Δεκέμβρης, Χωρίς κατηγορία

Δεκέμβρης 44: το ΚΚΕ επιδίωκε κατάληψη της εξουσίας ή έναν αποδεκτό συμβιβασμό;

imag0062

Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το Δεκέμβρη του ’44 ίσχυε το δεύτερο. Ο ΣΑΘ, ωστόσο, το αμφισβητεί ευθέως:

@ Πάνος

Τα έχουμε ξαναπεί στην ένδοξη «Καλύβα», αλλά κάπου σας χάνω.

Επιμένετε ότι τον Δεκέμβριο του 1944 ούτε υπήρχε ούτε ετέθη θέμα εξουσίας, και ότι το ΚΚΕ δεν ήθελε, τότε, να πάρει την εξουσία.
Ο Φαράκος, πάντως, αλλά και η σύγχρονη (μη φιλοκομμουνιστική) ιστορική έρευνα, διαφωνούν μαζί σας.
Δηλαδή; Αν οι δυνάμεις τού Τσακαλώτου (Γουδί – Σχολή Χωροφυλακής) και το Σύνταγμα Χωροφυλακής Αθηνών (Μακρυγιάννη) δεν κρατούσαν όπως κράτησαν (με τη βοήθεια, βεβαίως, των Άγγλων) τις πρώτες κρίσιμες μέρες, ή αν ο Σκόμπυ είχε προχωρήσει στην υλοποίηση της (αρχικής) βεβιασμένης απόφασής του να εγκαταλειφθεί η Αθήνα και οι συμμαχικές δυνάμεις να συμπτυχθούν στο Φάληρο, (απόφασης η οποία ματαιώθηκε και λόγω τής σθεναρής αντίδρασης του Τσακαλώτου), δεν θα είχε το ΚΚΕ καταλάβει την εξουσία;
Είμαι σε θέση να ξέρω ότι ο εγκυρότατος Ι. Ιατρίδης πιστεύει σήμερα ότι, από τη στιγμή που η κατάσταση έφτασε στην ανάφλεξη, το ΚΚΕ τα ‘δωσε όλα για τη νίκη και, (συνακολούθως), για την εξουσία.

Νομίζω πως γίνεται μια παρεξήγηση: είναι άλλο πράγμα η κατάληψη της Αθήνας (κάτι που πράγματι ήταν εφικτό για τον ΕΛΑΣ, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, πριν το Δεκέμβρη – όχι όμως και τον Δεκέμβρη) και άλλο η κατάληψη της εξουσίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Η κατάληψη της Αθήνας μπορούσε να γίνει από τις οργανωμένες δυνάμεις του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ το δεύτερο μισό του Οκτωβρίου, ίσως και ως τα μέσα Νοεμβρίου, με δυναμικό – σαρωτικό πραξικόπημα. Αυτό δηλαδή που ζητούσε επίμονα ο Άρης Βελουχιώτης. Από τη στιγμή που εγκαταστάθηκε στην Αθήνα η 3η Ορεινή Ταξιαρχία με τον Τσακαλώτο και εμφανίστηκαν (ήδη από τις 15 Οκτωβρίου) τα πρώτα τανκς των Άγγλων στο κέντρο της πρωτεύουσας, οι πιθανότητες κατάληψης της Αθήνας από τον ΕΛΑΣ άρχισαν να περιορίζονται δραστικά. Και είχαν γίνει απλώς θεωρητικές όταν άρχισαν οι συγκρούσεις του Δεκεμβρίου, όπως έδειξε η ίδια η εξέλιξη των Δεκεμβριανών: ο ΕΛΑΣ απέτυχε παταγωδώς στη σύγκρουση με την 3η Ορεινή Ταξιαρχία, η οποία επιπλέον εξασφάλισε (με δική της πρωτοβουλία, πριν την επίθεση του ΕΛΑΣ) ζωτικό χώρο κίνησης και δράσης στις συνοικίες. Παράλληλα, εξίσου καθοριστική ήταν η προοδευτική εμπέδωση της εποπτείας του πεδίου μάχης από τους Βρετανούς, οι οποίοι αξιοποίησαν πλήρως τη δύναμη πυρός, την αεροπορία, τα τεθωρακισμένα και το στόλο τους, με τρόπο που να διευκολύνονται οι κυβερνητικοί μαχητές, χωρίς να εμπλέκονται οι ίδιοι στις μάχες, κατά το δυνατόν. Τρίτος βασικός παράγοντας (απότοκος του κλίματος νίκης που δημιουργούσαν οι δύο πρώτοι) ήταν η αθρόα προσέλευση εθελοντών για την Εθνοφρουρά, συμπεριλαμβανομένων πολλών Ταγματασφαλιτών που είχαν κρατηθεί από τους Άγγλους ως εφεδρεία – αφού δεν είχαν καταφέρει να τσακίσουν τον ΕΛΑΣ στην Πελοπόννησο, κατά τη διάρκεια του Σεπτέμβρη, ώστε να λυθεί σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα που δημιουργούσε ο ΕΛΑΣ, όπως έλπιζαν πολλοί ενδιαφερόμενοι.

Εκ των υστέρων πολλοί ισχυρίζονται πως «αν ο ΕΛΑΣ είχε άλλο σχέδιο ή καλύτερη ηγεσία τον Δεκέμβρη, τότε θα μπορούσε να πάρει την Αθήνα».

Δεν το συμμερίζομαι. Γιατί σε κάθε περίπτωση ο ΕΛΑΣ θα έπρεπε πρώτα να καταβάλει την Ταξιαρχία του Τσακαλώτου (ο οποίος δεν έδειξε την παραμικρή ηττοπάθεια ή κάποια ένδειξη υποχώρησης ή διάθεση συμβιβασμού) και να αναγκάσει τους Άγγλους να αποχωρήσουν από το κέντρο της Αθήνας. Η ίδια η πραγματικότητα έδειξε πως δεν υπήρχαν οι δυνατότητες του ΕΛΑΣ ούτε για το ένα, ούτε για το άλλο: η δύναμη του ΕΛΑΣ στην Αθήνα ήταν απολύτως ανεπαρκής και οι εφεδρείες που θα μπορούσαν να αλλάξουν τα δεδομένα βρισκόντουσαν πολύ μακριά. Αλλά ακόμα κι αν κατάφερναν να κινηθούν προς την Αθήνα από τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία (με νυχτερινές πεζοπορίες)  είναι αμφίβολο αν κατάφερναν να πλησιάσουν καν – για να μη γίνει λόγος για την επιχειρησιακή τους ικανότητα και τη διαθέσιμη δύναμη πυρός.  Θεωρητικά (και μόνο) θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο αν ο ΕΛΑΣ χτυπούσε αμέσως και συντριπτικά όλες τις Βρετανικές μονάδες ανά τη χώρα και κυρίευε τον εξοπλισμό, τα πυρομαχικά, τις προμήθειες και τα μεταφορικά τους μέσα, με στόχο να τα μεταφέρει όλ’ αυτά στην Αθήνα, μαζί με τις μεγάλες μεραρχίες του. Αλλά ούτε κι αυτό είχε πιθανότητα να συμβεί, όσο εξακολουθούσε να υπάρχει η Βρετανική αεροπορία και ο πολεμικός στόλος.

Ας υποθέσουμε όμως ότι με κάποιο θαύμα υποχώρησαν οι Άγγλοι από το κέντρο της Αθήνας και τους ακολούθησε ο Τσακαλώτος, σε κάποια σημεία στήριξης εκτός κέντρου. Και ότι στη συνέχεια, με αλλεπάλληλα θαύματα, Άγγλοι και Τσακαλώτος ζήτησαν συνομιλίες, από δυσμενή θέση, για κατάπαυση του πυρός και μια Συμφωνία τύπου Βάρκιζας – αλλά από την ανάποδη: Άγγλοι και Τσακαλώτος ήταν υποχρεωμένοι να εγκαταλείψουν τη χώρα και να πάνε… στην Κρήτη. Με άλλα λόγια υποθέτουμε ότι ο ΕΛΑΣ κατέλαβε την Αθήνα – και ταυτόχρονα κυριάρχησε στρατιωτικά στην ηπειρωτική Ελλάδα, ίσως και σε ένα ή δύο νησιά του Αιγαίου.  Αυτό σημαίνει ότι το ΚΚΕ κατέλαβε την εξουσία;

Τι σημαίνει ένοπλη (επαναστατική) εξουσία σ’ ένα κράτος; Σημαίνει ότι ο φορέας της επανάστασης (το ΕΑΜ) διαθέτει δύναμη επιβολής επί του συνόλου της κοινωνίας, με την ενεργό συμμετοχή της μειοψηφίας που τον υποστηρίζει και με την πειθώ της βίας για τους άλλους. Ότι μπορεί να διαθρέψει τον πληθυσμό της χώρας και να του παρέχει τα αναγκαία (καύσιμα, μέσα μεταφοράς, στοιχειώδη μέσα παραγωγής, φάρμακα) για την επιβίωσή του. Ότι έχει στην κατοχή του τα αναγκαία στρατιωτικά μέσα για να αποκρούσει την αντ-επανάσταση ή και την εισβολή. Ότι διαθέτει κάποια διεθνή στηρίγματα και μπορεί να έχει σχέσεις με άλλα κράτη, γειτονικά ή όχι.

Ας αναλογιστούμε τώρα, αν στις συνθήκες του τέλους του 1944, πριν τον Δεκέμβρη, το ΚΚΕ (που δεχόμαστε ότι κυριαρχούσε στο ΕΑΜ και μεταχειριζόταν ως όργανο της πολιτικής του τον ΕΛΑΣ) ίσχυε έστω και μία από τις συνθήκες που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη παράγραφο. Ξεκάθαρα, δεν ίσχυε καμία, ούτε καν η πρώτη (η δύναμη της επιβολής). Γιατί είναι βέβαιο ότι το ΕΑΜ θα έχανε πολύ μεγάλο μέρος της πολιτικής του δυναμικής αν βρισκόταν στη θέση να ανοίξει πόλεμο στη Βρετανία. Αυτό δεν είναι απλή υπόθεση, είναι αυτό ακριβώς που συνέβη, με το ξέσπασμα των Δεκεμβριανών και στη συνέχεια. Όσο για τις υπόλοιπες προϋποθέσεις (επισιτισμός, εξοπλισμός, εφόδια, διεθνείς σχέσεις) μόνο σε κουβέντα καφενείου (πραγματικού ή ιντερνετικού) μπορούν να συζητούνται σοβαρά.

Υποστηρίζω λοιπόν ότι ακόμα και στην απίθανη περίπτωση που ο ΕΛΑΣ πετύχαινε κατάληψη της Αθήνας, αυτό δεν σήμαινε ότι ταυτόχρονα πετύχαινε το ΚΚΕ κατάληψη της εξουσίας για δικό του λογαριασμό.

Είχε όμως τέτοιο πολιτικό στόχο (την εξουσία) το ΚΚΕ το Δεκέμβρη; Εκ των υστέρων μπορεί καθένας να κάνει τις εκτιμήσεις του, ακόμα και  να «διορθώνει» την Ιστορία σύμφωνα με τις επιθυμίες του. Αυτό που προκύπτει όμως από την ψυχρή αξιολόγηση των δεδομένων της εποχής για την οποία συζητάμε είναι ότι δεν ετίθετο θέμα εξουσίας από το ΚΚΕ, αλλά επιδιωκόταν ένας αποδεκτός συμβιβασμός: να συμμετέχει δηλαδή το ΕΑΜ στην πολιτική ζωή της χώρας ως ισότιμος και ισχυρός παίχτης και όχι μέσα από τις διώξεις και την παρανομία. Το κλειδί γι’ αυτόν το στόχο ήταν ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ: από τη στιγμή που ο ΕΛΑΣ θα αφοπλιζόταν, το εαμικό κίνημα (και το ΚΚΕ) θα βρισκόταν αυτόματα σε τρομερά ευάλωτη θέση.  Γι’ αυτό ακριβώς το ΚΚΕ πήρε την πρωτοβουλία να ξεκινήσει τις συγκρούσεις του Δεκέμβρη. Και  για τον ίδιο λόγο οι Άγγλοι επέμειναν ως το τέλος στο δόγμα «πρώτα νίκη και μετά ειρήνη».

