Δεκέμβρης

15 Οκτωβρίου 1944: ο προάγγελος των Δεκεμβριανών

1_3_6b_edes-15-10-44-papadimos-e1444205403875

Ο Χρήστος Ζαλοκώστας ήταν  χημικός μηχανικός, αθλητής, συγγραφέας, επιχειρηματίας και πολιτικός. Υπήρξε μέλος της επιτροπής λογοκρισίας της δικτατορίας του Μεταξά και στην Κατοχή μέλος της οργάνωσης «Εθνική Δράσις» η οποία προσπάθησε να συντονιστεί με τη «Χ» και άλλες παρόμοιες ομάδες («υπόθεση Ντον Σκοτ») ενώ είχε μάλλον καλές σχέσεις με τα Τάγματα Ασφαλείας, στη βάση μιας αντιεαμικής σύμπλευσης. Ο Ζαλοκώστας ήταν στη στενή ομάδα συμβούλων του εξόριστου Γεωργίου Β’, μαζί με τον Μαρκεζίνη, τον οποίο μετέπειτα ακολούθησε πολιτικά. Το βιβλίο του το χρονικό της σκλαβιάς κυκλοφόρησε στα 1948.

https://www.scribd.com/doc/35975273/%CE%A7%CF%81%CE%AE%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%82-%CE%96%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%82-%CE%A4%CE%BF-%CE%A7%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%A3%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CE%B2%CE%B9%CE%AC%CF%82

Από εκεί διαβάζουμε (σελ. 393-6):

Κυριακή 15 Οκτωβρίου. Το πεζοδρόμιο γίνεται ωραίο όταν πάνω του ολόκληρος λαός γράφει την ιστορία του. Σήμερα κάναμε και πέτυχε πλέρια αντιδιαδήλωση στους Κουκουέδες. Το ξέσπασμα του αριστερισμού ένωσε τη δεξιά, την κατέβασε ολόκορμη στην επίδειξη. Κανένας δεν έλειψε. ‘Έτσι, μαζεύτηκε τριπλάσιος κόσμος από όσο μπόρεσε να συγκεντρώσει το ΕΑΜ και ο όγκος της διαδηλώσεώς  μας έδωσε εμπιστοσύνη στους άτολμους. Ο Γονής, που μόλις βγήκε για τέταρτη φορά από τη φυλακή της οδού Μέρλιν, μαζί με τον Τσαπή και τη Φαρδή ξεσήκωσαν την εργατιά. Από την άλλη μεριά αρχηγοί και στελέχη των οργανώσεων δο΄θλεψαν όλη νύχτα’ ούτε δειπνήσαμε ούτε κοιμηθήκαμε μα τ΄ αποτέλεσμα ήτανε γιγάντιο. Το βραδάκι που συγκεντρώθηκαν οι ανώτεροι στο ξενοδοχείο «Κεντρικόν», έδρα της ΠΕΑΝ, για να συντονίσουν το έργο, ήρθε ο Παπαδάκος της «Εθνικής Δράσεως» και τους διηγήθηκε ομιλία που είχε λίγο πριν με τον Ζέβγο. Του ζήτησε ο κομμουνιστής να συστήσει στους εθνικόφρονες ν’ αποφύγουν τον εμφύλιο πόλεμο, δίνοντας αυτοίο, σαν πιο φρόνιμοι, τόπο στην οργή.

  • Διευθετήτε μόνοι σας τα επεισόδια, του είπε ο Ζέβγος, γιατί από σήμερα οι δρόμοι πήραν την ηγεσία.

