Ενδιαφέροντα

Το αιώνιο «Γερμανικό Ζήτημα»

Του Πετρου Παπακωνσταντινου

Σε μια Ευρώπη που αντιμετωπίζει υπαρξιακές προκλήσεις, οι εθνικές επέτειοι ξεπερνούν τον τελετουργικό τους χαρακτήρα και γίνονται αφορμές για βαθύτερες ενδοσκοπήσεις. Στα καθ’ ημάς, η φετινή επέτειος της 28ης Οκτωβρίου μοιραία συνδέθηκε με την αναζωπύρωση του νεοφασισμού, στο πρόσωπο της Χρυσής Αυγής και με τη νέα δοκιμασία στις σχέσεις Ελλάδας – Γερμανίας, που προκάλεσε η κρίση της Ευρωζώνης. Από την πλευρά τους οι Γερμανοί γιόρτασαν την 23η επέτειο της επανένωσης εν μέσω έντονων αναζητήσεων για την ανάγκη να γίνει επιτέλους η χώρα τους μια «κανονική» παγκόσμια δύναμη, υπερβαίνοντας τις ιστορικές ενοχές της.

Με μια ασυνήθιστα τολμηρή ομιλία του, ο Γερμανός πρόεδρος Χοακίμ Γκάουκ ζήτησε από τη νέα κυβέρνηση που θα προκύψει στο Βερολίνο να διεκδικήσει ηγετικό ρόλο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, αντίστοιχο της αυξανόμενης οικονομικής ισχύος της. Ο Γερμανός πρόεδρος επανέφερε την αξίωση να γίνει η χώρα του μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι ο ρόλος του διεθνούς «χωροφύλακα» δεν είναι συμβατός με μια πασιφιστική εξωτερική πολιτική, αλλά απαιτεί μεγαλύτερη ανάμειξη στις διεθνείς κρίσεις.

Οι προκάτοχοι της Αγκελα Μέρκελ φρόντιζαν να κρατούν χαμηλό προφίλ στα διεθνή θέματα για να μην ξυπνούν παλιές αντιπαλότητες. Ο μέντορας της Μέρκελ, Χέλμουτ Κολ, συνήθιζε να λέει ότι υποκλίνεται δύο φορές μπροστά στη γαλλική σημαία προτού αποτίσει φόρο τιμής στη γερμανική, ενώ ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση του Γκέρχαρντ Σρέντερ, δήλωσε σκωπτικά ότι η Γερμανία οφείλει να αναλάβει τα ηνία της Ευρώπης χωρίς να το πάρει κανείς είδηση. Ωστόσο, η κρίση της Ευρωζώνης ανέτρεψε τις μεταπολεμικές σταθερές, αναδεικνύοντας τη Γερμανία σε ντε φάκτο ηγεμόνα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και επαναφέροντας με νέα μορφή το αιώνιο «Γερμανικό Ζήτημα».

Η γη και η Βίβλος

Οπως αναλύει σε πρόσφατο βιβλίο του ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, Μπρένταν Σιμς, το «Γερμανικό Ζήτημα» –πώς μπορεί να αποτραπεί η ανάδυση μιας κυριαρχικής Γερμανίας στην καρδιά της ηπείρου– έμεινε αναπάντητο από τη διάλυση της Αυτοκρατορίας, το 1806, μέχρι το 1945, οδηγώντας τα ευρωπαϊκά κράτη σε ολέθριες αναμετρήσεις. Τα καθιερωμένα στερεότυπα χωρίζουν τη νεότερη γερμανική Ιστορία στα δύο: σε ένα μιλιταριστικό τέρας, που ευθύνεται σχεδόν αποκλειστικά για τις τραγωδίες που έπληξαν την Ευρώπη στο πρώτο μισό του εικοστού αιώνα και σε μια εξαγνισμένη Δημοκρατία, οικονομική ατμομηχανή της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, μετά την κάθαρση της στρατιωτικής ήττας. Ωστόσο, η μανιχαϊστική αυτή εικόνα πάσχει και στα δύο σκέλη της.