Η επιδίωξη ενός αποδεκτού συμβιβασμού από το ΚΚΕ δε σήμαινε ότι το κόμμα αυτό παραιτούνταν από το πρόγραμμά του για σοσιαλισμό. Στην πραγματικότητα όμως μετάθετε αυτόν το σκοπό για τις ελληνικές καλένδες. Γιατί ήταν ήδη πραγματικότητα η κατοχύρωση της Ελλάδας στη σφαίρα επιρροής της Βρετανίας, με τη σύμφωνη γνώμη της ΕΣΣΔ, η οποία έπαιρνε γι’ αυτό πλούσιες αντιπαροχές στην Ανατολική Ευρώπη. Δεν είναι τυχαίο ότι με την επιστροφή του στην Ελλάδα ο Ζαχαριάδης αρθρογραφούσε για τους «δύο πόλους» και αποδεχόταν εμμέσως πλην σαφώς τα Βρετανικά συμφέροντα και την επιρροή στην Ελλάδα.

(Δείτε εδώ: Η πρόταση Ζαχαριάδη για στρατηγική συμμαχία Ελλάδας και Αγγλίας )

Αυτή την αντίληψη των πραγμάτων δεν την έφερε για πρώτη φορά από το Νταχάου: ήταν ήδη κυρίαρχη στην ηγεσία του ΚΚΕ από το καλοκαίρι του 1944, όπως υποδεικνύει η Συμφωνία του Λιβάνου, η συμμετοχή στην κυβέρνηση Παπανδρέου, η εγκατάλειψη της ΠΕΕΑ και η Συμφωνία της Γκαζέρτας. Ως πολιτική γραμμή του ΚΚΕ ίσχυσε ως τις αρχές του 1946, οπότε εγκαταλείφθηκε από τον Ζαχαριάδη, παρά τις συμβουλές της ΕΣΣΔ περί του αντιθέτου.

Είναι προφανές όμως ότι η ηγεσία του ΚΚΕ δεν μπορούσε και δεν ήθελε να θέσει θέμα εξουσίας το Δεκέμβρη του 1944. Και δεν το έκανε, στην πράξη: δεν επέτρεψε στον ΕΛΑΣ να καταλάβει την Αθήνα αμέσως μετά την αποχώρηση των Γερμανών (12 Οκτωβρίου) Δεν έχει νόημα να «εξηγούμε» την Ιστορία του Εμφυλίου στη βάση της ανικανότητας, της ανεπάρκειας κλπ της ηγεσίας του ΚΚΕ. Δεν υπήρχε τέτοιο πράγμα. Οι ηγέτες του ΚΚΕ δεν ήταν καλύτεροι, αλλά δεν ήταν και χειρότεροι από τη σύγχρονή τους ηγεσία του «αστικού κόσμου». Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το Δεκέμβρη, υπηρέτησαν την πολιτική που προϋπήρχε και η οποία συνεχίστηκε για άλλα δυο χρόνια περίπου.

Εδώ όμως ανοίγει ένα άλλο θέμα: κανένας δεν πίστευε τότε ότι το ΚΚΕ ακολουθούσε την πολιτική του συμβιβασμού και όχι της κατάληψης της εξουσίας! Ο ίδιος ο Τσόρτσιλ το γνώριζε (τον είχε διαβεβαιώσει ο Στάλιν) αλλά και πάλι δεν μπορούσε να είναι σίγουρος. Η μεγάλη αντι-εαμική παράταξη, η οποία παγιώθηκε μέσα στην Κατοχή, στην πολιτική τάξη το στρατό αλλά και την κοινωνία, δεν είχε την παραμικρή αμφιβολία ότι το ΚΚΕ στόχευε άμεσα στην κατάληψη της εξουσίας. Το ίδιο πίστευε και μεγάλο μέρος του ΕΑΜ, σίγουρα όμως η μεγάλη πλειοψηφία των στελεχών και των μελών του ΚΚΕ, παρά τις κατευθύνσεις που τους έδινε η ηγεσία. Η κατάληψη της εξουσίας είχε γίνει μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία, για όλους και παρέσυρε τελικά τους πάντες, στη σύγκρουση του Δεκέμβρη.

Ο λόγος που συνέβη αυτό δεν είναι άλλος από τον Κατοχικό Εμφύλιο και ειδικότερα από την επιθετική και αιματηρή (όσο και αντιφατική) πολιτική που εφάρμοσε το ΚΚΕ μέσω του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ απέναντι στις άλλες ένοπλες αντιστασιακές οργανώσεις αλλά και σε μαζική κλίμακα απέναντι στην «αντίδραση» Έτσι όταν εγκατέλειψε αυτή την πολιτική, υπό την πίεση της πραγματικότητας που διαμορφωνόταν στο εσωτερικό και επειδή αυτή ήταν η επιθυμία της ΕΣΣΔ, δεν το πίστευε κανείς. Ακόμα και όσοι είχαν τη δυνατότητα να διακρίνουν την πραγματική πολιτική στόχευση δεν τους ενδιάφερε καν αυτή (με ελάχιστες εξαιρέσεις) αλλά ο μείζον στόχος, ο οποίος είχε τεθεί από τον Κατοχικό Εμφύλιο και δεν ήταν άλλος από τη συντριβή του ΕΑΜ.  Γιατί το ΕΑΜ διέθετε μια μεγάλη πολιτική και ένοπλη δύναμη και σημαντική επιρροή στην κοινωνία, λόγω του ρόλου του στην Αντίσταση. Κανένας δεν μπορούσε να είναι σίγουρος για τις εξελίξεις.

Με άλλα λόγια, ο Δεκέμβρης χάθηκε για το ΚΚΕ και το εαμικό κίνημα όχι τις μέρες των μαχών στις πλατείες και τους δρόμους της Αθήνας, αλλά από το καλοκαίρι του 1943 ως τις παραμονές της Απελευθέρωσης.

*

Τα παραπάνω νομίζω ότι απαντούν και στο πρώτο από τα επόμενα ερωτήματα του ΣΑΘ:

Αν δεν είχε τεθεί τότε θέμα εξουσίας τού ΚΚΕ, αν δηλαδή δεν υπήρχε άμεσος κίνδυνος σοβιετοποίησης της Ελλάδας, γιατί χρειάστηκε τόσο επείγουσα και τόσο δραστική επέμβαση των Άγγλων και του ίδιου του Τσώρτσιλ προσωπικά; Γιατί χρειάστηκε, την ώρα τής έσχατης ανάγκης, να εξοπλισθούν του σκοτωμού και να χρησιμοποιηθούν εναντίον τών ΕΑΜοΕΛΑΣιτών, ακόμα και οι μισοί περίπου (12.000) από τους συνολικά 27.000 κρατούμενους ταγματασφαλίτες, προκειμένου να σωθεί η Αθήνα και συνακολούθως η Ελλάδα; Παρεμπιπτόντως, για ποιον «εφεδρικό ΕΛΑΣ» μιλάτε; Στα Δεκεμβριανά έλαβαν μέρος μαζικά δυνάμεις τού κανονικού (και όχι μόνο του εφεδρικού) ΕΛΑΣ. Εκτός από το αιχμαλωτισθέν (παραδοθέν;) 2ο σύνταγμα του Νικηφόρου, έχουμε το 5ο ανεξάρτητο σύνταγμα, το 6ο της Κορίνθου, το 2ο της Τριπόλεως, το 42ο και το 52ο σύνταγμα της 8ης μεραρχίας κλπ. (Δες π.χ. Σ. Μουμτζής, «Η κόκκινη βία», τόμος Α΄σελ. 158 επ.).

Για τον εξοπλισμό και τη χρησιμοποίηση των Ταγματασφαλιτών εναντίον του ΕΛΑΣ πρέπει να τονιστεί ότι δεν ήταν ένας αυτοσχεδιασμός, που προέκυψε αποκλειστικά από την άμεση πίεση της στιγμής, αλλά μια πολύ πιο σύνθετη υπόθεση, η οποία αφορούσε τόσο τους Άγγλους όσο και μεγάλο μέρος της εντόπιας πολιτικής τάξης και – κυρίως – των αξιωματικών του στρατού.

(Για λεπτομέρειες:  Η Μ. Βρετανία και τα ελληνικά Τάγματα Ασφαλείας )

Όσο για τις μονάδες του ΕΛΑΣ εκτός Αθηνών οι οποίες πήραν μέρος στα Δεκεμβριανά (ορισμένα κατ’ όνομα συντάγματα, με περιορισμένη δύναμη πυρός και ελάχιστο ανεφοδιασμό) δεν ήταν σε θέση να συμβάλλουν αποφασιστικά, λόγω της ισχυρής εποπτείας που διέθεταν οι Άγγλοι στο πεδίο: οι μονάδες αυτές έφταναν στην Αθήνα κομματιαστά, δεν μπορούσαν να αναδιοργανωθούν στις εισόδους της πόλης και να εισέλθουν συγκροτημένα. Αντιθέτως έσπευδαν στις καλυμμένες οικιστικά περιοχές και εμπλέκονταν στις επιχειρήσεις σε μικρά τμήματα: ούτε συντάγματα, ούτε τάγματα. Το πολύ λόχοι και διμοιρίες. Έτσι όμως δεν μπορούσαν να δημιουργήσουν συνθήκες ούτε καν τοπικής υπεροχής σε αριθμούς και μέσα.

Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την αδυναμία μεταφοράς των μεγάλων μονάδων από Θεσσαλία και Μακεδονία και τον περιορισμό στο ελάχιστο του ανεφοδιασμού των μονάδων που εμπλέκονταν στις συγκρούσεις, καθόρισε το επίπεδο της πραγματικής συμβολής του επαρχιακού ΕΛΑΣ στη μάχη της Αθήνας.

*

ΥΓ. Το σχόλιο του ΣΑΘ στάλθηκε εδώ: https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/06/01/gcw-211/comment-page-1/#comment-1877

Στα υπόλοιπα θέματα που θίγει θα επανέλθω, καιρού επιτρέποντος, στις «σημειώσεις».  Αυτός είναι ο στόχος του ιστολογίου, άλλωστε.

Advertisements

34 thoughts on “Δεκέμβρης 44: το ΚΚΕ επιδίωκε κατάληψη της εξουσίας ή έναν αποδεκτό συμβιβασμό;”

  1. @ Πάνος

    Εκτιμώ απεριόριστα την εργώδη προσπάθειά σας να στηρίξετε το συμπέρασμά σας (με το οποίο ελόγου μου διαφωνώ πλήρως) ότι τον Δεκέμβριο του 1944 το ΚΚΕ δεν ήθελε να καταλάβει την εξουσία, και ότι θέμα εξουσίας ούτε υπήρχε ούτε είχε τότε τεθεί.

