ΕΔΕΣ, ΕΛΑΣ, Κατοχή

Γοργοπόταμος, συνοπτική αφήγηση

assets_large_t_420_7279226

Επειδή για τον Γοργοπόταμο αναπαράγονται συνεχώς πολλές παρεξηγήσεις και ανακρίβειες, θα προσπαθήσω να ξεκαθαρίσω ορισμένα σημεία.

  1. Οι Άγγλοι σαμποτέρ, με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Μάγιερς, έπεσαν με αλεξίπτωτα στην περιοχή του ΕΛΑΣ, στη Γκιώνα, και ήρθαν σε επαφή, καταρχήν, με την ομάδα του Καραλίβανου.
  2. Οι Άγγλοι ήξεραν για τον ΕΛΑΣ και τον Βελουχιώτη – και αντιστρόφως. Αλλά η εντολή που είχαν ήταν να συνεργαστούν με τον Ζέρβα και μόνο αν αυτό δεν ήταν δυνατόν να προσπαθήσουν για εναλλακτική λύση. Ο Γούντχαους έφυγε στις 2 Νοεμβρίου πεζοπορώντας από τη Γκιώνα για την Ήπειρο, για να βρει τον ΕΔΕΣ και ο Μάγιερς δεν ενημέρωσε τον ΕΛΑΣ (ή οποιονδήποτε άλλον) για την αποστολή που είχε αναλάβει, μέχρι την επιστροφή του Γούντχαους, μαζί με τον Ζέρβα και τους αντάρτες του ΕΔΕΣ. Στο μεταξύ είχε περάσει ολόκληρος ο Οκτώβριος.
  3. Στη διαδρομή του ο Γούντχαους πέρασε από Ευρυτανία, όπου βρισκόταν ο Βελουχιώτης, ο οποίος είχε μαζί του τέσσερις αλεξιπτωτιστές της ομάδας των σαμποτέρ. Τον ειδοποίησε να τους στείλει στον Μάγιερς, χωρίς άλλη επαφή ή συνεννόηση.

  1. Στις 10 Νοεμβρίου ο Γούντχαους συνάντησε τον Ζέρβα, ο οποίος δέχτηκε αμέσως την αποστολή. Στις 12 του μηνός ξεκίνησαν μαζί με 60 άντρες του ΕΔΕΣ.
  2. Η συνάντησή τους με τον Βελουχιώτη έγινε στις 14 Νοεμβρίου, στη Βίνιανη. Στη σύσκεψη πήραν μέρος ο Γούντχαους, ο Ζέρβας, ο Βελουχιώτης και ο Περικλής (Χουλιάρας) Με τις πρώτες κουβέντες του Ζέρβα ο Βελουχιώτης συμφώνησε αμέσως να συμμετάσχει ο ΕΛΑΣ στην επιχείρηση – για την οποία γινόταν λόγος (σ’ αυτόν ή τον ΕΛΑΣ ή το ΕΑΜ) για πρώτη φορά.
  3. Η τελική συγκέντρωση όλων έγινε στο Μαυρολιθάρι, στις 19 προς 20 Νοεμβρίου, μετά από συνεννόηση των τμημάτων για τις πορείες και τις αποστάσεις. Ο ΕΛΑΣ είχε 115 άνδρες και άλλους 30 που περίμεναν ήδη στη περιοχή, με επικεφαλής τον Νικηφόρο (Δημητρίου). Ο ΕΔΕΣ συμμετείχε στην επιχείρηση με δύναμη 50 ανδρών. Στο Μαυρολιθάρι έγινε και η ορκωμοσία των ανδρών του ΕΔΕΣ.
  4. Ως τις 25 του μηνός τα τμήματα των αναρτών και οι σαμποτέρ πλησιάζουν προς το στόχο μεταφέροντας τα απαραίτητα υλικά. Ταυτόχρονα γίνεται ταχύρρυθμη εκπαίδευση και συνεχείς αναγνωρίσεις του χώρου, ενώ τελειοποιείται το σχέδιο της επιχείρησης, που είχε καταρτίσει ο Μάγιερς. Οι Ζέρβας και Άρης έκαναν τροποποιήσεις στο θέμα της εξουδετέρωσης της διπλής Ιταλικής φρουράς. Η τελική «διαταγή επιχείρησης» υπαγορεύτηκε από τον Άρη στον υπασπιστή του Κωστούλα, λίγες ώρες πριν την επίθεση.
  5. Στο νότιο βάθρο επιχείρησαν 4 ομάδες των 15 ανδρών του ΕΛΑΣ (60 συνολικά) με επικεφαλής τον Κωστούλα και ομαδάρχες τους Κεραυνό, Γκέκα, Καραλίβανο και Νικηταρά. Τους ακολούθησε, για λόγους ασφαλείας, ο υπασπιστής του Ζέρβα Μιχάλης Μυριδάκης, με 7-8 Εδεσίτες. Στο βόρειο βάθρο επιχείρησαν περίπου 40 άντρες του ΕΔΕΣ με επικεφαλής τον ανθυπολοχαγό Σωτήρη Παπαχρήστου. Ταυτόχρονα, δύο 15μελείς ομάδες του ΕΛΑΣ με αρχηγούς τους Διαμαντή και Ηρακλή και με έναν Άγγλο σαμποτέρ εκάστη, υπονόμευσαν τη σιδηροδρομική γραμμή προς τις δύο κατευθύνσεις, σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από τη γέφυρα. Τρίτη 15μελής ομάδα Ελασιτών με επικεφαλής τον Χρυσιώτη ανέλαβε την καταστροφή της ξύλινης οδικής γέφυρας του ποταμού, αν εμφανίζονταν από εκεί εχθρικές ενισχύσεις. Ως γενική εφεδρεία στη διάθεση της διοίκησης (επικεφαλής ήταν ο Ζέρβας) έμειναν 30 Ελασίτες με αρχηγό τον Νικηφόρο. Τη ανατίναξη ανέλαβαν οι Άγγλοι, μαζί με λίγους εκπαιδευμένους άντρες και από τις δύο αντάρτικες οργανώσεις.
  6. Η επιχείρηση ξεκίνησε στις 11 το βράδυ. Στο νότιο βάθρο (ΕΛΑΣ) όλα πήγαν σύμφωνα με το σχέδιο. Στο βόρειο (ΕΔΕΣ) χρειάστηκε να επέμβουν  οι εφεδρείες, με τον Νικηφόρο. Στο μεταξύ, πριν ακόμα ολοκληρωθεί η κατάληψή του, οι σαμποτέρ κατέβηκαν στη χαράδρα (επικεφαλής ο Μάγιερς) και τοποθέτησαν τα εκρηκτικά. Λίγο αργότερα η γέφυρα γκρεμίστηκε.
  7. Η επιχειρησιακή αρτιότητα της ενέργειας ήταν εντυπωσιακή, ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη ότι εκτός από τους καλά προετοιμασμένους σαμποτέρ την έφεραν εις πέρας με υποδειγματικό τρόπο αντάρτικες ομάδες από νεαρούς χωρικούς, χωρίς ιδιαίτερη εκπαίδευση και εμπειρία. Ακόμα και σήμερα προξενεί εντύπωση η ευψυχία όλων όσων πήραν μέρος. Καθοριστική ήταν η συμβολή των ομαδαρχών που αναφέρθηκαν καθώς και άλλων στελεχών όπως  ο Πετροπουλάκης (ΕΔΕΣ) και ο παπά- Σπύρος Ζαφείρης, που κράτησε ακλόνητος τη θέση του στο βόρειο βάθρο μέχρι να φτάσουν οι εφεδρείες του Νικηφόρου.
  8. Ο Γοργοπόταμος θεωρήθηκε ως ένα από τα κορυφαία σαμποτάζ της αντίστασης, σε όλη την Ευρώπη, συγκρινόμενος με την εκπληκτική «επιχείρηση βαρέος ύδατος» στη Νορβηγία. Εκ των υστέρων την ανάδειξε ο ίδιος ο Τσόρτσιλ στα απομνημονεύματά του, ενώ στην Ελλάδα συντήρησαν τη μνήμη της κυρίως οι μαχητές του ΕΔΕΣ, ιδιαίτερα ο Ζέρβας.
  9. Η επιχείρηση ολοκληρώθηκε χωρίς καμιά απώλεια. Οι Ιταλοί είχαν 7 νεκρούς, 5 βαριά τραυματίες και έναν αιχμάλωτο, που εκτελέστηκε. Οι Ιταλοί εκτέλεσαν 24 Έλληνες σε αντίποινα.
  10. Η ανατίναξη της γέφυρας έκοψε για μερικές βδομάδες τη μοναδική σιδηροδρομική γραμμή που διέσχιζε τα Βαλκάνια. Η στρατηγική της σημασία (ως προς την ενίσχυση της ήδη ηττημένης 8ης Στρατιάς του Ρόμελ) αμφισβητείται, όχι όμως πειστικά. Σε κάθε περίπτωση η πολιτική και ψυχολογική της σημασία υπήρξε ανυπολόγιστη.
  11. Μετά την επιχείρηση ο Μάγιερς έκανε προτάσεις για παράσημα και πρόσφερε από 250 λίρες στους δύο αρχηγούς (Ζέρβα – Βελουχιώτη) Ο Βελουχιώτης τις παρέλαβε με ρητή αναφορά στην απόδειξη που έδωσε ότι τις δέχεται χωρίς καμιά δέσμευση έναντι των Άγγλων, είτε άμεση είτε μετά την απελευθέρωση.
  12. H συνέχεια της Αντίστασης δεν ήταν αντάξια του Γοργοπόταμου, με την έννοια ότι αμέσως μετά άρχισαν οι έντονοι ανταγωνισμοί ανάμεσα στις ένοπλες ομάδες, οι οποίες κατέληξαν στον κατοχικό Εμφύλιο. Με ευθύνη και των Άγγλων, των οποίων ο ρόλος σ’ αυτή την εξέλιξη δεν πρέπει να υπερτιμάται (να θεωρείται καθοριστικός) αλλά δεν πρέπει και να υποτιμάται.

