Χούντα

Οι σχέσεις της χούντας με τα κομμουνιστικά καθεστώτα

def50bcfebbc4b58c2380d1d9647ed19_xl

Ποιες ήταν οι σχέσεις της στρατιωτικής δικτατορίας της 21ης Απριλίου 1967 με τα κομμουνιστικά καθεστώτα των χωρών του «υπαρκτού σοσιαλισμού»;

Ποιοι ήταν οι βασικοί παράγοντες που καθόριζαν την πολιτική της χούντας απέναντι στις ανατολικές χώρες; Σε ποιο βαθμό αυτή η πολιτική σηματοδοτούσε μια ρήξη ή αντίθετα κινούνταν στη συνέχεια της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής; Στα ερωτήματα αυτά δίνει αναλυτικές και τεκμηριωμένες απαντήσεις το βιβλίο τού Σωτήρη Βαλντέν «Παράταιροι εταίροι. Ελληνική δικτατορία, κομμουνιστικά καθεστώτα και Βαλκάνια (1967-1974)», που θα κυκλοφορήσει τις προσεχείς μέρες από τις εκδόσεις «Πόλις». Το έργο αυτό είναι καρπός πολύχρονης και μεθοδικής ερευνητικής δουλειάς και έρχεται να φωτίσει μιαν ενδιαφέρουσα πτυχή της πολιτείας του στρατιωτικού καθεστώτος, αλλά και του ψυχρού πολέμου, καθώς επίσης και μια σχετικά άγνωστη περίοδο της εξωτερικής πολιτικής της χώρας. Το αρχικό ερέθισμα για την πραγματοποίηση της έρευνας δόθηκε στον συγγραφέα ήδη από την περίοδο της δικτατορίας. Στρατευμένος τότε στον αντιδικτατορικό αγώνα και στην ανανεωτική κομμουνιστική αριστερά, ο Βαλντέν αγανακτούσε με την κατά καιρούς προκλητική εγκαρδιότητα των σχέσεων των «σοσιαλιστικών χωρών» με τη χούντα. Το βιβλίο του εξετάζει κυρίως τις πολιτικές σχέσεις, αλλά αναφέρεται εκτενώς και στις οικονομικές, ενώ παράλληλα παρουσιάζει τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα και τις μεταβολές στο διεθνές περιβάλλον. Από το βιβλίο του Σωτήρη Βαλντέν «Παράταιροι εταίροι» προδημοσιεύουμε στη συνέχεια ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα.

Η στάση του ελληνικού στρατιωτικού καθεστώτος απέναντι στις ανατολικές χώρες δεν διαφέρει βασικά από αυτή των προκατόχων του κοινοβουλευτικών κυβερνήσεων, διαπιστώνονται όμως ορισμένες αποχρώσεις. Συγκεκριμένα:

1 Στα γενικότερα θέματα του ψυχρού πολέμου, η Ελλάδα παραμένει ευθυγραμμισμένη προς την ατλαντική συμμαχία και ειδικότερα τις ΗΠΑ. Κατά την πρώτη περίοδο, η χούντα τείνει να συμπαρατάσσεται με τις πλέον αντιυφεσιακές δυνάμεις, στη συνέχεια όμως φαίνεται να ακολουθεί τις άλλες δυτικοευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και όταν οι τελευταίες διαφοροποιούνται κάπως από την Ουάσιγκτον (π.χ. στα ζητήματα της ΔΑΣΕ).

2 Η δικτατορία συνεχίζει την πολιτική διατήρησης ενός σχετικά υψηλού επιπέδου εμπορικών ανταλλαγών με τον ανατολικό συνασπισμό, ως αναγκαία διέξοδο για την τοποθέτηση των λεγόμενων «ευπαθών» ελληνικών αγροτικών προϊόντων που δεν βρίσκουν αγορές αλλού. Η πολιτική αυτή είναι σε γενικές γραμμές ανεκτή από τη Δύση. Ωστόσο, λόγω της εκβιομηχάνισης της χώρας και του προσανατολισμού του μεγαλύτερου μέρους των νέων βιομηχανικών εξαγωγών προς δυτικές αγορές, η σημασία του ανατολικού εμπορίου μειώνεται στη διάρκεια της επταετίας.