    Κατά την ταπεινή μου γνώμη, η επιχειρηματολογία σας δεν απαντά πειστικά στο αρχικό μου ερώτημα:
    «Αν οι δυνάμεις τού Τσακαλώτου (Γουδί – Σχολή Χωροφυλακής) και το Σύνταγμα Χωροφυλακής Αθηνών (Μακρυγιάννη) δεν κρατούσαν όπως κράτησαν (με τη βοήθεια, βεβαίως, των Άγγλων) τις πρώτες κρίσιμες μέρες, ή αν ο Σκόμπυ είχε προχωρήσει στην υλοποίηση της (αρχικής) βεβιασμένης απόφασής του να εγκαταλειφθεί η Αθήνα και οι συμμαχικές δυνάμεις να συμπτυχθούν στο Φάληρο, (απόφασης η οποία ματαιώθηκε και λόγω τής σθεναρής αντίδρασης του Τσακαλώτου), δεν θα είχε το ΚΚΕ καταλάβει την εξουσία;»

    Η δική μου απάντηση στο ερώτημα αυτό, είναι απερίφραστα ΝΑΙ.
    Ο καθόλου τυχαίος καθηγητής Μαυρογορδάτος, γράφει: «Για τη δικαιολόγηση αυτής της ανόητης διεξαγωγής τών επιχειρήσεων [από την πλευρά τού ΚΚΕ], έχει διατυπωθεί η εξίσου ΑΝΟΗΤΗ ΘΕΩΡΙΑ [τα κεφαλαία δικά μου] ότι όλα αυτά [η δράση τού ΚΚΕ στα Δεκεμβριανά] ήσαν τάχα μόνο ‘άσκηση πίεσης’ και όχι απόπειρα κατάληψης της εξουσίας με τα όπλα».
    Τα ίδια πιστεύει ΣΗΜΕΡΑ και ο «πρύτανης» των ιστορικών τής περιόδου εκείνης, καθηγητής Ι. Ιατρίδης. Ότι, δηλαδή, από τη στιγμή που η κατάσταση έφθασε στην ανάφλεξη, το ΚΚΕ τα έδωσε όλα για τη νίκη και για την εξουσία, την οποία έβλεπε να χάνει κυριολεκτικά μέσα από τα χέρια του.
    Η σοφότερη, για μένα, πένα της Αριστεράς, ο Γρηγόρης Φαράκος, (που όλο και κάτι παραπάνω από εμένα και από εσάς γνώριζε τι έγινε στα φρικώδη Δεκεμβριανά), γράφει: «Η ηγεσία τού ΚΚΕ αποφάσισε, ως μόνη διέξοδο, τη μέχρις εσχάτων, και με ένοπλο αγώνα, διεκδίκηση της εξουσίας και έδινε τα πάντα για να νικήσει» (Δες Γ. Φαράκος, Ο ΕΛΑΣ ΚΑΙ Η ΕΞΟΥΣΙΑ, Αθήνα 2000, τόμος Α΄, σελ. 305).
    Το ίδιο υποστηρίζει το σύνολο των μη φιλοκομμουνιστών ιστορικών ερευνητών, καθηγητών και μη. Αναφέρω ενδεικτικά: Ι. Κολιόπουλος, Ν. Μαραντζίδης, Β. Κόντης, Σ. Σφέτας, Ι. Μιχαηλίδης, Ε. Χατζηβασιλείου…
    Όλοι αυτοί, αγαπητέ κ. Πάνο, επιχειρούν να «διορθώσουν» (sic) την ιστορία, σύμφωνα με τις επιθυμίες τους;

    Η κατάληψη της Αθήνας, ισχυρίζεστε, δεν ήταν εφικτή τον Δεκέμβριο.
    Διαφωνούμε!
    Αν, επαναλαμβάνω, οι κυβερνητικές δυνάμεις δεν κρατούσαν όπως κράτησαν τις πρώτες κρίσιμες μέρας, πριν δηλαδή εκδηλωθεί η (μη αναμενόμενη από το ΚΚΕ, τουλάχιστο σ’ αυτήν την έκταση και με αυτήν την ένταση) αντίδραση του Τσώρτσιλ, το παιχνίδι θα είχε τελειώσει και η Αθήνα, (το μόνο κομμάτι τής χώρας στο οποίο η εξουσία τού ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ δεν ήταν απόλυτη), θα είχε πέσει.
    Ισχυρίζεστε επιπλέον ότι ακόμα και αν το ΚΚΕ κατελάμβανε την Αθήνα, δεν θα μπορούσε ούτε να την κρατήσει για πολύ, μα ούτε και να επεκτείνει την εξουσία του πανελλαδικά, επειδή δεν θα μπορούσε να λύσει βασικά προβλήματα εξουσίας (επισιτισμός, μεταφορές, καύσιμα, φάρμακα, μηχανήματα κ.τ.λ.) λόγω της διεθνούς απομόνωσης της χώρας, (μιας και η Ελλάδα είχε «κατοχυρωθεί», όπως το λέτε, στη σφαίρα επιρροής τής Αγγλίας).
    Το βασικό αυτό επιχείρημά σας, νομίζω ότι δεν ευσταθεί.
    Η Συμφωνία τής Μόσχας δεν ήταν κάτι σαν τις πλάκες τού Μωυσή! Ήταν ένας ελιγμός τού δαιμόνιου Τσώρτσιλ που απέβλεπε (και κατάφερε τελικά) να κρατήσει την «Κόκκινη Αρκούδα» μακριά από την Ελλάδα, (τουλάχιστο μέχρι να βρεθεί η Αγγλία σε πλεονεκτικότερη θέση), προσφέροντας βεβαίως σοβαρά ανταλλάγματα.
    Όπως είναι γνωστό, στην Ουγγαρία και στη Γιουγκοσλαβία η Συμφωνία αυτή προέβλεπε ισορροπία επιρροής (50/50). Το τι έγινε εκεί ύστερα από λίγο, χωρίς καμία απολύτως αντίδραση της Αγγλίας, το ξέρουμε όλοι πολύ καλά. Μακάριοι οι κατέχοντες… Αν τον Δεκέμβριο του 1944 είχαν επικρατήσει οι κομμουνιστές, κάτι ανάλογο θα είχε πιθανότατα γίνει και στην Ελλάδα.
    Την ώρα εκείνη, η Αγγλία βρισκόταν στα όρια των αντοχών της. Δεν ήταν ούτε διατεθειμένη μα ούτε και έτοιμη να αποδυθεί σε μια (δυσκολότατη εκ των πραγμάτων) επιχείρηση συντριβής τών ΕΑΜοΕΛΑΣιτών σε όλη τη χώρα. Ποια ήταν η αντίδραση της Αγγλίας όταν ο ΕΛΑΣ, παραβιάζοντας σαφέστατα την Καζέρτα, κατέλαβε τη Θεσσαλονίκη;

    Δυο λόγια για τα Τάγματα Ασφαλείας:
    Γράφετε: «Για τον εξοπλισμό και τη χρησιμοποίηση των Ταγματασφαλιτών εναντίον του ΕΛΑΣ, πρέπει να τονιστεί ότι δεν ήταν ένας αυτοσχεδιασμός, που προέκυψε αποκλειστικά από την άμεση πίεση της στιγμής, αλλά μια πολύ πιο σύνθετη υπόθεση, η οποία αφορούσε τόσο τους Άγγλους όσο και μεγάλο μέρος της εντόπιας πολιτικής τάξης και – κυρίως – των αξιωματικών του στρατού». Αφήνετε, έτσι, να εννοηθεί ότι δεν ήταν η έσχατη ανάγκη που οδήγησε στον βεβιασμένο εξοπλισμό και στη χρησιμοποίηση των Τ.Α., αλλά ότι η διαφύλαξη και η χρησιμοποίησή τους εντάσσεται σε κάποι σχέδιο των Άγγλων και της «εντόπιας πολιτικής τάξης».
    Στο post στο οποίο παραπέμπετε, (https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/06/25/gcw-265/), αναγράφεται:
    Με τη Συμφωνία της Καζέρτας, τα Τάγματα Ασφαλείας χαρακτηρίστηκαν «όργανα του εχθρού» και ορίστηκε ότι, αν δεν παραδίδονταν με τον τρόπο που είχε περιγράψει ο Σκόμπυ, θα έπρεπε να «τύχουν μεταχείρισης που αρμόζει σε εχθρικά στρατεύματα». Μετά την Καζέρτα, ο Σκόμπυ διέταξε τους αξιωματικούς του να ενεργήσουν ως «μεσολαβητές» και να προστατεύσουν κατά το δυνατόν τους Ταγματασφαλίτες από την εκδίκηση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Οι ταγματασφαλίτες θα έπρεπε να αφοπλισθούν και να τεθούν υπό περιορισμό, έως ότου αποφασίσει η ελληνική κυβέρνηση τι έχει σκοπό να τους κάνει.

    Και αναρωτιέται κανείς, ύστερα από αυτό: Τι άλλο έπρεπε να γίνει με αυτούς τους, ουσιαστικά, αιχμαλώτους; Να αφεθούν να ακολουθήσουν τη μοίρα τών συναδέλφων τους του Μελιγαλά και των Γαργαλιάνων;
    Και το ότι αυτό τελικά δεν έγινε, σημαίνει οπωσδήποτε ότι οι άνθρωποι αυτοί «διαφυλάχθηκαν» σκοπίμως για εφεδρεία σε ώρα έσχατης ανάγκης;
    Όσο για την ελπίδα κάποιων να «τσακίσουν» τον ΕΛΑΣ της Πελοπονήσου τα εκεί (απομονωμένα, ηθικά απογυμνωμένα και καταπτοημένα) Τ.Α., (τον Σεπτέμβριο του 1944!), μόνο σαν κακόγουστο αστείο μπορεί να το δω.

    Μου αρέσει!

  2. Αγαπητέ ΣΑΘ,

    ευχαριστώ για την απάντηση. Πρέπει να ομολογήσω ότι… επιμένω στην άποψη που προσπάθησα να σκιαγραφήσω στην παρούσα ανάρτηση. Την οποία ετοίμασα με αφορμή το δικό σας σχόλιο, σε άλλο νήμα.

    Αυτό σημαίνει ότι θα επανέλθω, καιρού επιτρέποντος (για την ακρίβεια όσο συντομότερα μπορέσω) Στο μεταξύ θα ήθελα ν’ ακούσω και τις γνώμες των άλλων φίλων του ιστολογίου, τακτικών σχολιαστών ή όχι.

    Μου αρέσει!

  3. καλα διαφωνω σχεδον σε ολα οκ να μην επαναλαμβανω τα ιδια και τα ιδια
    2-3 παρατηρησεις

    οι δυναμεις του ελας εκτος αθηνων δεν ηταν συνταγματα κατα ονομα προχθες ο μαργαριτης στο συνεδριο του μπαντειου ανεφερε οτι ο ελας ευβοιας ηταν το πιο αξιομαχο και πιο αποτελεσματικο τμημα του που πηρε μερος στη μαχη των δεκεμβριανων

    οι αστοι πολιτικοι δεν ξερω αν ηταν χειροτεροι ή καλυτεροι απο την ηγεσια του κκε. η συντριπτικη τους πλειοψηφια θεωρουσε οτι στοχος του κκε ηταν να καταλαβει την εξουσια και να εγκαταστησει καθεστως σοβιετικου τυπου. για αυτο και σχεδον κανεις δεν ενταχθηκε στο εαμ οπως ειχε πει και ο νικολακοπουλος το κκε εφτιαξε λαικο μετωπο με τον εαυτο του
    θα ειχαν πειστει για τις καλες προθεσεις των κομμουνιστων οταν θα αφοπλιζαν το στρατο τους

    οταν λες οτι το κκε επδιωκε ενα εντιμο συμβιβασμο υπο ποιους ορους ειναι γνωστες οι προτασεις σιαντου μην τις επαναλαμβανω. ισως στην αρχη να μην επιδιωξε συγκρουση αλλα ανατροπη της κυβερνησης το θεμα ειναι τι ρολο θα ειχε στη νεα κυβερνηση και ποιες εξουσιες.