*

Αναρτήσεις των «Σημειώσεων» για τον Γοργοπόταμο:

Advertisements

34 thoughts on “Γοργοπόταμος, συνοπτική αφήγηση”

    1. Αγαπητέ Χρήστο,

      γι΄αυτό υπάρχουν τα σχόλια στα μπλογκ: για να διατυπώνονται με ελευθερία και άνεση οι ενστάσεις – και να γίνεται συζήτηση.

      Μου αρέσει!

  1. Εαν δεν βοηθησε στην ηττα της στρατιας του Ρομμελ, τοτε αδικα θυσιαστηκαν 24 αθωοι Ελληνες.
    Ελπιζω ο Πανος να απαντηση θετικα στον Χρηστο Μακρυπουλια, που εχει να προσθεσει κατι στην ιστορια αυτη.

    Μου αρέσει!

  2. Μετά τη θετική ανταπόκριση του Πάνου, παραθέτω εδώ ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με την επιχείρηση ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάμου, με την ελπίδα ότι θα ακολουθήσει συζήτηση. Εκ των προτέρων ζητώ συγγνώμη για τυχόν παραλείψεις ή ανακρίβειες.
    (Η διάρθρωση των παρατηρήσεων ακολουθεί την αρίθμηση των παραγράφων της ανάρτησης του Πάνου.)
    1. Η αποστολή ήταν χωρισμένη σε τρεις τετραμελείς ομάδες, με επικεφαλής τους Μάγερς, Γούντχαουζ και Κουκ αντιστοίχως. Οι δύο πρώτες έπεσαν με αλεξίπτωτα στη Γκιώνα το βράδυ της 30ης Σεπτεμβρίου 1942, αλλά σε διαφορετικές πλευρές του βουνού, με αποτέλεσμα να χωριστούν. Την ομάδα του Μάγερς βοήθησε ένα μέλος της οργάνωσης του Ψαρρού που τους έφερε σε επαφή με τη συμμορία του Καραλίβανου, ληστοφυγόδικους που είχαν ενταχθεί στον ΕΛΑΣ. Το αεροσκάφος που μετέφερε την τρίτη ομάδα δεν εντόπισε τις αναγνωριστικές φωτιές και επέστρεψε στη βάση του. Η τρίτη ομάδα έπεσε τελικά στον Τυμφρηστό ένα μήνα αργότερα, τη νύχτα της 27ης προς 28η Οκτωβρίου, κυνηγήθηκε από τους Ιταλούς και διασώθηκε από ΕΛΑΣίτικη ομάδα με επικεφαλής τον ανθυπίλαρχο Δ. Δημητρίου (καπετάν Νικηφόρο, ενώ ένας από τους σαμποτέρ έπεσε μέσα στην πόλη του Καρπενησίου και φυγαδεύτηκε από μέλη του τοπικού ΕΑΜ. Η ειρωνεία είναι ότι η ομάδα έπεσε σε λάθος μέρος. Με βάση τη συνεννόηση που είχε προηγηθεί ανάμεσα στο Κάιρο και τους συνδέσμους στην Αθήνα, η τρίτη ομάδα έπρεπε να πέσει στην περιοχή του Ζέρβα, ο οποίος με τους αντάρτες του περίμενε την άφιξή της στο Σακαρέτσι του Βάλτου. Από λάθος στην αποκρυπτογράφηση του σήματος, όμως, οι σχεδιαστές της αποστολής θεώρησαν ότι το πεδίο πτώσης ήταν η Πέρα Κάψη, χωριό της Ευρυτανίας στις πλαγιές του Τυμφρηστού, με αποτέλεσμα η αποστολή να διασκορπιστεί.

    Μου αρέσει!

  3. 2. Η θεωρία ότι οι Βρετανοί ηθελημένα καθυστέρησαν την επιχείρηση για να αποφύγουν τη συνεργασία με τον ΕΛΑΣ δεν είναι παρά μύθευμα που εφευρέθηκε από την ιστοριογραφία του ΚΚΕ και ορισμένους απομνημονευματογράφους με σκοπό να υποτιμήσουν την πολεμική προσπάθεια των Δυτικών συμμάχων. Θα μπορούσε να αναφέρει κανείς πολλά παραδείγματα συνεργασίας ανάμεσα στους Βρετανούς και αριστερές οργανώσεις αντίστασης σε ολόκληρη την Ευρώπη, με πιο χαρακτηριστική περίπτωση την αλλαγή στάσης απέναντι στη Γιουγκοσλαβική αντίσταση το 1943, όταν έπαψαν να υποστηρίζουν τον Μιχαήλοβιτς και στράφηκαν στον Τίτο διότι «σκότωνε περισσότερους Γερμανούς» (που ήταν και το ζητούμενο). Ένα στοιχείο που πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν είναι ότι, ενώ οι διάφορες αντιστασιακές οργανώσεις ήταν γνωστές στους Βρετανούς των μυστικών υπηρεσιών πληροφοριών, οι άνδρες της SOE (που είχαν αναλάβει το σαμποτάζ και ήταν στρατιωτικοί) δεν είχαν καμία ενημέρωση σχετικά με την πολιτική κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τη διαταγή επιχειρήσεων που τους είχε δοθεί, θα συνεργάζονταν με αντάρτες στη Γκιώνα υπό τις διαταγές ενός «καθηγητή Σεφεριάδη» (του Αλέκου Σεφεριάδη, εξάδελφου του Γιώργου Σεφέρη και μέλους του ΕΑΜ) και ενός «ταγματάρχη» Καραλίβανου, καθώς με την ανταρτική ομάδα του συνταγματάρχη Ζέρβα. Ειρήσθω εν παρόδω ότι ο τελευταίος δεν έχαιρε μεγάλης εκτίμησης στους κύκλους του Καΐρου, ελληνικούς και αγγλικούς. Το βρετανικό Φόρειν Όφις δυσανασχετούσε για τη συνεργασία με τον ΕΔΕΣ, διότι τόσο ο Ζέρβας όσο και ο Πυρομάγλου ήταν εναντίον της επιστροφής του Γεωργίου Β΄ που τόσο επιθυμούσαν οι Άγγλοι διπλωμάτες, ενώ οι Έλληνες της εξόριστης κυβέρνησης, μετριοπαθείς δημοκρατικοί όπως ο Κανελλόπουλος, δεν είχαν συγχωρήσει στον Ζέρβα την οπορτουνιστική στάση που είχε κρατήσει κατά τη διάρκεια των διαφόρων κινημάτων της δεκαετίας του 1920.

    Μου αρέσει!

