Βελουχιώτης, Ζαχαριάδης

Η ταύτιση Άρη Βελουχιώτη και Νίκου Ζαχαριάδη

rizospastis

(Από κείμενο της Ιωάννας Παπαθανασίου)

Η ανακεφαλαίωση της πορείας του κόμματος πραγματοποιείται υπακούοντας σ’ ένα σαφή στόχο: την ομαλή μετάβαση στη νέα κατάσταση και στη μείωση του πολιτικού κόστους για την ηγεσία Ζαχαριάδη. Στο πλαίσιο αυτό, η ελαχιστοποίηση της πολιτικής σημασίας της ήττας του 1949 απαιτεί τη μεγιστοποίηση και προβολή της ήττας του 1944. Η ΙΙΙ Συνδιάσκεψη (…) μεταθέτοντας το βάρος από το Γράμμο στα Δεκεμβριανά, καταγγέλλει τους υπεύθυνους της ήττας του 1944 και, αντιστρέφοντας την ιστορία του κόμματος, θεωρεί τη Συμφωνία της Βάρκιζας ως το μεγαλύτερο σφάλμα της δεκαετίας.

Οι θέσεις του Ζαχαριάδη το 1950 είναι πολύ κοντά στις θέσεις του Άρη το 1945. Παραθέτω κάποια αποσπάσματα από τα Δέκα χρόνια  πάλης, του Ν. Ζαχαριάδη, ένα κείμενο προπαρασκευαστικό, το οποίο αποτελεί τον καμβά πάνω στον οποίο θα υφανθεί η Συνδιάσκεψη: «Το βασικό λάθος που έκανε η καθοδήγηση του ΚΚΕ είναι ότι δεν πρόβλεψε και δεν προετοιμάστηκε σαν Κόμμα και σαν κίνημα για να αντιμετωπίσει την Αγγλική εισβολή, που έπρεπε οπωσδήποτε να την περιμένουμε (…) Αντίθετα, όλη η πολιτική μας στο διάστημα της πρώτης κατοχής ουσιαστικά διευκόλυνε τα αγγλικά σχέδια και ο ΕΛΑΣ δεν ήταν προετοιμασμένος να αντιμετωπίσει και να αποκρούσει μια αγγλική εισβολή. Η συμφωνία της Γκαζέρτας ουσιαστικά άνοιγε την πόρτα στους Άγγλους»

«Το αποτέλεσμα όλης της εσφαλμένης απέναντι στον εγγλέζικο ιμπεριαλισμό πολιτικής μας είναι ότι πολιτικά – οργανωτικά – στρατιωτικά δεν ήμασταν προετοιμασμένοι ν’ αντιμετωπίσουμε την αγγλική επίθεση το Δεκέμβριο του 1944. Παρά την ηρωική πάλη του Λαού στην Αθήνα και στον Πειραιά, όλος ο αγώνας ήταν μια πολιτικά απροετοίμαστη και στρατιωτικά πρόχειρη και σπασμωδική προσπάθεια που έφερε την ήττα»

Το τελευταίο απόσπασμα αφορά στη Συμφωνία της Βάρκιζας: «Τα βασικά πολιτικά λάθη σ’ όλη τη γραμμή του Κόμματος οδήγησαν, ύστερα από την ήττα του Δεκέμβρη, στη συμφωνία της Βάρκιζας, που δεν αποτέλεσε έναν παραδεκτό συμβιβασμό, μα μια απαράδεκτη συνθηκολόγηση, που άφηνε έκθετο το κίνημα στα χτυπήματα του εχθρού. Δεν χωρά αμφιβολία ότι ύστερα πό την ήττα το Δεκέμβρη στην Αθήνα και με την κατάσταση που υπήρχε στον ΕΛΑΣ, που δεν μπορούσε να αναλάβει άμεσα τότε, δίχως αναδιοργάνωση και ανασύνταξη, έπρεπε νάρθουμε σε μια συμφωνία, σ΄ ένα συμβιβασμό με τον εχθρό, συμβιβασμό παραδεκτό που θα στηριζότανε στον τότε συσχετισμό δυνάμεων, τοπικά και διεθνώς. Αυτός ο συνδυασμός πίεζε και τους Άγγλους να επιδιώκουν και αυτοί μια συμφωνία (… ) Τι συμφωνία θα μπορούσαμε να υπογράψουμε; Μπορούσαμε να επιβάλουμε τους παρακάτω όρους: 1. Να κρατήσουν ατομικά οι αντάρτες τα όπλα της αντίστασης, 2. Να δοθεί γενική χωρίς κανένα περιορισμό για τον Δεκέμβρη αμνηστία, 3. Ν’ αναγνωριετεί χωρίς επιφύλαξη όλη η Εαμική Εθνική Αντίσταση, 4. Ν’ αποχωρήσουν αμέσως οι Αγγλικές δυνάμεις μια και Γερμανός δεν υπήρχε πια στην Ελλάδα, 5. Να οριστεί ημερομηνία για σύντομες εκλογές που θα τις έκαμε κυβέρνηση όπου θα συμμετείχε και το ΕΑΜ. Μια τέτοια συμφωνία μπορούσαμε και έπρεπε να υπογράψουμε γιατί μας χρειάζονταν για την ανασύνταξη των δυνάμεών μας ύστερα από την ήττα μας το Δεκέμβρη»