Τούτη η βαριά κουβέντα δίνει την εντύπωση πως παίζεται η υπόσταση της Ελλάδας, κι αποφασίζουμε, γι’ ασφάλεια, να εντάξωμε ανάμεσα στο πλήθος ομάδες έτοιμες ν’ αποκρούσουν επίθεση κομμουνιστική. Μολονότι χιλιάδες παιδιά κινήθηκαν για να οργανώσουν τη διαδήλωση, πάλι τηρήθηκε θαυμαστή μυστικότητα και το ΕΑΜ αιφνιδιάστηκε. Τα γύρω χωριά κατέβασαν ξημερώματα με πούσια και με κάρα πολίτες κρατώντας κλάρες ελιάς. Από δυο μεγάλα κέντρα, το σταθμό Λαυρίου και τους Στύλους Ολυμπίου Διός, ξεχύθηκαν δυο ρεύματα που ξεχύθηκαν θεόρατο πολιτικό βαρόμετρο προς τον Άγνωστο Στρατιώτη. Πρώτοι πήγαιναν με τα καροτσάκια τους ανάπηροι σερμένοι από νοσοκόμες, τραυματίες παλαιοπολεμισταί, ακολουθούσαν Θρακομακεδόνες με τις τοπικές ενδυμασίες τους, Βορειοηπειρώτες, Κύπριοι και έρχονται από πίσω οι εθνικές οργανώσεις, καθεμία με το λάβαρό της. Σύνθημα είχαμε ορίσει το πανελλήνιο αίτημα «Μεγάλη Ελλάδα», που το άκουγες από τη μία άκρη της κοσμοπλημμύρας έως την άλλη. Αφού διάβασε ο Μητροπολίτης Σερρών δέηση στον τάφο του Άγνωστου και ψάλθηκε από μυριάδες στόματα ο εθνικός ύμνος, κινήθηκε ο λαός προς την Ομόνοια. Κάθε οργάνωση που πλησίαζε το μνημείο κατέθετε το στεφάνι της και προσπερνούσε. Τρεις σωστές ώρες έκανε να διαβεί το ήρεμο πλήθος που φαινόταν σκληροκόκαλο γιατί όσοι το αποτελούσαν σκέπτονταν ομόγνωμα. Γύρω σου έβλεπες παράταιρα μούτρα όμως ένοιωθες φίλος μαζί τους. Ο αστικός κόσμος που τον φοβηθήκαμε κοιμισμένο πέρασε καλά τη δοκιμασία του καμινιού.  Η αγάπη της Πατρίδας πρέπει να ‘χη πολύ αντροσύνη για να καταφέρει τέτοιο φαινόμενο.

Ανέβηκα μια στιγμή στη Διεύθυνση Αστυνομίας να δω τον Έβερτ. Στο γραφείο του μου έδειξε έναν μεσόκοπο άντρα: «Κοίτα!» μου είπε. Είδα το άτομο να πηγαίνη από το μπαλκόνι στο παράθυρο κι από το παράθυρο στο μπαλκόνι ανήσυχο.

  • Ποιος είναι; ρώτησα.
  • Ο Τσαπόγας. Δες την αγωνία του.

Ο αρχηγός της Πολιτοφυλακής φαινόταν ταραγμένος από το θέαμα τόσου πλήθους που δε διέκρινες πια ανθρώπους αλλά την μυρμηγκιά τους. Κάμποσην ώρα την παρακολουθήσαμε να πηγαινοέρχεται κ’ ύστερα δια μιας ανοίγει την πόρτα του γραφείου κ’ εξαφανίζεται.

  • Άραγε γιατί φεύγει; κάνει ο Έβερτ.
  • Εσυγχύστηκε.
  • Όχι, κάτι πάει να ετοιμάση…

Η γνώμη του Έβερτ δεν άργησε να βγει σωστή.  Μετά μιαν ώρα το ΕΑΜ έφερε καμιόνια από την κατηφόρα της οδού Βουκουρεστίου, έκοψε την παράταξη στη μέση και τότε ΕΛΑΣίτες που πήδησαν από τα καμιόνια κρατώντας ξύλα άρχισαν να καταφέρνουν στο σωρό. Την ίδια ώρα (περασμένο μεσημέρι) «Κουκουέδες» που κρατούσαν επιδεικτικά επιγραφές ΕΑΜ δοκίμασαν με επεισόδια να μειώσουν την εντύπωση που έκανε ο πάνδημος συναγερμός και να φοβίσουν τους νοικοκυραίους. Σε έξι σημεία της οδού πανεπιστημίου έκοψαν τη διαδήλωση, έσχισαν επιγραφές, εδώ έδειραν γυναίκες, εκεί κράδαιναν μαχαίρια και τα πλησίαζαν απειλητικά στο λαιμό των ανθρώπων.

