Δεκέμβρης

Υπήρχε σχέδιο στα Δεκεμβριανά;

ar12

Αυτό είναι το ερώτημα που θέτει ο Γ. Μαυρογορδάτος. Και διευκρινίζει εξαρχής:

Ο όρος «σχέδιο» αναφέρεται εδώ αποκλειστικά σε στρατιωτικό σχέδιο, δηλ. στην πρόβλεψη δυνάμεων και ενεργειών για την επίτευξη στρατιωτικών καταρχήν στόχων – και μόνο κατ’  επέκταση πολιτικών. Η προσέγγιση αυτή προσφέρει τη δυνατότητα μίας κριτικής και νηφάλιας επανεξέτασης της μυθολογίας που αναπτύχθηκε και εξακολουθεί να καλλιεργείται γύρω από τα Δεκεμβριανά. Όσοι την αναπαράγουν, κατά κανόνα αγνοούν τελείως τα πραγματικά δεδομένα.

https://www.academia.edu/9790328/%CE%A5%CF%80%CE%AE%CF%81%CF%87%CE%B5_%CF%83%CF%87%CE%AD%CE%B4%CE%B9%CE%BF_%CF%83%CF%84%CE%B1_%CE%94%CE%B5%CE%BA%CE%B5%CE%BC%CE%B2%CF%81%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%AC_

Το ερώτημα τίθεται σε τρεις παραλλαγές:

  1. Είχαν σχέδιο οι Βρετανοί;
  2. Είχε σχέδιο το ΚΚΕ;
  3. Είχε σχέδιο η αντιεαμική πλευρά;

Οι απαντήσεις είναι, αντίστοιχα:

  1. Κατηγορηματικά «όχι»
  2. Ναι, αλλά το σχέδιο ήταν εξαρχής ανόητο και η εφαρμογή του ακόμη πιο ανόητη
  3. Απερίφραστα «όχι»

Ας δούμε κάθε περίπτωση ξεχωριστά.

Ο Γ. Μαυρογορδάτος υποστηρίζει ότι οι Βρετανοί δεν είχαν σχέδιο, και ότι η έκρηξη των Δεκεμβριανών τους βρήκε απροετοίμαστους από κάθε άποψη και προπαντός τη στρατιωτική. Πως τεκμηριώνεται αυτό:

  1. Είχαν ελάχιστες δυνάμεις στην Ελλάδα και μάλιστα χωρίς μεγάλο μέρος από το βαρύ οπλισμό τους.
  2. Οι δυνάμεις τους ήσαν διάσπαρτες σε διάφορα μέρη και μπορούσαν εύκολα να καταστραφούν ή να αιχμαλωτιστούν από τον ΕΛΑΣ.
  3. Δεν υπήρχε κανένα σχέδιο, ούτε συγκέντρωσης ούτε ενίσχυσης των Βρετανικών δυνάμεων, μάλιστα συνέβαινε το αντίθετο.

Συμπέρασμα:

Με τα δεδομένα αυτά, καταρρέει βέβαια η κυρίαρχη αριστερή μυθολογία ότι τάχα οι Βρετανοί προκάλεσαν εσκεμμένα τα Δεκεμβριανά, που είχαν προσχεδιάσει.

Το ΚΚΕ, αντίθετα, είχε επεξεργαστεί 3 ή 4 σχέδια κατάληψης της Αθήνας, ήδη από το 1943: Του Μακρίδη, του Προυκάκη (που ο Μακρίδης το θεωρεί απλή παραλλαγή του δικού του), του Α’ ΣΣ, τον Αύγουστο του 1944 (το οποίο εφαρμόστηκε τελικά) και ένα τελευταίο σχέδιο του Μακρίδη, που είχε διαμορφωθεί τον Νοέμβριο του 1944.

