Βελουχιώτης

Έγραψαν – είπαν για τον Άρη Βελουχιώτη

Η συλλογή που ακολουθεί διαβάζεται ως ένα συναρπαστικό αφήγημα. Με τις σύντομες περικοπές που παρατίθενται φωτίζεται από διαφορετικές γωνίες η προσωπικότητα του Βελουχιώτη και η επίδραση που είχε στους ανθρώπους εκείνης της περιόδου. 

11836893_10206955537317507_5888908365631763443_n

Κομνηνός Πυρομάγλου (ΕΔΕΣ)

«…Παρέμεινε πιστός στην πειθαρχία του κόμματος και υπετάσσετο στις διαταγές του και όταν ακόμα δεν ανταπεκρίνετο στην αντικειμενική πραγματικότητα. Ήταν πολύ δύσκολο να μετρήσει κανείς ποιο αίσθημα υπερτερούσε μέσα του, το εθνικό ή το επαναστατικό»

«Αυτός επέβαλε τη σιδηρά πειθαρχία στα τμήματα του ΕΛΑΣ (…) Ήταν πανταχού παρών, εμπνέων τον θαυμασμό και τον φόβο, μεταδίδων εμπιστοσύνη και αισιοδοξία στους αντάρτες του και απογοήτευση στους άλλους»

«Ο μαρξισμός δεν είχε γίνει δόγμα στενό γι’ αυτόν. Τον βοηθούσε απεναντίας να βλέπει καθαρότερα τα πράγματα»

«Η επαφή του με τη λαϊκή ψυχολογία και τις λαϊκές αντιδράσεις του επέτρεπε να διαβλέπει όλες τις δυσκολίες που θα αντιμετώπιζε το Κομμουνιστικό Κόμμα αν εβάδιζε προς μια Λαϊκή Δημοκρατία»

«Η εξέλιξις απέδειξεν ότι ο Άρης Βελουχιώτης είχε συλλάβει και εμβαθύνει την υπόθεσιν της Αντιστάσεως στην Ελλάδα πιο ρεαλιστικά και πιο ψυχολογημένα (…) Η Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ, και μαζί μ’ αυτήν η ηγεσία του ΚΚΕ, αντετίθεντο. Από τις επαφές μου ως Γραμματεύς της Κεν. Επιτροπής του ΕΔΕΣ, διαπίστωσα ότι μικρές ομάδες σαμποτάζ ή και ανταρτικές, εξαρτώμενες από τις τοπικές επιτροπές του ΕΑΜ, ανά την Ελλάδα, ήταν η μόνη στρατιωτική έκφρασις που το ΕΑΜ ήταν διατεθειμένο να δώσει στον αντιστασιακό αγώνα»

 

«…με δολιότητα ληστάρχου παλαιών εποχών, επέτυχε να πιάσει στον ύπνο» τον Ψαρρό»

«Η πιο ισχυρά και η πιο δυναμική προσωπικότης μεταξύ της τριανδρίας του ΕΛΑΣ (Βελουχιώτης, Σαράφης, Τζήμας) ήταν ο Άρης Βελουχιώτης. Το αδιαφιλονίκητο γόητρό του στις τάξεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ τον έφερεν ως τον ενδεχόμενο αντίπαλο του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ, του οποίου δεν ήταν μέλος. Εξηρτάτο από αυτόν να αγνοήσει τις αποφάσεις του τελευταίου ή και να το ανατρέψει»

Ναπολέων Ζέρβας

«Η πρώτη μου εντύπωση ήταν ότι επρόκειτο για ένα κοινό, καλοκάγαθο άνθρωπο… Γρήγορα όμως θα ανακάλυπτα ότι συναντήσει ένα τέρας, με ηγετικάς και οργανωτικάς ικανότητας αληθινά υπερφυσικάς»

«Τίποτα δεν μας χωρίζει, αδέλφια. Θ’ ανοίξουμε τη μαύρη γης να θάψουμε τα μαύρα μας μίση. Εγώ και ο αδερφός Άρης»

«Τα πράγματα με το ΕΑΜ πάλιν οξύνονται (…) Πάντως ελπίζω να πρυτανεύσει σει η σύνεσις. Και ιδίως αυτό το περιμένω από τον Άρη»

«Μου έφερε κι ένα πολύτιμο δώρο: Μια υπέροχη φοράδα, τη «Νίνα», που την είχε διαλέξει ο ίδιος, με όλη την αρματωσιά της. Μόλις την είδα έμεινα έκθαμβος’ άθελά μου όμως θυμήθηκα την πανάρχαιη συμβουλή: «Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας». Ο Άρης με την οξύνοια που τον διέκρινε, παρατηρώντας την έκφρασή μου, είπε:

  • Μη φοβάσαι. Δεν είναι… Δούρειος Ίππος»

«Τρέμω μην πάθω κακό. Τον τρέμω αυτόν τον άνθρωπο»

Στυλιανός Χούτας (ΕΔΕΣ)

«Παντού εγίνετο δεκτός με απερίγραπτον ενθουσιασμόν ως ηγέτης ενός αγνού πατριωτικού κινήματος κατά των κατακτητών. Οι κάτοικοι των ορεινών εκείνων περιοχών, διατηρούντες ζώσαν την παράδοσιν της λεβεντιάς των Κλεφτών – Αρματολών, έσπευδον να ταχθούν υπό την σημαίαν του, παρέχοντες άμα εις αυτόν πάσαν ηθικήν και υλικήν ενίσχυσιν»

Δημήτριος Ψαρρός (ΕΚΚΑ, 5/42)

«Είναι στρατιωτική ιδιοφυΐα, γεννημένος αρχηγός. Μαζί του μπορεί να επιτύχει κανείς μεγάλα πράγματα!»

«…τας καλυτέρας των εντυπώσεων για τον κύριο Βελουχιώτη»

Γεώργιος Καϊμάρας (στρατηγός, συνεργάτης Ψαρρού)

«Κατά την Κατοχή, λόγω της μειονεκτικής του θέσεως, έναντι της ηγεσίας του Κ.Κ.Ε., του μεγάλου κομματικού φανατισμού και πάθους, ο Άρης Βελουχιώτης παρουσιαζότανε ως άτομο εγωπαθές και θηριώδες, στερούμενο ανθρωπισμού και ευγενών αισθημάτων. Δια τον αγώνα του, η ανθρωπινή ζωή δεν είχε ουδεμία αξία… Ουδέποτε τον συγκίνησε η ανθρωπινή ζωή ή ο πόνος, δι’ αυτό βασάνιζε, κακοποιούσε και εκτελούσε, πολλάκις δια των ιδίων του χειρών, ανθρώπους και δια μικροπαραπτώματα ακόμη (π.χ. κλοπή προβάτου ή κυψέλης κλπ.). Ήταν ανελέητα σκληρός και δεν δίσταζε να λέει ότι αν είναι να γλιτώσει ένας ένοχος, ας πάνε και εννιά αθώοι, όπως τον περιγράφει ο καπετάν Νικηφόρος (Δ. Δημητρίου) του ΕΛΑΣ, εις την εφημερίδα “Τα Νέα» της 23.9.1975”».

Γεωργούλας Μπέικος (δημοσιογράφος, ΕΛΑΣ)

«Μέσα στον Άρη, όπως στον κάθε άνθρωπο και ξέχωρα στις δυνατές φυσιογνωμίες σεισμικών στιγμών της ιστορίας, όπως τέτοια μορφή καταξιώθηκε ο Βελουχιώτης, φτερουγίζανε πολλοί άγγελοι, μα καβαλικεύανε πισωκάπουλα την ψυχή του και αρκετοί διάβολοι. Αρπαζόντουσαν στα χέρια Αρχάγγελοι κι Εωσφόροι! Αντιφάσεις εντός του κι απότομες μεταπτώσεις, απ’ τη μία στην άλληνε άκρη, δεν ήτανε από τα γνωρίσματα που απουσιάζανε από τον Άρη…»

«Τ’ όνομα του Άρη δίνει και παίρνει στα στόματα των απλών ανθρώπων (…) Πολέμαρχό του αναζήτησε ο λαός, τόνε βρήκε. Δε μου φτάνουνε τα εκφραστικά μου μέσα πόσο αγάπησε εκείνη τη στιγμή ο λαός ως εκεί πάνω τον Άρη. Και μονομιάς. Και πολύ. Και με θαυμασμό. Κι ως τον μάθαινε να διαβαίνει στα χωριά καβάλα στη μαύρη φοράδα, τον έβλεπε Άη- Γιώργη Τροπαιοφόρο, ούτε κατά τι λιγότερο!»