Ωστόσο, όλα αυτά τα έκτροπα τα προλάβαιναν οι ψυχραιμότεροι και τα σταματούσαν κατά τη συμβουλή του Ζέβγου. Πουθενά δεν χρειάστηκε να επέμβουν οι ένοπλες ομάδες μας αλλά με το πέρασμα της ώρας η κατάσταση χειροτέρευε. Καθώς απομακρυνόταν το τελευταίο τμήμα του ΕΔΕΣ από την Ομόνοια, φάλαγγα του ΕΑΜ του επιτέθηκε και άνοιξε με τις λαβές των πιστολιών μερικά κεφάλια. Η αστυνομία μπήκε στη μέση και πρόλαβε τον καυγά, μα η φάλαγγα των φανατικών προχώρησε στην οδό Θεμιστοκλέους, όπου δοκίμασε να παραβιάσει τις πόρτες των ξενοδοχείων «ΕΡΜΗΣ» και «ΕΘΝΙΚΟ». Εκεί μέσα έμεναν παιδιά των οργανώσεών μας και οι διωγμένοι από τη Χασιά εθνικιστές που έκλεισαν γρήγορα την είσοδο και αμπαρώθηκαν. Για να γκρεμίσουν τις πόρτες οι κομμουνιστές άρχισαν να βαρούν με χειροβομβίδες, πράγμα που ανάγκασε τους μέσα να πυροβολήσουν. Επί μισή ώρα γίνεται σωστή μάχη όσο να υποχωρήσουν οι ΕΑΜίτες αφήνοντας στο πεζοδρόμιο 8 νεκρούς και 82 τραυματίες.

(…)

Πριν ακόμα διαλυθή ο καπνός αυτής της συμπλοκής, αυτοκίνητο με την επιγραφή ΕΛΑΣ άρχισε να πυροβολή το ξενοδοχείο Απόλλων χωρίς αποτέλεσμα. Οι συγχρονισμένες επιθέσεις στα Χαυτεία δείχνουν πως οι αριστεροί είχαν πάρει την απόφαση να καταλάβουν τούτο το νευραλγικό σημείο των Αθηνών, αλλά η πρόβλεψη του στρατ. Διοικητή να κρατάει οχυρωμένα τα γύρω μεγάλα σπίτια έσωσε την  κατάσταση. Το ΕΑΜ, αντί να κερδίση τίποτα, ζεματίστηκε, και τ’ ανεύθυνα, φανατισμένα τμήματά του μετά το μακελειό της Ομόνοιας μαζεύτηκαν, ώστε κατά τις δύο τ’ απόγεμα μπόρεσαν ο Κατσώτας με τον Έβερτ να τ’ απωθήσουν προς τις συνοικίες. Ύστερα ο επιτελάρχης με τον Διευθυντή της αστυνομίας πήγαν στα ξενοδοχεία κι αφόπλισαν εκείνους που είχαν πυροβολήσει. Για να μη γίνουν αντεκδικήσεις οι Βρετανοί φέρανε όσα τανκς είχαν αποβιβάσει στον Πειραιά και τα στρατοπέδεψαν στις πλατείες της πρωτεύουσας. Το χυμένο αίμα το καθάρισε δυνατή βροχή που ξέσπασε λίγο αργότερα, μα τ’ άγρια πάθη που απολύθηκαν ακράτητα, ποιο νερό θα τα ξεπλύνει;

