Βελουχιώτης

Ο Άρης Βελουχιώτης στα Δεκεμβριανά 1944

4b5b7-10439055_573720949414589_3442844975602754374_n

Επικρατεί η εντύπωση ότι ο Άρης Βελουχιώτης και μαζί μ’ αυτόν στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, ο Στέφανος Σαράφης, δεν έπαιξαν ρόλο στα Δεκεμβριανά, πλην της επίθεσης κατά του ΕΔΕΣ, στο τέλος του Δεκέμβρη. Ο Βελουχιώτης και ο Σαράφης δεν ήταν βέβαια στην Αθήνα, αλλά δεν ήταν καθόλου απόντες από τα γεγονότα. Μια σειρά διαταγές του ΓΣ του ΕΛΑΣ (όλες υπογράφονται και από τους δυο) που έχει δημοσιεύσει ο Γρηγόρης Φαράκος (Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο – Άγνωστα κείμενα. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Ε’ έκδ, σελ. 312-22) συνηγορούν περί του αντιθέτου. Οι τίτλοι είναι αυτοί που έβαλε ο Φαράκος.

Ενόψει των Δεκεμβριανών

Απόρρητη προσωπική για την Διοίκησιν

Αριθ. Ε.Π.Ε. 2088. Διαταγή.

Δεδομένης κρισίμου πολιτικής καταστάσεως stop Και ενδεχομένως αντίδρασις επιχειρήσει πραξικόπημα stop Ίνα επιτύχει βιαίαν επιβολήν της επί ελληνικού λαού stop προσανατολίσατε ηρέμως διοικήσεις επί κάτωθι stop Ούτως ώστε μη αιφνιδιασθώσι και επιτελέσωσι καθήκοντα stop 1ον) Τάγματα Εθνοφυλακής όπου τυχόν εσχηματίσθησαν δέον παραληφθώσιν παρ’ αξιωματικών ΕΛΑΣ stop Όπου τούτο αδύνατον αποστρατευθώσι ομαλώς stop Εν εσχάτη ανάγκη αφοπλισθώσιν βιαίως και αποστρατευθώσιν stop 2ον) Αντιλαϊκοί κυβερνητικοί εκπρόσωποι Νομάρχες κ.λπ. δέον συλληφθώσιν αμμέσως stop 3ον) Αποθήκαι οπλισμού και εφοδίων τέως «ταγμάτων ασφαλείας» και ταγμάτων εθνοφυλακής κυριευθώσιν stop Και υλικόν χρησιμοποοιηθεί ανάγκας ΕΛΑΣ stop [4ον) Εκ μέρους] Ανταρτών προς συμμαχικά βρετανικά στρατεύματα δέον τηρηθή απόλυτος αδελφική στάσις stop Αποφευχθώσιν παντός είδους προστριβαί stop Συγχρόνως με τούτο δέον δηλωθή αυτοίς ότι σύγκρουσις έχει εσωτερικόν χαρακτήρα και μόνον stop Μόνον εις περίπτωσιν σοβαράς ενόπλου απροκλήτου επιθέσεώς των stop Τμήματα ΕΛΑΣ αμυνθώσιν ενόπλως stop 5ον) Εις περίπτωσιν ταλαντεύσεως και αδρανείας αξιωματικών ΕΛΑΣ δέον αντικατασταθώσιν αμέσως δια κατωτέρου βαθμού τοιούτων stop Και εν ανάγκη δια καπεταναίων stop Εκτέλεσις παρούσης άμα ενάρξεως επιθέσεως αντιδράσεως stop Δια οποίαν ειδοποιήσωμεν αμέσως.

Αναφέρατε λήψιν

Σ.Δ. Γεν. Στρατηγείου 2/12/44

Λήψη 3/12/44

Σχόλιο «σημειώσεων»: Ο Φαράκος υποστηρίζει ότι οι Βελουχιώτης και Σαράφης πήραν «από κοινού και με πρωτοβουλία τους, τα αναγκαία ενόψει της σύγκρουσης μέτρα στο χώρο τους. Αφού για το κυρίως θέατρο των επιχειρήσεων, την Αθήνα, κρίθηκαν άχρηστοι (!) μετά την επαναδημιουργία της ΚΕ του ΕΛΑΣ υπό τον Γ. Σιάντο». Από το κείμενο της διαταγής που ακολουθεί προκύπτει επακριβής ταύτιση με τη γραμμή του Σιάντου εκείνων των ημερών: προετοιμασία του ΕΛΑΣ για σύγκρουση ενόψει «πραξικοπήματος της αντιδράσεως», αποφυγή εμπλοκής με τους Άγγλους κλπ.  Εξάλλου λίγες μέρες νωρίτερα είχε επιστρέψει ο Σαράφης από την Αθήνα στο «σταθμό διοίκησης» του Γενικού Στρατηγείου. Είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι η διαταγή περιέχει αυτά που συζήτησε με την ηγεσία του ΚΚΕ και τις οδηγίες που έλαβε.