    για το τροπο που λειτουργησε η ηγεσια του κκε υπαρχει η εκθεση δρασης σιαντου στην 11η ολομελεια της κε τον απριλιο του 1945 υπαρχει στο τομο ΚΚΕ Επίσημα Κείμενα. Τόμος Πέμπτος 1940 – 1945 μπορεις να το βρεις στο scribd

    ενα μικρο αποσπασμα που αφορα τους αγγλους:

    δεν ειχαμε σαφη αντιληψη για το ρολο των αγγλων στη συγκρουση. βλεπαμε τις απειλες τους αλλα ειχαμε την αυταπατη οτι μαλλον μπλοφαρουν.(υποχωρησαν πχ στον αφοπλισμο των αξιωματικων) αυτο επαιξε ρολο οτι θα φερναμε στρατιωτικες αν ειμαστε βεβαιοι οτι θα συγκρουστουμε με τους αγγλους. αν και ειναι λεπτο το ζητημα.γιατι ουτε θελαμε ουτε επρεπε να δωσουμε αφορμη επεμβασης… αν συγκεντρωναμε για καθε ενδεχομενο δυναμεις πριν απο εικοσι μερες αυτο θα μπορουσε να χαρακτηριστει σα σταση οτι παμε να καταλαβουμε βιαια την εξουσια οι συνεργατες μας θα κλωτσουσαν και οι αγγλοι θα εφερναν πριν απο εμας δυναμεις απο την ιταλια… και μετα λεει οτι εκανε πραξικοπημα ο παπανδρεου κτλπ

    απο το αρθρο του τζανετακου η χρυσα χατζηβασιλειου παλι στην 11η ολομελεια:

    «Ο προσανατολισμός μας έπρεπε να είναι να βρούμε μια πολιτική λύση, καλύτερη ή χειρότερη ανάλογα πάλι με το συσχετισμό των δυνάμεων, πάντα μια πολιτική λύση συμβιβαστική. Έπρεπε να μας είχε διδάξει ο Λίβανος. Αυτό όμως το πράγμα μας έφυγε ολότελα από τα μάτια. Μας έπιασε η ψύχωση του πολέμου και της επικράτησης και έτσι αφήσαμε ολότελα παιδιακίστικα, ανόητα, να μας διαφύγουν ευκαιρίες στις 18, στις 25 και το χειρότερο στις 31 Δεκεμβρίου. Εν τω μεταξύ είχαμε πάρει τόσο ψηλά τον αμανέ και διακηρύσσαμε ‘’40 χρόνια πόλεμο’’ και με τη Μεγάλη Βρετανία και δεν είχαμε προετοιμαστεί ούτε ιδεολογικά, ούτε εσωκομματικά, ούτε στρατιωτικά. Κάναμε εγκλήματα».

    συμφωνα με τον ιωαννιδη τα ιδια ακριβως ελεγε και ο σιαντος σε αυτον

    κ απο την εκθεση μακριδη συμφωνα με το υποστρατηγο σαρηγιαννη:

    «οι στρατιωτικοι πηραν στο λαιμο του το κκε. ειπα τοτε του μαντακα. μην πατε. καλα τους ελληνες τους κανετε καλα, αλλα εδω βασικα προκειται για τους αγγλους. πως πατε σε μετωπικιν κρουσιν μ αυτους; και μου απηντησεν. ειμαστε ισχυροι. θα τους ριξουμε στη θαλασσα. δε με ακουσαν οπως δεν ακουσαν και σας του Γ.Σ»

    Μου αρέσει!

    1. @ Πάνος

      Σαν να ‘χετε δίκιο (αυτή τη φορά…)

      Άσχετο (;) αλλά ωραίο: Το βρήκα στην «ΠΑΛΑΤΙΝΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ» (εκλογή) τού μακαρίτη τού Α. Λεντάκη:

      Ο Τιμοκρέων από τη Ρόδο, για να κοροϊδέψει τον Σιμωνίδη τον Κείο (από την Κέα) ότι ήταν φλύαρος και ταυτολόγος, του σκάρωσε το παρακάτω επίγραμμα:

      «Δίχως λόγο μ’ έπιασε η φλυαρία τής Τζιάς.
      Της Τζιάς, λέγω, η φλυαρία μ’ έπιασε δίχως λόγο.»

      Για να του απαντήσει ο Σιμωνίδης:

      «Εδώ κείμαι, αφού ήπια πολύ και πολύ έφαγα
      και πολύ κακολόγησα τους ανθρώπους.
      Τιμοκρέων ο Ρόδιος»

      Άπαιχτοι, λέμε, οι άνθρωποι…

      Αρέσει σε 1 άτομο

  4. “Η κατάληψη της Αθήνας μπορούσε να γίνει από τις οργανωμένες δυνάμεις του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ το δεύτερο μισό του Οκτωβρίου, ίσως και ως τα μέσα Νοεμβρίου, με δυναμικό – σαρωτικό πραξικόπημα. […] Από τη στιγμή που εγκαταστάθηκε στην Αθήνα η 3η Ορεινή Ταξιαρχία με τον Τσακαλώτο και εμφανίστηκαν (ήδη από τις 15 Οκτωβρίου) τα πρώτα τανκς των Άγγλων στο κέντρο της πρωτεύουσας, οι πιθανότητες κατάληψης της Αθήνας από τον ΕΛΑΣ άρχισαν να περιορίζονται δραστικά.”

    Το παραπάνω που λές Πάνο έχει ένα πολύ προβληματικό σημείο που έχει να κάνει με την θέση που υποστηρίζεις, ότι αν ήθελε το ΚΚΕ μπορούσε να καταλάβει την Αθήνα τον Οκτώβριο του 1944 (αμέσως μετά δηλαδή την απελευθέρωση από τους στρατιωτικούς εισβολείς), και αρα εφόσον δεν το έκανε τότε, το εκλαμβάνεις αυτό ως σημάδι ότι δεν απέβλεπε στην κατάληψη της εξουσίας στην χώρα.
    Παραγνωρίζεις όμως ότι την δεδομένη χρονική στιγμή το ΕΑΜ συμμετείχε στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας που είχε ηδη σχηματιστεί μερικούς μήνες νωρίτερα. Οπότε, αν υποτεθεί ότι το ΕΑΜ είχε σκοπό να καταλάβει την εξουσία, τότε δεν θα είχε νόημα να επιχειρήσει να καταλάβει την εξουσία με ένα πραξικοπηματικό τρόπο εφόσον ηδη συμμετείχε στην κυβέρνηση, και αρα θα είχε ευκαιρίες να καταλάβει την εξουσία χωρίς να χρειαστεί να προχωρήσει σε απροκάλυπτο πραξικόπημα. Θα μπορούσε, με άλλα λόγια, να πετύχει τον ίδιο στόχο με σαφώς μικρότερο κόστος – πολιτικό και στρατιωτικό. Οπότε δεν είχε λόγο να επιχειρήσει να καταλάβει την εξουσία με πραξικοπηματικό τρόπο τον Οκτώβριο.
    Συνεπώς, το γεγονός ότι το ΚΚΕ δεν επιχείρησε να καταλάβει την εξουσία με πραξικοπηματικό τρόπο τον Οκτώβριο δεν συνιστά επαρκές επιχείρημα υπερ της άποψης ότι δεν είχε αυτό τον στόχο ούτε τον Δεκέμβριο του ’44. Θα μπορούσε να έχει αυτό τον στόχο, θα μπορούσε και να μην τον έχει, το σίγουρο όμως είναι ότι το συγκεκριμένο επιχείρημα αδυνατεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο ότι δεν είχε αυτό τον στόχο – της κατάληψης δηλαδή της εξουσίας στην χώρα.

    “Ας υποθέσουμε όμως ότι με κάποιο θαύμα υποχώρησαν οι Άγγλοι από το κέντρο της Αθήνας και τους ακολούθησε ο Τσακαλώτος, σε κάποια σημεία στήριξης εκτός κέντρου. Και ότι στη συνέχεια, με αλλεπάλληλα θαύματα, Άγγλοι και Τσακαλώτος ζήτησαν συνομιλίες, από δυσμενή θέση, για κατάπαυση του πυρός και μια Συμφωνία τύπου Βάρκιζας – αλλά από την ανάποδη: Άγγλοι και Τσακαλώτος ήταν υποχρεωμένοι να εγκαταλείψουν τη χώρα και να πάνε… στην Κρήτη. Με άλλα λόγια υποθέτουμε ότι ο ΕΛΑΣ κατέλαβε την Αθήνα – και ταυτόχρονα κυριάρχησε στρατιωτικά στην ηπειρωτική Ελλάδα, ίσως και σε ένα ή δύο νησιά του Αιγαίου. Αυτό σημαίνει ότι το ΚΚΕ κατέλαβε την εξουσία;”

    Με βάση τις προϋποθέσεις που θέτεις – στρατιωτική κυριαρχία στην ηπειρωτική Ελλάδα και σε ένα 1 με 2 νησιά του Αιγαίου (αν και έχω την εντύπωση ότι η νησιώτική Ελλάδα ήταν το τμήμα της χώρας όπου το ΕΑΜ είχε την μικρότερη διείσδυση και επιρροή) – τότε ναι, η κατάληψη της Αθήνας θα καθιστούσε πλέον πολύ πιο εύκολη την πραγματοποίηση του απώτερου στόχου του ΚΚΕ, την κατάληψη δηλαδή της εξουσίας σε όλη την χώρα. Από το παραπάνω που λες δημιουργείται η εντύπωση ότι δεν το θεωρεις και μεγάλο πράγμα να είχε καταλάβει στρατιωτικά την Αθήνα το ΚΚΕ. Ακόμα όμως και αν κανείς δεχτεί την ορθότητα της άποψής σου (μία ορθότητα αμφίβολη), ότι μία κατάληψη της Αθήνας από τις δυνάμεις του ΚΚΕ δεν θα είχε ιδιαίτερα μεγάλη στρατιωτική σημασία για τους απώτερους πολιτικούς στόχους του ΚΚΕ, παραβλέπεις παρόλα αυτά την τεράστια ψυχολογική σημασία που θα είχε για την αντιεαμική παράταξη τυχόν απώλεια της Αθήνας, και πιο συγκεκριμένα, παραβλέπεις το συντριπτικό πλήγμα που θα δέχονταν το ηθικό της, και αρα και αυτή ακόμα η θέλησή της να συνεχίσει έμπρακτα να εναντιώνεται στην εαμική παράταξη. Καθίσταται εύκολα αντιληπτό ότι σε αυτή την περίπτωση θα αυξάνονταν θεαματικά οι πιθανότητες πραγματοποίησης του κύριου στόχου του ΚΚΕ, που δεν ήταν άλλος από την κατάληψη της εξουσίας.

    “Τι σημαίνει ένοπλη (επαναστατική) εξουσία σ’ ένα κράτος; Σημαίνει ότι ο φορέας της επανάστασης (το ΕΑΜ) διαθέτει δύναμη επιβολής επί του συνόλου της κοινωνίας, με την ενεργό συμμετοχή της μειοψηφίας που τον υποστηρίζει και με την πειθώ της βίας για τους άλλους. Ότι μπορεί να διαθρέψει τον πληθυσμό της χώρας και να του παρέχει τα αναγκαία (καύσιμα, μέσα μεταφοράς, στοιχειώδη μέσα παραγωγής, φάρμακα) για την επιβίωσή του. Ότι έχει στην κατοχή του τα αναγκαία στρατιωτικά μέσα για να αποκρούσει την αντ-επανάσταση ή και την εισβολή. Ότι διαθέτει κάποια διεθνή στηρίγματα και μπορεί να έχει σχέσεις με άλλα κράτη, γειτονικά ή όχι.”

    Μα, προφανώς και διέθετε το ΚΚΕ αυτή την δύναμη επιβολής σε όλη την χώρα γιατί πολύ απλά παντού σχεδόν ήταν στρατιωτικά κυρίαρχο. Το αν θα μπορούσε να θρέψει επαρκώς τον πληθυσμό της χώρας είναι άσχετο με το αν θα μπορούσε να κρατήσει την εξουσία. Ο Στάλιν στην Σοβιετική Ένωση, μετά την γερμανική εισβολή, τα κατάφερε και παρέμεινε ηγέτης του κράτους εκεί, παρά το γεγονός ότι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι πέθαιναν από την πείνα ή της αρρώστιες λόγω των καταστροφών που είχε επιφέρει στην χώρα η γερμανική εισβολή και της αδυναμίας, για μεγάλο χρονικό διάστημα, του σοβιετικού κράτους να ομαλοποιήσει την κατάσταση.
    Λίγο μακρύτερα και μερικά χρόνια αργότερα, στην Κίνα, σε συνθήκες πολύ χειρότερες από ότι αυτές της κατοχικής Ελλάδας (που, μην παρεξηγηθώ, ήταν χάλια) ο Μάο κατάφερε και διατήρησε την εξουσία παρά την λιμοκτονία την οποία επέβαλε σε μεγάλα τμήματα της κινέζικης κοινωνίας με το καταστροφικότατο Μεγάλο Άλμα Εμπρός που προωθούσε.
    Αλλά για να μην πηγαίνουμε μακριά, εδω σε μας, κατά την διάρκεια της Κατοχής θέριζε η πείνα (αλλά και οι διάφορες ασθένειες λόγω της έλλειψης φαρμάκων), ιδίως στα αστικά κέντρα. Δεν αποτέλεσε όμως αυτό εμπόδιο ή απειλή για την εξουσία των αρχών κατοχής, κατά καμία έννοια.
    Οπότε το γεγονός ότι στην χώρα θα υπήρχε πρόβλημα με την πείνα ή τις ασθένειες δεν συνεπάγεται ότι μία τέτοια κατάσταση θα παρεμπόδιζε την κατάληψη και διατήρηση της εξουσίας από το ΚΚΕ.