Γιώργος Κοτζιούλας (ποιητής, ΕΑΜ)

«Ξεχώριζε ακόμα στη φωνή του κάποιος τόνος σαν παραπονιάρικος, σαν παρακλητικός, ένα υπόλειμμα ή φανέρωμα ψυχολογίας που δεν μπορώ έτσι πρόχειρα να καθορίσω» Και «Όταν δεν τον προτιμήσανε οι δικοί αποσύρθηκε στο τσαντρί του και καθόταν εκεί πεινασμένος, καρτερώντας να μετανοήσουν οι μεγάλοι για το φέρσιμό τους και να τον ξαναζητήσουν παρακαλεστικά»

Απόστολος Στρογγύλης (δημοσιογράφος, ΕΛΑΣ)

«Όμηρος του Κόμματος ήταν ο Άρης και του τραύματός του (σημ: της δήλωσης). Και το τραύμα καθόρισε πολλά και στην προσωπική και στην αγωνιστική του και στη πολιτική του συμπεριφορά (…) Ίσως με την αυτοκτονία του να ήθελε ν’ αποδείξει ότι πέφτει στις επάλξεις του αγώνα του Κόμματος και ς τον είχε αποκηρύξει (…) Οι Άγιοι έφευγαν με καταξίωση. Οι μάρτυρες των ιδεολογιών χωρίς αυτή. Αυτό είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί σ΄ αυτού του είδους τις προσωπικότητες. Και μια τέτοια ήταν ο Άρης Βελουχιώτης (…)

Αυτά (σημ: η ατιμωτική αποκήρυξη από το ΚΚΕ) πέρα απ’ την αφάνταστη και δικαιολογημένη οδύνη που του προξενούν, που είναι καυτό σίδερο, καυτό λάδι, πάνω στην παλιά πληγή του, δεν τον οδηγούν σε οργή. Τον κάνουν να αισθάνεται δύο φορές όμηρος του Κόμματος, δυο φορές πιο δυστυχισμένος και δυο φορές πιο αποφασισμένος να πεθάνει στις επάλξεις του. Και ίσως η απόφασή του να ξαναβγεί στο βουνό το ’45, να μη σημαίνει τόσο ρήξη και αντίθεση με το Κόμμα, όσο μια ενέργεια για ν’ αποδείξει ότι δεν είναι δειλός, δεν παραμένει δηλωσίας, αλλά συνεπής επαναστάτης. Το κίνητρο που έβγαζε τον Άρη απ’ τα αριστερά του Κόμματος (και στον ΕΛΑΣ και το 45) εμπεριείχε και την οδύνη του «τραύματος», αν δεν ήταν αυτό το καθοριστικό στοιχείο στις ενέργειές του αυτές»

Φοίβος Γρηγοριάδης (Βερμαίος, ΕΛΑΣ) 

«Μπαίνουμε πια στα πρώτα σπίτια του χωριού. Κάποια φορά, μια στιγμή που το φεγγάρι κρύφτηκε λίγο στα σύννεφα, διακρίνω να πηδάει από μια ξερολιθιά ένα παράξενο ον – αυτή είναι η φευγαλέα μου εντύπωσις -, να χοροπηδάει γύρω στον Άρη, να τον αγκαλιάζει και να τον καταφιλάει. Συνέχεια κλωθογύριζε γύρω του και τον φιλούσε. Κουδούνιζαν τα ασημικά που φορούσε πάνω του, έβλεπα αμυδρά φουστανέλα, φέσι, τσαρούχια, φούντες!

Ξαναφάνηκε το φεγγάρι και διέκρινα τώρα μια μπλε φουστανέλα της Ανακτορικής Φρουράς και κατακόκκινο φέσι με μαύρη φούντα!

  • Ο Καραλίβανος, που λέει ο Τζαβέλας, που κατάλαβε την απορία μου»

«Παραπάνω από τις πηγαίες στρατιωτικές του ικανότητές του, ήταν αξιοθαύμαστος για την ελκτική αρχηγική του δύναμη»

«Μ’ ένα σάλτο πήδηξε δυο τραπέζια, σπρώχνοντας άλλα δύο. Αν με το σπρώξιμο δεν έριχνε κάτω τον «στόχο» του, αν δεν βρισκόταν κάτω απ’ το τραπέζι ο Καραγιώργης, δεν θα προλάβαινε με το δικό του σάλτο ο Τέμπο να κρατήσει το υψωμένο χέρι του» (Για το επεισόδιο στην Καστανιά)

«Με το θάνατο του Άρη σημειώνεται η πρώτη σιωπηρά αποδοκιμασία του Ζαχαριάδη κι ας είναι πανίσχυρος ο νεοφερμένος αρχηγός του ΚΚΕ. Στις φυλακές, όπου βρίσκονται χιλιάδες και χιλιάδες αγωνιστών του ΕΛΑΣ αυτόν τον καιρό, χιλιάδες αναρτημένες φωτογραφίες από εφημερίδες και άλλες πολλές ακόμη, δείχνουν τα αισθήματα των συμπολεμιστών του για τον «αποκηρυχθέντα», που τίποτα δεν μπορεί να κλονίσει τους θρύλους γι΄ αυτόν»

Παναγιώτης Κανελλόπουλος

«Άντρας σαν τον Άρη Βελουχιώτη είναι ζήτημα αν γεννιέται ένας κάθε εκατό χρόνια»

«Ο Άρης ήταν ένας αγνός ιδεολόγος»

Σπυρίδων Μαρκεζίνης

«Αν η ηγεσία του ΚΚΕ δεν εφοβείτο τον Βελουχιώτη και τον είχε καλέσει εξαρχής ως υπεύθυνο για τη μάχη της Αθήνας, ο αναμφισβήτητα ικανότατος όσο και αδίστακτος συναρχηγός του ΕΛΑΣ θα είχε επιτύχει, πιθανότατα, να καταλάβει εντός ολίγων ημερών την Πρωτεύσουσα»

Ευάγγελος Αβέρωφ

«Γενναίος, καλός οργανωτής, φανατικός στο έπακρο, δεν του έλειπε ούτε η ευφυΐα, ούτε κάποια παιδεία, ούτε – κατά την άποψή του- ένα πνεύμα δικαιοσύνης. Ήταν η αδυναμία του. Γιατί εν ονόματι της δικής του δικαιοσύνης σκότωνε με τη μεγαλύτερη ευκολία»

«Την προτελευταία νύκτα της μακράς διαδρομής του,…. Ο Άρης διάλεξε εκεί [στη Μηλιά Μετσόβου] για να κοιμηθή μια καλή καλύβα…. Το βράδυ, δίπλα στο τζάκι, ένας νέος τού χωριού, τότε φοιτητής, σήμερα δικηγόρος στην Αθήνα, τον ρώτησε ποια ήταν τα αίτια της ήττας τού ΕΑΜ/ΕΛΑΣ.

– Δε σκοτώσαμε αρκετούς, του απάντησε ο Άρης. Ο Άγγλος ενδιαφερόταν για τούτο το σταυροδρόμι που ονομάζεται Ελλάδα. Αν δεν είχαμε αφήσει όρθιο κανένα από τους φίλους του, δε θα μπορούσε να ξεμπαρκάρη πουθενά. Οι άλλοι με έλεγαν φονιά: να πού μας κατάντησαν. Πόσες ψυχές έχει το χωριό σας;

– Χίλιους διακόσιους, απήντησε ό νέος.

– Έπρεπε να σκοτώσουμε τους εξακόσιους. Το μοσχάρι πεθαίνει όταν το κεφάλι του κολυμπήση στο αίμα. Οι επαναστάτες πετυχαίνουν όταν τα ποτάμια κοκκινίσουν απ’ το αίμα. Και αξίζει τον κόπο να το χύσης έτσι, όταν η αμοιβή είναι η τελειότητα της ανθρώπινης κοινωνίας»

Ηλίας Τσιριμώκος (πολιτικός, ΕΑΜ)

«Η συζήτηση με τον Άρη δεν ήταν ποτέ δυσάρεστη.

Δε διέθετε μόνο μια γνήσια ευφυΐα, αλλά και μια ικανότητα διαλεκτική και συγκροτημένη σκέψη (…) Ο Άρης ήξερε ότι οι πολιτικοί μας αντίπαλοι πρόβαλαν πάντοτε την ανησυχία τους μη τυχόν «η κομμουνιστική μειοψηφία» προσπαθήσει να επιβληθεί δια της βίας. Αλλά αυτός αναρωτιόταν αν η αντίδραση φοβόταν πράγματι την «κομμουνιστική μειοψηφία» ή την «ΕΑΜική πλειοψηφία», αν δηλαδή φοβόταν ένα πραξικόπημα ή τις αυριανές εκλογές.