Είναι αλήθεια ότι η Γερμανία δεν γνώρισε μια νικηφόρο δημοκρατική επανάσταση, όπως η Γαλλία, η Βρετανία και η Αμερική. Το γερμανικό κράτος συγκροτήθηκε καθυστερημένα και «από τα πάνω» το 1871, μέσω των νικηφόρων πολέμων του Βίσμαρκ. Ως εκ τούτου, έφερε στο DNA του τα γονίδια της πρωσικής στρατοκρατίας και των αντιδραστικών γαιοκτημόνων που το γέννησαν: ροπή προς την ωμή βία, ανωριμότητα των δημοκρατικών σχέσεων, έλλειψη κουλτούρας ιδεολογικής ηγεμονίας. Με καθυστέρηση μπήκε η Γερμανία και στον αγώνα για το μοίρασμα της γης, τη στιγμή που οι άλλες οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις είχαν σχηματίσει τις αποικιακές αυτοκρατορίες τους. Αναζητώντας «ζωτικό χώρο» στην Αφρική, έδωσε ένα προείκασμα εκείνου του αδυσώπητου επεκτατισμού, που θα γνώριζε λίγο αργότερα, με άλλο τρόπο, και η Ευρώπη. Οπως είπε ο βραβευμένος με το Νομπέλ Ειρήνης επίσκοπος Τούτου, οι Γερμανοί ιεραπόστολοι «ήρθαν στην Αφρική κρατώντας τη Βίβλο και κάλεσαν εμάς, που στεκόμαστε πάνω στη γη μας, να κλείσουμε τα μάτια και να μιλήσουμε με τον Θεό. Οταν τα ανοίξαμε, εμείς είχαμε μείνει με τη Βίβλο και εκείνοι με τη γη μας».

Ωστόσο, η ίδια χώρα έζησε μια κοσμογονική δημοκρατική επανάσταση, το 1848-49, γέννησε τον Μαρξ και τον Ενγκελς, τον Κάουτσκι και τη Λούξεμπουργκ, τη σοσιαλδημοκρατία και τον κομμουνισμό, τις βραχύβιες δημοκρατίες των εργατικών συμβουλίων, από το 1918 μέχρι το 1923. Με άλλα λόγια, ο γερμανικός λαός, όπως όλοι οι λαοί, αποδείχθηκε ικανός για το καλύτερο και για το χειρότερο, αν και είχε μια ροπή να τα κάνει και τα δύο στη μέγιστη δυνατή κλίμακα. Για την εξέλιξη της Γερμανίας τη δεκαετία του 1930, τεράστιες ευθύνες φέρουν και οι εχθροί της, με την ταπείνωση που επέβαλαν σ’ αυτό το δυναμικό έθνος μέσω της συνθήκης των Βερσαλλιών, αγνοώντας τις προφητικές προειδοποιήσεις του Τζον Μέιναρντ Κέινς.

Αποικίες χρέους

Εξίσου μανιχαϊστική, από την ανάποδη, είναι η λογική που βλέπει την ενοποιημένη Γερμανία απολύτως αποκαθαρμένη από τις παλιές αμαρτίες της επιβολής και της κυριαρχίας. Αν οι μονομερείς επιλογές της στη διάλυση της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας έδωσαν τα πρώτα μηνύματα, που τόσο είχαν θορυβήσει εκείνη την εποχή τη Μάργκαρετ Θάτσερ και τον Φρανσουά Μιτεράν, η διαχείριση της κρίσης της Ευρωζώνης από το Βερολίνο έσπευσε να ξυπνήσει για τα καλά τα παλιά φαντάσματα. Ο διάσημος Γερμανός κοινωνιολόγος Ούλριχ Μπεκ μιλάει ανοιχτά για ένα νέο «γερμανικό ευρωεθνικισμό», ο οποίος κινδυνεύει να οδηγήσει την Ευρώπη σε ένα είδος «νεοαποικιοκρατίας».