*

Αποφυγή αιφνιδιασμού από Άγγλους

Αμέσου Επιδόσεως

Αριθμ. Ε.Π.Ε. 2138

Απάσας Μονάδας

και VI και XI Μεραρχίας μέσω Ο.Μ.Μ.

Διαταγή

Βρετανικά στρατεύματα εκύκλωσαν και αφόπλισαν Τάγμα ΙΙου Συντάγματος, σταθμεύον περίχωρα Αθηνών και μη λαβόν επαρκή μέτρα ασφαλείας.

Κατόπιν τούτου θέσατε άπαντα υφ’ υμάς τμήματα εν αυστηρά επιφυλακή, προς αποφυγήν παρομοίου αιφνιδιασμού, συμμορφούμενοι ως προς στάσιν σας έναντι Βρετανών. Σχετική παράγραφος ΕΠΕ 2088 Δ/γής Γενικού.

Παρά ανωτέρω, [εις] περίπτωσιν αποπείρας αφοπλισμού, αμυνθώσι μέχρις εσχάτων.

Σ.Δ. Γεν. Στρατηγείου 4-12-44

ώρα 22.00

Σαράφης Στέφανος

Άρης Βελουχιώτης

*

Επιθετικές κατά Άγγλων ενέργειες

(…)

Βρετανικαί δυνάμεις εις Θεσσαλονίκην, Καβάλαν, Βόλον, Πατρών στοπ. Δέον καθηλωθούν επί τόπου στοπ Απαγορευομένης πάσης μετακινήσεώς των στοπ. Είτε οδικώς είτε θαλασσίως στοπ. Από τούδε λάβετε προκαταρκτικώς μέτρα στοπ Και προπαρασκευάσατε επίθεσιν στοπ Δια περίπτωσιν αποπείρας διαφυγής των στοπ. Να δηλωθεί εις Βρετανούς από τούδε στοπ. Ότι απαγορεύεται κίνησις μαχίμων τμημάτων στοπ. Βρετανικά τμήματα σταθμεύοντα εις οιοδήποτε άλλο σημείο εσωτερικού Χώρας στοπ. Δέον κυκλωθούν και αφοπλισθούν στοπ. Αναφέρατε ανά εικοσιτετράωρον δελτίον συμβάντων και πληροφοριών στοπ. Παν ό,τι αφορά Βρετανικά τμήματα περιοχής σας στοπ.

12-12-44

Λήψη 13/12

Σχόλιο «σημειώσεων»: Προφανώς αυτή η διαταγή του ΓΣ είτε ακυρώθηκε (από ποιον; ) είτε δεν ήταν δυνατόν να εκτελεστεί και απλά έμεινε ανεφάρμοστη. Εξ όσων γνωρίζουμε οι Άγγλοι δεν αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα μετακίνησης από την περιφέρεια προς την Αθήνα και δεν είναι γνωστή κάποια σοβαρή σύγκρουση με τον ΕΛΑΣ και αφοπλισμός τους στην επαρχία.

*

Προσανατολισμός στον ΕΔΕΣ

Ο.Μ. Μακεδονίας

Επί ΕΠΕ 345 σας στοπ Διαταγή Γενικού ΕΠΕ 2204 δέον εκτελεσθή στοπ Και προς Χ Μεραρχίαν στοπ Ομοίως διαταγή γενικού ΕΠΕ 2211 ως προς Πυρ/χία Κρουπ στοπ

Απορούμεν πως δεν αντιλαμβάνεσθε ότι στοπ Δυνάμεις ΕΛΑΣ ανεπαρκείς δια ταυτόχρονον επίθεσιν πανταχού στοπ Επάρκεια όμως δια διαδοχικάς επιθέσεις στοπ Προς το παρόν ανάγκη διενεργηθεί επίθεσις στοπ Μαζική και ισχυρά στοπ Κατά ΕΔΕΣ και Αντών Τσαούς στοπ Μετά πέρας τούτων στοπ Διενεργηθεί επίθεσις δια νέα ανακατανομή δυνάμεων στοπ Κατά Βόλου στοπ Καβάλας στοπ Θεσ/νίκης στοπ