Στην πρώτη περίπτωση μπορούσαμε και έπρεπε να κάνουμε κάθε παραχώρηση και να δώσουμε κάθε εγγύηση. Στη δεύτερη περίπτωση, ό,τι και να κάναμε, η αντίδραση και οι Άγγλοι θα προκαλούσαν τη σύγκρουση γιατί ήξεραν ότι η ήρεμη πορεία προς τις ελεύθερες εκλογές θα κατέληγε στη νίκη του ΕΑΜ (…) Έτσι ο Άρης κατέληγε στο ότι η πολιτική ηγεσία του ΕΑΜ είχε βέβαια και δικαίωμα και καθήκον να εξακολουθήσει την ενωτική πολιτική, αλλά από τώρα θα κάνουμε καλά να καταλάβουμε πως πρόθεση των πολιτικών αντιπάλων μας και των Άγγλων δεν είναι να συνεννοηθούν μαζί μας, αλλά να μας χτυπήσουν όποια πολιτική και να ακολουθήσουμε»

Έντυ Μάγιερς (επικεφαλής ΒΣΑ)

«Υπογράμμισε την επιθυμία του ελληνικού λαού – και την απόφασή του – να μείνει μόνος του στο τέλος του πολέμου και να μην εξαρτάται πλέον από καμιά Μεγάλη Δύναμη»

Κρις Μοντάγκιου Γούντχαουζ (ΒΣΑ)

«Μόνο η ύπαρξη του Άρη κάνει καλό σε εμάς, γιατί απαξιώνει απίστευτα τον ΕΛΑΣ»

«Ο Άρης ήταν το εκρηκτικό δαιμόνιο του ΕΛΑΣ. Ο Γοργοπόταμος χωρίς τον Άρη δεν θα πετύχαινε. Επέδειξε ιδιοφυΐα στον ανταρτοπόλεμο. Αν και πολέμησε εναντίον άλλων Ελλήνων πιο συχνά απ’ ό,τι πολέμησε εναντίον των Γερμανών»

«Χωρίς τον Ζέρβα δεν θα γινόταν η επιχείρηση, χωρίς τον Βελουχιώτη δεν θα πετύχαινε»

Νίκολας Χάμοντ (ΒΣΑ)

«Ο Άρης, ο πρώτος «καπετάνιος» του ΕΛΑΣ, ήταν διάσημος για την γενναιότητα αλλά και την σκληρότητά του. Αιμοβόρος και σαδιστής, διεκπεραίωνε τη «βρώμικη δουλειά» του κομμουνιστικού αγώνα. Είχε δολοφονήσει πολλούς συμπατριώτες του… Αντιπροσώπευε βασικά τον τουρκικό τύπο του τραμπούκου, στην ελληνική του εκδοχή»

Ντένις Χάμσον (Βρετανός λοχαγός, ΒΣΑ)

«Η πρώτη μου εντύπωση από τον Άρη -ο οποίος αργότερα θα ήταν τόσο φιλικός μαζί μου όσο δεν ήταν ποτέ με οποιοδήποτε ξένο- ήταν δυσάρεστη. Μέσα σ’ εκείνες τις στιγμές κατάλαβα κάπως το ποιόν του -ήταν κάποιος που δεν σεβόταν ανθρώπους, ένας σκληρός, ψυχρός άντρας. Νομίζω πως ήταν ο πιο αδίστακτος άντρας που γνώρισα ποτέ, ο πιο σκληρός, ο πιο ψύχραιμος. Ήταν ένας πρώην δάσκαλος, που είχε καταδικαστεί στην Ελλάδα για ομοφυλοφιλικά αδικήματα… Ένας έξυπνος, ικανός άντρας, χωρίς καρδιά, χωρίς ανθρώπινη συμπόνια, ένας θαυμάσιος ψυχολόγος, ένας φανατικός αρχηγός. Αργότερα, όταν τον γνώρισα καλύτερα, δεν είχα καμία αμφιβολία πως μετά από οινοποσία μαζί μου μιας ολόκληρης μέρας, μέσα στην πιο φιλική ατμόσφαιρα, θα με είχε κυριολεκτικό γδάρει ζωντανό αν νόμιζε πως αυτό τον συνέφερε»

Ουΐλιαμ Μακνήλ (βοηθός Αμερικανού Στρατιωτικού Ακολούθου)

«Ο Άρης Βελουχιώτης ήταν κομμουνιστής και σαδιστής… Η ομάς του απέκτησε φήμη δι’ απεριόριστη απανθρωπιά και τόλμη. Συχνάκις υπηρέτησε εις ειδικό εκτελεστικό απόσπασμα, το οποίον βασάνισε και φόνευσε άνδρες καταδικασθέντες υπό των λαϊκών δικαστηρίων»

Μπάθγκεϊτ (ταγματάρχης, ΒΣΑ)

«Έχει βάλει πιθανώς στην άκρη πολλές χρυσές λίρες για την ημέρα που δεν θα μπορεί να μείνει πια στην Ελλάδα»

Αλφόνσο Ινφάντε (Ιταλός στρατηγός)

«Από όλους τους αρχηγούς του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ που γνώρισα, και γνώρισα πολλούς, μόνον ο Άρης μου έκανε εντύπωση. Ήταν δυνατός, στοχαστικός, είχε λεπτότητα»

Εκπρόσωπος Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού (από Φλάισερ)

«Δεν μπορώ να φανταστώ τίποτα πιο ηρωικό – αιματηρά ρομαντικό και ταυτόχρονα υποβλητικό από τα λόγια του»

Νικόλαος Καστανάς (συνταγματάρχης, ΕΛΑΣ)

«Από τα πρώτας στιγμάς διησθάνθην ότοι απέναντί μου είχα άνδρα γεννημένον να άρχει. Ηδύνατο τα πάντα να δημιουργήσει εκ του μηδενός (…) Μοναδικός λαϊκός ηγέτης και έξοχος πολιτικοστρατιωτικός νους»

«Το οργανωτικόν του ταλέντον απαράμιλλον. Ηδύνατο τα πάντα να δημιουργήσει εκ του μηδενός. Αι αποφάσεις του ορθαί και σταθεραί και προπαντός ταχείαι. Η συμπεριφορά του προς τους κατωτέρους κατεξοχήν λαϊκοδημοκρατική, συνεκίνει, εγοήτευε, υπέτασσε και παρεκίνει προς αυτοθυσίαν»

Ανδρέας Μωραΐτης (αντισμήναρχος, ΕΛΑΣ)

«Ήταν γεννημένος για αρχηγός. Η αντίληψη του, η διορατικότητα του, και η γρήγορη σύλληψη σχεδίου δράσεως και αντιπερισπασμού, ήταν φαινόμενα που θα ζήλευαν και οι καλύτεροι ηγήτορες καριέρας στρατιωτικοί και πολιτικοί»

Δημήτρης Τάσος (Μπουκουβάλας, ΕΛΑΣ)

«…η συνεργασία του με το στρατηγό Σαράφη αποτελούσε υπόδειγμα για όλα τα κλιμάκια του ΕΛΑΣ. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μη θυμάται με πόσο σεβασμό και διακριτικότητα μιλούσε ο Άρης για το στρατηγό»

Γιώργος Καραδημήτρης (από τους πρώτους αντάρτες του Άρη)

«Τόσο σκληραγωγημένο άνθρωπο δεν θα ξανακάνει ο κόσμος. Στις πορείες εμείς παιδιά τώρα και κουραζόμαστε και κείνος άντεχε πιο πολύ απ’ όλους μας, στην πείνα τα ίδια, στη δίψα και στην κακοπέραση. Κι ένα τσιγάρο ακόμα να ‘χε θα το ‘δινε σε μας. Ήταν τόσο σκληρός με τον εαυτό του που πολλές φορές μας τρόμαζε»

Σπύρος Μπέκιος (Λάμπρος – ΕΛΑΣ)

«Ο αντάρτης λες και κρεμόταν απ΄ τα χείλη του να πάρει διαταγή να την εκτελέσει. Και το θεωρούσε καμάρι του να του δοθεί η ευκαιρία. Στη φωτιά να του ’λεγε να πέσει, θα ‘πεφτε. Και στην ανάπαυση τον κύκλωναν να καλαμπουρίζει μαζί τους, να τους πειράζει»

Γιώργος Χουλιάρας (Περικλής)

«Ούτε εγώ ούτε κανένας άλλος είχαμε τα δικά του προσόντα. Χωρίς τον Άρη, αν δεν έπαιρνε την πρωτοβουλία, δεν θα γινόταν αντάρτικο. Κανένας δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα. Τίποτα! Κανείς, το ξαναλέω, επειδή έζησα τις τεράστιες δυσκολίες»

«Όπου περνούσαμε, μιλούσε πάντα για το έθνος και για την πατρίδα. Ποτέ δεν μίλησε για λαϊκή επανάσταση ή δικτατορία του προλεταριάτου, μιλούσε πάντοτε για εθνικό αγώνα. Στο έθνος και την πατρίδα, εκεί κολλούσε πάντοτε, αυτό τόνιζε»

«Ήταν ένας πολύ μορφωμένος, πολύ καταρτισμένος άνθρωπος. Επιπλέον είχε τη δύναμη, την τέχνη, να μεταδίδει αυτή την πίστη που είχε στους ανθρώπους που μιλούσε. Και γι’ αυτό ακριβώς οι άνθρωποι όλοι τον αγάπησαν και γι’ αυτό τον δεχτήκαν και σαν αρχηγό»

«Όσο περνάει ο καιρός και μου ‘ρχονται στη μνήμη τα γεγονότα εκείνα, καθώς και μερικά άλλα τέτοια που έγιναν με πράξεις ή και με λόγια νωρίτερα ή αργότερα απ’ αυτά που έγιναν στον Κλειτσό και στη Βράχα και έγιναν είτε με τη συναίνεσή μου είτε με την ανοχή μου και πιο πολύ όσα έγιναν με δική μου πρωτοβουλία, που ντρόπιαζαν και ξευτέλισαν την υπόληψη και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων (…) θέλω να πω φωναχτά, ότι ντρέπομαι γι’ αυτά, ανεξάρτητα απ’ ό,τι πιστεύαμε τότε, λιγότερο ή περισσότερο ο καθένας, ότι αυτός ήταν ο μοναδικός μια και δεν υπήρχε άλλος καλύτερος τρόπος για να αναχαιτιστεί ο δρόμος του συμβιβασμού και της υποταγής στον κατακτητή, αλλά και για να αντιμετωπιστεί η κλοπή και η ληστεία»

«Χωρίς τον Άρη, αν δεν έπαιρνε την πρωτοβουλία, δε θα γινόταν αντάρτικο. Ο ΕΛΑΣ θα γινόταν κάτι άλλο, πιο περιορισμένο. Μπορεί μερικές μικρές ομαδούλες, και πάλι όχι»

Δημήτρης Δημητρίου (Νικηφόρος)

Η ευρηματικότητα με την οποία ενεργούσε και δημιούργησε από το μηδέν στρατό ολόκληρο εθελοντών, ήταν κάτι το εκτός του κόσμου τούτου! Οι στρατιωτικές του ενέργειες είχαν μια παντοδύναμη απλότητα, που μεταδινόταν ακαριαία και στους αντάρτες του, με ένα σχεδόν μαγικό τρόπο. Και γινόταν και δική τους ασυγκράτητη δύναμη.