Κατά τον Μπεκ, τα κράτη – χρεώστες κινδυνεύουν να εξελιχθούν σε «ένα είδος υποτάξης της Ε.Ε.», καθώς «η πολυμερής συνεργασία μετατρέπεται σε μονομερή επιβολή, η ισοτιμία σε ηγεμονισμό, η εθνική κυριαρχία σε εξάρτηση και η αναγνώριση σε προσβολή της αξιοπρέπειας άλλων εθνών». Από την πλευρά του, ο καθηγητής Νίκος Κοτζιάς κάνει λόγο για ένα νέο είδος Αυτοκρατορίας, όπου το γερμανικό, μητροπολιτικό κράτος δημιουργεί μεταμοντέρνες «αποικίες χρέους», ελέγχοντας όχι τα εδάφη τους, αλλά τις κάθε είδους ροές – χρήματος, εμπορευμάτων, ενέργειας, ορυκτού πλούτου, εργατικού δυναμικού και νέων επιστημόνων.

Ωστόσο, η νέα θέση της Γερμανίας δεν είναι ευσταθής. Οχι μόνο γιατί η χώρα δεν έχει αναπτύξει κουλτούρα αγαθοεργούς ηγεμόνα, ικανού να ενώνει γύρω του κράτη και έθνη με βάση το κοινό συμφέρον, αλλά και γιατί, παρά την κυριαρχία της στην Ευρώπη, παραμένει ένας μεσαίος παίκτης στο περιβάλλον μιας παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Η οικονομία της αντιστοιχεί στο 5,2% της παγκόσμιας, είναι τεσσερισήμισι φορές μικρότερη από την αμερικανική και δυόμισι φορές μικρότερη από την κινεζική. Χωρίς την Ευρωζώνη και την Ε.Ε. η Γερμανία θα δικαιώνει πάντα τον γνωστό αφορισμό του Χένρι Κίσινγκερ –«πολύ μεγάλη για την Ευρώπη, αλλά πολύ μικρή για τον κόσμο»–, κάτι που δεν επιτρέπεται να το λησμονούν ούτε οι Γερμανοί ούτε οι εταίροι τους.

kathimerini.gr | Το αιώνιο «Γερμανικό Ζήτημα».

Πηγή: Το αιώνιο «Γερμανικό Ζήτημα» | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

2 σκέψεις σχετικά με το “Το αιώνιο «Γερμανικό Ζήτημα»”

  1. …………………………………………………………………………………………………………
    Καθώς συνεχίζεται η παγκόσμια οικονομική ύφεση και η πίεση των μετόχων σε πολυεθνικές εταιρίες για αυξήσεις των κερδών, μια μικρή ομάδα δικηγόρων στο Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ επιδιώκει μια επιθετική καταστολή της διεθνούς τακτικής των επιχειρήσεων – την δωροδοκία – η οποία, σύμφωνα με τη Παγκόσμια Τράπεζα, ισοδυναμεί έως και ένα τρισεκατομμύριο δολάρια το χρόνο, δηλ. σχεδόν το 2% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

    «Τα τελευταία δύο χρόνια, η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει συγκεντρώσει σχεδόν 1,5 δις δολάρια σε πρόστιμα από ξένες υποθέσεις δωροδοκίας», λέει ο Mark Mendelsohn, αρμόδιος εισαγγελέας, του Υπουργείου Δικαιοσύνης για άνω των 100 εν εξελίξει υποθέσεις, εκ των οποίων κατέληξαν στην επταετή φυλάκιση του πρώην διευθύνοντα σύμβουλου της θυγατρικής της Halliburton Corp, και μια άλλη που ολοκληρώθηκε με πρόστιμο-ρεκόρ ύψους 800 εκατομμύρια δολάρια κατά της γερμανικής εταιρείας-κολοσσού Siemens [1].

    Η γερμανική ενοποίηση, παρά τα αρχικά προβλήματα, σε συνδυασμό με τον εξαγωγικό δυναμισμό και το οικονομικό βάρος της Γερμανίας, ανέτρεψε τις παλαιότερες ισορροπίες και τους συσχετισμούς στους κόλπους της Ε.Ε. Ο ρόλος της Γερμανίας ενισχύθηκε ετι περαιτέρω με την πολιτική της παγκοσμιοποίησης, με αποτελεσματική εμπορική διείσδυση -εις βάρος ακόμη και των ΗΠΑ- σε διεθνές επίπεδο, προωθώντας τον “ελεύθερο” ανταγωνισμό, με χρήση αθεμίτων μέσων.