    Επιπλέον, μετά από μία πιθανή κατάληψη της εξουσίας στην χώρα από το ΚΚΕ, στρατιωτικά μέσα για την απόκρουση επιθέσεων σίγουρα θα υπήρχαν στην κατοχή του, τουλάχιστον για ένα διάστημα κάποιων μηνών.
    Επίσης, δεν είναι κατά καμία έννοια δεδομένο ότι οι βρετανοί, ή ο όποιος άλλος, θα έπαιρνε το ρίσκο μίας γενικευμένης σύρραξης με τους κομμουνιστές στην Ελλάδα την στιγμή που καλά καλά δεν είχε ακόμα τελειώσει ο πόλεμος με τους γερμανούς, στερώντας έτσι ζωτικές στρατιωτικές δυνάμεις από άλλα θέατρα επιχειρήσεων του πολέμου.

    Σε περίπτωση δε κατάληψης της εξουσίας στην χώρα από το ΚΚΕ, το διεθνές στήριγμα του θα ήταν η Σοβιετική ένωση φυσικά, και οι χώρες του κομμουνιστικού μπλόκ γενικότερα. Το να πιστεύει κανείς ότι ο Στάλιν θα έμενε, τάχα, πιστός στις δεσμεύσεις του προς τον Τσώρτσιλ, δεσμεύσεις που είχε αναλάβει με την λεγόμενη Συμφωνία των Ποσοστών, είναι ουτοπικό. Πρώτα από όλα, όπως έδειξε αργότερα η ιστορική εμπειρία, δεν είχε τον παραμικρό δισταγμό να υπαναχωρήσει από τις όποιες δεσμεύσεις του όταν έκρινε πως έτσι τον συνέφερε περισσότερο. Να θυμηθούμε εδω ότι ούτε η Πολωνία ούτε και η Τσεχοσλοβακία είχαν “δοθεί” στην ΕΣΣΔ. Όταν όμως οι εξελίξεις έφεραν αυτές τις δύο χώρες στην σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης, η τελευταία δεν δίστασε ούτε λεπτό να τις εντάξει στον κομμουνιστικό συνασπισμό. Αλλά και για άλλες χώρες ακόμα, όπως η Γιουγκοσλαβία και η Ουγγαρία, όπου η επιρροή του σοβιετικού συνασπισμού και του δυτικού ήταν σύμφωνα με την Συμφωνία των Ποσοστών μοιρασμένη στα ίσα, πάλι η Σ. Ένωση δεν είχε τον παραμικρό δισταγμό να τις εντάξει ολοκληρωτικά στον δικό της συνασπισμό όταν της δόθηκε η ευκαιρία. Οπότε το να πιστεύει κανείς ότι το ΚΚΕ θα καταλάμβανε την εξουσία στην χώρα, και η Σοβ. Ένωση τάχα θα έμενε πιστή στις δεσμεύσεις της και δεν θα έτρεχε ευθύς αμέσως να εκμεταλλευθεί τα τεράστια στρατηγικά πλεονεκτήματα που θα μπορούσε να της προσφέρει μία κομμουνιστική Ελλάδα, ανήκει στην σφαίρα της φαντασίας.

    “Είχε όμως τέτοιο πολιτικό στόχο (την εξουσία) το ΚΚΕ το Δεκέμβρη; […] Αυτό που προκύπτει όμως από την ψυχρή αξιολόγηση των δεδομένων της εποχής για την οποία συζητάμε είναι ότι δεν ετίθετο θέμα εξουσίας από το ΚΚΕ, αλλά επιδιωκόταν ένας αποδεκτός συμβιβασμός: να συμμετέχει δηλαδή το ΕΑΜ στην πολιτική ζωή της χώρας ως ισότιμος και ισχυρός παίχτης και όχι μέσα από τις διώξεις και την παρανομία. Το κλειδί γι’ αυτόν το στόχο ήταν ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ: από τη στιγμή που ο ΕΛΑΣ θα αφοπλιζόταν, το εαμικό κίνημα (και το ΚΚΕ) θα βρισκόταν αυτόματα σε τρομερά ευάλωτη θέση. Γι’ αυτό ακριβώς το ΚΚΕ πήρε την πρωτοβουλία να ξεκινήσει τις συγκρούσεις του Δεκέμβρη.”

    Από οσα έχεις αναφέρει μέχρι στιγμής Πάνο τίποτα δεν συνιστά ισχυρό επιχείρημα υπέρ της θέσης ότι σκοπός του ΚΚΕ δεν ήταν η κατάληψη της εξουσίας στην χώρα.

    Παρόλα αυτά, έστω, ας υποθέσουμε ότι όντως το ΚΚΕ επιδίωκε έναν αποδεκτό συμβιβασμό, όπως ισχυρίζεσαι.

    Πρώτα από όλα υπάρχει ένα θέμα με το τι θα μπορούσε να θεωρηθεί “αποδεκτός συμβιβασμός” από τις δύο παρατάξεις. Συμβιβασμός που είναι αποδεκτός μόνο από την μία μεριά αλλά όχι και από την άλλη δεν είναι “αποδεκτός” συμβιβασμός. Για να μπορεί να θεωρηθεί τέτοιος πρέπει να μπορούν να τον αποδεχθούν και οι δύο. Εαν λοιπόν το ΚΚΕ επιδίωκε να συμμετέχει στην πολιτική ζωή της χώρας ως ισχυρός παίχτης και για αυτό τον λόγο δεν δέχονταν να αφοπλιστεί, τότε αυτή η αξίωσή του δεν θα ήταν ποτέ δυνατόν να γίνει αποδεκτή από την άλλη πλευρά. Ουσιαστικά θα δημιουργούνταν δύο πόλοι εξουσίας μέσα στην χώρα, από την μία η επίσημη κυβέρνηση και από την άλλη το ΚΚΕ (το οποίο κατ’ ουσίαν θα συνιστούσε μία άτυπη κυβέρνηση). Σε αυτή την περίπτωση θα ήταν αδύνατο να κυβερνηθεί η χώρα με ένα φυσιολογικό τρόπο ή ακόμα και να οικοδομηθεί ένα φυσιολογικό κράτος. Αναγκαστικά η μία ή η άλλη πλευρά θα έπρεπε να υποχωρήσει. Και δεν νομίζω πως το ΚΚΕ θα ήθελε να είναι αυτό που θα υποχωρήσει.

    Αλλά, έστω, ας δεχτούμε ότι το ΚΚΕ μέσα από την σύγκρουση του Δεκεμβρίου επιδίωκε ενα αποδεκτό πολιτικό συμβιβασμό, και ας αφήσουμε στην άκρη το ποιά ακριβώς θα μπορούσε να είναι η φύση αυτού του συμβιβασμού. Σε αυτή την περίπτωση το ΚΚΕ θα επιχειρούσε κατ’ ουσίαν μία διαπραγμάτευση με την άλλη μεριά και οι εχθροπραξίες των Δεκεμβριανών ήταν το μέσο πίεσης προς αυτή ώστε να εξαναγκαστεί και να του προσφέρει αυτό τον αποδεκτό συμβιβασμό που, σύμφωνα με αυτή την αφήγηση, υποτίθεται ότι ήταν ο απώτερος στόχος του πίσω από το ξέσπασμα των Δεκεμβριανών.
    Ξεκινάει όμως κανείς μία διαπραγμάτευση όταν έχει την αίσθηση ότι έχει την δύναμη να επιβάλει κάποιο κόστος στον άλλο, ώστε να τον αναγκάσει να προβεί σε κάποιες παραχωρήσεις. Όταν όμως κρίνει κανείς ότι δεν έχει την δύναμη να εξαναγκάσει τον άλλο να προβεί στην παραμικρή υποχώρηση, τότε φυσικά αποφεύγει την όποια διατάραξη της υπάρχουσας ισορροπίας (πόσο μάλλον το προχωρήσει σε δυναμική αντιπαράθεση με την άλλη πλευρά), ακριβώς γιατί κρίνει ότι τελικά όχι δεν θα κερδίσει τίποτα αλλά θα βγει και ζημιωμένος από πάνω. Οπότε σε μία τέτοια κατάσταση έχει κανείς το κίνητρο να απέχει από ενέργειες οι οποίες θα μπορούσαν να διαταράξουν την υπάρχουσα ισορροπία δυνάμεων εις βάρος του.

    Το ΚΚΕ όμως τον Δεκέμβριο του ’44 πήρε την απόφαση να διαταράξει οσο περισσότερο γίνονταν την υπάρχουσα ισορροπία, πραγματοποιώντας κανονική εξέγερση εναντίον της άλλης πλευράς. Θα ήταν αδύνατο όμως να πάρει μία τέτοια απόφαση αν δεν πίστευε ότι είχε σημαντικές πιθανότητες επιτυχίας. Με άλλα λόγια, αν δεχτούμε την υπόθεση ότι απώτερος στόχος του ΚΚΕ πίσω από την εξέγερση τον Δεκέμβριο του ’44 ήταν ένας αποδεκτός συμβιβασμός με την άλλη πλευρά, τότε θα πρέπει να δεχτούμε ότι το ΚΚΕ εκτιμούσε πως είχε την δύναμη να αναγκάσει τον αντίπαλο να προβεί σε παραχωρήσεις, και αρα δεν ένιωθε στρατιωτικά αδύναμο. Εαν έκρινε ότι δεν είχε την δύναμη να επιβάλλει στον αντίπαλο να προβεί σε παραχωρήσεις τότε δεν θα είχε και κανένα λόγο να έρθει σε δυναμική αναμέτρηση μαζί του ακριβώς γιατί έτσι θα έχανε ακόμα περισσότερα, και η θέση του σε μία μελλοντική διαπραγμάτευση θα ήταν ακόμα πιο δυσχερής εφόσον το ΚΚΕ θα ήταν ακόμα πιο αποδυναμωμένο.

    Αρα λοιπόν πρέπει να δεχτούμε ότι το ΚΚΕ έκρινε πως μπορούσε να εξαναγκάσει την άλλη πλευρά να προβεί σε ουσιαστικές παραχωρήσεις. Έκρινε, με άλλα λόγια, πως σε περίπτωση δυναμικής αναμέτρησης με την άλλη πλευρά δεν ήταν καθόλου δεδομένο ότι αυτό θα ήταν που θα έχανε. Και αφου δεν θεωρούσε δεδομένο ότι θα ήταν ο ηττημένος από μία σύγκρουση με την άλλη πλευρά τότε δεν είναι επίσης καθόλου δεδομένο ότι θα σταματούσε στον “αποδεκτό συμβιβασμό” και δεν θα προχωρούσε παραπέρα αν τελικά ήταν η άλλη πλευρά που θα έχανε.