  4. 3. Η καθυστέρηση στη συγκρότηση της επιχείρησης δεν οφειλόταν βεβαίως σε κάποια κωλυσιεργία εκ μέρους των Βρετανών (οι οποίοι «καίγονταν» να διακόψουν τον εφοδιασμό του Ρόμμελ στη Β. Αφρική), αλλά στις αντικειμενικές δυσκολίες που παρουσιάστηκαν με τον διασκορπισμό των ομάδων της αποστολής και την ελλιπή συνεργασία εκ μέρους τοπικών παραγόντων μετά τη σύλληψη του Σεφεριάδη και όλων των αρρένων κατοίκων του χωριού Κουκούβιστα (σημ. Καλοσκοπή) Παρνασσίδος από τους Ιταλούς λίγο πριν την πτώση των σαμποτέρ. Ο Καραλίβανος βοήθησε αρχικά στη συγκέντρωση των διασκορπισθέντων εφοδίων της αποστολής, αλλά αργότερα αποχώρησε συναποκομίζοντας ορισμένα από αυτά. Η συνένωση των ομάδων Μάγερς και Γούντχαουζ πραγματοποιήθηκε τελικά στις 6 Οκτωβρίου χάρη στη βοήθεια ντόπιων κατοίκων και μελών αντιστασιακών οργανώσεων (της οργάνωσης Ψαρρού και δευτερευόντως του ΕΑΜ). Ο Μάγερς έστειλε τον Γούντχαουζ στην Αθήνα για να έλθει σε επαφή με τους εκεί συνδέσμους (τον «Προμηθέα ΙΙ»). Εκεί ενημερώθηκαν για το ότι ο Ζέρβας βρισκόταν στον Βάλτο και ο Γούντχαουζ ξεκίνησε για να τον συναντήσει. Στον δρόμο συνάντησε και τους άλλους τέσσερις σαμποτέρ, τους οποίους είχε διασώσει ο καπετάν Νικηφόρος και τους είχε πάει στον Βελουχιώτη. Οι σαμποτέρ ενημέρωσαν για την αποστολή τους, όμως ο Βελουχιώτης δεν είχε λάβει οδηγίες να συνεργασθεί μαζί τους και ήταν δύσπιστος. Μόνο μετά από την παρέμβαση του Γούντχαουζ πείσθηκε να τους συνοδεύσει στη σπηλιά που είχαν βρει καταφύγιο τα υπόλοιπα μέλη της αποστολής.

    Μου αρέσει!

  5. 4. Ας σημειωθεί εδώ ότι ο Ζέρβας βρισκόταν εν μέσω ιταλικής επίθεσης εναντίον του, όμως άφησε πίσω τον οπλαρχηγό Σπύρο Καλονίκη ή Καραμπίνα να συνεχίσει τον αγώνα και αυτός με όσους άνδρες μπορούσε να διαθέσει ξεκίνησε με τον Γούντχαουζ προς συνάντηση του Μάγερς. Ο αριθμός τους ήταν λίγο μεγαλύτερος, αλλά άφησε περίπου 30 άνδρες στην Ευρυτανία για να καλύπτουν τα νώτα του, διότι δεν εμπιστευόταν τον ΕΛΑΣ, με αποτέλεσμα να φτάσει στη Γκιώνα με μόνο 50-60 άνδρες.

    Μου αρέσει!

  6. 5. Στη συνάντηση που έγινε στη Βίνιανη (όχι Βίβιανη) Ευρυτανίας ο Βελουχιώτης παρουσιάσθηκε ως «ταγματάρχης πυροβολικού Άρης», αν και σύντομα ο Ζέρβας κατάλαβε ότι δεν επρόκειτο για μόνιμο αξιωματικό. Βρέθηκαν όμως να είναι μακρινοί συγγενείς από τη μεριά της μάνας του Βελουχιώτη, που ήταν το γένος Ζέρβα! Ο Άρης πείσθηκε να ακολουθήσει τους Άγγλους και τον Ζέρβα, αλλά μόνο λίγες μέρες πριν την επιχείρηση πήρε τελικά την πρωτοβουλία να συμμετάσχει, αν και δεν είχε οδηγίες από το κόμμα στην Αθήνα. Για τον λόγο αυτόν αργότερα κλήθηκε σε απολογία και αναγκάσθηκε να δεχθεί την ύπαρξη πολιτικών καθοδηγητών στις διάφορες μονάδες του ΕΛΑΣ.

    Μου αρέσει!

  7. 6. Η αριθμητική δύναμη των δύο ανταρτικών ομάδων είναι μια πονεμένη ιστορία, διότι μεταπολεμικά η κάθε πλευρά προσπάθησε να μεγαλοποιήσει τη δική της συμμετοχή και να μειώσει την αντίστοιχη της άλλης πλευράς. Ο καπετάν Νικηφόρος ανεβάζει τους άνδρες του ΕΛΑΣ σε 150 και τους ΕΔΕΣίτες σε 50, ο έφεδρος υπολοχαγός Μυριδάκης του ΕΔΕΣ σε 100 και 60 αντιστοίχως, ενώ σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Μάγερς οι αντάρτες ήσαν 180, από τους οποίους 120 του ΕΛΑΣ. Γεγονός είναι ότι οι αντάρτες τους ΕΛΑΣ ήταν περισσότεροι και καλύτερα εξοπλισμένοι από εκείνους του ΕΔΕΣ, οι οποίοι μάλιστα μόλις τότε ορκίσθηκαν και έμαθαν ότι είναι μέλη της οργάνωσης (έως τότε θεωρούσαν εαυτούς απλώς «αντάρτες του Ζέρβα» και είχαν καταταγεί κυρίως για να κρατήσουν τους Ιταλούς μακριά από τα χωριά τους στον Βάλτο και τα ορεινά της Άρτας). Ήταν όμως η συνεργασία που έφερε την επιτυχία. Όπως λέγεται, «χωρίς τον Ζέρβα δεν θα γινόταν η επιχείρηση, χωρίς τον Βελουχιώτη δεν θα πετύχαινε».

    Μου αρέσει!

  8. 7. Ο μύθος ότι η διαταγή επιχείρησης για την ανατίναξη εκδόθηκε από τον Άρη είναι άλλο ένα από τα κατασκευάσματα της μεταπολεμικής (μυθ)ιστοριογραφίας. Στην πραγματικότητα, την τυπική αρχηγία της επιχείρησης είχε ο Ζέρβας ως ανώτερος (στους Άγγλους εμφανιζόταν ως «στρατηγός», ενώ ήταν αντισυνταγματάρχης σε πολεμική διαθεσιμότητα), αλλά ο Μάγερς είχε σχεδιάσει τα πάντα και κινούσε τα νήματα, προσπαθώντας πάντα να μην προσβάλει τους Ζέρβα και Βελουχιώτη, τους οποίους είχε ανάγκη για την ολοκλήρωση της αποστολής του.

    Μου αρέσει!

  9. 8. Για το ποιος ηγήθηκε της επίθεσης στο νότιο βάθρο υπάρχει διαφωνία. Οι μη αριστερές πηγές αναφέρουν ως διοικητή όχι τον Κωστούλα (έφεδρο ανθυπολοχαγό Κ. Καβρέντζη), αλλά τον έφεδρο υπολοχαγό Μ. Μυριδάκη του ΕΔΕΣ. Φαίνεται ότι ο τελευταίος αντιμετώπισε δυσκολίες με ορισμένους αντάρτες, προφανώς επειδή δεν ήθελαν να δεχθούν διαταγές από κάποιον που δεν ανήκε στον ΕΛΑΣ, αλλά ο ίδιος εξυμνεί τη γενναιότητα του Καραλίβανου και των ανδρών του, οι οποίοι ίσως ήθελαν να εξιλεωθούν στα μάτια των Άγγλων για την προηγούμενη συμπεριφορά τους. Όσο για τη γενική εφεδρεία, εκτός από τους άνδρες του Νικηφόρου αναφέρεται ότι υπήρχαν και ορισμένοι του ΕΔΕΣ.

    Μου αρέσει!

  10. 9. Η αρχική αποτυχία στο βόρειο βάθρο αποδίδεται στην ύπαρξη τσιμεντένιου πολυβολείου που δεν είχε εντοπιστεί κατά την αναγνώριση που προηγήθηκε της επιχείρησης. Η επέμβαση της εφεδρείας ήταν καθοριστική, αλλά οι μη ΕΑΜικές πηγές αναφέρουν ως διοικητή της τον Κομνηνό Πυρομάγλου, υπαρχηγό του ΕΔΕΣ.

    Μου αρέσει!

  11. 10. Η επιτυχία ήταν όντως εντυπωσιακή, αν και η επιχείρηση δεν ήταν εύκολη. Οι Βρετανοί σαμποτέρ αναγκάσθηκαν να αποσυναρμολογήσουν τα εκρηκτικά γεμίσματα και να τους αλλάξουν σχήμα ενώ τα δύο άκρα της γέφυρας δεν είχαν ακόμη καταληφθεί. Η καθυστέρηση και ο κίνδυνος να φθάσουν ιταλικές ενισχύσεις από τη Λαμία προκάλεσε έντονη ανησυχία στον Ζέρβα, ο οποίος φοβόταν ότι θα βρισκόταν αποκομμένος μακριά από την «έδρα» του. Έτσι, κάποια στιγμή θέλησε να διατάξει υποχώρηση, αλλά ο Μάγερς τον έπεισε να τους δώσει ακόμη λίγο χρόνο. Κατά ευτυχή σύμπτωση, το πιστόλι φωτοβολίδων με το οποίο θα δινόταν το σήμα για την υποχώρηση το είχε πάρει μαζί του κατά λάθος ο Πυρομάγλου όταν επενέβη η εφεδρεία, έτσι ο Μάγερς διέταξε τον Γούντχαουζ να πάει να το πάρει και να το κρατήσει ο ίδιος.