*

Παρόμοιες περιγραφές της 15ης Οκτωβρίου με τον Ζαλοκώστα έχουν αφήσει ο Σάκης Πεπονής (μέλος της ΠΕΑΝ στην Κατοχή) και ο Θεμιστοκλής Τσάτσος (υπουργός της κυβέρνησης Παπανδρέου, είχε φτάσει μαζί με τον Ζεύγο στην απελευθερωμένη Αθήνα, πριν την υπόλοιπη κυβέρνηση). Διαφέρει ωστόσο η περιγραφή των γεγονότων από τον Θανάση Χατζή, στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ (Η νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε, Δωρικός, 1983, Δ’ τόμος, σελ. 43):

Μία ομάδα Χιτών που κρυβόταν στο ξενοδοχείο «Μπάγκειο» πυροβόλησε πάνω σε μία διαδήλωση του λαού. Η πλατεία βάφτηκε με αίμα πατριωτών. Στην πρόκληση απάντησε αμέσως ο λαός. Κύκλωσε το ξενοδοχείο, στη στιγμή βρέθηκαν εύφλεκτα και ήταν έτοιμος να βάλει φωτιά και να τους κάψει. Τότε ο Γραμματέας της κομματικής οργάνωσης Αθηνών Φάνης (Β. Μπαρτζιώτας), απεσταλμένος του πολιτικού γραφείου του ΚΚΕ, έτρεξε στον τόπο του εγκλήματος να καθησυχάσει τον λαό διαβεβαιώνοντάς τον  πως οι Άγγλοι υποσχέθηκαν να τιμωρήσουν παραδειγματικά τους δολοφόνους. Και πραγματικά, έφτασαν βρετανικές δυνάμεις με τανκς και τεθωρακισμένα, παρέλαβαν τους Χίτες και αντί να τους τιμωρήσουν, τους οδήγησαν και τους εγκατέστησαν στο Θησείο. Πολλά χρόνια μετά ο Μπαρτζιώτας, ξεχνώντας πως αυτός είχε σώσει τους Χίτες, έγραψε σε ένα από τα βιβλία του τα παρακάτω: «Ο λαός της Αθήνας ήθελε να ξεκαθαρίσει και στις 15 Οκτωβρίου 1944 τους λογαριασμούς του με την αντίδραση. Όπως και στις 12 Οκτώβρη ήταν επίσης κατάλληλη στιγμή για να πάρουμε την εξουσία».

*

Ο Ιάσονας Χανδρινός τοποθετεί τα γεγονότα με τους νεκρούς και τους τραυματίες μια μέρα πριν τη συγκέντρωση της 15ης Οκτωβρίου – αν και οι περιγραφές των Ζαλοκώστα και Πεπονή, οι οποίοι ήταν παρόντες, δεν αφήνουν αμφιβολία: όλα έγιναν στις 15 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια της διαδήλωσης των «αστών»:

http://jahandrinos.blogspot.gr/2012/11/1944.html

Το πρωινό της 12ης Οκτωβρίου ο βασανισμένος λαός της Αθήνας δονούνταν από την κραυγή «φεύγουν». Η Κατοχή έδινε τη σκυτάλη σε μια νέα εποχή ανελέητων συγκρούσεων. Τα δύο μεγάλα συλλαλλητήρια του ΚΚΕ στις 13 Οκτωβρίου και των αστικών οργανώσεων στις 15 Οκτωβρίου 1944 φωτογράφιζαν ένα απόλυτο ταξικό χάσμα. Πρώτο κατέβηκε το ΚΚΕ. Την επόμενη της εορταστικής μέρας, ένα τεράστιο «λαϊκό κύμα» με την καθοδήγηση όλων των Αχτίδων της ΚΟΑ, ξεχύθηκε από τους προσφυγικούς συνοικισμούς στη λεωφόρο Πανεπιστημίου με ζητωκραυγές υπέρ του ΕΑΜ και του Κόμματος και ζητώντας την παραδειγματική τιμωρία των προδοτών –το πιο «καυτό» αίτημα των ημερών. Στο πλήθος ξεχώριζαν παπάδες (μερικοί με κόκκινες σημαίες), γριές γυναίκες και μικροί μαθητές. O συγγραφέας Γιώργος Θεοτοκάς, από τους πιο διεισδυτικούς παρατηρητές της τότε αθηναϊκής καθημερινότητας, δήλωνε στο ημερολόγιό του πως αυτά τα πρωτόγνωρα κοινωνικά φαινόμενα, όπως και τα χιλιάδες σφυροδρέπανα που είχαν πλημμυρίσει τους τοίχους «ξεσκέπαζαν, σε μια απότομη στροφή της ιστορίας, μια πρωτεύουσα κόκκινη», ενώ παραλλήλισε αυτή την έκρηξη ελευθερίας και την κοινωνική πολυχρωμία των ενθουσιασμένων Εαμιτών με την Κομμούνα των Παρισίων. Πέρα από οποιαδήποτε ανάλυση, αυτή η τολμηρή σύγκριση τεκμηριώνει πως ο ριζοσπαστισμός που διαπερνούσε όλα τα στρώματα του πληθυσμού στο τέλος της Κατοχής, όσο κι αν έμοιαζε ιδεολογικά ανώριμος, ήταν απόλυτα γνήσιος. Οι συνθήκες της φασιστικής κατοχής και οι αγώνες κατά των κατακτητών και των συνεργατών τους, είχαν αναδείξει σε μάρτυρες και ήρωες τα λαϊκά στρώματα που δικαιωματικά αξίωναν πλέον την άνευ όρων ανακατονομή της πολιτικής τράπουλας.

Τρεις μέρες αργότερα θα ριχνόταν στη «μάχη των εντυπώσεων» και ο αστικός κόσμος. Στο εξίσου ογκώδες συλλαλλητήριο, το παρόν έδινε η ευπαρουσίαστη αστική τάξη της Αθήνας: ώριμοι άντρες, οικογενειάρχες, φοιτητές και καλοντυμένες κοπέλες, μια ετερόκλητη συμμαχία με πολιτικές τοποθετήσεις που ποίκιλαν από την φιλελεύθερη δημοκρατία έως τον «μοναρχοφασισμό». Η έντονη αντιεαμική συνείδηση των μεσοαστικών και μεγαλοαστικών στρωμάτων θα τροφοδοτούσε ένα «μαύρο μέτωπο» το οποίο στις μάχες του Δεκέμβρη θα συναποτελούσαν ο αναβαπτισμένος ελληνικός στρατός της Μέσης Ανατολής (Ιερός Λόχος, ΙΙΙ Ορεινή Ταξιαρχία Ρίμινι), τα Σώματα Ασφαλείας (Αστυνομία Πόλεων, Χωροφυλακή, Ασφάλεια) και –φυσικά– οι άνδρες και αξιωματικοί των Ταγμάτων Ασφαλείας που περίμεναν υπομονετικά στους στρατώνες του Γουδή, την εξιλέωση στο πρόσωπο της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης και των Βρετανών. Αυτές οι «χρυσές εφεδρείες», που θα αποδεικνύονταν σωτήριες την ώρα της σύγκρουσης, δρούσαν ήδη σαν εμπροσθοφυλακή της βρετανικής επέμβασης σκοτώνοντας ύπουλα και μαζικά, χωρίς προσχήματα. Την προηγούμενη μάλιστα μέρα του συλλαλλητηρίου των «αστών», ένοπλα παραστρατιωτικά σώματα κάθε προέλευσης (ΕΔΕΣ Αθήνας, Χίτες και άνδρες της Ειδικής Ασφάλειας) που είχαν οχυρωθεί στα ξενοδοχεία της Ομόνοιας αιματοκύλησαν από τα παράθυρα με πολεμικά όπλα και χειροβομβίδες μια αντιδιαδήλωση του ΕΑΜ που κατέβηκε στα Χαυτεία, περιστατικό αδιαμφισβήτητο που ωστόσο σπάνια αναφέρεται στις πηγές. Ο «εθνικόφρων» φοιτητής Πολυτεχνείου Μ.Β., πρώην μέλος της Χ, που βρέθηκε τυχαία στο δρόμο, περιέγραψε πρόσφατα στον γράφοντα μερικές εικόνες χαρακτηριστικές: «Έρχεται από την Καισαριανή μια τεράστια διαδήλωση που κρατούσε ένα πλακάτ, μια γυναίκα δεμένη με αλυσίδες. Ξαφνικά βλέπω να κυνηγάνε έναν ο οποίος έτρεξε στην είσοδο του ξενοδοχείου που μέναν οι Εδεσίτες, απέναντι απ’ το ΡΕΞ και οι σύντροφοί του Εδεσίτες πυροβόλησαν. Όταν λέμε σκοτωμός, δε μπορείτε να φανταστείτε πόσοι πυροβολισμοί και πόσες χειροβομβίδες πέσανε. Μακελείο, ουρλιαχτά…Όπως έπεσα κάτω –στεκόμουνα στο περίπτερο ανάμεσα στο Τιτάνια και το ΡΕΞ– χώθηκα σε ένα ρολογάδικο. Μια κοπέλα θυμάμαι, τα γυαλιά της ήταν γεμάτα αίματα. Μες στο ρολογάδικο είχαν καταφύγει τραυματίες. Ενός το πόδι ήταν κομμένο από χειροβομβίδα, κι ήταν κι ένας παπάς που είχε φάει σφαίρα στο στήθος…».