3 Ο «από Βορράν κίνδυνος» αποτελεί κεντρικό στοιχείο της εξωτερικής θεώρησης του καθεστώτος, με συνέπεια την ιδιαίτερη επιφυλακτικότητα απέναντι σε κάθε ουσιαστική διασύνδεση της βόρειας Ελλάδας με τους βαλκανικούς γείτονες. Στο ζήτημα αυτό το στρατιωτικό καθεστώς αντιμετωπίζει και αυτό το δίλημμα των προκατόχων του: η δυτική πολιτική ενθαρρύνει τη στενότερη σχέση με το Βελιγράδι, πράγμα που προσκρούει στους ελληνικούς φόβους για το μακεδονικό. Εξάλλου κατά την υπό εξέταση περίοδο συνεχίζεται και η δυτική πολιτική «χτισίματος γεφυρών» προς τη Ρουμανία, αλλά και προς τις υπόλοιπες βαλκανικές χώρες, έναντι του οποίου η επίσημη Ελλάδα παραμένει αμφίθυμη. Τα βαλκανικά ανοίγματα της χούντας, όπως και τα όριά τους, εξηγούνται σε μεγάλο βαθμό στο πλαίσιο αυτό. Πάντως, το γενικότερο υφεσιακό κλίμα και η ειδικότερη κατάσταση στα Βαλκάνια, η κάπως μεγαλύτερη υποταγή του καθεστώτος στις επιταγές της Ουάσιγκτον, καθώς και η από τη φύση του μικρότερη εξάρτηση από την κοινή γνώμη, υπερτερούν κατά κανόνα των πιο πρωτόγονων ιδεολογικών του προκαταλήψεων και συντείνουν στην αρκετά πλούσια βαλκανική δραστηριοποίηση των ετών 1970-73.

4 Πρόσθετο στοιχείο στην ανατολική πολιτική της χούντας, σε σχέση με τις προηγούμενες κυβερνήσεις, είναι η έντονη προπαγανδιστική χρήση της, τόσο προς το εξωτερικό όσο και προς το εσωτερικό. Η δικτατορία εκμεταλλεύεται στο έπακρο τις σχέσεις με τα κομμουνιστικά καθεστώτα για να πείσει τους Ελληνες ότι όχι μόνο δεν είναι διεθνώς απομονωμένη, αλλά και υποστηρίζεται από τα καθεστώτα που αποτελούν τα πρότυπα των υπό δίωξη κομμουνιστών.

5 Τα ανατολικά «ανοίγματα» του χουντικού καθεστώτος, πέρα ίσως από ορισμένες προπαγανδιστικές κορώνες, ήσαν πλήρως ευθυγραμμισμένα με τη γραμμή της Ουάσιγκτον, σε ορισμένες δε περιπτώσεις συνέβαλαν στο ξεπέρασμα εθνικών ελληνικών αναστολών που αποτελούσαν πλέον εμπόδιο στις στοχεύσεις της Δύσης (βορειοηπειρωτικό, μακεδονικό). Η μόνη πιθανή διαφοροποίηση της Αθήνας ήταν η από μέρους του Πιπινέλη επιδίωξη της πολυμερούς βαλκανικής συνεργασίας. Η πολιτική αυτή είχε τους υποστηρικτές (αν όχι και τους εμπνευστές) της στη Δύση, όμως δεν αποτελούσε αντικείμενο πλήρους συναίνεσης.

Τα κομμουνιστικά καθεστώτα απέναντι στην ελληνική χούντα

Η στάση των ανατολικών χωρών απέναντι στην ελληνική δικτατορία προσδιορίζεται και αυτή από αντιφατικούς παράγοντες:

1 Υπάρχει αναμφίβολα μια ιδεολογική αντιπάθεια προς το αντικομμουνιστικό καθεστώς των συνταγματαρχών, αντιπάθεια που ενισχύεται από την έντονη πρόσδεση του τελευταίου στις ΗΠΑ, ιδίως στο κρίσιμο ζήτημα της στήριξης της στρατιωτικής παρουσίας της Ουάσιγκτον στην ανατολική Μεσόγειο και το κυπριακό, αλλά ίσως και από τη συνείδηση ότι οι συνταγματάρχες ανέκοψαν μια πορεία της Ελλάδας προς κατεύθυνση περισσότερο ευνοϊκή γι’ αυτές. Η αλληλεγγύη προς τους διωκόμενους Ελληνες κομμουνιστές αποτελεί ασφαλώς και αυτή έναν παράγοντα στη διαμόρφωση της στάσης της Μόσχας και ορισμένων άλλων ανατολικών χωρών έναντι της χούντας.