Ένοιωθες πως συνδιαλεγόταν και με τα άψυχα γύρω του, ότι τα αφύπνιζε και αυτά για να μας συμπαρασταθούν. Και στις μετακινήσεις μας μαζί του, η ταχύτητα και η ευστοχία των ενεργειών μας ήσαν ένα μεθύσι αυτοπεποιθήσεως και εμπνεύσεως»

Ανδρέας Μούντριχας (Ορέστης, ΕΛΑΣ)

«Ο Άρης πέταξε την καπαρντίνα που φορούσε, έβγαλε το μαύρο του σκούφο και τον φόρεσε, ξεδίπλωσε το κοντάκι του αυτομάτου του και… αφηνίασε κυριολεκτικά. Έμοιαζε με ατίθασο άλογο που το είχαν δεμένο 40 ολόκληρες ημέρες. Έστειλε ανιχνευτές μπροστά, άρχισε να σφυρίζει με τα δάχτυλα, βρέθηκε στο στοιχείο του»

«…όχι μόνο ο Τζήμας θα ήταν ακατάλληλος να συνεννοηθεί μ’ εκείνους τους «ημιαγρίους», όπως τους είπε, αλλά ομολογώ πως κι εγώ, με όλη την παλιά και πρόσφατη τριβή μου (…) δύσκολα θα τα κατάφερνα και ποτέ δεν θα έφτανα τον Άρη σε εκείνην την προσπάθειά του. Ήταν ακαταγώνιστος»

Ανυπόμονος (ιερομόναχος, ΕΛΑΣ)

«- Του αρχηγού του ‘ρχονται κάτι ιδέες… Να, λέει, να τα πετάξει, να κάμει πέρα. Όσοι θέλουν ας τον ακολουθήσουν. Δε μπορεί αυτός να ΄χει τα χέρια του δεμένα»

Αλέξης Ρόσιος (Υψηλάντης)

«Το σχέδιο του Άρη ήταν το εξής: τρεις φάλαγγες του ΕΛΑΣ, από τρεις κατευθύνσεις, μια από την Αττική, άλλη από τη Ρούμελη και τρίτη από την Πελοπόννησο, να διασχίσουν την πρωτεύουσα και να σπεύσουν να καταλάβουν το κέντρο της, πριν προλάβουν να φτάσουν σ΄ αυτό οι δυνάμεις του Σκόμπι»

Δημήτρης Καραθάνος (Δημητρός)

«Σ’ ένα ξέφωτο του δάσους, συνταχτήκαμε οι ομάδες στη σειρά, και με το ένα γόνατο ακουμπισμένο στο χορτάρι και κρατώντας το όπλο προτεταμένο και στραμμένο προς τον ουρανό και εμπρός, επαναλαμβάνοντας συγκινημένοι βαθιά τις φράσεις που ο Άρης διάβαζε με βαριά φωνή, δίνοντας έναν τόνο επισημότητας και τελετουργίας»

«Τέλος, κατά τη γνώμη μου, η μόνη και αποκλειστική αιτία που ώθησε τον Άρη στην αυτοκτονία ήταν η αποκήρυξή του από το Κόμμα (…) Αρνούμαι και απορρίπτω τις απόψεις ότι ο Άρης αυτοκτόνησε φοβούμενος ότι θα πιαστεί ζωντανός ή από απογοήτευση γιατί τάχα αισθάνθηκε εγκαταλειμμένος από το μεγαλύτερο μέρος της δύναμής του, γιατί οι απόψεις αυτές δεν έχουν καμιά σχέση με την αλήθεια και γιατί είναι αντίθετες με τη συγκρότηση και την ψυχολογία του Άρη Βελουχιώτη.

Εγώ, απ’ όσο  γνώρισα τον Άρη στις 95 μέρες δράσης μου κοντά του, πιστεύω ότι ο Άρης, που ποτέ δεν έχανε την ψυχραιμία του, με πλήρη συναίσθηση του χαρακτήρα της ενέργειάς του, έκανε σαφή πολιτική πράξη. Ο θάνατός του ήταν πράξη διαμαρτυρίας γιατί το Κόμμα του, το ΚΚΕ, τον καταδίκασε σε πολιτικό θάνατο αναπολόγητο… Ταυτόχρονα, με το διάβημά του αυτό ο Άρης έδινε στους σ. του Κόμματος που τον θανάτωσαν πολιτικά, την απάντηση μαζί με την πρόκληση: «Σύντροφοι, εγώ βγαίνω από τη μέση. Λύστε σεις, χωρίς εμένα το πρόβλημα της αγγλικής κατοχής της πατρίδας μας».

Φώτης Μαστροκώστας (Θάνος, ΕΛΑΣ, έμπιστος του Άρη)

«Η πορεία μας προς τα βόρεια και προς την Αλβανία υπέκρυπτε τη λύση να μπούμε στην Αλβανία. Ο Άρης αυτό δεν το ήθελε γιατί είχε το φόβο μήπως ύστερα από το γεγονός της δικιάς του πρωτοβουλίας τον περίμενε η τιμωρία, που τη λογάριαζε σε εξόντωση. Όταν κάποια στιγμή μου εκμυστηρεύτηκε τους φόβους του καταλάβαινα ότι και να το σκεφτεί του ήταν βαρύ (…) Δεν ήθελε ούτε να τρώει τίποτα και το μόνο που μπορούσε ήταν να πίνει τσίπουρο όταν το έβρισκε. Στην ουσία ήθελε να κρατά την παρουσία του έστω και με τη μορφή της σκιάς του αρχηγού γιατί ήξερε πόσο όλοι τον εχτιμούσαν και πίστευαν σε αυτόν έστω και στις πιο απογοητευτικές στιγμές. Στην πραγματικότητα εγώ διοικούσα»

Γιάννης Νικολόπουλος (Λέων)

«Αν και ο Άρης είχε γίνει αγνώριστος χωρίς τα γένια και παρά τη μυστικότητα που κρατούσαν οι οργανώσεις, δεν ξέρω πως ο κόσμος καταλάβαινε αμέσως ποιος ήταν. Μόλις μπαίναμε σε χωριό, έρχονταν στο κατάλυμά του παλιοί αντάρτες και καπεταναίοι και ζητούσαν να τον ιδούν. Πολλοί τον παρακαλούσαν να τους πάρει μαζί του. Εδώ κι εκεί ο Άρης ξεδιάλεγε κανέναν και τον προσκολλούσε στην ομάδα μας»

«Για πρώτη φορά από τότε που είχα πρωτοπάει μαζί του, τον έβλεπα να λαχανιάζει. Με το ζόρι έβαζε καμιά μπουκιά στο στόμα του κι όλο παραπονιότανε για κρυάδες. Καβάλα στο μουλάρι μπορούσε να πηγαίνει ώρες με τα μάτια κλειστά, βυθισμένος σε νάρκη»

«Η γνώμη μου είναι πως αδιαφορούσε πια για όλα… Κάπνιζε κι έπινε. Δυο μέρες είχε να βάλει μπουκιά στο στόμα του. Δεν ήθελε, δε μπορούσε να φάει»

Δημήτριος Τσιτσιπής (λοχαγός, συνεργάτης του Ψαρρού, μετέπειτα στον ΕΛΑΣ)

«Ο γενικός Αρχηγός (ταγματάρχης πυροβολικού Άρης Βελουχιώτης, ψευδώνυμον) είναι αντικείμενον λατρείας και εκθειάζεται ως ήρως, αλλά και συνέχει τους πάντας δι’ ακατανικήτου γοητείας και πείθει ασφαλώς τον ακροώμενον. Δεν τον συνήντησα. Παντού όμως ομιλούν περί αυτού με ενθουσιασμόν, δια την πολυσχιδή μόρφωσιν και την δυναμικότητα του ανδρός (…) Ο πολιτικός σκοπός όν επιδιώκουν είναι η απόκτησις της πλήρους και ολικής ελευθερίας άνευ επιδράσεως ξένων δυνάμεων, είτε αύται είναι η Αγγλία, είτε η Γερμανία, είτε η Ρωσία και τα παρόμοια»