Στην Αθήνα της Απελευθέρωσης συναντάμε όλα τα ορόσημα που συνθέτουν την ιστορία της κατοχικής Ελλάδας. Έχοντας βιώσει την απόλυτη φρίκη ενός λιμού, τον παλλαϊκό ενθουσιασμό των διαδηλώσεων, την τρομοκρατία των εκτελέσεων και των μπλόκων και τους νέους πολιτικούς διαχωρισμούς σε όλη τους την ένταση, η πόλη ήταν κυριολεκτικά σκισμένη στα δυο. Στις 14 Οκτωβρίου οι πρώτοι Βρετανοί στρατιώτες που αποβιβάζονταν στον Πειραιά, διάβαζαν στην Επιχειρησιακή Διαταγή του ταξιάρχου Ronald Scobie, πως, εκτός από το αρχιτεκτονικό θαύμα του Παρθενώνα, θα έβλεπαν και «μάχες ανάμεσα σε αντίπαλες φατρίες». Ήταν μια εύστοχη παρατήρηση για μια πόλη που έβραζε από το ταξικό μίσος.

 

*

Επί τη ευκαιρία ας δούμε τι εκτιμά – προβλέπει ο Ζαλοκώστας σε έκθεσή του προς τον Γεώργιο Β’, με ημερομηνία 17.11.1944:

https://left.gr/news/oi-ethnikofrones-heiroyrgoi-toy-1944

Πιο συγκρατημένος κι απείρως αποκαλυπτικότερος είναι, στη δική του πρώτη έκθεση, ο Ζαλοκώστας (17/11). «Εις τας πόλεις ο κομμουνισμός, ο τόσα χρήματα διαθέτων, έχει πολλούς οπαδούς», εξηγεί, είναι όμως βέβαιος «ότι βελτιουμένου του επισιτισμού και μόλις παύση ο ΕΛΑΣ να εισπράττη τας πάσης φύσεως φορολογίας των επαρχιών (ολόκληρα εκατομμύρια λιρών), τότε θα καταρρεύση ο χάρτινος πύργος του ΕΑΜ. Το Κομμουνιστικόν Κόμμα θα διατηρηθή, διότι είναι κόμμα παλαιόν, με στελέχη και φανατισμόν, ενώ το ΕΑΜ, συγκρότημα ετερογενές και γέννημα γεγονότων μη δις επαναλαμβανομένων, θα διαλυθή». Τα περί «εκατομμυρίων λιρών» ανήκαν βέβαια στη φαντασία του επιστολογράφου, σε αντίθεση με το υλικό -όντως- υπόβαθρο της αντιπαράθεσης.