(…)

Πρόκειται για μια δικαίωση ηθική, που περιορίζεται μόνο στις πολιτικές θέσεις, και δεν αφορά στο πρόσωπο και τη δράση του. Για τον Ζαχαριάδη του 1950 ο Άρης Βελουχιώτης εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται ως «τυχοδιώκτης και προβοκάτορας». Συγκαταλέγοντάς τον στην ίδια κατηγορία με τον Πετσόπουλο, ο Ζαχαριάδης γράφει: «γεγονός είναι ότι αυτοί κτυπούσαν τη Βάρκιζα, γιατί θέλαν να σπρώξουν το ΚΚΕ σε καταστροφή και σε εξοντωτικό χτύπημα, όπως είναι γεγονός ότι εκμεταλλεύτηκαν το λάθος αυτό όχι για να βοηθήσουν αλλά για να κτυπήσουν το ΚΚΕ»

Πηγή: Ιωάννα Παπαθανασίου, Η λογική των συγκρούσεων στην ηγεσία του ΚΚΕ, 1945-1948: από την καταδίκη του Άρη Βελουχιώτη στην άρνηση της κληρονομιάς του ΕΛΑΣ. Στο Η προσωπικότητα του Άρη Βελουχιώτη και η Εθνική Αντίσταση. Εκδ. Φιλίστωρ, 2η εκδ, σελ. 195-7

*

Πέρα από την ανθρώπινη και πολιτική μικροψυχία του Ζαχαριάδη απέναντι στον Βελουχιώτη, είναι αξιοσημείωτη η ταύτιση – σχεδόν- των θέσεων που διατυπώνει για τα μετά της Βάρκιζας με τις «προγραμματικές θέσεις» του ΜΕΑ:

XIX. Ο ανασυγκροτούμενος Εθνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός – Νέος (ΕΛΑΣ-Ν), θα παραμείνει φρουρός της Εθνικής Ανεξαρτησίας και Ακεραιότητας, της Τιμής, της Περιουσίας και των Ελευθεριών του Λαού, μέχρις ότου από τις παραπάνω επιδιώξεις πραγματοποιηθούν οι παρακάτω βασικές : α) Αποχώρηση και του τελευταίου Άγγλου στρατιώτη από την Ελλάδα. β) Συγκρότηση Αντιπροσωπευτικής Αντιβασιλείας και Αντιπροσωπευτικής Κυβέρνησης. γ) Αναδιοργάνωση Εθνοφυλακής και Αστυνομίας Πόλεων. δ) Απόλυση και απαλλαγή από κάθε κατηγορία παντός κρατουμένου, υποδίκου ή καταδίκου του Ε.Λ.Α.Σ., της Ε.Π. και του Ε.Α.Μ. και συνέχιση δίκης μεγάλων δοσιλόγων για συνεργασία με τον κατακτητή και ε) προσδιορισμός δημοψηφίσματος και εκλογών.

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/11/08/gcw-582/

Το κείμενο αυτό του Βελουχιώτη πιθανότατα ο Ζαχαριάδης δεν το είχε διαβάσει ποτέ, αφού κυκλοφόρησε μόνο σε χειρόγραφα αντίγραφα, από χέρι σε χέρι, για πολύ μικρό χρονικό διάστημα (Ο αναγνώστης μπορεί να το διαβάσει ολόκληρο, για πρώτη φορά στο διαδίκτυο, με αναλυτικό δικό μου σχολιασμό) Είναι όμως δυνατόν να μην είχε ακούσει  τι ζητούσε ο Άρης Βελουχιώτης από το ΚΚΕ; Αυτό δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε, αν και (αν έχουμε καταλάβει σωστά τους ανθρώπους και το πνεύμα της εποχής) δεν αποκλείεται καθόλου. Η ουσία όμως είναι ότι στα 1950 ο Ζαχαριάδης επαναλαμβάνει επακριβώς, ως επίσημες κομματικές θέσεις πλέον, όσα υποστήριζε ο Βελουχιώτης μετά τη Βάρκιζα, την άνοιξη του 1945. Και για τα οποία η ΚΕ του ΚΚΕ και ο ίδιος προσωπικά τον καταδίκασαν με τον πιο ατιμωτικό τρόπο σε πολιτικό και φυσικό θάνατο.