    Μου αρέσει!

  12. 11. Ο Γοργοπόταμος ήταν όντως σημαντική επιχείρηση, αλλά όχι η πρώτη ή η κορυφαία στη Ευρώπη, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι ντόπιοι ιστορικοί. Σημειωτέον ότι η ανάδειξή της ως κορυφαίου γεγονότος της Αντίστασης από το ΚΚΕ έγινε μεταπολεμικά, διότι τους πρώτους μήνες μετά την ανατίναξη δυσανασχετούσαν με την ανάμειξη των Άγγλων και την πρωτοβουλία του Άρη και μόνον ο Ζέρβας καρπώθηκε τις δάφνες (ο Μυριδάκης άφησε στον τόπο ένα χαρτί με το όνομα του Ζέρβα και οι Ιταλοί επικήρυξαν τον τελευταίο). Ακόμη και το 1964, στους εορτασμούς που σημαδεύθηκαν από την έκρηξη της νάρκης, οι εκπρόσωποι του ΕΔΕΣ ήσαν παρόντες στην τελετή μαζί με εκείνους του ΕΛΑΣ.

    Μου αρέσει!

  13. 12. Οι αντάρτες είχαν μόνο δύο τραυματίες, τον ανθυπολοχαγό Σ. Παπαχρήστου και τον αντάρτη Γ. Ζαγκαβιέρο, αμφότερους του ΕΔΕΣ (ο δεύτερος θα λάβει μέρος τρία χρόνια αργότερα στη καταδίωξη και τον θάνατο του Βελουχιώτη). Τον Ιταλό αιχμάλωτο είχαν συλλάβει αντάρτες του ΕΔΕΣ υπό τον Μυριδάκη, αλλά ο Άρης επέμενε να τον εκτελέσουν. Τελικά διέταξε έναν 16χρονο αντάρτη του ΕΛΑΣ να του κόψει τον λαιμό, για να συνηθίσει στη θέα του αίματος. Ο τελευταίος έλαβε από τότε το προσωνύμιο Ατρόμητος. Οι απομνημονευματογράφοι του ΕΛΑΣ υποστηρίζουν ότι ήταν ο Ατρόμητος εκείνος που συνέλαβε αρχικά τον αιχμάλωτο. Για την αποφυγή αντιποίνων εκ μέρους των Ιταλών, ο Μάγερς είχε ζητήσει από το αρχηγείο Μέσης Ανατολής να ριφθούν προκηρύξεις από βρετανικά αεροπλάνα οι οποίες θα ενημέρωναν τους Ιταλούς ότι το σαμποτάζ έγινε από καταδρομείς του τακτικού στρατού και όχι από αντάρτες. Λόγω της διαμάχης ανάμεσα στην SOE και το Φόρειν Όφις, το τελευταίο αντέδρασε και ματαίωσε τη ρίψη.

    Μου αρέσει!

  14. 13. Ο πολιτικός και ψυχολογικός αντίκτυπος της ανατίναξης είναι αναμφισβήτητος, αλλά όχι και η στρατηγική σημασία της. Γεγονός είναι ότι, λόγω της καθυστέρησης στην εκτέλεση της επιχείρησης, η ανατίναξη έλαβε χώρα ένα μήνα μετά την έναρξη της μάχης του Ελ Αλαμέιν, ενώ στόχος της ήταν να διακόψει τον εφοδιασμό του Ρόμμελ (όχι της 8ης Στρατιάς, αυτή ήταν του Μοντγκόμερυ!) πριν από τη μάχη. Από την άλλη, ο Γούντχαουζ θεωρεί ότι η διατάραξη των σιδηροδρομικών μεταφορών για έξι εβδομάδες προκάλεσε σοβαρές ελλείψεις στο Άφρικα Κορπ κατά τη διάρκεια της υποχώρησής του, γεγονός με εξίσου σημαντική επίδραση στην εξέλιξη των επιχειρήσεων. Αντικειμενική παρατήρηση ή προφάσεις εν αμαρτίαις; Μάλλον η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση.

    Μου αρέσει!

  15. 14. Οι Βρετανοί ενίσχυαν οικονομικά και τις δύο οργανώσεις, τουλάχιστον έως το 1943. Όμως η αντίληψη που επικρατεί σήμερα είναι ότι οι αντάρτες του ΕΔΕΣ «πήγαιναν για τις λίρες», ενώ ο ΕΛΑΣ δεν έπαιρνε τίποτα. Η αλήθεια είναι ότι οι Άγγλοι πλήρωναν για τη συντήρηση κάθε αντάρτη και της οικογένειάς του, αλλά στον μεν ΕΔΕΣ ο μισθός ήταν σχετικά τακτικός (όχι πάντα, υπάρχουν υπόνοιες ότι γινόντουσαν κάποιες ατασθαλίες), ενώ τους μισθούς του ΕΛΑΣ κρατούσε το κόμμα και οι αντάρτες πείναγαν ή εφοδιάζονταν μέσω επιτάξεων από τους χωρικούς.

    Μου αρέσει!

  16. 15. Υπήρξαν και μετά τον Γοργοπόταμο ένδοξες σελίδες στην ιστορία της Αντίστασης (όπως και πριν από αυτόν), αλλά κατά τα άλλα είναι μια πονεμένη ιστορία, στην οποία έχουν μερίδιο ευθύνης ΟΛΟΙ (Γερμανοί, Άγγλοι, Έλληνες). Όσο για το αν θυσιάστηκαν άδικα τόσοι αθώοι, το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι η συμμετοχή στον πόλεμο και την αντίσταση ήταν μονόδρομος για τη χώρα, διότι δεν πολεμούσαμε για αποικίες (όπως η Βρετανία), ευρωπαϊκή κυριαρχία (όπως η Αγγλία) ή οικονομικούς λόγους (όπως η Αμερική), αλλά για την εδαφική μας ακεραιότητα: αν νικούσαν οι δυνάμεις του Άξονος, θα χάναμε τα Επτάνησα, τη Θεσπρωτία και την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, αν νικούσαν οι Βρετανοί χωρίς να έχουμε πολεμήσει στο πλευρό τους θα χάναμε μάλλον την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και ίσως τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου (για να μην αναφέρω την Κύπρο, που ηλιθιωδώς ελπίζαμε ότι θα μας δώσουν).

    Μου αρέσει!

  17. Χρήστο,

    ευχαριστώ πολύ για τα (ιδιαίτερα προσεγμένα) σχόλια!

    Ωστόσο, και μετά απ’ όσα αναφέρεις, αυτό που όντως χρειάζεται διόρθωση στη δική μου ανάρτηση είναι το σημείο που αναφέρεται η 8η Στρατιά (που ήταν του Μοντγκόμερυ και ουχί του Ρόμελ)

    Κατά τα λοιπά υπάρχουν ορισμένες παρεξηγήσεις. Πχ αναφέρω σαφώς ότι το σχέδιο της επιχείρησης ήταν του Μάγιερς και ότι ο Βελουχιώτης λίγες ώρες πριν την ενέργεια «υπαγόρευσε» τη διαταγή (άρα, προφανώς δεν την «δημιούργησε» ο ίδιος) Οι αριθμοί των ανδρών του ΕΔΕΣ βασίζονται στην πλέον αξιόπιστη πηγή επί του θέματος: τον Ναπολέοντα Ζέρβα! Αυτοί που «άφησε πίσω» τάχα για κάλυψη δεν ΄ήταν 30 αλλά ίσως λιγότεροι από δέκα, που δεν μπορούσαν ή δεν ήθελαν να συνεχίσουν την εξουθενωτική πορεία (όλοι τους ήξεραν ότι πήγαιναν για να παραλάβουν υλικά ρίψεων) Τελικά στον Γοργοπόταμο ήταν (κατά πάσα πιθανότητα) 47 εδεσίτες, ούτε καν 50.

    Αλλά αυτά δεν έχουν μεγάλη σημασία.