2 Ταυτόχρονα, τα κομμουνιστικά καθεστώτα αντιμετωπίζουν την ελληνική χούντα με ρεαλισμό, ιδίως όταν βαθμιαία πείθονται πως αυτή έχει σταθεροποιηθεί και δεν πρόκειται να ανατραπεί βραχυπρόθεσμα. Αν και γενικά δεν τρέφουν αυταπάτες για την πιθανότητα ριζικού αναπροσανατολισμού της, επιδιώκουν να αξιοποιήσουν την ένταση στις σχέσεις της με τη Δυτική Ευρώπη, αλλά και τα προπαγανδιστικά ανατολικά της «ανοίγματα» στο πλαίσιο του ψυχρού πολέμου. Συχνά μάλιστα αξιοποιούν την ανάγκη της χούντας να νομιμοποιηθεί δια μέσου των σχέσεών της με την Ανατολή για να προωθήσουν δικά τους συμφέροντα, όπως την έξοδο από την απομόνωση μετά τα γεγονότα της Τσεχοσλοβακίας ή την προώθηση εθνικών τους στόχων στις διμερείς σχέσεις (μακεδονικό, βορειοηπειρωτικό, οικονομική συνεργασία). Ως αποτέλεσμα αυτών των παραγόντων, τα ανατολικά καθεστώτα απέφυγαν γενικά τα ακραία μέτρα κατά της χούντας, διατήρησαν ένα επίπεδο οικονομικών και πολιτικών σχέσεων, και βαθμιαία επιδίωξαν ή συναίνεσαν και στην ανάπτυξη των σχέσεων αυτών ή και στην προπαγανδιστική αξιοποίησή τους από τη χούντα.

3 Στη στάση των κομμουνιστικών καθεστώτων απέναντι στη χούντα παρατηρούνται σημαντικές διαφοροποιήσεις:

* Στο ένα άκρο βρίσκονται η Σοβιετική Ενωση και η Ανατολική Γερμανία, οι οποίες γενικά τηρούν ψυχρή στάση. Διατηρούν περίπου σταθερά ένα προπαγανδιστικό μέτωπο εναντίον της ελληνικής χούντας. Στο επίπεδο των πολιτικών σχέσεων, η στάση τους παραμένει επίσης ψυχρή, με κάποιες εξαιρέσεις. Αρχικά πρωτοστατούν στον περιορισμό των οικονομικών σχέσεων και, αργότερα, όταν τις αποκαθιστούν, αποφεύγουν την ιδιαίτερη ανάπτυξη ή τη διαφήμισή τους, και πάλι με κάποιες εξαιρέσεις.

**Η Τσεχοσλοβακία, η Ουγγαρία και η Πολωνία φαίνεται να ακολουθούν τη Μόσχα στη διατήρηση χαμηλού επιπέδου σχέσεων με τη χούντα, αλλά αποφεύγουν την εμπλοκή σε προπανδιστικό πόλεμο.

**Στο άλλο άκρο βρίσκεται η Ρουμανία. Το καθεστώς Ceausescu είναι το λιγότερο ευαίσθητο στην αντιδικτατορική αλληλεγγύη και περιορίζει το μέτωπο και τα μέτρα κατά της ελληνικής δικτατορίας στο απολύτως αναγκαίο για να μην προκαλέσει τη Μόσχα. Αντίθετα, επιδιώκει σταθερά την ανάπτυξη των σχέσεων με την Αθήνα στην προσπάθειά της να διεκδικήσει χώρο ελευθερίας από την ΕΣΣΔ στα Βαλκάνια.

* Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση της Βουλγαρίας, καθώς η χώρα αυτή, αν και συγκαταλέγεται στους πιστότερους συμμάχους της Μόσχας, τηρεί μιαν ιδιαίτερα ανοικτή στάση απέναντι στην ελληνική δικτατορία, συγκρίσιμη σε εγκαρδιότητα με αυτή της Ρουμανίας. Η βουλγαρική στάση εξηγείται ασφαλώς εν μέρει από την προσπάθεια της Σόφιας να βγει από την απομόνωση στην οποία βρέθηκε στα Βαλκάνια, ιδίως μετά τα γεγονότα της Τσεχοσλοβακίας και με την ενεργοποίηση της Κίνας στην περιοχή σε αντισοβιετική κατεύθυνση. Σε συνθήκες όπου Βουκουρέστι και Βελιγράδι αναζητούν ερείσματα στη Δύση, με ανοικτό το μακεδονικό με τη Γιουγκοσλαβία, και με την Τουρκία και την Ελλάδα ευθυγραμμισμένες προς την Ουάσιγκτον, είναι ευνόητο ότι η Βουλγαρία θέλησε να εκμεταλλευτεί την ανάγκη της ελληνικής χούντας για νομιμοποίηση σε κομμουνιστικά καθεστώτα ώστε να ξεφύγει η ίδια από έναν βαλκανικό «κλοιό» (…).

* Ιδιαίτερα φιλική στάση προς τη χούντα τηρεί και η Κίνα, μετά την αναγνώρισή της από την Αθήνα το 1972. Το κριτήριο εδώ είναι ο αντισοβιετισμός του Πεκίνου που επιδιώκει ενεργά τη συγκρότηση μετώπου κατά της Μόσχας στα Βαλκάνια.