    «Το μεγαλύτερο σκάνδαλο διαφθοράς στην ιστορία των χρηματαγορών» όπως χαρακτηρίζει την υπόθεση με τα μαύρα ταμεία της Siemens, η επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ, ήρθε στο φως …. το 2006 έπειτα από καταγγελία της General Electric για αθέμιτο ανταγωνισμό απ’ τη Γερμανική πολυεθνική. Η Siemens ήταν απ’ το 2001 εισηγμένη στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Το 2006 ο κύκλος εργασιών της στις ΗΠΑ είχε αυξηθεί σε 21,4 δις δολάρια και αντιπροσώπευε το 20% του ομίλου διεθνώς, οι εξαγωγές της στα 3,4 δις δολάρια, ενώ το πελατολόγιό της στην άλλη άκρη του Ατλαντικού περιελάμβανε 12000 επιχειρήσεις, καθιστώντας τη Siemens κυρίαρχη δύναμη στην αμερικανική αγορά.

    Η πρώτη δικαστική παραπομπή κατά της Siemens έγινε απ’ το Γενικό Εισαγγελέα των ΗΠΑ στις 20 Ιανουαρίου του 2006 και αφορούσε σε δωροδοκίες και άλλες παραβάσεις του ποινικού κώδικα για την εξασφάλιση ενός έργου 49 εκατομμυρίων δολαρίων στον τομέα των ιατρικών τεχνολογιών στο Σικάγο το 2000.Οι έρευνες έγιναν από πράκτορες του FBI και οδήγησαν σε ποινές φυλάκισης ως και 10 χρόνια για τα εμπλεκόμενα φυσικά πρόσωπα και στην επιβολή των υψηλότερων προστίμων που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.

    Τον Φεβρουάριο του 2007, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ διέταξε έρευνα για πιθανές παραβάσεις των αμερικανικών νόμων από τη Siemens. Οι κατηγορίες αφορούν σε υπεξαίρεση κεφαλαίων που δόθηκαν για δωροδοκίες ή μίζες για την εξασφάλιση συμβολαίων. …τον Απρίλιο του 2007, οι έρευνες της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ έφεραν στην επιφάνεια «διακριτικές πληρωμές» 570 εκ δολαρίων και ζητήθηκε δικαστική συνδρομή απ’ το Γερμανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης. Οι έρευνες της Γερμανικής Δικαιοσύνης ξεκινούν ….και …, αρχές του 2007, γίνονται οι πρώτες προφυλακίσεις στελεχών της Siemens στη Γερμανία. ….. η Siemens γνωστοποιεί εκτός όλων των άλλων ότι έχει αναθέσει στο αμερικανικό δικηγορικό γραφείο Debevoise & Plimton LLP «ανεξάρτητη» έρευνα – εσωτερικό έλεγχο της εταιρείας – για τις κατηγορίες.

    Στα μέσα του 2007 ξεκινά διεθνής έρευνα για τα μαύρα ταμεία της Siemens. Το Μαΐο ….λίγο πριν τις επίσημες ανακοινώσεις της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ για τη διενέργεια διεθνούς έρευνας – αποχωρεί απ’ τη θέση του αρχικά ο γενικός πρόεδρος του Ομίλου και μια εβδομάδα μετά ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Γερμανικού Κολοσσού. Εξέλιξη που σηματοδοτεί την αρχή του τέλους της παντοδυναμίας της Siemens στην διεθνή αγορά. Στα τέλη του 2008, η Siemens, αφού έφτασε να απειληθεί απ’ τις αμερικανικές αρχές με κυρώσεις που περιλάμβαναν αποκλεισμό από δημόσιους διαγωνισμούς μέχρι και αφαίρεση της άδειας διαπραγμάτευσης των μετοχών της στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, συμβιβάστηκε με το αμερικανικό δημόσιο να πληρώσει πρόστιμο 800 εκ δολαρίων για παράβαση των όρων συμμετοχής της στη Wall Street. …. Επιπλέον θα έπρεπε να καταβάλλει στην Εισαγγελία του Μονάχου (έδρα του ομίλου Siemens) άλλα 569 εκ δολάρια για παράβαση του γερμανικού νόμου, που απ’ το 1998 είχε αλλάξει και έκτοτε απαγόρευε τη δωροδοκία στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις.