Ο Ζαλοκώστας φροντίζει να ξεκαθαρίσει τις δυσκολίες επανόδου σ’ ένα καθεστώς όπως της 4ης Αυγούστου: «Δεν πρέπει να απατώμεθα. Η έννοια της ελευθερίας και η ανάγκη της βελτιώσεως των όρων της ζωής των πτωχών, θα μένη χαραγμένη βαθειά εις την λαϊκήν ψυχήν. […] Η τρομερά κρίσις δια της οποίας διήλθεν η Ελλάς την τελευταίαν τετραετίαν, θεωρώ ότι αφήκε ανεξίτηλα ίχνη, που θα εμποδίσουν να επανέλθωμεν εις αντιδραστικά κοινωνικά σχήματα». Ταυτόχρονα, ωστόσο, περιγράφει ένα σχέδιο σταδιακής περιθωριοποίησης κι εκκαθάρισης της Αριστεράς, με την εξώθησή της «στα βουνά» μέχρι το καλοκαίρι του 1945:

«Η 10η Δεκεμβρίου ήτις ωρίσθη ως όριον δια την διάλυσιν του ΕΛΑΣ είναι ημερομηνία κρίσιμος, διότι δεν πιστεύω να επέλθη η διάλυσις αυτή. […] Εάν εν τούτοις διατηρηθή εις τας πόλεις η εθνική ενότης, φαντάζομαι ότι θα φθάσωμεν εις το Νέον Ετος δια μιας περιόδου “υπομονής”, κατά την οποίαν δεν θα υπάρχει κράτος, ούτε επαρχία, και οι διευθύνοντες θα δέχωνται μπάτσους. Αι διαταγαί των δεν θα εκτελούνται, η δυστυχία θα εξακολουθή με συνέπειαν τον λαϊκόν αναβρασμόν και την δημοκοπίαν. Κάθε όμως ημέρα θα φέρη μικράν τινα βελτίωσιν, ούτως ώστε τον Ιανουάριον να δυνηθώμεν να εισέλθωμεν εις νέαν περίοδον, της “επιμονής”.

Η βελτίωσις των συγκοινωνιών θα φέρη σχετικήν επάρκειαν τροφίμων και η επιστράτευσις την επέκτασιν του κράτους προς τας επαρχίας. Δεν φαντάζομαι η περίοδος αύτη να είναι βραχυτέρα των τριών μηνών, ήτοι μέχρι του Απριλίου. Από τότε όμως θα πρέπη με μεγάλην σταθερότητα να βαδίσωμεν προς την τελευταίαν φάσιν, της “επιβολής”. Το καλοκαίρι είναι άλλωστε κατάλληλος εποχή δια να κατανικηθή η αντίστασις των αριστερών εις τα βουνά, και όταν απαλλαγή ο τόπος εντελώς από την τρομοκρατίαν των αναρχικών, τότε μόνον είναι σκόπιμος η επάνοδός Σας, αδιάφορον κατόπιν ή άνευ δημοψηφίσματος». Η έκθεση κλείνει με την υπενθύμιση πως «ο στρατός είναι νευραλγικόν σημείον της καταστάσεως και πρέπει να το προσέξωμεν πολύ, υπέρ παν άλλο».