    Υπάρχει όμως κάτι ακόμα που πρέπει να ειπωθεί σε σχέση με την υπόθεση ότι το ΚΚΕ επιδίωκε έναν αποδεκτό συμβιβασμό.
    Όταν κανείς μπαίνει σε μία διαδικασία διαπραγμάτευσης με κάποιον άλλο, ξεκινάει την διαπραγμάτευση έχοντας ως βάση αυτό που θεωρεί ως τον πλέον προτιμότερο στόχο για την δική του πλευρά. Σταδιακά όμως, οσο προχωράει η διαπραγματευση, και καθίσταται αντιληπτό ότι η πραγματοποίηση αυτού του πλέον προτιμότερου στόχου είναι πολύ δύσκολη ή και αδύνατη ακόμα, βάση της διαπραγμάτευσης γίνονται άλλοι στόχοι, όχι το ίδιο καλοί όπως ο πρώτος αλλά παρόλα αυτά σημαντικοί. Οπότε, ακόμα και αν κρίνει κανείς ότι ο πρώτος του στόχος, αυτός που προτιμά περισσότερο, δεν είναι εφικτός, έχει παρόλα αυτά το κίνητρο να ξεκινήσει από εκεί την διαπραγμάτευση ακριβώς ώστε οι παραχωρήσεις που θα κάνει προς την άλλη πλευρά να ξεκινήσουν από ένα υψηλότερο σημείο και έτσι να είναι περισσότερες και οι πιθανότητες να πετύχει τελικά την πραγματοποίηση κάποιου σημαντικού μεν στόχου, από αυτούς όμως που βρίσκονται χαμηλότερα στην κλίμακα από αυτόν που θεωρεί ως τον προτιμότερο. Για να το πω αλλιώς, όταν παίζουν δύο ομάδες και η μία αισθάνεται ότι η νίκη είναι μεν προτιμότερη όμως δεν είναι και το πιθανότερο αποτέλεσμα, έχει το κίνητρο παρόλα αυτά να τα δώσει όλα, προσπαθώντας ακόμα και για την νίκη, ακριβώς ώστε να καταστήσει πιθανότερο έτσι το ενδεχόμενο να πετύχει τουλάχιστον μία αξιοπρεπή ισοπαλία – και βέβαια δεν αποκλείεται να επιτύχει τελικά και τον στόχο που προτιμά περισσότερο, την νίκη. Αν, αντίθετα, παίξει έχοντας ως κύριο στόχο να κερδίσει μία ισοπαλία, όχι μόνο μειώνονται οι πιθανότητες να τα καταφέρει αλλά αυξάνονται και οι πιθανότητες μίας ήττας, χώρια το γεγονός ότι μειώνονται δραματικά οι όποιες πιθανότητες μίας νίκης.

    Το ΚΚΕ λοιπόν, ακριβώς γιατί ένωθε πως είχε την δύναμη να επιβάλλει την απόσπαση κάποιων σημαντικών παραχωρήσεων από τον αντίπαλο, απαξ και η διαπραγμάτευση εξελίχθηκε σε δυναμική αναμέτρηση δεν είχε πλέον κανένα λόγο και κανένα κίνητρο να μην σπρώξει τα πράγματα ως την επίτευξη αυτού που σίγουρα θεωρούσε ως τον προτιμότερο στόχο, την κατάληψη δηλαδή της εξουσίας στην χώρα. Γιατί, επίσης, αυτός ήταν και ο καλύτερος τρόπος για να επιτύχει και τον δεύτερο καλύτερο στόχο της επίτευξης ενός αποδεκτού συμβιβασμού. Για να το θέσω αλλιώς, το ΚΚΕ θα μπορούσε να πετύχει τον δεύτερο καλύτερο στόχο του (ή, πιο σωστά, θα αύξανε τις πιθανότητες να πετύχει τον δεύτερο καλύτερο στόχο του), έναν αποδεκτό συμβιβασμό, ακριβώς με το να παλεύει για την επίτευξη του πρώτου καλύτερου στόχου του, της κατάληψης της εξουσίας στην χώρα.
    Δεν έχει νόημα λοιπόν αυτή η διάκριση μεταξύ των δύο στόχων – του αποδεκτού συμβιβασμού από την μία και της κατάληψης της εξουσίας στην χώρα από την άλλη. Δεν έχει νόημα επειδή η επιδίωξη του πρώτου κατά καμία έννοια δεν βρίσκεται σε αντίθεση με την ταυτόχρονη επιδίωξη του δεύτερου αλλά ίσα ίσα, είναι η επιδίωξη του δεύτερου – της κατάληψης της εξουσίας στην χώρα – που αυξάνει τις πιθανότητες για την επίτευξη τουλάχιστον του πρώτου, ενός αποδεκτού πολιτικού συμβιβασμού.

    Μου αρέσει!

  5. Αν ο ΚΚΕ καταλάμβανε την εξουσία τον Δεκέμβρη του 44 και ο Στάλιν δεν έπιανε αμέσως από τ΄ αυτί τον Σιάντο για να την επιστρέψει, τότε πολύ απλά θα ήταν διαφορετικό το τέλος του Β’ ΠΠ. Ο οποίος θα τελείωνε με εντελώς διαφορετικές συνθέσεις ομάδων.

    Στα περί αποδεκτού συμβιβασμού η λέξη κλειδί είναι οι «διασφαλίσεις» (ότι αυτός που δέχεται να αφοπλιστεί δεν θα γίνει κομμάτια, τις αμέσως επόμενες εβδομάδες ή μήνες). Αυτές τις διασφαλίσεις ήταν που δεν είχε το ΚΚΕ, άρα δεν μπορούσε να δεχτεί αυτοβούλως την αυτοκτονία (τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ χωρίς διασφαλίσεις).

    Εδώ ακριβώς έγκειται η ευθύνη της αντιεαμικής παράταξης (Παπανδρέου κλπ) και των Άγγλων. Θέλοντας να συντρίψουν το εαμικό κίνημα (το οποίο είχε κάνει πολλά εγκλήματα, πολιτικά και του κοινού δικαίου επί Κατοχής) έσπρωξαν συνειδητά (εκτιμώ εγώ) τα πράγματα στη σύγκρουση και το ΚΚΕ έκανε το λάθος να αντιδράσει όπως αντέδρασε. Το ίδιο έκαναν και στη συνέχεια, συνεργαζόμενοι κατ΄ ουσίαν με τον Ζαχαριάδη, ώστε να πετύχουν το γενικευμένο Εμφύλιο 1946-49.

    Λες και αυτό ήταν το όνειρό τους.

    Μου αρέσει!

  6. «Το συμπέρασμα είναι ότι ο Δεκέμβριος ημπορεί να θεωρηθεί ‘δώρον του Υψίστου’.
    Αλλά, δια να υπάρξει ο Δεκέμβριος, έπρεπε προηγουμένως να είχομεν έλθει εις την Ελλάδα. Και τούτο ήτο δυνατόν μόνον με την συμμετοχήν και του ΚΚΕ εις την Κυβέρνησιν, δηλαδή με τον Λίβανον. Και δια να ευρεθούν εδώ οι Βρεττανοί, οι οποίοι ήσαν απαραίτητοι δια την Νίκην, έπρεπε προηγουμένως να είχεν υπογραφεί το Σύμφωνον της Καζέρτα. Και δια να επιτευχθεί τότε η εκκαθάρισις της καταστάσεως, έπρεπε προηγουμένως να επιμείνω εις την άμεσον αποστράτευσιν του ΕΛΑΣ και να θέσω το ΚΚΕ ενώπιον του διλήμματος ή να αποδεχθεί ειρηνικώς τον αφοπλισμόν του, ή να επιχειρήσει την Στάσιν, υπό συνθήκας όμως, πλέον, αι οποίαι ωδήγουν εις την συντριβήν του. Αυτή είναι η ιστορική αλήθεια.» (Ο εντονισμός δικός μου).

    (Γ. Παπανδρέου, «Η απελευθέρωσις της Ελλάδος», Αθήνα 1948, σελ. 301).

    Προσωπικά, ωστόσο, οι κομπασμοί αυτοί του Γ. Παπανδρέου ΔΕΝ με πείθουν.
    Σαν να ήταν αυτός ο απόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού, και να είχε την εξουσία τού «δεσμείν και λύειν»…

    Μου αρέσει!

    1. Δεν τα έκανε αυτός (αν και συμμετείχε) Αλλά η ακολουθία των γεγονότων ήταν έτσι όπως την περιγράφει.

      Οι παίχτες ήταν πολλοί. Οι Άγγλοι, η ελληνική πολιτική ελίτ (σε Κάιρο και Αθήνα) το σώμα των αξιωματικών (συστηματικά υποτιμάτε η επίδρασή του) αλλά και η ΕΣΣΔ: μόνο με τη δική της παρέμβαση έγινε αποδεκτός ο Λίβανος αργά το καλοκαίρι του ’44 και ουσιαστικά «τελείωσε» το θέμα της κατάληψης της εξουσίας για το ΚΚΕ, μέσω του ΕΛΑΣ (Εδώ διαφωνείτε, αγαπητέ ΣΑΘ… προς το παρόν)

      Μου αρέσει!

  7. «Αν ο ΚΚΕ καταλάμβανε την εξουσία τον Δεκέμβρη του 44 και ο Στάλιν δεν έπιανε αμέσως από τ΄ αυτί τον Σιάντο για να την επιστρέψει, τότε πολύ απλά θα ήταν διαφορετικό το τέλος του Β’ ΠΠ. Ο οποίος θα τελείωνε με εντελώς διαφορετικές συνθέσεις ομάδων. »

    Πάντως οπου τα κομμουνιστικά κόμματα καταλάβαν την εξουσία, όπως την καταλάβαν, πουθενά ο Στάλιν δεν επενέβη να «τραβήξει το αυτί» κανενός. Θέλω να πω έχεις εναντίον σου την ιστορική εμπειρία σε αυτό που λες.

    «Στα περί αποδεκτού συμβιβασμού η λέξη κλειδί είναι οι «διασφαλίσεις» (ότι αυτός που δέχεται να αφοπλιστεί δεν θα γίνει κομμάτια, τις αμέσως επόμενες εβδομάδες ή μήνες). Αυτές τις διασφαλίσεις ήταν που δεν είχε το ΚΚΕ, άρα δεν μπορούσε να δεχτεί αυτοβούλως την αυτοκτονία (τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ χωρίς διασφαλίσεις). »

    Δεν θυμάμαι να έλαβε χώρα κάποια πρωτοβουλία εκ μέρους του ΚΚΕ για κάποιου είδους διαπραγμάτευση πάνω σε αυτές τις διασφαλίσεις στις οποίες αναφέρεσαι, αλλά ούτε και τα ηγετικά του στελέχη αναφέρονται σε αυτές στα διάφορα κομματικά ντοκουμέντα που έχουν δει το φως της δημοσιότητας ή στα βιβλία που έχουν γράψει. Οπότε κάπου είναι αστήρικτη η θέση σου ότι ήταν η έλλειψή τους που ανάγκασε το ΚΚΕ να προχωρήσει στην εξέγερση του Δεκεμβρίου.

    Επιπρόσθετα, παραβλέπεις αυτό που αναφέρω στο προηγούμενο σχόλιό μου, ότι απαξ και ξεκίνησε η εξέγερση ο στόχος ενός αποδεκτού συμβιβασμού δεν βρίσκονταν σε κάποια αντίθεση με τον πρωταρχικό στόχο του ΚΚΕ που ήταν η κατάληψη της εξουσίας στην χώρα. Οπότε η διάζευξη μεταξύ των δύο που κάνεις και στην οποία βασίζεις την θέση σου ότι το ΚΚΕ δεν απέβλεπε την κατάκτηση της εξουσίας στην χώρα αλλά ένα αποδεκτό συμβιβασμό δεν ευσταθεί, γιατί δεν υπάρχει στην πραγματικότητα μία τέτοια διάζευξη μεταξύ των δύο.

    «Θέλοντας να συντρίψουν το εαμικό κίνημα (το οποίο είχε κάνει πολλά εγκλήματα, πολιτικά και του κοινού δικαίου επί Κατοχής) έσπρωξαν συνειδητά (εκτιμώ εγώ) τα πράγματα στη σύγκρουση και το ΚΚΕ έκανε το λάθος να αντιδράσει όπως αντέδρασε.»

    Μόνο που η αντιεαμική παράταξη δεν ήταν τόσο ισχυρή ώστε να επιχειρήσει να συντρίψει το ΚΚΕ την συγκεκριμένη περίοδο, κάθε άλλο.
    Επιπλέον το ερμηνευτικό σχήμα που χρησιμοποιείς εδω πέρα – ότι το ΚΚΕ εξωθήθηκε σε μία κινηση, την εξέγερση, που στρατηγικά ήταν λάθος – βρίσκεται σε πλήρη αντίφαση με την άλλη θέση που υποστηρίζεις, ότι το ΚΚΕ προσπάθησε να χρησιμοποιήσει την εξέγερση για να πετύχει ένα αποδεκτό συμβιβασμό. Οι δύο θέσεις όμως είναι ασαυμβίβαστες μεταξύ τους.