    Πιο ενδιαφέροντα είναι αυτά που γράφονται ότι (δήθεν) οι σαμποτέρ «ενημέρωσαν για τη αποστολή τους» τους αντάρτες με τους οποίους ήρθαν σ’ επαφή. Σιγά μην έστειλαν και δελτίο τύπου στις εφημερίδες! Με την κοινή λογική, αυτά αποκλείονται. Όσο για το θέμα της κωλυσιεργείας του ΕΑΜ είναι κυριολεκτικά ανύπαρκτο: το ΕΑΜ ΚΑΙΓΟΤΑΝ να συνεργαστεί με το Συμμαχικό Στρατηγείο (για να λάβει ενίσχυση + αναγνώριση) και ήδη (μέσω του Σεφεριάδη) είχαν προγραμματιστεί ρίψεις στον ΕΛΑΣ. Όσο για τον ίδιο τον Βελουχιώτη, ως έξυπνος άνθρωπος ΥΠΕΘΕΤΕ ότι οι Άγγλοι θα έκαναν κάποιο σαμποτάζ σε γεφύρι αλλά ως εκεί: για τον Γοργοπόταμο έμαθε στη συνάντηση (Βίνιανη) από το στόμα του Ζέρβα και συμφώνησε αμέσως, χωρίς να συμβουλευτεί κανέναν ή να περιμένει οποιαδήποτε έγκριση από το ΕΑΜ ή το ΚΚΕ. Στη συνέχεια η συνεργασία του ήταν απλώς υποδειγματική.

    Δεν πρέπει να προβάλουμε στο Νοέμβρη του 1942 τις φορτίσεις, τα πάθη και τα μίση που δημιουργήθηκαν τα επόμενα χρόνια και να τα μεταφέρουμε όλ’ αυτά στο Γοργοπόταμο. Αυτό το έκαναν πολλοί ακόμα και από τους βασικούς πρωταγωνιστές / συμμετέχοντες, για λόγους που είναι κατανοητοί, αλλά τώρα είναι καιρός να προσπαθήσουμε να διακρίνουμε τα πραγματικά περιστατικά.

    Μου αρέσει!

    1. Αγαπητέ Πάνο,
      βλέπω ότι η συζήτηση που και οι δύο ελπίζαμε έχει αρχίσει! Θα προσπαθήσω να είμαι σύντομος (όχι όπως την άλλη φορά). Η κυριότερη ένστασή μου ήταν ότι φαίνεται να έχει επικρατήσει στη σύγχρονη ελληνική ιστοριογραφία η άποψη ότι ο Γοργοπόταμος ήταν κυρίως έργο του ΕΛΑΣ, με αποτέλεσμα να παραγνωρίζεται η καθοριστική συμβολή άλλων παραγόντων, πρώτα και κύρια των Βρετανών που στο κάτω-κάτω δική τους ιδέα ήταν. Ήδη από την άνοιξη του 1942 το στρατηγείο Μέσης Ανατολής επεξεργαζόταν σχέδια για τη διακοπή του εφοδιασμού του Άφρικα Κορπ. Η καταστροφή της σιδηροδρομικής γραμμής που συνέδεε τη Θεσσαλονίκη με τον Πειραιά ήταν μόνο ένα από αυτά. Μεγάλη βαρύτητα είχαν δώσει και στην Επιχείρηση Thurgoland, την καταστροφή της διώρυγας της Κορίνθου, για την οποία είχαν στείλει το καλοκαίρι στην Ελλάδα μία ομάδα Ελλήνων σαμποτέρ με επικεφαλής τον Ι. Τσιγάντε. Ο τελευταίος, όμως, σαν γνήσιος Έλλην στρατιωτικός, έθεσε την αποστολή του σε δεύτερη μοίρα και το έριξε στις πολιτικές πρωτοβουλίες… Τέλος πάντων, αυτό που θέλω να πω είναι ότι οι Βρετανοί ενίσχυσαν τις πρώτες αντάρτικες ομάδες που εμφανίσθηκαν (του ΕΛΑΣ) ήδη από το καλοκαίρι του 1942 και ώθησαν και άλλους να βγουν στο βουνό (τον Ζέρβα) ακριβώς επειδή χρειάζονταν ντόπιους οπλοφόρους για να καλύψουν την επιχείρηση. Το να λέμε ότι με ευθύνη των Βρετανών καθυστέρησε η επιχείρηση διότι ήθελαν να συνεργασθούν μόνο με τον Ζέρβα είναι πέρα από κάθε λογική. Ο διασκορπισμός των δύο πρώτων ομάδων και η καθυστέρηση στη άφιξη της τρίτης (επειδή έπρεπε να περιμένουν μέχρι την επόμενη πανσέληνο), καθώς και η σύλληψη του Σεφεριάδη δύο μέρες πριν την πτώση των πρώτων ομάδων, αυτά ήταν που έριξαν πίσω το πρόγραμμα. ΟΙ Βρετανοί σαμποτέρπου έπεσαν στον Τυμφρηστό επείγονταν να ενωθούν με τους άλλους στη Γκιώνα, αλλά αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν την ομάδα των Βελουχιώτη – Νικηφόρου στην περιοδεία τους στην Ευρυτανία, καθώς οι συνεννοήσεις με το ΕΑΜ είχαν γίνει με τον Σεφεριάδη μέσω των συνδέσμων της Αθήνας. Όταν μιλώ για ενημέρωση, δεν εννοώ φυσικά ότι αποκάλυψαν στον Άρη το σχέδιο επιχειρήσεων – το οποίο άλλωστε ακόμη δεν είχε τελική μορφή, καθώς οι διαταγές του Μάγερς έλεγαν ότι ο ίδιος θα επέλεγε τον τελικό στόχο (Παπαδιά, Ασωπό ή Γοργοπόταμο) μετά από αναγνώριση. Απλώς είχαν πέσει με την πεποίθηση ότι οι αντάρτες είχαν ενημερωθεί και θα τους βοηθούσαν πρόθυμα, και δεν έλαβαν υπ’ όψιν την καχυποψία που προκαλούσε η παρουσία ξένων στα βουνά, ιδίως μετά τα μέτρα των Ιταλών που έστελναν διάφορους ελληνόφωνους πράκτορες (κυρίως Τσάμηδες) να υποκρίνονται τους αντάρτες ή τους Άγγλους φυγάδες για να παρασύρουν τους ντόπιους πατριώτες. Όσο για την προθυμία του Βελουχιώτη να βοηθήσει τους Άγγλους, άποψή μου είναι ότι το έκανε για να μην αφήσει την πρωτοβουλία στον Ζέρβα και καρπωθεί ο τελευταίος όλη τη βοήθεια που σίγουρα θα έστελναν. Η καχυποψία του Άρη απέναντι στους Άγγλους δεν είναι κάτι που αμφισβητείται, ούτε η απροθυμία του κέντρου (Σιάντος κ.λπ.) να διακινδυνεύσουν ένοπλο αγώνα στην ύπαιθρο.
      Τελικά δεν απέφυγα τη μακρηγορία και ελπίζω να με συχγωρήσεις. Μικρός διάβαζα τη Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, όπου στο λήμμα για τον Γοργοπόταμο έγραφε τέρατα (ο Άρης υπαγόρευσε τη διαταγή στους Άγγλους, οι Άγγλοι κωλυσιεργούσαν και ο Άρης σκεφτόταν να προχωρήσει μόνος του στην ανατίναξη και δεν συμμαζεύεται), με αποτέλεσμα τώρα που μεγάλωσα να αντιδρώ άσχημα σε οτιδήποτε προσβάλλει και τη νοημοσύνη μου και το επάγγελμά μου του ιστορικού. Αυτά και πάλι ευχαριστώ για τη φιλοξενία.

      Μου αρέσει!

  18. Η αναζήτηση του Ζέρβα κόστισε στην επιχείριση μερικές βδομάδες καθυστέρηση. Αν δεν ίσχυε αυτό που αναφέρω, εξαρχής ο Μάγιερς θα επιδίωκε συνεννόηση με τον Βελουχιώτη και θα προχωρούσε στην ενέργεια με τη βοήθεια του ΕΛΑΣ. Έστω μετά την άφιξη της τελευταίας παρτίδας των σαμποτέρ. Η καθυστέρηση δεν εξηγείται πειστικά αλλιώς. Φυσικά οι Άγγλοι είχαν σοβαρούς (πολιτικούς) λόγους να θέλουν τον Ζέρβα στη υπόθεση, αντικειμενικά όμως η συμβολή του ΕΔΕΣ, όσο σημαντική κι αν ήταν, θα μπορούσε να αναπληρωθεί.