    Ο εμπορικός και βιομηχανικός πόλεμος μεταξύ Siemens και General Electric διήρκεσε στις αίθουσες των δικαστικών, εισαγγελικών και εποπτικών, για τις αγορές, αρχών σχεδόν 3 έτη. Ολοκληρώθηκε με ήττα που κόστισε περίπου 2 δις ευρώ, σε πρόστιμα και αποζημιώσεις, στη γερμανική πολυεθνική και μεγάλες απώλειες σε μερίδια αγοράς έναντι των ανταγωνιστών της.

    Παρά τους κλυδωνισμούς που υπέστη, η Siemens παραμένει ένας κολοσσός με ετήσιο τζίρο 80 δις ευρώ και κέρδη περίπου 7,5 δις ενώ οι δραστηριότητές της εκτείνονται σε 190 χώρες. Πλέον η πρόκληση για τη γερμανική εταιρεία, σύμφωνα με τον νέο πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο της Siemens, είναι η διεκδίκηση μέρους της αγοράς του κορυφαίου, σύμφωνα με τον ίδιο, κλάδου της βιομηχανίας του 21ου αιώνα, των τεχνολογιών περιβάλλοντος. Εκτιμάται ότι οι παραγγελίες για δίκτυα την επόμενη 25ετία θα φτάσουν τα 27 τρισεκατομμύρια ευρώ.

    ”Η αποκάλυψη του σκανδάλου των «μαύρων λογαριασμών» του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (CDU) το 1999 σημάδεψε την πολιτική ζωή της Γερμανίας το 2000 και εκτόξευσε διαδοχικά την σταδιοδρομία της Angela Dorothea Merkel….μέχρι την καγκελαρία. Αποκαλύφτηκε ένα σύστημα παράνομης χρηματοδότησης της κομματικής οργάνωσης μέσω λογαριασμών στην Ελβετία. Οι ανώνυμες αυτές «δωρεές» ανέρχονταν συνολικά στα 6,1 εκατομ. ευρώ, ενώ ο Χέλμουτ Κολ κατηγορηματικά αρνήθηκε να αποκαλύψει σχετικά με την προέλευση των παράνομων δωρεών. Τον Δεκέμβριο του 1999 η Μέρκελ δημοσίευσε άρθρο όπου απαίτησε στο όνομα του κόμματος την ανεξαρτητοποίηση από τον Κολ, παρουσιάζοντας τον εαυτό της ως μέλος του προεδρείου, που ήταν αποφασισμένο να θέσει τέλος στο «σύστημα Κολ». Σχετικά με την αποστασιοποίηση από τον Κολ, θα πει αργότερα: «Εμείς οι ανατολικογερμανοί μάθαμε να συμβιβαζόμαστε με τους εξουσιαστές, δίχως όμως να δημιουργούμε απόλυτες δεσμεύσεις.» Στις 18 Ιανουαρίου 2000 ο Χέλμουτ Κολ παραιτήθηκε …Στις 16 Φεβρουαρίου παραιτήθηκε και ο διάδοχος του Κολ, ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, …, αφού πριν παραδέχτηκε ότι και αυτός είχε δεχτεί παράνομη δωρεά για το κόμμα από εκπρόσωπο της πολεμικής βιομηχανίας. Στις 10 Απριλίου η Μέρκελ εκλέχτηκε στο συνέδριο του Έσσεν ομοσπονδιακή πρόεδρος του CDU. Ωστόσο η προέλευση των παράνομων δωρεών έμεινε άγνωστη μέχρι σήμερα.”