Περισσότερο ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι να δούμε υπό το φως της ύστερης γνώσης αν οι θέσεις του Βελουχιώτη (1945) του Ζαχαριάδη (1950) και του ΚΚΕ (έκτοτε – και εμφαντικά σήμερα) για την πολιτική που έπρεπε να ακολουθήσει το ΚΚΕ πριν και μετά τη Βάρκιζα έχουν επαφή με την πραγματικότητα. Αντιγράφω τη δική μου εκτίμηση, από τον ίδιο σύνδεσμο:

Με αυτά τα δεδομένα οι θέσεις του ΜΕΑ απέναντι στη συμφωνία της Βάρκιζας (τις οποίες υιοθέτησε λίγο αργότερα το ΚΚΕ και τις υποστηρίζει ενθουσιωδώς ακόμα και σήμερα) ήταν εκτός πραγματικότητας (παραγρ. ΧΙΙΙ-ΧVI) Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι ενώ ο Βελουχιώτης προσπαθεί να αντιπαλέψει τη συμφωνία της Βάρκιζας με τρόπο μη ρεαλιστικό, εξ’ αρχής χωρίς καμιά πιθανότητα επιτυχίας, περιγράφει (προβλέπει) με απόλυτη ακρίβεια τις επιπτώσεις της Συμφωνίας. Προβλέπει τη Λευκή Τρομοκρατία (την ονομάζει “καθεστώς βίας”) τη δημιουργία αμμιγώς αντι-εαμικού Στρατού, τις αθρόες διώξεις των “λαϊκών αγωνιστών” και τη συνέχιση (την ονομάζει “διαιώνιση”) του εμφυλίου πολέμου. Επισημαίνει με ιδιαίτερη ευστοχία (όπως αποδείχτηκε εκ των υστέρων) ότι η τήρηση της Συμφωνίας εκ μέρους του εαμικού κινήματος όχι μόνο δεν θα συμβάλλει την ομαλότητα των εξελίξεων αλλά θα είναι ο δρόμος για την απόλυτη ήττα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Εδώ βρίσκεται ένα κρίσιμο σημείο, το οποίο όσοι ασχολούνται με τον Εμφύλιο το παρακάμπτουν, περιοριζόμενοι σε αφελείς εικασίες του τύπου “αν εισακουγόταν ο Άρης, τότε…” Στην πραγματικότητα δεν υπήρχε καμιά περίπτωση να κερδίσει ο ΕΛΑΣ την εξουσία, παρά μόνο πρόσκαιρα και αυτό μόνο στην περίπτωση που όντως η κατάληψη της εξουσίας γινόταν με αιφνιδιαστικό πραξικόπημα, δηλαδή ταχύτατα. Αυτό που συνέβη (στα Δεκεμβριανά) ήταν η εμπλοκή του ΕΛΑΣ σ’ έναν πόλεμο φθοράς, τον οποίο ήταν εξαρχής βέβαιο ότι θα χάσει, από τη στιγμή που δεν επικράτησε τις πρώτες μέρες των συγκρούσεων. Αλλά ακόμα κι αν γινόταν αιφνιδιαστική πραξικοπηματική κίνηση (αυτό πρότεινε ο Βελουχιώτης στη σύσκεψη των καπεταναίων στη Λαμία) δεν ήταν καθόλου βέβαιο ότι αυτή θα οδηγούσε στην έστω και πρόσκαιρη επικράτηση του ΕΛΑΣ. Γιατί οι αντίπαλη παράταξη ήταν επίσης οπλισμένη και αποφασισμένη, διέθετε σημαντικές δυνάμεις και, το κυριότερο, είχε την υποστήριξη της Αγγλίας. Η τελευταία εκδηλωνόταν σε τέσσερα επίπεδα: Πρώτον, ενίσχυε αποφασιστικά το ηθικό της “δεξιάς” παράταξης και της έδινε αέρα νίκης. Ο ΕΛΑΣ δεν είχε να αντιπαλέψει πλέον με τα αποκηρυγμένα και με μηδενικό ηθικό “Τάγματα Ασφαλείας”, που περίμεναν μοιρολατρικά μήπως γίνει κάποιο θαύμα και γλιτώσουν αλλά με υπολογίσιμο, ισχυρό, αντίπαλο, με υψηλό ηθικό. Δεύτερον, η αγγλική παρουσία εξασφάλιζε την υπεροχή στο πεδίο των συγκρούσεων με τη αεροπορία και τα τεθωρακισμένα, τα οποία ο ΕΛΑΣ δεν μπορούσε σε καμιά περίπτωση ν’ αντιμετωπίσει αποτελεσματικά. Τρίτον, εξασφάλιζε την ακώλυτη τροφοδοσία των μαχομένων σε πυρομαχικά, καύσιμα κλπ, αλλά και τη τροφοδοσία του πληθυσμού σε τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης. Τέταρτον, καθιστούσε αδύνατη ή ιδιαίτερα προβληματική την ενίσχυση του ΕΛΑΣ με εφεδρείες από τις μεγάλες μονάδες της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας, αλλά και την ίδια την ανάπτυξη και αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων δυνάμεων του ΕΛΑΣ.