* Ιδιόμορφη είναι η στάση της Γιουγκοσλαβίας του Tito. Το Βελιγράδι ενοχλείται περισσότερο ίσως από τις χώρες του σοβιετικού συνασπισμού παρά από το ελληνικό πραξικόπημα, τόσο επειδή βλέπει σ’ αυτό μια νέα αμερικανική επιθετικότητα στα Βαλκάνια όσο και επειδή διαπιστώνει αρχικά μια σκληρότερη στάση της χούντας στο μακεδονικό. Εξάλλου η αντιφασιστική αλληλεγγύη ήταν αρκετά αναπτυγμένη σε ένα καθεστώς που προερχόταν από έναν αυθεντικό εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.

Βέβαια, η Γιουγκοσλαβία αναζητά επίσης ερείσματα έναντι της σοβιετικής απειλής μετά τα γεγονότα της Τσεχοσλοβακίας, όμως η διεθνοπολιτική της θέση τής επιτρέπει να τα αναζητά απ’ ευθείας στην Ουάσιγκτον και στις πρωτεύουσες των μεγάλων δυτικοευρωπαϊκών χωρών. Μάλιστα, εκμεταλλεύεται τη συγκυρία αυτή, την αδύναμη διαπραγματευτική θέση της ελληνικής χούντας και τη μεγαλύτερη υποταγή της στις ΗΠΑ, για την προώθηση των θέσεών της στο μακεδονικό και στις διμερείς σχέσεις γενικότερα. Το αποτέλεσμα είναι ότι, παραδόξως, και παρά το γεγονός ότι οι σχέσεις Αθήνας – Βελιγραδίου εξακολουθούν να πάσχουν λιγότερο από τους περιορισμούς του ψυχρού πολέμου, παραμένουν συνολικά αρκετά ψυχρές στη διάρκεια της δικτατορίας, με συχνές στιγμές εντάσεων.

*Τέλος, η ακραία σταλινική Αλβανία του Hoxha δεν διαφοροποιεί αρχικά το καθεστώς της χούντας από τις προηγούμενες κοινοβουλευτικές κυβερνήσεις, αφού και τα δύο συντηρούσαν την εμπόλεμο και τις εδαφικές διεκδικήσεις πάνω στη Βόρεια Ηπειρο. Οταν όμως η χούντα προχωρεί στην αποκατάσταση των σχέσεων, υπαναχωρώντας από τους παλιότερους ελληνικούς όρους, τα Τίρανα ανταποκρίνονται θετικά και συναινούν στη διατήρηση ομαλών σχέσεων, στο πλαίσιο βέβαια της γενικότερης απομονωτικής πολιτικής του αλβανικού καθεστώτος. *

Πηγή: Ο φοίνικας και το σφυροδρέπανο | Άρθρα | Ελευθεροτυπία

Advertisements

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Οι σχέσεις της χούντας με τα κομμουνιστικά καθεστώτα”

  1. Στο βιβλίο του Σφέτα «Η Τιτοϊκή Γιουγκοσλαβία και η δικτατορία των συνταγματαρχών» ως σημείο (αρνητικής) καμπής των σχέσεων Ελλάδας-Γιουγκοσλαβίας θεωρείται το 1973-74 όταν σημειώνεται Σοβιετο-Γιουγκοσλαβική προσέγγιση και η Ελλάδα ματαιώνει το σχεδιο για πετρελαιαγωγό Θεσσαλονίκης-Σκοπίων ( η Γιουγκοσλαβία ζητούσε από την Ελλάδα να μεσολαβήσει στον Τομ Πάππας ώστε να κατασκευάσει διυλιστήριο στα Σκόπια, χωρίς επιτυχία όμως). Επίσης καταργείται η Γιουγκοσλαβική ελεύθερη ζώνη στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, παγωνει το σχέδιο κατασκευής πλωτού δρόμου Δούναβη-Μοράβα-Αξιού (προσπαθούν να το αναβιώσουν σήμερα διάφοροι), απαγορεύεται η δημιουργία Γιουγκοσλαβικών επιχειρήσεων στην Ελλάδα, απαγορεύεται στους Ελληνες φοιτητές να σπουδάζουν στην Γιουγκοσλαβία. Το μεγάλο αγκάθι όμως και πριν που οι σχέσεις ήταν πολύ καλύτερες, παρέμενε το «Μακεδονικό», με μόνιμο μπουρλοτιέρη τον Κίρο Γκλιγκόροφ, είτε σαν υπουργό του Τίτο είτε σαν νο2 πίσω από τον Κολισέφσκι στην ΛΔτΜ.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s