Ο Μαυρογορδάτος ασκεί ισοπεδωτική, αλλά μάλλον δίκαιη, κριτική στα σχέδια αυτά, υποστηρίζοντας ότι ήταν άλλα αντ’ άλλων: όλα πρόβλεπαν την αντιπαράθεση του ΕΛΑΣ με τα Τάγματα Ασφαλείας του Ράλλη, ενώ του Μακρίδη επιπροσθέτως την εξουδετέρωση μερικών χιλιάδων προεπιλεγμένων προσώπων. Κανένα δεν είχε σοβαρό σχεδιασμό για την εξόντωση της ελληνικής στρατιωτικής δύναμης (στο Γουδή) και, πολύ περισσότερο, για σύγκρουση του ΕΛΑΣ με τους Άγγλους. Ο Μαυρογορδάτος θεωρεί παράλογους τους πανηγυρισμούς για τις «επιτυχίες» του ΕΛΑΣ, δηλαδή την κατάληψη των αστυνομικών τμημάτων στην περιοχή της πρωτεύουσας, ενώ οι πραγματικά σημαντικοί στόχοι (πχ το Γουδή – με την Ορεινή Ταξιαρχία) προσεγγίστηκαν αφ’ ενός καθυστερημένα και αφ΄ ετέρου με ανεπαρκείς δυνάμεις, με αποτέλεσμα την καταστροφική αποτυχία του ΕΛΑΣ:

 Με δύο λόγια, το ΚΚΕ άρχισε την επίθεση χωρίς επαρκείς δυνάμεις, με ανάποδη ιεράρχηση στόχων, και έχασε πολύτιμο χρόνο τις πρώτες μέρες των επιχειρήσεων, όταν ο αιφνιδιασμός και η προφανής ανεπάρκεια των βρετανικών δυνάμεων πρόσφερε την ευκαιρία να εξουδετερωθούν τελείως οι ελληνικές κυβερνητικές δυνάμεις και να καταληφθεί εξ ολοκλήρου η πρωτεύουσα.

(…)

Όπως προκύπτει, τόσο από το σχέδιο όσο και από την εφαρμογή του, στόχος  του ΚΚΕ ήταν να εξοντωθούν οι ελληνικές κυβερνητικές δυνάμεις (στην Αθήνα και στην υπόλοιπη Ελλάδα), ώστε μετά να γίνει διαπραγμάτευση με τους Βρετανούς από θέση ισχύος, με τετελεσμένο πλέον γεγονός την εξάλειψη όλων των Ελλήνων ανταγωνιστών του ΕΑΜ. Μέχρι και τις 27 Δεκεμβρίου, στη σύσκεψη των Ελλήνων πολιτικών, ο Σιάντος βαυκαλιζόταν με την ίδια αυταπάτη: ότι αρκούσε η απευθείας διαπραγμάτευση με τους Βρετανούς. Στον Δαμασκηνό που ρώτησε για τους όρους κατάθεσης των όπλων, ο Σιάντος αρχικά απάντησε: «Δουλειά δική μας με [τους]  Άγγλους»

Γι’ αυτό ο ΕΛΑΣ μέχρι τις 9 Δεκεμβρίου είχε διαταγές να αποφεύγει τη σύγκρουση με τους Βρετανούς. Επιπλέον, αφέθηκαν τα διάσπαρτα σε διάφορα μέρη βρετανικά τμήματα να συγκεντρωθούν ανενόχλητα στην Αθήνα. Δεν διακόπηκε η επικοινωνία των Βρετανών μέσω της λεωφόρου Συγγρού, ούτε επιχειρήθηκε η κατάληψη του αεροδρομίου στο Ελληνικό. Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η μεγαλύτερη ανοησία στο σχέδιο του ΚΚΕ. Είχε άλλωστε εξαρχής εκπονηθεί αγνοώντας εντελώς την παρουσία βρετανικών δυνάμεων.

Ότι οι Βρετανοί δεν επρόκειτο να μείνουν αδρανείς μέχρι να ξεπαστρέψει ο ΕΛΑΣ τους αντιπάλους του φάνηκε από την πρώτη στιγμή. Τη νύκτα της 3ης προς 4ηΔεκεμβρίου, οι Βρετανοί αιφνιδίασαν και αφόπλισαν το 2ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Την επομένη, 4 Δεκεμβρίου, παρενέβησαν και διέσωσαν τους αστυνομικούς αρκετών αστυνομικών τμημάτων, καθώς και τους Χίτες του Θησείου, αφήνοντας στο εκεί αστυνομικό τμήμα βρετανική φρουρά.

Το ίδιο (δηλαδή διάσωση πολιορκημένων Ελλήνων από βρετανικά τεθωρακισμένα) επρόκειτο να επαναληφθεί και τις επόμενες μέρες. Τέλος, ήδη από τις 6 Δεκεμβρίου, οι βρετανικές δυνάμεις άρχισαν πλέον επιθετικές ενέργειες, έστω μικρής κλίμακας.