*

Κλείνουμε τις αναφορές στη 15η Οκτωβρίου 1944 με τις εγγραφές του Γιώργου Θεοτοκά, από τα Τετράδια Ημερολογίου (1939-1953):

http://tvxs.gr/news/ellada/oi-dyo-diadiloseis-toy-1944-i-istoria-epanalambanete-os%E2%80%A6-farsa

«13 Οκτωβρίου 1944.
Σήμερα ήτανε διαδηλώσεις οργανωμένες, που αποτελούσαν ουσιαστικά μιάν ατέλειωτη διαδήλωση του ΕΑΜ, με το πλήθος μοιρασμένο κατά συνοικίες και επαγγέλματα και με ολοφάνερη επικράτηση του ΚΚ. Το πλήθος είχε πολλές κόκκινες σημαίες ανακατωμένες με τις ελληνικές και τις συμμαχικές και μεγάλες κομματικές πινακίδες. Γυναίκες και παιδάκια συμμετείχαν σε μεγάλο αριθμό, πάντα με αυστηρή οργάνωση. Υπήρχαν και παπάδες μέσα στις εαμικές εκδηλώσεις. Συνολικά ήτανε μια επιβλητική επίδειξη των δυνάμεων του κομμουνισμού στην Αθήνα, που την παρακολουθούσε ο άλλος κόσμος με κάποιαν αμηχανία.

14 Οκτωβρίου 1944.
Στα καθαυτό αθηναϊκά πλήθη προστέθηκαν οι συνοικισμοί και εν μέρει τα περίχωρα. Ποτέ δεν είδε η Αθήνα τέτοια συγκέντρωση λαϊκών μαζών, που γεμίζανε ακατάπαυστα το Σύνταγμα, την Ομόνοια και όλο το μήκος των οδών Σταδίου και Πανεπιστημίου και άλλους δρόμους γειτονικούς με πλήθος σημαίες και πινακίδες. Το πλήθος ήταν οργανωμένο αξιοθαύμαστα για πλήθος ελληνικό και διαιρεμένο κατά τομείς και επαγγέλματα. Είδα πάλι μες στη διαδήλωση παπάδες και γριές και παιδάκια σε μεγάλο αριθμό. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τούτος ο λαός που βλέπουμε αυτές τις μέρες είναι άλλος από κείνον που ξέραμε, πιο δυναμικός, πιο γενναίος και πιο περήφανος, αληθινά χειραφετημένος και λεύτερος, όπως φαντάζεται κανείς πως θα ήταν η γενεά του Εικοσιένα, μα όπως δεν ήτανε πια ο αστικοποιημένος λαός που γνωρίσαμε στις μέρες μας.

15 Οκτωβρίου 1944
Σήμερα αποκρίθηκε η αστική τάξη. Ο φόβος και το πείσμα των αντικομμουνιστικών στοιχείων θαυματούργησαν και κατάφεραν να οργανώσουν σε μια νύχτα μια μεγάλη διαδήλωση όλων των εθνικιστικών οργανώσεων, που δεν είχε βέβαια τον όγκο της χθεσινής διαδήλωσης, ήταν όμως και αυτή εξαιρετικά επιβλητική. Πρόκειται βέβαια για το κοινό του κέντρου της πόλης που είναι κατά πλειοψηφία αστικό. Συχνά άκουε κανείς σχόλια για τα θρυλικά «σαλόνια του Κολωνακίου». Πραγματικά η σημερινή διαδήλωση ήταν πολύ αισθητά πιο καλοντυμένη και ευπαρουσίαστη από τη χθεσινή και περιείχε αρκετές κομψές γυναίκες.

Είναι η πρώτη φορά αυτές τις μέρες που ένοιωσα στην Ελλάδα τόσο έντονα, τόσο ξεκάθαρα και απόλυτα τον κοινωνικό διχασμό, την ατμόσφαιρα του ταξικού πολέμου. Αυτή είναι πια στο εξής η «ελληνική πραγματικότητα». «

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s