    Εξέγερση Δεκεμβρίου ’44 = Μία τακτική κίνηση εκ μέρους του ΚΚΕ για να πετύχει έναν αποδεκτό συμβιβασμό από την άλλη πλευρά.

    Εξέγερση του Δεκεμβρίου ’44 = Λάθος κίνηση εκ μέρους του ΚΚΕ στην οποία εξωθήθηκε από τους αντιπάλους του.

    Η αντίφαση μεταξύ των δύο θέσεων είναι προφανής.

    Μου αρέσει!

  8. Η διαπραγμάτευση ΕΓΙΝΕ, Γιάννη. Γινόταν εντατικά ολόκληρο το β’ 15θήμερο του Νοεμβρίου. Αλλά δεν οδήγησε σε συμφωνία. Ο Παπανδρέου γράφει ότι έτσι τα είχε κανονίσει ο ίδιος (βλ. παραπάνω)

    Όσο για τους στόχους, στόχος «κατάληψης της εξουσίας» απλά δεν υπήρχε, μετά την αποδοχή από ΚΚΕ της συμφωνίας του Λιβάνου, με την προτροπή της ΕΣΣΔ. Το θέμα είχε λήξει – άλλο αν δεν το πίστευε κανείς στην αντιεαμική παράταξη (ενδεχομένως ούτε στο ΕΑΜ – αλλά εκεί έκανε κουμάντο ο Ιωαννίδης)

    Μου αρέσει!

  9. Όσο για την αντιεαμική παράταξη, κάνεις λάθος αν τη θεωρείς ανίσχυρη. Είχε και σαφή πολιτικό στόχο (η Ελλάδα με την Αγγλία κατά του ΚΚΕ και των «Σλάβων» στα βόρεια σύνορα) και μεγάλο φανατισμό στα μαχητικά στελέχη (βλ. αξιωματικούς) και «σίγουρους» συμμάχους στην Ελλάδα (τον κόσμο – πολιτικό, οικονομικό, ενόπλους – που συσπειρώθηκε με τον Ράλλη και τα Τάγματα κατά του ΚΚΕ, λόγω της «επαναστατικής» δράσης του τελευταίου στην Κατοχή. Πέρα από τους φιλογερμανούς δοσίλογους και συνεργάτες)

    Είχε δηλαδή καθαρό στόχο, μεγάλο φανατισμό και κοινωνική πλειοψηφία – έστω ετερογενή. Και πραγματική ενότητα στη βάση της αντικομουνιστικής στρατηγικής, καθώς είχε πια ξεπεραστεί ο διχασμός και η πολυδιάσπαση που ίσχυσαν μέχρι το 1943: ακόμα και ο βασιλιάς γινόταν αποδεκτός, ως εγγυητής αυτής της ενότητας, από φανατικούς βενιζελικούς αξ/κούς όπως ο Βεντήρης, ο Τσιγάντες κλπ

    Κάτι που ήταν αποκλειστικό κατόρθωμα της «επανάστασης» που προώθησε το ΚΚΕ μέσω του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ.

    Μου αρέσει!

  10. Δεν είπα ότι ήταν ανίσχυρη Πάνο, είπα ότι δεν ήταν τόσο ισχυρή ώστε να επιχειρήσει, την δεδομένη χρονική στιγμή, να πετύχει την συντριβή του ΕΑΜ.

    Όπως και να ‘χει πάντως, η απόλυτη αντίφαση μεταξύ των δύο θέσεων που υποστηρίζεις παραμένει.

    Μου αρέσει!

    1. Δεν είπα ότι ήταν ανίσχυρη Πάνο, είπα ότι δεν ήταν τόσο ισχυρή ώστε να επιχειρήσει, την δεδομένη χρονική στιγμή, να πετύχει την συντριβή του ΕΑΜ.

      Μόνο που ΑΥΤΟ ΑΚΡΙΒΩΣ συνέβη!

      Συνέβη, χωρίς «θα» και «ίσως»!

      Έχουμε μπροστά μας το λύκο και ψάχνουμε το ντορό του – θα έλεγε ο Φλωράκης 😉

      Μου αρέσει!

  11. «Όσο για τους στόχους, στόχος «κατάληψης της εξουσίας» απλά δεν υπήρχε, μετά την αποδοχή από ΚΚΕ της συμφωνίας του Λιβάνου, με την προτροπή της ΕΣΣΔ. Το θέμα είχε λήξει – άλλο αν δεν το πίστευε κανείς στην αντιεαμική παράταξη (ενδεχομένως ούτε στο ΕΑΜ – αλλά εκεί έκανε κουμάντο ο Ιωαννίδης)»

    Παραβλέπεις όμως το εξής, ότι απαξ και ξεκίνησε η εξέγερση όλα έπαιζαν πλέον. Μπορεί μέχρι εκείνη την στιγμή το ΚΚΕ να επιδίωκε την πραγματοποίηση ενός πιο μετριοπαθούς στόχου από αυτόν της κατάληψης της εξουσίας, δεκτό. Από την στιγμή όμως που ξεκίνησε η εξέγερση, η πραγματοποίηση του στόχου ενός αποδεκτού συμβιβασμού δεν βρίσκονταν πλέον σε αντίθεση με τον στόχο της κατάληψης της εξουσίας, δεν υπήρχε κάποια αντίθεση μεταξύ των δύο στόχων, αυτό λέω. Τα έπαιζαν όλα για όλα, και την την επίτευξη ενός αποδεκτού συμβιβασμού μπορούσαν να την πετύχουν μόνο παλεύοντας για την επίτευξη του πρωταρχικού τους στόχου, που ήταν η κατάληψη της εξουσίας στην χώρα. Στόχευαν εκεί ώστε ακόμα και στην περίπτωση που δεν πετύχαιναν τελικά αυτό τον στόχο να έχουν παρόλα αυτά προκαλέσει μεγάλες απώλειες στην άλλη πλευρά ώστε μετά, και από μία θέση σχετικής ισχύος, να μπορούν να πετύχουν αυτόν το αποδεκτό συμβιβασμό στον οποίο αναφέρεσαι.

    Για να το πω αλλιώς, απαξ και ξεκίνησε η εξέγερση, η επίτευξη του στόχου ενός πολιτικού συμβιβασμού βασίζονταν πάνω στην πάλη για την πραγματοποίηση του πρωταρχικού τους στόχου, την κατάληψη της εξουσίας στην χώρα. Στόχευαν στην νίκη εκτιμώντας πως θα καταφέρουν να πετύχουν μία ισοπαλία.

    Μου αρέσει!

  12. Παραβλέπεις όμως το εξής, ότι απαξ και ξεκίνησε η εξέγερση όλα έπαιζαν πλέον.

    Όχι βέβαια. Τίποτα (που να μην είχε καθοριστεί από πριν, με βάση τους πραγματικούς συσχετισμούς δύναμης και τη διεθνή σκηνή) δεν έπαιζε.

    Πολιτικά το ΚΚΕ είχε χάσει το παιγνίδι της εξουσίας κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Στρατιωτικά είχε χάσει την υπόθεση κατάληψης της Αθήνας (και ουχί της εξουσίας) μέσα στο Νοέμβριο, πριν αρχίσουν τα Δεκεμβριανά.

    Παρά τη σύγχυση που δημιουργήθηκε αυτά τα δεδομένα δεν αμφισβητήθηκαν ουσιαστικά κατά τη διάρκεια του Δεκεμβρίου του 1944.

    Άλλο αν αμφισβητούνται τον Δεκέμβρη του 2016.

    Μου αρέσει!

  13. Πάνο δεν απαντάς σε τίποτα από οσα είπα στο αρχικό σχόλιο.
    Η θέση σου ότι το ΚΚΕ δεν είχε κατά την διάρκεια των Δεκεμβριανών ως στόχο την κατάληψη της εξουσίας παραμένει ολοκληρωτικά ατεκμηρίωτη.

    Και όπως είπα παραπάνω, έχεις διατυπώσει μέχρι στιγμής δύο θέσεις για τα Δεκεμβριανά που αντιφάσκουν πλήρως μεταξύ τους.

    Μου αρέσει!

  14. Πάνο έχω την αίσθηση πως διακρίνω έναν εκνευρισμό στο τελευταίο σου σχόλιο, όμως αυτός δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Οι δύο θέσεις που υποστηρίζεις είναι όντως αντιφατικές μεταξύ τους, και αυτό γίνεται αμέσως αντιληπτό από έναν εξωτερικό παρατηρητή.

    Ξαναπαραθέτω εδω ένα απόσπασμα από ένα προηγούμενο σχόλιο όπου επιχειρώ με επιγραμματικό τρόπο να καταδείξω την ουσία της κάθε θέσης, καταδεικνύοντας έμμεσα και την αντιφατικότητα της σε σχέση με την άλλη.

    «Εξέγερση Δεκεμβρίου ’44 = Μία τακτική κίνηση εκ μέρους του ΚΚΕ για να πετύχει έναν αποδεκτό συμβιβασμό από την άλλη πλευρά.

    Εξέγερση του Δεκεμβρίου ’44 = Λάθος κίνηση εκ μέρους του ΚΚΕ στην οποία εξωθήθηκε από τους αντιπάλους του.»

    Μου αρέσει!

  15. Γιάννη, πρόβλημα (λογικής) υπάρχει μόνο στον τρόπο που τα γράφεις αυτά, αποδίδοντάς τα ως δήθεν δικές μου αντιφατικές θέσεις.

    Δεν είναι. Συγγνώμη, αλλά δεν μπορώ να κάτσω να εξηγώ τα αυτονόητα. Τόσο δύσκολο είναι να αντιληφθεί κανείς ότι μια «τακτική κίνηση» μπορεί να προέλθει από πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων από λάθος εκτιμήσεις, στις οποίες οι αντίπαλοι δεν ήταν αμμέτοχοι; Έλεος!

    Μου αρέσει!

  16. «Γιάννη, πρόβλημα (λογικής) υπάρχει μόνο στον τρόπο που τα γράφεις αυτά, αποδίδοντάς τα ως δήθεν δικές μου αντιφατικές θέσεις.»

    Πάνο το ποιός υποστηρίζει αντιφατικές θέσεις χωρίς να το αντιλαμβάνεται θα αφήσω να το κρίνουν οσοι μας διαβάΖουν.

    Και από την άλλη, το τι ΕΣΥ εκλαμβάνεις ως αυτονόητο δεν σημαίνει ότι και οι υπόλοιποι είμαστε υποχρεωμένοι να το βλέπουμε ως τέτοιο. Αυτά που υποστηρίζεις μόνο αυτονόητα δεν είναι, και αυτό φαίνεται και από το γεγονός ότι ακόμα και εδω πέρα υπάρχουν και άλλοι που διαφωνούν με αυτά που λες και τα θεωρούν οτιδήποτε εκτός από αυτονόητα.

    «μια «τακτική κίνηση» μπορεί να προέλθει από πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων από λάθος εκτιμήσεις, στις οποίες οι αντίπαλοι δεν ήταν αμμέτοχοι;»

    Έχει τεράστια διαφορά η τακτική κίνηση προς επίτευξη ενός στρατηγικού στόχου από την εξώθηση κάποιου σε μία λάθος ενέργεια. Η πρώτη είναι πολύ πιο συνειδητή, πολύ πιο υπολογισμένη και σχεδιασμένη κίνηση από ότι είναι η δεύτερη, για αυτό και μιλάμε για ‘τακτική’ κίνηση ενω στην δεύτερη αναφερόμαστε σε ‘εξώθηση’, σε ‘σπρώξιμο’ κάποιου. Το ότι ο σχεδιασμός μπορεί να μην σου βγει είναι φυσικά μία πιθανότητα, ακριβώς γιατί μπορεί να μην έχεις υπολογίσει σωστά κάποιες παραμέτρους του όλου πλαισίου μέσα στο οποίο αναλαμβάνεις δράση. Άλλο όμως αυτό και τελείως άλλο η εξώθηση σε λάθος ενέργεια από τον άλλο, λες και εσυ στερείσαι κρίσης και είσαι ένα άβουλο πιόνι που άγεται και φέρεται από την δράση του άλλου.