    1. ”…. Όλα ξεκίνησαν το 1985, όταν ο χαρισματικός πρίγκιπας Μ… τέθηκε υπεύθυνος για την προμήθεια νέων μαχητικών αεροσκαφών … της Σαουδικής Αραβίας. ….,το ισραηλινό λόμπι στάθηκε εμπόδιο στο δρόμο των ΗΠΑ για συμφωνία με τους Σαουδάραβες, οπότε ο πρίγκιπας προσέγγισε την πρόθυμη πρωθυπουργό Μάργκαρετ Θάτσερ, και υπογράφηκε τελικά η γιγαντιαία συμφωνία μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου, της BAE Systems (πρώην British Aerospace) και της Βασιλικής Σαουδικής Πολεμικής Αεροπορίας.

    Οι φήμες λένε ότι δισεκατομμύρια σε μίζες είχαν αλλάξει χέρια για την εξασφάλιση της συμφωνίας, αλλά Βρετανοί αξιωματούχοι αρνήθηκαν τις παρανομίες. «Φυσικά και υπάρχει υποψία,… οι άνθρωποι δικαιούνται να υποψιάζονται», λέει ο κ. T. Bell, ο οποίος συμμετείχε στη συμφωνία από την αρχή, για λογαριασμό της κυβέρνησης Θάτσερ. «Αλλά όσον με αφορά, αν η βρετανική και η σαουδαραβική κυβέρνηση κατέληξαν σε συμφωνία αγοράς οπλικών συστημάτων, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τεράστιο πλήθος θέσεων εργασίας στη Βρετανία, μεγάλη δημιουργία πλούτου στη Βρετανία,. .. και επέτρεψε τους Σαουδάραβες να υπερασπίζονται την χώρα τους, … νομίζω ότι αυτή είναι μια πάρα πολύ καλή σύμβαση “

    Μου αρέσει!

  2. Το «Γερμανικό Ζήτημα» δεν είναι αιώνιο, είναι τουλάχιστον 5 αιώνων.

    “……Όταν έληξε ο Τριακονταετής Πόλεμος (1618-1648), ο τελευταίος εκ των θρησκευτικών πολέμων που αιματοκύλησαν την Ευρώπη, η Γερμανία παρέμενε κατακερματισμένη σε 350 κρατίδια. Κάθε ελπίδα ενοποίησης καταποντίστηκε ολοσχερώς μαζί με το όραμα περί «κυριαρχίας του κόσμου» (dominium mundi) που τόσο αυτάρεσκα είχε υπερασπιστεί η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους, ….. που παρά το στομφώδες του ονόματός της, δεν ξεπέρασε ποτέ τα γερμανικά και ιταλικά σύνορα. ….με την υπογραφή της Συνθήκης της Βεστφαλίας, η Ιστορία άλλαξε σελίδα: μπήκαν τα θεμέλια της βασικής δομής της σύγχρονης Ευρώπης ως κοινότητας κυρίαρχων εθνικών κρατών. Η διαμελισμένη Γερμανία …με τα κρατίδια που απάρτιζαν το γερμανικό μωσαϊκό σε όλη τη διάρκεια του 17ου και 18ου αιώνα, τα οποία ήταν τόσο διαφορετικά μεταξύ τους, ως προς την εδαφική τους έκταση, την πολιτική δομή τους (κοσμικές ή εκκλησιαστικές ηγεμονίες, ελεύθερες δημοκρατίες) και τις θρησκευτικές αντιλήψεις τους (καθολικοί της Νότιας Γερμανίας, καλβινιστές της Βορειοδυτικής, Λουθηρανοί της Βορειανατολικής) …. δύσκολο να γίνει λόγος για ενιαίο γερμανικό έθνος. Μόνο στις αρχές του 19ου αιώνα, …. ενώπιον ενός κοινού εχθρού, του Ναπολέοντος, κατάφερε αισίως να αφυπνιστεί το μουδιασμένο εθνικό αίσθημα των Γερμανών. …Για πρώτη φορά η γερμανική αστική τάξη και οι μεγάλες λαϊκές μάζες μπήκαν με ενθουσιασμό στον αγώνα κατά της Γαλλίας.”

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s