγια αυτά φτάνουν και λειτουργούν κατά κυριολεξίαν. Άλλωστε είναι πλέον σαφές ότι το βαθύτερο κίνητρο πίσω από τόσες και τόσες εξεγέρσεις, επαναστάσεις, ξεσηκωμούς – με όποιο κάλυμμα κι αν έγιναν – δεν είναι άλλο από τη διεκδίκηση της δικαιοσύνης, εδώ και τώρα, στον παρόντα βίο (2). Έχω την αίσθηση ότι αυτή η διεκδίκηση είναι απείρως ισχυρότερη, ως κινούσα δύναμη, ακόμα και από τη διεκδίκηση της ελευθερίας, κοινωνικής ή εθνικής.

Πρόκειται, λοιπόν,  για μια πολύ παλιά υπόθεση. Και, προφανώς, επίκαιρη. Η διεκδίκηση δικαιοσύνης από τις κοινωνίες ή πιο σωστά από κοινωνικά στρώματα, έχει ελάχιστη σχέση με την ηθική και τη δεοντολογία. Πολλές φορές παίρνει άγριες, καταστροφικές  μορφές. Κάτι που είναι αναπόφευκτο, καθώς το κίνητρο συνήθως είναι η απελπισία – ένα κίνητρο που, επιπλέον, γίνεται εύκολα εκμεταλλεύσιμο από  δυνάμεις με αλλότριους σκοπούς.

Γιατί σας απασχολώ μ’ αυτά; Μα γιατί κάποια από τα ρίγη που διαπερνούν τη δική μας κοινωνία αυτή την εποχή είναι κάτι παραπάνω από αισθητά. Πέρα από εκείνα που συνταράζουν ολόκληρες περιοχές του πλανήτη μας.

Σημειώσεις

1.

Μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση του περιστατικού με τον Θερσίτη έχει κάνει η Καίτη Βασιλάκου: Ο αμετροεπής Θερσίτης: Μια παρεξηγημένη περίπτωση λαϊκού εκπροσώπου. http://www.elzoni.gr/html/ent/290/ent.7290.asp

2.

Τυπική περίπτωση η εξέγερση των σκλάβων εναντίον της πανίσχυρης Ρώμης, με επικεφαλής τον Σπάρτακο: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%80%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CF%82

Advertisements

1 thought on “Περί δικαιοσύνης”

  1. Xara Frant (φ/μπ)

    Kάτι έπρεπε να εφευρεθεί, προκειμένου να οργανωθούν οι άνθρωποι σε κοινωνίες. Και ακόμα και τότε, και σήμερα, η έννοια επηρεάζεται έντονα από το επίπεδο ηθικής και δυστυχώς πολλές φορές από τα παγιωμένα έθιμα. Για να μην πιάσουμε τον νομοθέτη, που ενώ θα πασχίσει να συμπεριλάβει κάθε πλευρά, εντούτοις αδυνατεί να συλλάβει ο καλειδοσκόπιο της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης. Με αποτέλεσμα η απόδοση της δικαιοσύνης να συσκοτίζεται, ως προς την ορθότητά της. Στην φύση πάντως, αν τη θέσουμε ως ένα βασικό κριτήριο συναισθηματικά αποταυτισμένης δικαιοσύνης, ο ορισμός του δικαίου δεν υφίσταται. Τείνω να πιστεύω ότι η έννοια είναι αυθαίρετη και υπολείπεται φασματικά. » Μια πράξη αλλιώς φαίνεται εξωτερικά, άλλες είναι οι προθέσεις εκείνου που την έκανε, και οι ακριβείς συγκυρίες μας μένουν κρυφές». Αυγουστίνος, Εξομολογήσεις.

    (δικό μου)

    Αυτό που γίνεται αντιληπτό ως «δικαιοσύνη» από τους ανθρώπους (και λειτουργεί πολιτικά) δεν έχει παρά μόνο τυχαία συνάφεια είτε με την πλατωνική έννοια, είτε με την δικαιοσύνη της φύσης (η οποία δεν υφίσταται καν, όπως πολύ σωστά επισημαίνετε). Ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο!

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s