    Τι τερατολογίες κυκλοφορούν και αναπαράγονται είναι γνωστό. Ακριβώς γι’ αυτό έγραψα αυτή τη συνοπτική αφήγηση, η οποία προσπαθεί να μείνει στα πραγματικά περιστατικά, όχι να ασχοληθεί με το τι γράφει ο ένας ή ο άλλος. Φυσικά είμαι έτοιμος να διορθώσω οποιοδήποτε τυχόν λάθος έχει παρεισφρύσει: ως οδοντίατρος έχω εμπεδώσει ότι τα λάθη πρέπει να αναγνωρίζονται και να διορθώνονται πάραυτα!

    Μου αρέσει!

    1. Υπάρχουν πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι η καθυστέρηση δεν οφειλόταν στην αναζήτηση του Ζέρβα ή σε άρνηση συνεργασίας με τον Βελουχιώτη. Πριν επεκταθώ σε λεπτομέρειες, ας δούμε αν μπορούμε να λύσουμε το ζήτημα με τη βοήθεια της λογικής, χρησιμοποιώντας το λεγόμενο «ξυράφι του Όκκαμ» (αγαπημένο μου εργαλείο από τότε που πρωτοδιάβασα το Όνομα του Ρόδου!). Αν δεχθούμε τη δκή μου άποψη, χρειάζεται να δεχθούμε ότι η καθυστέρηση οφειλόταν σε αντικειμενικές δυσκολίες. Αν δεχθούμε την άποψη της αριστερής ιστοριογραφίας, πρέπει να δεχθούμε ότι οι Βρετανοί θεωρούσαν τις επιχειρήσεις στη Β. Αφρική ως μικρότερης σημασίας σε σχέση με την υπονόμευση μιας (σχετικά άγνωστης ακόμη) ανταρτικής οργάνωσης την οποία χρειάζονταν και η οποία είχε ήδη δεχθεί να τους βοηθήσει, ότι σχεδίαζαν να συνεργασθούν με τον ΕΛΑΣ (ή τουλάχιστον με τους αντάρτες του «καθηγητή Σεφεριάδη», όπως τους ήξερε η SOE) αλλά στην πορεία (δηλ. ακριβώς τη στιγμή που είχαν την ανάγκη τους) άλλαξαν γνώμη και αρνήθηκαν κάθε συνεργασία μαζί τους όταν ήλθαν τελικά σε επαφή με τους Καραλιβαναίους, ότι γνώριζαν τα πάντα για τον Βελουχιώτη (ενώ τα μέλη της αποστολής πρωτοάκουσαν τον όνομά του μόνον αφού έπεσαν στη Γκιώνα) και τον είχαν «σταμπάρει» ως κομμουνιστή όταν ακόμη και σε πολλούς άνδρες της ομάδας του ήταν άγνωστο το παρελθόν του, ότι ήσαν πρόθυμοι να διακινδυνεύσουν την επιτυχία της αποστολής (και την επιβίωση της ομάδας, κρυπτόμενης σε μια σπηλιά πίσω από τις γραμμές του εχθρού) μόνο και μόνο για να συνεργασθούν ντε και καλά με έναν συνταγματάρχη που κανείς στο Κάιρο ή στην Αθήνα δεν πολυεμπιστευόταν και που λίγο αργότερα (Ιανουάριος 1943) προσπάθησαν να θέσουν στο περιθώριο ερχόμενοι σε επαφή με τη λεγόμενη «ομάδα των 6 συνταγματαρχών» στην Αθήνα… Ποια από τις δύο θεωρίες φαίνεται πιο λογική;

      Μου αρέσει!

    2. Εξαρτάται από τον τρόπο που θέτει κανείς το ερώτημα. Κάθε «αντικειμενική δυσκολία» είχε αντιμετωπιστεί όταν βρέθηκε ενωμένη ολόκληρη η ομάδα των σαμποτέρ, μετά όμως απ’ αυτό ο Κρις συνέχισε την πορεία του προς την Ήπειρο. Ο ΕΛΑΣ άκουσε για πρώτη φορά σχετικά με την αποστολή μόνο όταν ο Ζέρβας είχε προσεγγίσει την περιοχή (στη Βίνιανη).

      Συνεπώς τα γεγονότα (τα οποία είναι πεισματάρικα) επιμένουν ότι οι Άγγλοι δεν ξεκίνησαν την επιχείριση χωρίς τον Ζέρβα και δεν μίλησαν καν με τον ΕΛΑΣ πριν φτάσει ο Ζέρβας από την Ήπειρο. Ας μείνουμε σ’ αυτά κι ας προσπαθήσουμε να τα ερμηνεύσουμε, χωρίς πρωθύστερα χρονικά άλματα άλματα μηνών.

      (Σημειωτέον ότι τον Ιανουάριο του 1943 οι μόνοι που συμφώνησαν – βοήθησαν τον ‘Αγγλο απεσταλμένο δεν ήταν καθόλου οι 6 συνταγματάρχες, ούτε τα πολιτικά πρόσωπα που συνάντησε, αλλά η ηγεσία του ΕΑΜ. Σε ό,τι αφορά τον Ζέρβα ως ηγέτη του αντάρτικου δε νομίζω ότι οι Άγγλοι αγνοούσαν την παροιμόια που λέει «δε χαλάς παπά για να φτιάξεις διάκο»!)

      Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι η αποστολή είχε ήδη πληροφορηθεί (μέσω του ασυρμάτου που διέθετε) τις εξελίξεις της σύγκρουσης με τον Ρόμελ, συνεπώς δεν είχε λόγο να επείγεται και μπορούσε να περιμένει την άφιξη του Ζέρβα. Γιατί αν ο Γοργοπόταμος γινόταν επιτυχώς μόνο με τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, οι επιπτώσεις θα ήταν πολύ σοβαρές. Αυτά είναι απλές πιθανολογήσεις εκ των υστέρων – βασιζόμενες όμως στα (πεισματάρικα) γεγονότα.

      Μου αρέσει!

  19. Να προσθέσω (αν και το αναφέρω, πιο λιτά, στη ανάρτηση) ότι αυτονόητα η «κεντρική ιδέα» του Γοργοπόταμου ήταν Αγγλική. Κανένας σοβαρός άνθρωπος δεν το αμφισβητεί αυτό σήμερα. Επιπλέον, ήταν πραγματικά αξιοθαύμαστο το θάρρος των Άγγλων σαμποτέρ, από τη πρώτη στιγμή που πήδηξαν μέσα στο σκοτάδι στο άγνωστο, ως την εκπληκτική τους απόδοση τις ώρες της ενέργειας. Αλλά κανένας δεν υστέρησε στο ρόλο που είχε αναλάβει – πλην, ίσως, των Ιταλών.

    Μου αρέσει!

  20. Τελευταία παρατήρηση για απόψε και θα επανέλθω αύριο δριμύτερος: Προσπαθώ να καταλάβω τι εννοείς όταν λες ο ΕΛΑΣ δεν ήξερε για την αποστολή και οι Άγγλοι δεν μίλησαν με τον ΕΛΑΣ πριν φτάσει ο Ζέρβας στη Βίνιανη. Οι σαμποτέρ έπεσαν στη Γκιώνα μετά από συνεννόηση μέσω του Προμηθέα ΙΙ ότι θα τους περιμένουν οι αντάρτες του Σεφεριάδη (του ΕΛΑΣ). Η αποστολή, λοιπόν, δεν κρατήθηκε μυστική από το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, έστω και αν τα μέλη της ομάδος των σαμποτέρ δεν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων για το όνομα ή την πολιτική τοποθέτηση της οργάνωσης. Επιπλέον, οι Καραλιβαναίοι είχαν ενταχθεί στον ΕΛΑΣ ένα μήνα πριν τη ρίψη, άρα ο ΕΛΑΣ, ακόμη και αν ο Σεφεριάδης είχε συλληφθεί, έπρεπε να ενημερωθεί για την άφιξη των Άγγλων και όφειλε να τους συνδράμει. Από τον Καραλίβανο (ο οποίος ήταν ντυμένος με φουστανέλα και οι Άγγλοι δεν άργησαν να καταλάβουν ότι μόνο ταγματάρχης του ΕΣ δεν ήταν) άκουσαν για πρώτη φορά οι Άγγλοι το όνομα του Βελουχιώτη. Γιατί λοιπόν λες ότι ο ΕΛΑΣ δεν είχε ενημερωθεί; Η μόνη εξήγηση που μπορώ να σκεφτώ είναι ότι με τον όρο «ΕΛΑΣ» αναφέρεσαι αποκλειστικά στην ομάδα του Άρη, πράγμα το οποίο όμως είναι λανθασμένο. Α, και κάτι τελευταίο: κατά την πτώση έπαθαν σοβαρές βλάβες οι ασύρματοι των δύο ομάδων, ενώ πολλά από τα κάνιστρα που περιείχαν ανταλλακτικά διασκορπίσθηκαν και δεν κατέστη δυνατό να βρεθούν, με αποτέλεσμα οι Μάγερς και Γούντχαουζ να μην έχουν ασύρματη επικοινωνία ούτε μεταξύ τους ούτε με Κάιρο. Γι’ αυτό και η πεζοπορία του Γούντχαουζ μέχρι την Αθήνα για να έλθει σε επαφή με τον Προμηθέα ΙΙ και τον Τσιγάντε και μέσω αυτών με το στρατηγείο Μέσης Ανατολής. Αυτά προς το παρόν και καληνυχτίζω.