Γιώργος Ζαρογιάννης (ίλαρχος, ΕΛΑΣ)

«Εκ των υστέρων κρίνοντας τα προφητικά λόγια του, πολλές φορές τον κατηγόρησα γιατί δεν έκανε ένα πραξικόπημα ενάντια στην καθοδήγηση του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ ώστε να αλλάξει η όλη ερμαφρόδιτη κατάσταση που επικρατούσε τότε. Αλλά και πάλι τον δικαιολόγησα γιατί με το δογματισμό που είχαμε τότε, «το είπε το Κόμμα» και βλέπαμε την καθοδήγηση σαν Θεό, είναι ζήτημα αν θα δεχόμαστε μια τέτοια ενέργεια»

Ηλίας Πετρόπουλος (για τον Κωνσταντίνο Τρυφερούλη)

«Κάποτε στο βουνό, ο Τρυφερούλης μαγείρεψε μια οκά φακές για να φάνε οι αντάρτες του Άρη. Όπου βάζει ο Διάολος το χέρι του και καθώς έτρωγε τις φακές του ο Βελουχιώτης, μια πέτρα σκάλωσε στα δόντια του. Ο Βελουχιώτης πετάχτηκε όρθιος και ούρλιαξε: «Παλιοπούστη, δεν καθάρισες καλά τις φακές»! Τράβηξε το μαχαίρι του, όρμησε στον έφηβο Τρυφερούλη, τον έριξε χάμω και άρχισε να τον χτυπάει. Τελικά, ο Άρης ξεκαρδισμένος στα γέλια τον ρώτησε: «Φοβήθηκες ρε»; Αυτό το κρύο αστειάκι, δείχνει θαυμάσια την κτηνώδη ψυχοσύνθεση του Βελουχιώτη»

Σωτήρης Πατατζής (συγγραφέας – ΕΛΑΣ)

«Το ‘νοιωθε βαθιά πως δεν θα ζήσει. Και το ‘χε εξομολογηθεί πολλές φορές σε φίλους του (…) – Για τον πόλεμο είναι τα ντουφέκια και τα πολυβόλα. Το πιστόλι είναι για ‘δώ, έδειξε τον κρόταφό του. Κι όταν έρθει εκείνη η ώρα δεν είναι απαραίτητο να έχεις μπερέτα. Κάνεις τη δουλειά σου και με ένα παλιο-γκολτς»

«Ο Άρης μπορούσε να περπατάει χωρίς διακοπή δεκαοχτώ ώρες το εικοσιτετράωρο, να κοιμάται ελάχιστα, να τρέφεται με τον αέρα και με λίγο κρασί ή τσίπουρο»

Νίκος Καρκάνης (συγγραφέας, ΕΛΑΣ)

«Η κεραυνοβόλα επίθεση του Άρη κατά της ιταλικής μεραρχίας και ιδιαίτερα το γεγονός ότι όλη αυτή η υπόθεση τελείωσε ουσιαστικά μέσα σε ένα απόγευμα και χωρίς να χυθεί αίμα ήταν μια μεγάλη επιτυχία του ΕΛΑΣ»

Ανδρέας Κέδρος (συγγραφέας, ΕΛΑΣ)

«Θα δειχτεί περισσότερο πιστός στις βαθύτερες πεποιθήσεις του παρά στη ρητή πειθαρχία του Κόμματος»

Κώστας Τριανταφυλλίδης (δημοσιογράφος, μετέπειτα στενός συνεργάτης Κ. Καραμανλή)

«Η αντοχή του ήταν αφάνταστη, όχι μονάχα στο πιοτό μα και στις σωματικές κακουχίες. Ποτέ δεν είχε δείξει κούραση στις ατέλειωτες νυχτερινές πορείες της πρώτης περιόδου του αντάρτικου. Ούτε η αϋπνία τον λύγιζε. Κι όσο η εξάντλησις διέλυε ψυχικά και σωματικά τους άλλους, τόσο η δική του δραστηριότητα μεγάλωνε»

«Αποφασίστηκε οριστικά και αμετάκλητα πια από την κομματική ηγεσία να μην επιτραπεί με κανέναν τρόπο η εμφάνισις του Άρης την Αθήνα. Κι όχι μονάχα αυτό: στο «Ριζοσπάστη» και σ’ όλες τις εφημερίδες του ΕΛΑΣ δόθηκε αυστηρή εντολή να μην προβάλλεται σε καμιά περίπτωση το όνομά του. Την ίδια εντολή πήραν οι κομματικές οργανώσεις’ στις αφίσες, τα πλακάτ, τα συνθήματα, τις προκηρύξεις, τ’ όνομα του Άρη δεν έπρεπε να αναγράφεται. Κι όπου ακόμα ήταν αδύνατο να αγνοηθεί ολότελα – όπως, επί παραδείγματι, στα λευκώματα των στρατιωτικών μονάδων – η παρουσίασίς του έπρεπε να γίνεται χωρίς πολλά εγκώμια και σε δεύτερη ή τρίτη θέση.  Ο δημιουργός, ο οργανωτής, ο αρχηγός του ΕΛΑΣ ήταν ο ηρωικός συναγωνιστής Στέφανος Σαράφης. Κανένας άλλος»

Ευθύμιος Γκατζήμας (ΕΛΑΣ)

«Ήταν ο άνθρωπος που σου ‘δινε εμπιστοσύνη. Όταν ήσουν κοντά του ένοιωθες εξασφαλισμένος»

Γιάννης Μιχαλόπουλος (Ωρίων, ΕΛΑΣ)

«Ο Άρης είναι ο ίδιος ο ΕΛΑΣ (…) αυτός ο στρατός ήταν δικό του, σχεδόν αποκλειστικό δημιούργημα, σαν ξεκίνημα, σαν ιδέα και ανάπτυξη στην πορεία, σαν έκφραση ουσιαστική»

Ηλίας Παπαστεργιόπουλος (δικηγόρος, ΕΛΑΣ)

«Ο ερχομός του Άρη έδωσε ζωή στο αντάρτικο του Μωριά, που την εποχή εκείνη περνούσε δύσκολες μέρες… Οι μισοί άντρες πορεύονταν και μάχονταν εντελώς ξυπόλυτοι και γδυτοί (…) ένας στρατός πεινασμένων «ξυπολήδων», έτσι τους κόλλησε τελικά το παρατσούκλι. Και στην κατάσταση αυτή έβαλε τέλος ο Άρης. Μετά ένα μήνα αφότου ήλθε, το αντάρτικο του Μωριά ντύθηκε και ποδέθηκε»

Erich Freiderr von Seckendorff (Γερμανός αξιωματικός)

«Στην Πελοπόννησο η παρουσία του κομμουνιστή αρχηγού Άρη Βελουχιώτη οδηγεί σε παραπέρα ένταση της δραστηριότητας των ανταρτών. Κάτω από την καθοδήγησή του διεξήχθησαν πολλές επιθέσεις – που στοίχησαν σοβαρές απώλειες στους αντάρτες – εναντίον δικών μας εμπροσθοφυλακών, συνεχείς ανατινάξεις πάνω στην κύρια σιδηροδρομική γραμμή κι αιματηρές συμπλοκές με δικούς μας καταδιωκτικούς κομάντος και τάγματα ασφαλείας»

Σόλων Γρηγοριάδης (συγγραφέας, ΕΛΑΣ)

«Ο Άρης από τότε – και όχι την τελευταία στιγμή – έκανε σαφείς παρεμβάσεις, προειδοποιήσεις και υποδείξεις στο ΠΓ. Δεν είναι συνεπώς σωστό αυτό που λέγεται και γράφεται, ότι το σύμπλεγμα που τον κατείχε, επειδή άλλοτε είχε υπογράψει δήλωση μετανοίας, δεν τον άφηνε να πλησιάσει την ηγεσία και να της εκθέσει τις απόψεις του. Τουναντίον βλέπουμε πως έγκαιρα είχε συλλάβει την πραγματικότητα, όπως έγκαιρα και θαρραλέα της εξέφραζε τις απόψεις του και την πίεζε να τις αποδεχθεί»

Πάνος Λαγδάς (συγγραφέας, ΕΛΑΣ)

«Μυριάδες στην πλατεία της κάθε πόλης οι άνθρωποι για να δουν και να ακούσουν από το στόμα του την υπόσχεση για μια καλύτερη ζωή. Ξέρουν ότι, όταν το πει αυτός, δε μπορεί, παρά θα γίνει. Κι αυτός είναι βαθειά συγκινημένος (…) Μιλούσε, όπως εκείνος συνήθιζε να μιλάει, απλά, σταράτα, για τους αγώνες που έγιναν, για το αίμα που χύθηκε, για τις θυσίες όλου του λαού. Και σε κάθε ομιλία του άφηνε αρκετά καθαρά να καταλάβουν οι ακροατές του ότι ο αγώνας δεν τελείωσε, ότι θα χρειάζονταν κι άλλες θυσίες» (Στην αποχώρηση από την Πελοπόννησο)

«Είδα με τα μάτια μου ανθρώπους να κλαίνε για τον Άρη. Είδα φωτογραφίες του βαλμένες στα εικονίσματα. Άκουσα γυναίκες και γριούλες να καταριούνται τους φονείς του και να τον αποκαλούν Άγιο. Άκουσα πολλούς να ελπίζουν ότι ο Άρης δεν πέθανε»

Ολυμπία Παπαδούκα (ηθοποιός, ΕΑΜ, στα Τρίκαλα μετά τα Δεκεμβριανά)

«Εκεί είδα στο εικονοστάσι του, μαζί με τις εικόνες και τη φωτογραφία του Άρη Βελουχιώτη. Πήγα σε πολλά άλλα σπίτια και πρόσεχα το εικονοστάσι τους. Όλα είχαμε μαζί με τις εικόνες και τον Άρη. Κανείς από τους αρχηγούς της Αντίστασης δεν αγαπήθηκε όσο ο Άρης. Στην καρδιά μας και στο αίμα μας είναι χαραγμένος ο Άρης!»