    Οι του ΚΚΕ δεν ήταν τίποτα αμάθητα παπαδοπαίδια που δεν ήξεραν με ποιούς είχαν να κάνουν και, για να ακολουθήσω την αφήγησή σου, έπεσαν τάχα θύματα της άλλης πλευράς με το πρώτο χοντροκομμένο προβοκάρισμα που τους έκανε. Επέλεξαν να αντιδράσουν όπως αντέδρασαν, με κοτζάμ εξέγερση εναντίον της άλλης πλευράς, ακριβώς γιατί προσδοκούσαν ότι ακόμα και αν η νίκη («κατάληψη της εξουσίας») δεν ήταν το πιο πιθανό ενδεχόμενο, η ισοπαλία («αποδεκτός συμβιβασμός») παρόλα αυτά ήταν. Και αν βέβαια έσπαγε ο διάολος το ποδάρι του και τους κάθονταν η μπίλια δεν θα είχαν τον παραμικρό δισταγμό να καταλάβουν την εξουσία, για αυτό μην έχεις την παραμικρή αμφιβολία.

    Μου αρέσει!

  17. @ Πάνος

    Μιας και δικό μου σχόλιο ήταν η αφορμή γι’ αυτήν την ανάρτηση, ας κλείσω εδώ με τούτο:

    Η θέση σας, αγαπητέ Πάνο, ότι το ΚΚΕ στα Δεκεμβριανά επιδίωξε απλώς να επιτύχει έναν αποδεκτό πολιτικό συμβιβασμό με τους αντιπάλους του, και ΔΕΝ επιδίωξε να πάρει την εξουσία, είναι, κατά τη γνώμη μου, αντικειμενικά ανέρειστη.

    Τουλάχιστο τα επιχειρήματα που χρησιμοποιείτε, ΔΕΝ στηρίζουν επ’ ουδενί τη θέση σας αυτήν.

    Η εμμονή σας στη θέση αυτή, σας οδηγεί (για να μην πω σας ‘αναγκάζει’) να αμφισβητείτε πράγματα που δεν επιδέχονται αμφισβητήσεως. Πράγματα, πάντα κατά τη γνώμη μου, οφθαλμοφανή και αυτονόητα:

    Όταν ο Σκόμπυ είναι στο τσακ να την κοπανήσει πανικόβλητος για το Φάληρο, όταν ο Αλεξάντερ λέει ότι ήμασταν (οι Άγγλοι) στο τσακ για μια «συμφορά πρώτης γραμμής», όταν ο Σαμουήλ, ο Κωστόπουλος, ο Δουκάκης, ο Τσακαλώτος (οι άνθρωποι που αντιμετώπισαν την εξέγερση εκείνη στο πεδίο της μάχης), λένε ότι μη η λυσσαλέα αντίδραση των Άγγλων (από τις 12/12 και ύστερα) το παιχνίδι θα είχε χαθεί, εσείς επιμένετε ότι οι Άγγλοι και η κυβερνητική πλευρά είχαν από την αρχή το «πάνω χέρι», και ότι το ΚΚΕ ήταν χαμένο από χέρι…

    Φθάσατε στο σημείο να αμφισβητείτε ευθέως τις άμεσες μαρτυρίες και των 4 ως άνω (Ελλήνων) διοικητών, ότι στα Δεκεμβριανά ο ΕΛΑΣ χρησιμοποίησε και πυροβολικό. Στην πορεία, βέβαια, της συζήτησης, (σε άλλο post), ελπίζω να πεισθήκατε ότι είχατε λάθος.

    Η θέση σας είναι και βιβλιογραφικά αστήρικτη.

    Δεν υπάρχει ούτε ένας μη (φιλο)κομμουνιστής ιστορικός ή συγγραφέας, που να μην δέχεται πλέον ότι στα Δεκεμβριανά το ΚΚΕ επιδίωξε να πάρει την εξουσία.
    Προσωπικά μου προξενεί κατάπληξη που δεν δέχεστε ούτε το συμπέρασμα του ηγέτη του ΚΚΕ Φαράκου, (ο οποίος λέει πεντακάθαρα ότι τότε το ΚΚΕ τα έδωσε όλα για την εξουσία), ούτε το συμπέρασμα ενός Καστοριάδη (που είναι το ίδιο με αυτό του Φαράκου).

    Αγνοείτε, τέλος, τα συμπεράσματα κορυφαίων ιστορικών (Ιατρίδης, Κολιόπουλος, ο Μαβρογορδάτος, ο Μαραντζίδης…)

    Η θέση σας και ο αγώνας σας να την στηρίξετε, μου είναι απολύτως σεβαστά.

    Ωστόσο διαφωνούμε ριζικά.

    Ευχαριστώ πολύ για τη συζήτηση.

    Μου αρέσει!

  18. Δεν υπάρχει κανένας «αγώνας» να τη στηρίξω (τη θέση μου, η οποία είναι σεβαστή). Απλά δημοσιοποίησα την προσωπική μου εκτίμηση, με μια επιχειρηματολογία βασισμένη στη λογική. Τη δική μου λογική, εννοείται. Από κει και πέρα οι θέσεις του καθενός είναι σεβαστές. Μπορεί να τις δεχτώ κιόλας, υπό μία και μόνη προϋπόθεση: ότι θα με πείσουν για την ορθότητά τους.

    Που σημαίνει ότι έχω διαβάσει τις απόψεις όλων όσους αναφέρατε (πλην Κολιόπουλου) και ΔΕΝ με έπεισαν. Του Φαράκου συμπεριλαμβανομένου.

    Ευχαριστώ κι εγώ για τη συζήτηση, η οποία κρατήθηκε… στο ύψος της.

    ΥΓ. Αφού θαυμάζετε τόσο την αντικειμενικότητα του Φαράκου στην ιστορική ανάλυση, αγαπητέ ΣΑΘ, υποθέτω ότι τον «παραδέχεστε» και στις κρίσεις του (πιο σωστά: στις ενθουσιώδεις κρίσεις του) για τον Βελουχιώτη. Ή μήπως όχι;

    Μου αρέσει!

  19. @Πάνος

    Σε μεγάλο βαθμό, θεωρώ τις «ενθουσιώδεις κρίσεις» τού Φαράκου για τον Βελουχιώτη, δικαιολογημένες.
    Τον λάτρεψε ως αδιαμφισβήτητο λαϊκό ηγέτη / επαναστάτη, και πίστεψε (όπως και πολλές χιλιάδες άλλοι) ότι αυτός θα ήταν ο Μεσσίας που θα έφερνε το ΚΚΕ στην εξουσία.
    Κι εδώ που τα λέμε, αν τον είχε ακούσει ο εκ λοχιών αρχιστράτηγος, (ο θλιβερός Σιάντος), ο αιμοσταγής Άρης θα τα είχε καταφέρει. Το πώς ακριβώς, δεν έχει και τόση σημασία…
    Τι μπορεί να γινόταν μετά;
    Πιθανότατα ό,τι έγινε στη Γιουγκοσλαβία και στην Ουγγαρία.
    Μακάριοι οι κατέχοντες, δηλαδή. Κι ο Άρης μπορεί να γινόταν ο Κάστρο της Ελλάδας.
    Δεν είδα να γίνεται Γ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος όταν ο Στάλιν κατάπιε την Ουγγαρία και τη Γιουγκοσλαβία, (παραβιάζοντας τη συμφωνία τής Μόσχας), αλλά και όλη την Ανατολική Ευρώπη.

    Εδώ για τον Άρη έχουν πει απίστευτα πράγματα άλλοι κι άλλοι:
    – «Η πολεμική μεγαλοφυία τού ΕΛΑΣ» (Γούντχαουζ)
    – «Ένα τέρας με ηγετικάς και οργανωτικάς ικανότητας αληθινά υπερφυσικάς» (Ζέρβας)
    – «Ήταν πανταχού παρών, εμπνέων τον θαυμασμό και το φόβο, μεταδίδων εμπιστοσύνη και αισιοδοξία στους αντάρτες του και απογοήτευση στους άλλους» (Πυρομάγλου)
    -«Ήταν ένας άνθρωπος εκρηκτικής ιδιοσυγκρασίας. Κυριολεκτικά μια φυσική δύναμη. Ήταν έξω από τα ανθρώπινα, τα συνηθισμένα» (Νικηφόρος)
    ………………………………………………………………………………
    (Δες Χαριτόπουλος, ΑΡΗΣ Ο.Α.Τ.Α.), Αθήνα 2003)

    Όπως έλεγε και ο ίδιος ο Άρης, αν τα κατάφερναν, και η πιο ανήκουστη επαναστατική ακρότητα θα συγχωριούνταν και θα ξεχνιόταν.
    Και, ως γνωστόν, ο Βελουχιώτης πίστευε ότι ο αγώνας χάθηκε γιατί δεν είχαν σκοτώσει αρκετούς!!
    Το μοσχάρι, έλεγε, «πεθαίνει όταν το κεφάλι του κολυμπήσει στο αίμα. Οι επαναστάσεις πετυχαίνουν όταν τα ποτάμια κοκκινίσουν απ’ το αίμα. Και αξίζει τον κόπο να το χύσεις έτσι, όταν η αμοιβή είναι η τελειότητα της ανθρώπινης κοινωνίας». (Μπρρρρ!)
    (Δες Αβέρωφ-Τοσίτσας, «Φωτιά και Τσεκούρι», Αθήνα 1975, σελ. 173)

    Αν δεν κάνω λάθος, αγαπητέ Πάνο, ο Φαράκος, ο φωτισμένος αυτός ηγέτης τού ΚΚΕ, ο Νέστορας της Αριστεράς, ποτέ δεν είπε ότι κακώς έκαμε τότε το κόμμα του, που «τα ‘δωσε όλα για τη νίκη και την εξουσία».
    Απλά παραδέχθηκε λεβέντικα ότι αυτό ήταν που έκαμε τότε το ΚΚΕ, και όχι κάτι άλλο.
    Είπε, δηλαδή, την αλήθεια. Μια σχεδόν αυταπόδεικτη αλήθεια, που κάποιοι αρνούνται να παραδεχθούν ακόμα και σήμερα.

    Μου αρέσει!

    1. Πράγματι, δεν το έχω δει. Πολύ καλή δουλειά!

      Δια χειρός Πάνου (φαντάζομαι).

      Ευχαριστώ.
      ……………………………………………………………………….

      Η Ιστορία, αγαπητέ μου Πάνο, θα οφείλει στον Φαράκο.
      Άποψή μου, βεβαίως.

      Βάλτε όλους τους «μεγάλους» του ΚΚΕ που έγραψαν για την Κατοχή, τα Δεκεμβριανά, τον Εμφύλιο, τη διάσπαση του ΚΚΕ από τη μια, και τον Φαράκο από την άλλη, και θα καταλάβετε τι εννοώ.

      Να ‘στε καλά!

      Μου αρέσει!

  20. Δια χειρός Πάνου, πράγματι.

    Με απασχόλησε (σε χρόνο) όσο λίγες αναρτήσεις. Και εξακολουθεί να μένει ανοιχτό σε προσθήκες, αν υπάρχει κάτι αξιόλογο (από ανθρώπους της περιόδου που γνώρισαν τον Βελουχιώτη) που δεν περιλαμβάνεται.

    Μου αρέσει!

  21. Η ακριβής εκφραση τού Γούντχαουζ («The Struggle for Greece 1941-1949») για τον Άρη, είναι: «Επέδειξε ιδιοφυία στον ανταρτοπόλεμο».
    Η φράση, ωστόσο, έχει την εξής (εξαιρετικά σημαντική) συνέχεια:
    «Αν και πολέμησε εναντίον άλλων Ελλήνων πιο συχνά απ’ ό,τι πολέμησε εναντίον των Γερμανών»…

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s