16-12-44

Σχόλιο «σημειώσεων»: από τη διαταγή αυτή προκύπτει ότι ο ΕΛΑΣ της επαρχίας ζητούσε δράση και καταλήψεις πόλεων (αναφέρονται τρεις) Είναι χαρακτηριστική η προσπάθεια των Σαράφη – Βελουχιώτη να επιβάλουν στον ΕΛΑΣ κάτι που προφανώς οι ίδιοι δεν πιστεύουν: την επίθεση κατά του ΕΔΕΣ και του Αντών – Τασούς, ενώ οι μεγάλες επαρχιακές πόλεις αφήνονται να περιμένουν.

*

Απόπειρα αντιπερισπασμού

(…)

Εξ. Επείγον

Ο.Μ.Μ. Άμα λήψει παρούσης στοπ αναφέρατε δύναμιν και διάταξιν μάχης ή σταθμεύσεως στοπ Βρετανικών δυνάμεων Θεσ/νίκης στοπ Αναφέρατε υπευθύνως δυνατότητά σας επιθέσεως κατ’ αυτών στον Προς εκδίωξίν των στοπ Εάν κρίνετε ήδη ευρισκομένας υπό διαταγάς σας δυνάμεις Έκτης, Ενδεκάτης και Δωδεκάτης Μεραρχιών στοπ Επαρκείς προς τούτο και εάν όχι με ποίαν δύναμιν στοπ Κρίνετε ότι δέον ενισχυθείτε

31-12-44

Λήψη 1-1-45

Σχόλιο «σημειώσεων»: Ο Φαράκος γράφει πως «την ύστατη, έστω, ώρα το ΓΣ του ΕΛΑΣ (Σαράφης, Άρης) προσπαθούν να προσφέρουν «ανάσα» στην Αθήνα, επιχειρώντας αντιπερισπασμό. Ήταν, βέβαια, πολύ αργά». Ωστόσο, υποτίθεται ότι τα ζητούμενα στις 31/12 έπρεπε να είναι δεδομένα με βάση τη διαταγή της 12/12 (βλ. πιο πάνω) Σημειωτέον ότι ο Σιάντος παραχώρησε την άδεια στο ΓΣ να επιτεθεί στις βρετανικές δυνάμεις στις 29/12, αν και οι Σαράφης – Άρης την είχαν ζητήσει επανειλημμένα, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Σαράφης.

*

Εξόντωση Αντών Τσαούς, Μιχάλ Αγά

Δελτίον στρατιωτικής καταστάσεως 31/12/44

Νουμ. 10

Περιοχήν της VI Μεραρχίας στοπ 28/12/44 παρεδόθησαν … 68 άνδρες Αντών Τσαούς μεταξύ αυτών καπετάνιος Καλλίνικος και αντάρτισσα κόρη Αντών Τσαούς στοπ. Λάφυρα εβδομήντα τρία όπλα στοπ Γιουγκοσλαβίαν συνελήφθησαν και μεταφέρθησαν εις Κοζάνην Βούλγαροι φασίστες υπολοχαγός Κάλτσεφ και Ντίμτσεφ οργιάσαντες επί γερμανικής κατοχής Δυτικήν Μακεδονίαν – περιοχήν δεκάτης Μεραρχίας [στοπ]

23/12 συνελήφθησαν περιοχή Μεσιανής – Τετραλόφου δώδεκα άνδρες Μιχάλαγα στοπ

27/12 συνελήφθησαν μετά συμπλοκήν Μιχάλ Αγάς τραυματισμένος και τρεις άνδρες του στοπ

1/1/45

*

Αναλαμβάνει το ΓΣ του ΕΛΑΣ

Εξ. Επείγουσα

Αριθμ. 49

ΔΙΑΤΑΓΗ
Κατόπιν Α.Π. 1108 Διαταγής ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΑΣ. Γενικόν Στρατηγείον αναλαμβάνει από σήμερον. Διοίκησιν απασών μονάδων Γενικού και Εφεδρικού ΕΛΑΣ.

Ομοίως Εθνικής Πολιτοφυλακής δι’ ό,τι αφορά στρατιωτικήν συνεργασίαν.