Μάρκος Αυγέρης (συγγραφέας, ΕΑΜ)

«Βρισκόμουν σε μια συνεδρίαση της ΕΠΟΝ. Όταν άρχισαν να ακούγονται οι αποδοκιμασίες και οι βρισιές για τον Άρη Βελουχιώτη, οι χυδαίοι χαρακτηρισμοί εναντίον του από τον Ζαχαριάδη, ήταν συγκλονιστική η εντύπωση στους νέους, έμειναν εμβρόντητοι για μια στιγμή και σε λίγο ξέσπασε ένας θρήνος ανάμεσά τους, γοερός και με λυγμούς κι άρχισαν ορμητικά να σηκώνονται και να φεύγουν ο ένας μετά τον άλλο, γιατί ντρέπονταν για τα ίδια τους τα κλάματα»

Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος (νομικός, ΚΚΕ)

«…Η εξαιρετική προσωπικότητά του ήταν πολυσύνθετη, με βαθύτατες αντιθέσεις που πρόδιναν κατά τη γνώμη μας ψυχικούς τραυματισμούς πολλούς και οδυνηρούς. Έτσι μπορούσε κανείς να δει τον άτεγκτο επαναστάτη, τον μέχρι κυνισμού ρεαλιστή πολιτικό, τον άφοβο και σκληρό πολεμικό ηγέτη να μένει πραγματικά θεονήστικος απάνω σ’ απομονωμένα απ’ τα χιόνια βουνά, για να δώσει τη λιγοστή μπομπότα που του αναλογούσε στο πεινασμένο άλογό του, για να χαϊδολογιέται κοντά στη γερόντισσα μητέρα του σαν μικρό παιδί, να στέκεται μπροστά στον αυστηρό πατέρα του με σεβασμό και συστολή σχολιαρόπουλου του παλιού καιρού, να κρατάει τρυφερά στην αγκαλιά του τα βρέφη των χωρικών, να λιώνει μπροστά στη δυστυχία και τον πόνο των απλών ανθρώπων, των αγνών χωρικών… Ανεξάρτητος στη σκέψη με οξύτατη τη σκέψη της άμεσης αλλά και της απώτερης πραγματικότητας, ο Άρης έμεινεν αμετακίνητα πιστός στην υπόθεση του λαού και στη δυναμική, κατά προτίμηση ζυγισμένη, αλλά και ευδιάθετη εξυπηρέτησή της ως την τελευταία του πνοή. Το τέλος του, τέλος αισχύλειας ή ακόμη περισσότερο σαιξπηρικής τραγωδίας θαρρείς και ταίριαζε με την αντάρα της «δαιμονικής προσωπικότητάς του»

 «Σαν τελικό συμπέρασμα που μπορώ να πω, είναι ότι ο αρχικαπετάνιος του ΕΛΑΣ ήταν μια δυνατή, αλλά διχασμένη προσωπικότητα. Υπέφερε από ψυχικά τραύματα, π.χ. από ισχυρό πλέγμα μειονεξίας, λόγω της διαγραφής του από το Κ.Κ.Ε., εξαιτίας μιας «δηλώσεως μετανοίας» που είχε κάνει στο απώτερο παρελθόν. Υπέφερε ακόμη και από άλλα, ειδικής φύσεως απωθημένα, δημιουργημένα από ορισμένη λειτουργική ανεπάρκεια, που του είχε προκαλέσει ο παρατεταμένος βασανισμός του με πάγο, που τον είχαν υποβάλει, κατά την ομολογία του ίδιου… Εξάλλου, η λειτουργική ανεπάρκειά του, για την οποία μου είχε μιλήσει ο ίδιος, του προκαλούσε αντισταθμιστική ψυχική αντίδραση και τότε φαίνεται ότι γινότανε ένας επιθετικός, σκληρός και αδυσώπητος άνθρωπος, όπως κυκλοφορούσε η φήμη στο αντάρτικο και στον πληθυσμό…»

Θανάσης Χατζής (ΕΑΜ, στέλεχος ΚΚΕ)

«Ο Λευτεριάς, τις λίγες μέρες που έμεινε κοντά στον Άρη, κατάλαβε πως είχε να κάνει με ένα δυναμικό άνθρωπο αλλά γεμάτο αντιφάσεις: αποφασιστικός, βίαιος, εκρηκτικός, που γινόταν αρνάκι μπροστά στο κόμμα. Αδυναμία του λοιπόν ήταν η επιβολή του κόμματος»

Ανδρέας Τζήμας (Βασίλης Σαμαρινιώτης)

«Τάση του Άρη. Από κάθε άποψη σαφέστατη προοπτική. Έβλεπε την ανάγκη να βάλουμε ζήτημα εξουσίας (γι’ αυτό και τη δημιουργούσε από την πρώτη στιγμή), ολοκάθαρα έβλεπε, πως θα χρειαστεί να συνεχίσουμε με τα όπλα τον αγώνα μετά την απελευθέρωση για να υπερασπίσουμε τις κατακτήσεις του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, πως υπερασπίζοντας τις κατακτήσεις μας θα ‘ρθούμε αναπόφευκτα σε σύγκρουση με τους Άγγλους, ότι για τη σύγκρουση αυτή πρέπει από τώρα να προετοιμαστούμε όχι μόνο ιδεολογικά μα και πρακτικά. …

Όταν τον άκουσα να μιλά στο πρώτο χωριό, τα Κρώρα, στο υψίπεδο των Σκούρτων, στην Αττική, κοντά στην Αθήνα, αναρωτήθηκα αν είναι δικός μας ή αν είναι πράκτορας των Γερμανών σταλμένος για αντιαγγλική δουλειά και διάσπαση του αγώνα. Τον άφησα να μιλήσει σε δυο ακόμη χωριά, για να βεβαιωθώ για την πολιτική του γραμμή και κατόπιν τον έκοψα. Άρχισα να εμφανίζομαι εγώ. Τέτοιο ήταν το κτύπημα, που ο Άρης το ‘ριξε στο κλάμα και στο πιοτό. Κι έκανε μια απεγνωσμένη προσπάθεια για να με κατακτήσει. Τότε κατάλαβα στην εντέλεια, γιατί όλη η αντίδραση και οι Άγγλοι ξεσήκωσαν ένα τέτοιο θόρυβο, για τον Άρη. Μα δεν ήταν αυτό για το οποίο πονούσε η αντίδραση και οι Άγγλοι. (Μας είπε αργότερα καθαρά την αλήθεια η ίδια η Αγγλική κυβέρνηση με την πρώτη της νότα. Ήταν το ζήτημα της εξουσίας).