    Μου αρέσει!

  21. Δεν εννοώ τίποτα περισσότερο απ’ αυτό που αναφέρει ο ίδιος ο Μάγιερς στο βιβλίο του: Η διαταγή της SOE ήταν να συνδεθούν με τον Ζέρβα. Αν κάτι δεν πήγαινε καλά με τον Ζέρβα, τότε ο Γούντχάους θα έψαχνε να βρει κάποιον άλλον καπετάνιο.

    Αυτό ακριβώς που συνέβη, δηλαδή. Γιατί βρέθηκε μεν ο Ζέρβας (με τα πολλά και μέσω Αθηνών) και συμφώνησε αμέσως να πάρει μέρος στην επιχείριση, αλλά δεν διέθετε τον απαιτούμενο αριθμό ανδρών. Είχε διαθέσιμους 60 όλους κι όλους, εκ των οποίων έφτασαν στο Γοργοπόταμο λιγότεροι από 50 (μάλλον 47)

    Δε μπορώ να ξέρω βέβαια τι ακριβώς γνώριζε ο Μάγιερς για τον ΕΛΑΣ εκείνης της περιόδου και για τον Βελουχιώτη. Δεν πιστεύω όμως ότι δεν έμαθαν, σε τόσες βδομάδες αναμονής. Ωστόσο η πρόταση προς τον ΕΛΑΣ (του Βελουχιώτη) για συνεργασία έγινε μόλις στις 14 Νοεμβρίου, από τον ίδιο τον Ζέρβα και έγινε αμέσως αποδεκτή προς μεγάλη ικανοποίηση του παριστάμενου Κρις – αλλά ας μη τα λέμε πάλι απ’ την αρχή.

    Μου αρέσει!

    1. Καταντώ κουραστικός, το ξέρω, αλλά επιμένω ότι η ερμηνεία που δίνεις στα λεγόμενα του Μάγερς δεν είναι σωστή. Πίσω στις πηγές λοιπόν! Παραθέτω περιληπτική μετάφραση της διαταγής επιχειρήσεων που είχε δοθεί στην αποστολή πριν ξεκινήσουν από την Αίγυπτο (με ημερομηνία Κάιρο, 25 Σεπτεμβρίου 1942):
      «Εχθρός: Χάρη στις αεροπορικές δυνάμεις από τη Μάλτα και τη δράση των υποβρυχίων στις δυτικές ακτές της Ελλάδος, ο Άξων αναγκάζεται να χρησιμοποιεί το βαλκανικό σιδηροδρομικό δίκτυο έως τα λιμάνια της Θεσσαλονίκης και του Πειραιά, και από εκεί με πλοία νοτίως μέσω Αντικυθήρων προς Τομπρούκ και Βεγγάζη. Η σιδηροδρομική γραμμή προς Αθήνα είναι ευπρόσβλητη σε δολιοφθορά στην περιοχή αμέσως νοτίων της Λαμίας, όπου οι κύριες γέφυρες είναι του Γοργοπόταμου, του Ασωπού και της Παπαδιάς. Οι γέφυρες φρουρούνται από ιταλικά ή γερμανικά στρατεύματα.
      Φίλιες δυνάμεις: Ανταρτικές ομάδες, διαθέτουσες ελαφρό οπλισμό και ίσως εκρηκτικά, δρουν στις περιοχές του όρους Γκιώνα και του όρους Τυμφρηστός. Οι πρώτοι είναι ίσως 200-300 και πιθανότατα ελέγχονται από τον Σεφεριάδη (ο οποίος είναι αγγλομαθής), οι δεύτεροι πιθανώς είναι έως 1200 και διοικούνται από τον Συνταγματάρχη Ζέρβα. Αμφότερες οι ομάδες δέχθηκαν να βοηθήσουν στην ανατίναξη, αλλά ζητούν επιτόπου βοήθεια από βρετανικό προσωπικό. Αν και Δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τις λεπτομέρειες του σχεδίου που έχουν καταστρώσει, πιστεύουμε ότι οι αντάρτες της Γκιώνας και ίσως ένα απόσπασμα εκ των ανταρτών του Τυμφρηστού θα είναι οι δυνάμεις που θα έχετε στη διάθεσή σας.
      Αποστολή: Η όσο το δυνατόν μακροπρόθεσμη διακοπή της σιδηροδρομικής επικοινωνίας ανάμεσα στη Λαμία και την Αθήνα.
      Μετάβαση στην Ελλάδα: Ο αντισυνταγματάρχης Μάγερς, πέντε αξιωματικοί (εκ των οποίων τουλάχιστον ένας εκπαιδευμένος σαμποτέρ) και δύο ασυρματιστές θα πέσουν με αλεξίπτωτο στη Γκιώνα. Ο ταγματάρχης Γούντχαουζ μάζι με έναν ακόμη αξιωματικό (εκπαιδευμένο σαμποτέρ) και έναν ασυρματιστή θα πέσουν με αλεξίπτωτο στον Τυμφρηστό.
      Διοίκηση: Το ιδανικό θα ήταν ο αντισυνταγματάρχης Μάγερς να αναλάβει τη διοίκηση όλων των συμμαχικών δυνάμεων που θα λάβουν μέρος στην επιχείρηση. Πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν, όμως, το γεγονός ότι ο Ζέρβας είναι μόνιμος συνταγματάρχης του ΕΣ και διοικεί τους αντάρτες εδώ και μήνες. Ο ταγματάρχης Γούντχαουζ θα διαπραγματευθεί το ζήτημα της διοίκησης με τον Σχη Ζέρβα. Σε περίπτωση που αυτό αποτύχει, ο Ανχης Μάγερς θα προσφέρει τις υπηρεσίες του στον Ζέρβα ως επιτελάρχης, με σκοπό να επιβάλει την άποψή του μέσω του σχεδιασμού της επιχείρησης.
      Επιχείρηση: Άμα τη αφίξει στην Ελλάδα, ο Ανχης Μάγερς θα έλθει σε επαφή με τους αντάρτες και θα λάβει μέτρα ασφαλείας, κατόπιν θα κάνει προσωπική αναγνώριση του στόχου και θα επιλέξει τον πλέον κατάλληλο. Εκτιμούμε ότι ως τέτοιος θεωρείται η γέφυρα του Ασωπού. Το σαμποτάζ πρέπει να γίνει όσο το δυνατόν γρηγορότερα μετά την άφιξη του βρετανικού προσωπικού, αλλά, καθώς είναι αναγκαία μία στρατιωτική επιχείρηση για την κατάληψη της γέφυρας που θα επιλεγεί, ο Ανχης Μάγερς οφείλει μετά την αναγνώριση να οργανώσει τις διαθέσιμες (ανταρτικές) δυνάμεις προς τον σκοπό αυτόν.
      Εκκένωση: Στόχος μετά την ολοκλήρωση της αποστολής είναι η αποχώρηση του βρετανικού προσωπικού που θα πέσει με αλεξίπτωτα. Εξαιρούνται ο ανθυπολοχαγός Μαρίνος και δύο Βρετανοί ασυρματιστές που θα παραμείνουν με τους αντάρτες της Γκιώνας, καθώς και ο Τχης Γούντχαουζ με έναν Βρετανό ασυρματιστή, που θα παραμείνουν με τον Ζέρβα. Ο Ανχης Μάγερς, ωστόσο, θα κρίνει να χρειάζεται να παραμείνει εθελοντικά και ένας Βρετανός αξιωματικός με τους αντάρτες στη Γκιώνα.
      Επικοινωνίες: Οι Μάγερς και Γούντχαους θα επικοινωνούν μέσω ασυρμάτου με Κάιρο, με το εκεί αρχηγείο της SOE. Επικοινωνία με Κάιρο μπορεί να επιτευχθεί και μέσω συνδέσμου ή με τον σταθμό αναμετάδοσης 333, με τον οποίον μπορείτε να έλθετε σε επαφή είτε μέσω Ζέρβα είτε μέσω των ανταρτών της Γκιώνας.»

      Μου αρέσει!