Τα τέσσερα αυτά πολύ πρακτικά θέματα (σε συνδυασμό και με άλλους παράγοντες) αποδείχτηκε ότι λειτούργησαν στη μάχη της Αθήνας και καθόρισαν την έκβασή της. Δεν μπορούμε φυσικά να γνωρίζουμε ποια ακριβώς θα ήταν η εξέλιξη των πραγμάτων αν γινόταν αποδεκτή η άποψη του Βελουχιώτη για πραξικόπημα του ΕΛΑΣ στη διάρκεια του Νοεμβρίου. Η ψυχρή εκτίμηση της κατάστασης οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι αδυναμίες του ΕΛΑΣ, που δημιουργούσε ή μεγιστοποιούσε η εμπλοκή της Αγγλίας, θα ίσχυαν και θα τον οδηγούσαν στο ίδιο αποτέλεσμα: τη στρατιωτική συντριβή. Ο ΕΛΑΣ δεν είχε τρόπο να λύσει το πρόβλημα της αεροπορίας και των τεθωρακισμένων, των πυρομαχικών που χρειαζόταν και της τροφοδοσίας του πληθυσμού και των μονάδων του, ακόμα κι αν πρόσκαιρα επικρατούσε, ακόμα κι αν επικεφαλής του στη μάχη της Αθήνας ήταν ο ίδιος ο Βελουχιώτης. Σ’ αυτό το πλαίσιο δεν μπορούσε να λυθεί ούτε το πρόβλημα των εφεδρειών. Μοναδική πιθανότητα ήταν η έξωθεν βοήθεια και μάλιστα σε μεγάλη ποσότητα και ελάχιστο χρόνο. Κάτι που ήταν πολύ δύσκολο (έως απίθανο) από τεχνική άποψη και που, θεωρητικά, μόνο η Σοβιετική Ένωση μπορούσε να το επιχειρήσει. Αν υποθέσουμε ότι η ηγεσία της θ’ αποφάσιζε ξαφνικά να τινάξει τα πάντα στον αέρα, ενώ συνεχιζόταν ο Β’ΠΠ και οι προετοιμασίες των “μεγάλων δυνάμεων” για τις μεταπολεμικές διευθετήσεις, για χάρη του ελληνικού “κινήματος”.

Αν αυτά ίσχυαν μια φορά πριν ίσχυαν εκατό μετά τη συντριβή του ΕΛΑΣ το Δεκέμβρη. Ο ΕΛΑΣ ήταν πρακτικά αδύνατον να συντηρηθεί ως ένοπλη δύναμη. Συνεπώς ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ (η πεμπτουσία της Συμφωνίας της Βάρκιζας) ήταν η μοναδική διέξοδος, ώστε να ξαναμπεί το ΚΚΕ με κάποιον τρόπο στο πολιτικό παιγνίδι και να ανακτήσει κατά το δυνατόν τις δυνάμεις του. Κάτι που συνέβη εν μέρει, χωρίς τελικά να αποτραπεί ο γενικευμένος Εμφύλιος 1946-49. Στην πραγματικότητα το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ είχε χάσει το παιγνίδι ήδη από το φθινόπωρο του 1943 ως την άνοιξη του 1944, όταν με την πολιτική του κατάφερε να δημιουργήσει μια ισχυρή αντιεαμική παράταξη, η οποία είχε την καθοριστική στήριξη της Αγγλίας, με αποτέλεσμα να καταστεί πολιτικά συμπαγής και να δημιουργήσει σοβαρά ερείσματα στις λαϊκές μάζες.

Να σημειώσουμε, κλείνοντας, το κοινό τέλος που είχαν οι δυο μεγάλοι «αντίπαλοι»: την αυτοκτονία. Στην οποία τους οδήγησαν και τους δυο τα αδιέξοδα των ίδιων (και απαράλλαχτων) πολιτικών που επέλεξαν να υπηρετήσουν, με μια κρίσιμη διαφορά χρόνου, με ακατάβλητο και εξίσου αυτοκαταστροφικό πάθος. Εκφράζοντας, πέρα από τον εαυτό τους, ένα σημαντικό κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, που τους ακολούθησε είτε ως το τέλος, είτε ως ένα σημείο της διαδρομής.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s