Και αν ακόμη βρεθεί δικαιολογία για την αρχική προσδοκία του ΚΚΕ ότι οι Βρετανοί θα έμεναν αδρανείς, η άμεση διάψευσή της δεν οδήγησε σε εξίσου άμεση διόρθωση της  πορείας. Αυτό είναι και το αποκορύφωμα της ανοησίας. Δεν έγιναν αμέσως δεκτοί οι όροι του Scobie, από τις 12 Δεκεμβρίου, που άφηναν τον ΕΛΑΣ ανέπαφο να αποχωρήσει από την Αττική, επιβάλλοντας μόνο αφοπλισμό του εφεδρικού ΕΛΑΣ και της Πολιτοφυλακής. Ακόμη και μετά την ήττα, στη σύσκεψη που έγινε κατά την επίσκεψη του Churchill, ο Σιάντος έθετε στις 27 Δεκεμβρίου εξωφρενικούς όρους, σαν να ήταν νικητής! Με αποτέλεσμα την άμεση διάλυση της σύσκεψης.

Ο Μαυρογορδάτος υποστηρίζει ότι η αντιεαμική πλευρά (κυβέρνηση και στρατιωτικές δυνάμεις) δεν είχε ούτε κατά διάνοιαν κάποιο σχέδιο. Και συμπεραίνει, υπό τον τίτλο «η αναγκαιότητα της μυθοπλασίας»:

Όλες οι πλευρές σε μία σύγκρουση έχουν ανάγκη από μύθους, σε μικρότερο ήμεγαλύτερο βαθμό. Ιδίως μάλιστα σε μία σύγκρουση όπως τα Δεκεμβριανά, που υπήρξε για πολλούς (τους περισσότερους) και απροσδόκητη και αδικαιολόγητη.

Αυτά ίσχυσαν τότε κατεξοχήν για τη βρετανική πλευρά, που αντιμετώπισε μεγάλη δυσκολία να εξηγήσει την κατάσταση, ακόμη και στη βρετανική κοινή γνώμη. Τριάντα χρόνια αργότερα, το ζήτημα δεν είχε ξεχαστεί, όπως δείχνει ο τίτλος του βιβλίου Scobie, Hero of Greece.

Ο διαφορετικός βαθμός αναγκαιότητας της μυθοπλασίας μπορεί να φανεί καθαρότερα αν εξετάσουμε δύο παραδείγματα από την ελληνική κυβερνητική πλευρά. Η 3η Ορεινή Ταξιαρχία υπήρξε η σπουδαιότερη ελληνική ένοπλη δύναμη στα Δεκεμβριανά. Ωστόσο, δεν είχε ανάγκη τα Δεκεμβριανά για να συμπληρώσει τις δάφνες που είχε ακριβοπληρώσει πρόσφατα στη μάχη του Ρίμινι.

Αντίθετα, τα Δεκεμβριανά ως μνήμη και ως μύθος υπήρξαν πολύτιμο κεφάλαιο για τα δύο σώματα που κατεξοχήν επρόκειτο να διαχειριστούν τη νίκη σε καθημερινή βάση: την Αστυνομία Πόλεων και τη Χωροφυλακή. Τόσο η ηρωική αντίσταση όσο και ο μαρτυρικός θάνατος αστυφυλάκων και χωροφυλάκων ξέπλυναν μονομιάς το άγος της κατοχικής συνεργασίας και “εξιλέωσαν” τα δύο σώματα, προσφέροντας ένα νέο θεμέλιο της συλλογικής τους συνείδησης για το μέλλον. Τα δύο σώματα απέκτησαν ήρωες και μάρτυρες. Οι φωτογραφίες τους κοσμούσαν τα αστυνομικά τμήματα για τρεις τουλάχιστον δεκαετίες. Ακόμη και το Λιμενικό Σώμα άντλησε ανάλογο συμβολικό κεφάλαιο από το δικό του «Μακρυγιάννη»: το Μέγαρο Βάτη.

Αλλά τη μεγαλύτερη ανάγκη μυθοπλασίας είχε βέβαια η πλευρά των ηττημένων. Όχι απλώς επειδή ηττήθηκε, αλλά επειδή έχασε τα πάντα από απίστευτη ανοησία. Η αυτοθυσία και ο ηρωισμός δύσκολα συμβιβάζονται με την ανοησία. Εξάλλου, η ανοησία δεν συμβιβάζεται ούτε με το διαχρονικό μύθο του πάνσοφου Κόμματος (με κεφαλαίο) ως «συλλογικού» τάχα  «διανοούμενου» (σύμφωνα με την ευρηματική διατύπωση του Γκράμσι).  Έτσι, η ατομική ανοησία τού τότε αρχηγού του Γ. Σιάντου, κατεξοχήν υπεύθυνου για την καταστροφή, μπορούσε να εξηγηθεί εκ των υστέρων μόνο σαν μεθοδευμένη προδοσία ενός πράκτορα των Άγγλων. Όπως πράκτορες των Άγγλων θεωρήθηκαν και μερικά κατώτερα στελέχη, από εκείνα που διακρίθηκαν ως σφαγείς.