Οι αυθαιρεσίες και οι άλλες αδυναμίες του Άρη βοηθούσαν από κάθε άποψη την αντίδραση και τους Άγγλους, εφ’ όσον μας απομόνωναν από λαϊκές συμπάθειες. Ήταν κατά βάθος σωστή και πολύ αποτελεσματική δουλειά του Άρη, που πνίγονταν από τον πολιτικό του συναισθηματισμό. Κι όταν έφτασα στη Ρούμελη μαζί του το Μάρτη του 1943 είδα, όταν η Ελλάδα συγκλονίζονταν από τ’ όνομά του, ότι έχει δημιουργήσει μια κατάσταση ανυπόφορη, ασφυκτική. Και το χειρότερο, βρήκα μια προκήρυξη, πολύ καλά διατυπωμένη, συνταγμένη κατά πάσαν πιθανότητα από τον ίδιο – τη βρήκα στο αρχείο του- που απευθύνονταν στους Γερμανούς κατακτητές  και τους έλεγε ότι εμείς οι αντάρτες δεν έχουμε τίποτα μαζί σας, παρά μόνον με τους Ιταλούς. Εσείς να γυρίσετε με το καλό στα σπίτια σας. Την ίδια μέρα όμως που διάβασα αυτό, ο καπετάν Θάνος είχε φέρει καμιά 50ριά αιχμαλώτους Γερμανούς (άλλους τόσους είχε σκοτώσει επιτόπου στη σύγκρουση) και ο Άρης, παρά την εντολή μου, εν απουσία μου (…) τους εξετέλεσε όλους (…) Η δική μου εντολή ήταν να τους εκτελέσει μόλις οι Γερμανοί προβούν σε αντίποινα, αυτός τους εκτέλεσε προκαταβολικά. (…) Για όλα τα πιο πάνω, διαστρέβλωση της κομματικής γραμμής, προκήρυξη στους Γερμανούς κλπ, κλπ, αυστηρώ δικαίω, δεν χωρούσε τίποτα παρά καθαίρεση από το πόστο του και στρατοδικείο»

«Ο Άρης είναι εθνική φυσιογνωμία (…) Η απομάκρυνσή του θα είναι χτύπημα για το πνεύμα του ΕΛΑΣ»

 

Ηλίας Μανιάτης (μέλος ΚΕ ΚΚΕ)

«Δεν είναι Λαϊκός Στρατός ούτε κομμουνιστικό κίνημα, είναι κλέφτικο παλιάς σχολής, χωρίς καμιά προσπάθεια συνειδητοποίησης του κόσμου. Οι κομμουνιστικές οργανώσεις φυτοζωούν. Ο Άρης στηρίζεται σε αντιδραστικά στοιχεία, χωροφύλακες και παπάδες. Φτιάχνει δικό του προσωπικό καπετανάτο κι όχι κομματικό στρατό»

Βαγγέλης Παπαδάκης (Λευτεριάς, ΚΕ ΚΚΕ)

«Έχει επιτελείο από δηλωσίες, λήσταρχους και φυγόδικους που τον λατρεύουν σαν Θεό. Φοβάμαι για τη ζωή μου»

«…επιβολή διαβολεμένου φακίρη, τόσο έντονη, που ένιωθε να επηρεάζεται και ο ίδιος» (Τριανταφυλλίδης)

«…όταν τον πιάνει το μένος και ο παροξυσμός του, ομολογώ πως φοβάμαι ακόμη και για την ίδια τη ζωή μου»

Παντελής Καραγκίτσης (μέλος ΚΕ ΚΚΕ)

«Αν ακουγόταν ο Άρης έγκαιρα από την ηγεσία του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, ειδικότερα στο ρόλο των Άγγλων, που ήταν πάντα αντιεαμικός και στην κρίσιμη στιγμή θα φανεί ολότελα εχθρικός. Αν οι κριτικές παρατηρήσεις και οι προτάσεις του Άρη γίνονταν πολιτική γραμμή και πράξη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ σ’ όλους τους τομείς έγκαιρα»

«Ο Άρης απερίφραστα μου δήλωσε ότι δεν είναι σύμφωνος με την κομματική γραμμή στο σημείο που αφορά τη θέση μας απέναντι των Άγγλων (…) Ο ίδιος μισεί την Αγγλία και φυσικά τις φιλικές προς αυτήν οργανώσεις (…) Το μίσος αυτό το εκφράζει ανοιχτά στις ομιλίες του προς τον λαό, όπως το άκουσα και με τα αυτιά μου στο χωριό Στένωμα»

«…οι μάζες των χωριών τον λατρεύουν»

Κώστας Καραγιώργης (μέλος ΚΕ ΚΚΕ, ΕΛΑΣ. Στο επεισόδιο της Καστανιάς)

«Μιζέριας ήσουνα και Μιζέριας θα μείνεις για πάντα!»

Γιώργης Σιάντος (Γραμματέας ΚΚΕ)

«Μπαίνει καθήκον σε εσένα, σύντροφε, να φύγεις, να πας στο βουνό να κάνεις κάτι που από καιρό σχεδιάζουμε. Να αντικαταστήσεις τον Άρη, να τον στείλεις κάτω στην Αθήνα, γιατί μας εκθέτει (…) Είναι ένα στοιχείο εξτρεμιστικό, άστατο, με πολλές αδυναμίες (…) Μπερδευόταν στα πόδια μας εδώ καθημερινά, δημιουργούσε προβλήματα στην οργάνωση και, για να τον ξεφορτωθώ, του είπα φύγε από κοντά μου και πήγαινε όπου θέλεις. Είχε την απαίτηση να βγει στο βουνό, λέει, στην περιοχή της Ρούμελης και να φτιάξει αντάρτικο. Του είπα πήγαινε στη Ρούμελη, πήγαινε όπου θέλεις, κάνε αντάρτικο, κάνε ό,τι θέλεις, μονάχα φύγε από την Αθήνα  (…) Έχει μαζί του μια ομάδα αντάρτες, δεκαπέντε – είκοσι το πολύ είναι»

«Που θα μου πας… Θα σε στριμώξω και τότε θα τα πούμε!»

Γιάννης Ιωαννίδης (μέλος ΠΓ ΚΚΕ)

«Έπιανε ένα παιδί, λόγου χάρη τσοπανόπουλο. Του έλεγε: «Στάσου εκεί!». Αυτό, φοβισμένο, στεκόταν. Τραβούσε ο Άρης το πιστόλι και μπαμ μια πιστολιά κοντά στο αυτί του παιδιού. Όχι βέβαια για να το σκοτώσει. Και ύστερα: Χα, χα, ο Άρης μπροστά στους αντάρτες του. Πόσα άλλα τέτοια δε μου είπε τότε ο Σιάντος, που τα είχε μαζεμένα. Έ, μπορούσες έναν τέτοιο άνθρωπο να τον κρατάς επικεφαλής του αντάρτικου, επικεφαλής ενός μαζικού στρατού, όπως σκεπτόμασταν από τότε ακόμα ότι θα γινόταν ο ΕΛΑΣ και προσπαθούσαμε να τον κάνουμε;»

«Ο Άρης πάντα ήταν νταής, ωσότου να κάνει τη Δήλωση. Όταν ένιωθε την πλάτη του εξασφαλισμένη σ’ αυτά τα πράγματα πάντα, ήταν εντάξει. Όμως, πάντα είχε το αλήτικο στοιχείο πάνω του. Τον ξέραμε, είχε μια τάση προς την αλητεία. Μ’ αυτόν γνωριστήκαμε αργότερα όταν μπήκα στο Πολιτικό Γραφείο. Αυτούς τους ήξερε καλά ο Ζαχαριάδης από τη νεολαία. Κάτι τέτοιους τύπους τους μάζευε ο Ζαχαριάδης, γιατί μ’ αυτούς μπορούσε να κάνει και φασαρίες κτλ. Αυτός τους κρατούσε… Τον χρησιμοποιούσαμε σε ορισμένες παράνομες δουλειές. Να παρακολουθήσουν κανέναν για τον οποίον είχαμε υποψίες ότι είναι χαφιές, για να τον πιάσουν στα πράσα. Η δουλειά αυτή ήταν μέσα στη φύση του, μέσα στο αίμα του… Τον πιάσαν, τον βάλαν φυλακή (1936), έκανε τη Δήλωση και βγήκε. Τα έκανε δηλαδή μούσκεμα. Αυτός ο άνθρωπος τώρα, βρέθηκε στο βουνό, επικεφαλής του αντάρτικου. Μπορούσες να ‘χεις εμπιστοσύνη; Δεν μπορούσες…»

«Στη σύσκεψη ο Άρης μας εντυπωσίασε όλους χωρίς εξαίρεση. Και με τον τρόπο που έβλεπε την κατάσταση και την οργάνωση του αντάρτικου και με τον τρόπο που μίλησε. Ο Άρης ήξερε φυσικά γράμματα (…) Έτσι μας εντυπωσίασε όλους»

Νίκος Πλουμπίδης

«Χθες το βράδυ μου ‘ρθε στο μυαλό η εικόνα του Άρη Βελουχιώτη. Άρχισα να τραγουδάω τα παραπάνω λόγια με το σκοπό του τραγουδιού του Κατσαντώνη, «Βαστάτε Τούρκοι τ’ άλογα». Πριν λίγη ώρα ξαναθυμήθηκα τα χθεσινά και ξανατραγούδησα (…) Μετά την ανταρσία του ΑΡΗ ενάντια στο κόμμα συμφώνησα να τιμωρηθεί ΟΧΙ όμως και να χτυπηθεί όπως χτυπήθηκε. Σήμερα η Συμφωνία της Βάρκιζας χτυπήθηκε επίσημα από το κόμμα, όμως η μνήμη του Άρη δεν αποκαταστάθηκε, ενώ έπρεπε να αποκατασταθεί σαν πολιτική ενέργεια. Αν ζήσω και μπορέσω και γράψω, θα αποκαταστήσω τη μνήμη του ΑΡΗ, όχι γιατί ήταν φίλος μου, αλλά γιατί υπήρξε κεφάλαιο και σταθμός στην ιστορία του λαϊκού επαναστατικού κινήματος ανεξάρτητα από τα λάθη του κ.λπ.»