  22. Σχόλια επί της διαταγής:
    Η διάρθρωση της αποστολής είναι αυτή της πρώτης απόπειρας (29 Σεπτεμβρίου), η οποία Δεν ήταν επιτυχής. Πριν τη δεύτερη απόπειρα (30 Σεπτεμβρίου), ο Μάγερς άλλαξε τη διάταξη, βάζοντας τον Γούντχαους επικεφαλής της δεύτερης ομάδας και τον Κουκ (μαζί με τον Μαρίνο) στην τρίτη, που τελικά έπεσε στον Τυμφρηστό ένα μήνα αργότερα.
    Είναι προφανές ότι οι αριθμοί που αναφέρονται είναι εξωπραγματικοί, ιδίως όσον αφορά στις δυνάμεις του Ζέρβα. Προφανώς οι οργανώσεις και οι σύνδεσμοι στην Αθήνα τα παραφούσκωναν, για να λάβουν μεγαλύτερη βοήθεια από τους Άγγλους.
    «Σταθμός αναμετάδοσης 333» είναι ο Προμηθέας ΙΙ, δηλ. ο ανθυποπλοίαρχος Κουτσογιαννόπουλος στην Αθήνα.

    Μου αρέσει!

  23. Από τη διαταγή επιχειρήσεων της αποστολής εξάγεται το συμπέρασμα ότι οι Βρετανοί βασίζονταν και στις δύο ανταρτικές ομάδες για την κατάληψη της γέφυρα που θα ανατιναζόταν. Από την άλλη, οι συνεχείς υπερπτήσεις βρετανικών αεροπλάνων για τη ρίψη εφοδίων στους αντάρτες της Γκιώνας και του Παρνασσού είχαν θορυβήσει τους Ιταλούς, οι οποίοι ξεκίνησαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα τη σύλληψη του Σεφεριάδη στην Κουκούβιστα που τίναξε το σχέδιο στον αέρα. Ο σχεδιασμός της αποστολής ούτως ή άλλως δεν ήταν και ο καλύτερος, διότι θεωρούσαν ότι ο Ζέρβας βρισκόταν εκεί κοντά στον Τυμφρηστό, ενώ εκείνος περίμενε τους σαμποτέρ να πέσουν στον Βάλτο. Όταν λοιπόν οι δύο πρώτες ομάδες κατάφεραν να ενωθούν, κύριο μέλημά τους ήταν η απόκρυψη του υλικού, η ασφάλεια των ίδιων, η επαφή με τους ντόπιους αντάρτες, η αναγνώριση του χώρου και η αναμονή της τρίτης ομάδος, διότι αλλιώς δεν υπήρχε περίπτωση επιτυχίας. Τα δύο πρώτα τα πέτυχαν με τη βοήθεια χωρικών (κυρίως του μπαρμπα-Νίκου Βέη), μελών της οργάνωσης Ψαρρού και των Καραλιβαναίων. Εκεί που στράβωσε το πράγμα ήταν στην επαφή με τους αντάρτες, διότι οι άνδρες της περιοχής είχαν συλληφθεί από τους Ιταλούς και ο Καραλίβανος διέθετε μόλις 4-5 άνδρες. Από αυτόν έμαθαν οι Βρετανοί ότι υπήρχε και άλλη ανταρτική ομάδα στην περιοχή, εκείνη του «ταγματάρχη» Άρη, αλλά δεν είχε πληροφορίες για το πού βρισκόταν. Αργότερα έφυγε και ο Καραλίβανος για να προσταεύσει την οικογένειά του από τους Ιταλούς. Οι Βρετανοί, με τη βοήθεια της οργάνωσης Ψαρρού και του ΕΑΜ, έστειλαν συνδέσμους στην Αθήνα, αλλά αυτοί γύρισαν άπρακτοι. Μόνο τη δεύτερη φορά (τέλη Οκτωβρίου) ο σύνδεσμος έτυχε να φτάσει στη γιάφκα του Τσιγάντε όταν από σύμπτωση βρισκόταν εκεί και ο Μπαρδόπουλος, υπαρχηγός του Προμηθέα ΙΙ και μέλος του ΕΔΕΣ, ο οποίος ενημέρωσε για το πού βρισκόταν ο Ζέρβας. Ο Μάγερς έστειλε τον Γούντχαουζ μέσω Ευρυτανίας στον Βάλτο. Εκεί στην Ευρυτανία ήταν που συναντήθηκε με τα μέλη της τρίτης ομάδος και τον Βελουχιώτη, από τον οποίο ζήτησε να τους συνοδεύσει στη σπηλιά της Στρώμνης που βρίσκονταν και οι άλλοι. Ο Βελουχιώτης έστειλε τους Άγγλους με συνοδεία και είπε ότι θα ακολουθούσε λίγο αργότερα. Πιθανότατα περίμενε να δει τι θα απαντούσε ο Ζέρβας. Η έλλειψη επαφής με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ δεν μπορεί να χρεωθεί στους Βρετανούς, διότι ούτε ο Σεφεριάδης ήταν παρών να τους φέρει σε επαφή ούτε ο Καραλίβανος, τυπικά ομαδάρχης του ΕΛΑΣ αλλά στην πραγματικότητα «κλαρίτης» (όπως τους λέμε στα μέρη μου!), γνώριζε πού βρισκόταν ο Βελουχιώτης. Ο άλλος ΕΛΑΣίτης ομαδάρχης της περιοχής, ο Άθως Ρουμελιώτης, είχε έλθει σε ρήξη με τον Άρη και τριγυρνούσε στην Ευρυτανία διαβάλλοντάς τον (ακόμη και στον Ζέρβα). Οι μη αριστεροί ιστοριογράφοι επιρρίπτουν ευθύνες για την εγκατάλειψη των Άγγλων στον ΕΛΑΣ, όμως ούτε και αυτό φαίνεται δίκαιο. Ο Νικηφόρος προστάτευσε την τρίτη ομάδα και κατόπιν τους πήγε στον Άρη, ο οποίος τους φέρθηκε καλά, αλλά βρισκόταν στο μέσον περιοδείας στα χωριά της Ευρυτανίας και δεν ήθελε να τη διακόψει διότι δεν είχε λάβει οδηγίες για επιχειρήσεις στη Λαμία. Επιπλέον, όπως αναφέρει ο Νικηφόρος, ο Βελουχιώτης φοβόταν μήπως οι παρουσιαζόμενοι ως Βρετανοί σαμποτέρ ήσαν στην πραγματικότητα Γερμανοί πράκτορες και δεν τους είχε εμπιστοσύνη.

    Μου αρέσει!

  24. Χρήστο,

    μάλλον οι Άγγλοι είχαν εκείνη την περίοδο πρόβλημα συντονισμού (μεταξύ τους και με τους συνδέσμους τους στην Ελλάδα)

    Απ’ όσα παρέθεσες προκύπτει ότι ήξεραν τον Ζέρβα, αλλά ήξεραν γι’ αυτόν άλλα αντ’ άλλων (που βρίσκεται, τι δύναμη σε άνδρες διαθέτει) Τον Βελουχιώτη δεν τον γνώριζαν καν, ενώ θεωρούσαν ότι οι τοπικές δυνάμεις του ΕΛΑΣ «ελέγχονταν» από τον Σεφεριάδη, με τον οποίον προφανώς είχαν κάνει κάποιες συνενοήσεις.

    Αν ισχύουν αυτά, θα πρέπει να τροποποιηθεί το σχήμα της αρχικής ανάρτησης: οι Άγγλοι επέμεναν στον Ζέρβα – κι αυτό ήταν πολύ λογικό, αφού:
    – είχε βγει στο αντάρτικο με δική τους προτροπή
    – διέθετε (δήθεν) τον μυθικό αριθμό των 1200 ανταρτών
    – δεν είχαν ιδέα για την παρουσία και τις δυνατότητες του σώματος υπό τον Βελουχιώτη

    Η επιμονή στον Ζέρβα εξηγείται έτσι.

    Μου είναι δύσκολο όμως να χωνέψω ότι οι Άγγλοι είχαν τέτοια μαύρα μεσάνυχτα για τις πραγματικές συνθήκες του αντάρτικου. Ειδικά του Ζέρβα, ο οποίος είχε περάσει «του λιναριού τα πάθη» τους μήνες πριν το Γοργοπόταμο προσπαθώντας να στήσει τον ΕΔΕΣ – με φτωχά αποτελέσματα ως τότε. Αφήνω το θέμα ανοιχτό, περιμένοντας (και ψάχνοντας) περισσότερα στοιχεία.

    Ευχαριστώ θερμά για τη γενναιόδωρη συμμετοχή στη συζήτηση – θα καλοσωρίσω και τις μελλοντικές συμβολές, εδώ ή σε άλλες αναρτήσεις.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s