Χρειαζόταν λοιπόν ο μύθος του «ηρωικού Δεκέμβρη» ή του «Μεγάλου Δεκέμβρη» σαν άλλοθι ενός χρεοκοπημένου κομματικού μηχανισμού, για να αναπτερώσει το ηθικό και να στεριώσει την πίστη ενός ολόκληρου κόσμου που θυσιάστηκε με απίστευτη επιπολαιότητα όχι μόνο τότε, αλλά και για τρεις ακόμη δεκαετίες.

Χρειαζόταν να παρουσιαστεί η προσχεδιασμένη από το ΚΚΕ επίθεση σαν αυθόρμητη τάχα άμυνα απέναντι στη δήθεν «προμελετημένη επίθεση» των Άγγλων και της  «αντίδρασης», μολονότι τότε ούτε οι Άγγλοι ούτε η «αντίδραση» είχαν (ακόμη) τη δυνατότητα να επιτεθούν.

*

Σε ό,τι αφορά το «σχέδιο» του ΚΚΕ θεωρώ ότι ο συγγραφέας βρίσκεται πολύ κοντά στην πραγματικότητα. Έχω όμως σοβαρές αμφιβολίες ότι οι Άγγλοι και η ελληνική κυβέρνηση «κατηγορηματικά» και «απερίφραστα» δεν είχαν. Ενδεικτικά αναφέρω την προσεκτική διαφύλαξη πολλών χιλιάδων ταγματασφαλιτών ως εφεδρεία (πράγματι χρησιμοποιήθηκαν). Τον εξοπλισμό (από τους Άγγλους, μέσω κυβερνητικών υπηρεσιών)  χιλιάδων μελών της «Χ» και παρόμοιων οργανώσεων, πριν τα Δεκεμβριανά και την κατανομή των ενόπλων στο κέντρο της Αθήνας (σε ξενοδοχεία κλπ). Την έγκαιρη τοποθέτηση της 3ης Ορεινής Ταξιαρχίας σε επίκαιρο σημείο (Γουδή) από το οποίο έδρασε άμεσα (και καθοριστικά) τις πρώτες μέρες των συγκρούσεων, πιθανότατα με βάση προϋπάρχον σχέδιο.  Ασχέτως αυτού, η Ταξιαρχία προετοιμαζόταν («ασκείτο») εντατικά, υπό τον Τσακαλώτο.

Το γεγονός ότι οι Άγγλοι δεν είχαν προβλέψει το χρόνο του πραξικοπήματος του ΚΚΕ δεν σημαίνει ότι δεν είχαν προβλέψει τη σύγκρουση, ενόψει του επιδιωκόμενου αφοπλισμού του ΕΛΑΣ. Για την οποία είχαν ξεκάθαρη αντίληψη: δεν θα ήταν οι Βρετανικές δυνάμεις που θα πολεμούσαν τον ΕΛΑΣ. Αυτό θα το έκαναν οι ελληνικές κυβερνητικές δυνάμεις, οι οποίες είχαν προετοιμαστεί στο μέτρο του δυνατού και ενισχύθηκαν αποφασιστικά μόλις ξέσπασαν οι συγκρούσεις, με αθρόες κατατάξεις στην «Εθνοφυλακή» (οι οποίες δεν θα συνέβαιναν αν οι Άγγλοι δεν ήταν παρόντες και εγγυητές της νίκης κατά του ΕΛΑΣ) και με τους Ταγματασφαλίτες. Οι Άγγλοι ήξεραν τι ακριβώς έπρεπε να κάνουν – και αυτό έκαναν, με μεγάλη επιτυχία και σχετικά μικρό κόστος σε δικές τους απώλειες, όπως προκύπτει εκ του αποτελέσματος.

Όλ’ αυτά μάλλον δεν υποστηρίζουν ότι «δεν υπήρχε σχέδιο». Φυσικά το θέμα δεν καλύπτεται με αυτές τις πρώτες σημειώσεις.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s