Νίκος Ζαχαριάδης

«Ο Βελουχιώτης (Κλάρας), εκτός από τα άλλα, ήταν και «δηλωσίας», Ο Κλάρας, που είχε στρατιωτικές ικανότητες κατσαπλιαδισμού, ίσως και κάτι παραπάνω, ήταν σαν κομματική φυσιογνωμία ένας άνθρωπος, που μόνο να χαντακώσει το Κόμμα μπορούσε. Καθόταν κι έτρεφε ψείρες, μεθούσε, έκανε όργια, δούλευε διαλυτικά και χαντάκωνε το κίνημα και τον ΕΛΑΣ. Παρ’ όλο ότι και αυτός σε ορισμένα σημεία μπορεί να είχε δίκιο, στη βάση τάχθηκε ενάντια στο Κόμμα. Ήταν ένας μικροαστός τυχοδιώκτης. Όταν σφίχτηκε λιγάκι στην Κέρκυρα, ούτε ένα μπάτσο δεν έφαγε και λύγισε. Και έπειτα είχε αξιώσεις ηγέτη και καθοδηγητή. Το Κόμμα και όταν σήκωσε δική του παντιέρα, του έδωσε τη δυνατότητα και τον βοήθησε να σκεφτεί και να διορθώσει το στραβοπάτημα του. Δεν το έκανε όμως αυτό το πράγμα και πήγε και έφαγε το κεφάλι του. Ο Τίτο τον έβαλε και έφαγε το κεφάλι του».

«Ο Άρης ήταν ένας άξιος καπετάνιος. Λαϊκός αγωνιστής. Ήταν και έμεινε θρύλος. Άξιος αρχηγός του ΕΛΑΣ. Ένα ατίθασο και λογικό παλληκάρι. Ήταν ο νέος Καραϊσκάκης με την πιο πλατιά έννοια σε πανελλαδική κλίμακα. Τον θυσίασα μπροστά στο τοίχος της τότε Κ.Ε. του ΚΚΕ. Έχω βαρειά την ευθύνη γι’ αυτό κι έχω ένα ασήκωτο βάρος στη συνείδησή μου. Έπρεπε να του μηνύσω να μπει στην Αλβανία και θα ήταν αργότερα ο φυσικός αρχηγός του ΔΣΕ»

«Εκείνος ακριβώς ο χαρακτήρας της Βάρκιζας (κρατική πράξη) με ανάγκασε να αποδοκιμάσω τον Βελουχιώτη παρά το ότι τον εκτιμούσα παλιά. Ο ηθικός εκτροχιασμός του Άρη στο βουνό παραμένει απαράδεκτος»

Μήτσος Παρτσαλίδης (ΠΓ ΚΚΕ)

«Μόνο η κατάσταση ενός είδους αλλοτρίωσης των στελεχών και των μελών του Κόμματος εξηγεί πως ανέχτηκαν τους χαρακτηρισμούς εκείνους σε βάρος του Καπετάνιου του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ»

*

Αρκετά  αποσπάσματα είναι παρμένα από το Η προσωπικότητα του Άρη Βελουχιώτη και η Εθνική Αντίσταση. Εκδ. Φιλίστωρ, β’ έκδοση, 1998. Και από το βιβλίο του Χαριτόπουλου, Άρης ο Αρχηγός των ατάκτων, εκδ. ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, 2003.  

Advertisements

3 thoughts on “Έγραψαν – είπαν για τον Άρη Βελουχιώτη”

  1. «Πριν κάμποσο καιρό, πάνου στη Λιάκουρα, στο αετοχώρι το Δαδί, ρώτησα ένα παιδί ως οχτώ χρονώ:

    – Τον ξέρεις τον Άρη;

    – Ναι, μου λέει. Τον ξέρω.

    – Τον είδες ποτέ σου;

    – Όχι. Μα τόνε ξέρω.

    – Πώς είναι;

    – Τρεις βολές πιο αψηλός απ’ τον πατέρα μου. Κι έχει ένα μεγάλο-μεγάλο κόκκινο άλογο. Και πίσω τον ακολουθάει πάντοτες ένας τρανός αητός με μια σημαία.

    Μιαν άλλη φορά, στα Τρίκαλα, ρώτησα ένα “αετόπουλο” που πέρναγε τις γραμμές του οχτρού μεταφέροντας μαντάτα στους αντάρτες μέσα στο κούφωμα ενός καλαμιού.

    – Γιωργή, τον ξέρεις τον Άρη;

    – Τόνε ξέρω.

    – Τον είδες ποτέ σου;

    – Τον είδα με τα μάτια μου.

    – Πώς είναι;

    – Έχει μακριά γένεια κι ένα αληθινό άστρο στο μαύρο σκούφο του. Κι άμα μιλάει -κι ας χιονίζει ακόμα- γίνεται μονομιάς πολλή ζέστα. Κι όταν ακούνε το όνομά του οι Γερμανοί κρύβουνται σα λαγοί μέσα στα δάσα.

    Ένα μεγάλο κόκκινο άλογο, ένας αητός με μια σημαία, ένα άστρο αληθινό, πολλή ζέστα -αυτός είναι ο Άρης των παιδιών και των μεγάλων.

    Και γω που δυο φορές όλο-όλο τον αντάμωσα, έτσι σαν τα παιδιά και γω, έτσι τον βλέπω και τον τραγουδάω τον ΑΡΗ»

    (Γιάννης Ρίτσος, Το υστερόγραφο της δόξας – Άρης Βελουχιώτης)

    *
    Ο Κρις Γουντχάουζ, σε επιστολή του προς την ηγεσία του ΕΑΜ, αμέσως μετά την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, ανάμεσα στα άλλα γράφει: «…θέλω να ευχαριστήσω εκ μέρους της Αγγλίας και την οργάνωσίν σας και τον ικανώτατον στρατιωτικόν αρχηγόν σας»(Στρατηγού Ν. Ζέρβα: «Απομνημονεύματα», εκδόσεις «Μέτρον»).

    *

    Ο μεγάλος ποιητής Κώστας Βάρναλης στο βιβλίο του Πάνου Λαγδά «Άρης Βελουχιώτης ο πρώτος του αγώνα», έγραψε: «Θρυλικός ο Άρης Βελουχιώτης. Ο πρώτος που άρχισε την Αντίσταση του λαού στα βουνά κι ο τελευταίος που την έκλεισε με τον τραγικό του θάνατο. Η πρώτη ψυχή του Αγώνα, κι η τελευταία πνοή. Λίγοι το καταλάβανε όπως ο Άρης, πως οι εχθροί της Ελλάδας (ξένοι και ντόπιοι) θα μετατρέπανε τη νίκη του έθνους σε νίκη των εχθρών του. Τιμή και δόξα στο ασύγκριτο παλληκάρι. Τιμή και δόξα και στο λαό που τόνε γέννησε».

    *

    Ο Άρης λατρεύτηκε από τους συναγωνιστές του. Να τι περιγράφει ένας από τους αντάρτες του, ο Καραδημήτρης, στον Σπύρο Μελετζή: «Τί να σου πω, Σπύρο, τόσο σκληραγωγημένο άνθρωπο δε θα ξανακάνει ο κόσμος. Στις πορείες εμείς παιδιά τώρα και κουραζόμαστε και κείνος άντεχε πιο πολύ απ’ όλους μας, στην πείνα τα ίδια, στη δίψα και στην κακοπέραση. Πολλές φορές έμεινε εκείνος νηστικός για να δώσει σε μας. Κι ένα τσιγάρο ακόμα νά ‘χε θα τό ‘δινε σε μας.Ήταν τόσο σκληρός με τον εαυτό του που πολλές φορές μας τρόμαζε. Ούτε ασκητής, ούτε φακίρης δε θα μπορούσε ν’ αντέξει στη γεμάτη στερήσεις ζωή που έκανε ο Άρης και μάλιστα τότε στις αρχές που ξεκινήσαμε. Μαρτυρήσαμε όλοι μας, κι αν δεν ήταν ο Άρης να μας εμψυχώνει κάθε μέρα, θα τά ‘χαμε παρατήσει. Τόσο δύσκολες μέρες περάσαμε τότε στις αρχές».

    Μου αρέσει!

  2. Η γνωμη του Μαγιερς για το Βελουχιωτη:

    «Ειναι ενας ανελεητος παλιανθρωπος, ομως οταν κανεις τον συναντησει δεν μπορει παρα να τον συμπαθησει. Διαθετει μεγαλη αισθηση του χιουμορ και γοητευτικη προσωπικοτητα, ειναι εξαιρετικα μορφωμενος και ευφυης. Ειναι απολαυστικος σαν παρεα, αλλα όντας πιο Ασιατης απο τους περισσοτερους Ελληνες- και ολοι οι Ελληνες ειναι Ασιατες-ειναι ο πιο ανελεητα σκληρος ανθρωπος που εχω συναντησει. Ενας απο τους αξιωματικους μου, ο ταγματαρχης Barker, που τον εστειλα τον Ιανουαριο του 1943 ως αξιωματικο συνδεσμο στον Βελουχιωτη, υπηρξε μαρτυρας ακατονομαστων σκηνων απανθρωπιας. Υποπτους για προδοσια τους εδειρε μεχρι θανατου. Με εντολη του χρησιμοποιηθηκε καυτο λαδι. Βασανισε γυναικες»

    (granade)

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s