12-1-45

ΣΤ. ΣΑΡΑΦΗΣ

ΑΡ. ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗΣ

Advertisements

9 thoughts on “Ο Άρης Βελουχιώτης στα Δεκεμβριανά 1944”

  1. «Ο Βελουχιώτης και ο Σαράφης δεν ήταν βέβαια στην Αθήνα, αλλά δεν ήταν καθόλου απόντες από τα γεγονότα»

    Κι όμως, ο Βελουχιώτης βρέθηκε και στην Αθήνα στα Δεκεμβριανά!

    «Την 1η Ιανουαρίου του 1945, προσκληθείς επειγόντως, κατέφθασε στην Αθήνα ο Άρης, με ενισχυμένο κύρος μετά τη νίκη του επί του Ζέρβα, και του ζητήθηκε να δώσει και πάλι στον ΕΛΑΣ τη μαχητικότητά του. Επεδόθη στο νέο έργο του με τη συνήθη ορμή του. Ήταν όμως πολύ αργά. Παρά τις προσπάθειές του, παρά τις εκτελέσεις λιποτακτών που έγιναν ενώπιον των τμημάτων τους, ο Άρης δεν κατόρθωσε παρά να αργοπορήσει τη φυγή.»
    (Οι εντονισμοί δικοί μου).

    (Αβέρωφ-Τοσίτσας, «Φωτιά και Τσεκούρι», Αθήνα 1975, σελ. 165).

    Το έχω γράψει και στην ένδοξη «Καλύβα», αλλά ο οικοδεσπότης της το αμφισβήτησε, (αδικαιολόγητα κατά τη γνώμη μου). Δεν προκύπτει, είπε, από άλλη πηγή…

    Ωστόσο, προσωπικά θεωρώ τον Αβέρωφ πολύ σοβαρόν συγγραφέα, για να γράψει μια τόσο χοντρή ανακρίβεια.

    Ο Α. Ζαούσης, ένας άλλος πολύ σοβαρός (μη φιλοκομμουνιστής) συγγραφέας, γράφει για τον αφοπλισμό (παράδοση;) του επίλεκτου 2ου συντάγματος της ΙΙ μεραρχίας τού ΕΛΑΣ (του γνωστού και ως «συντάγματος Νικηφόρου»):
    «Και ο Σαράφης, που μαζί με τον Άρη έφτασαν εσπευσμένως στο Κακοσάλεσι της Αττικής και αντίκρυσαν το θέαμα 800 αφοπλισμένων Ελασιτών μέσα σε βρετανικά καμιόνια, έμεινε με το παράπονο ότι ο Σκόμπυ παρασπονδούσε, διότι είχε παραβιάσει την προθεσμία των 72 ωρών!»

    (Α. Ζαούσης, «ΟΙ ΔΥΟ ΟΧΘΕΣ», Αθήνα 1987, μέρος Β΄ (ΙΙ), σελ. 690)

    Μου αρέσει!

    1. ΣΑΘ,

      δεκάδες άνθρωποι που γνώριζαν τον Βελουχιώτη και πολεμούσαν μαζί του έχουν γράψει με λεπτομέρειες όλες τις κινήσεις του, εκείνη την περίοδο.

      Για την 1η Ιανουαρίου υπάρχουν δημοσιευμένες (από τον Φαράκο) δυο διαταγές του ΓΣ που εξέδωσε, αλλά αυτό μπορεί να το έκανε και από την Αθήνα. https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/12/18/gcw-732/

      Αν τα κατάφερε όμως και έφτασε εκεί, ήταν πολύ γρήγορος γιατί στις 28/12 βρισκόταν στα Γιάννενα, μαζί με τον Σαράφη:
      https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/12/18/gcw-732/

      Πάντως όσοι έχουν μελετήσει τα απομνημονεύματα / τις αφηγήσεις αυτών που ήταν μαζί του (πχ ο Χαριτόπουλος) λένε ότι στις 5/1/45 βρισκόταν στη Θήβα και λίγο αργότερα στη Λαμία και ότι νοτιότερα δεν κατέβηκε. https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/10/22/gcw-43/

      Μου αρέσει!

  2. Για τυχόν μη γνώστες, συμπληρώνω ότι πρόκειται για τον αφοπλισμό τού συγκεκριμένου συντάγματος από τους Άγγλους του Σκόμπυ στο Ψυχικό, στις 3 Δ/βρίου 1944.

    Μου αρέσει!

  3. Από ποιο από τα έγγραφα στα οποία παραπέμπει το link που δίνετε, προκύπτει ότι ο Άρης ήταν στα Γιάννενα στις 28/12;

    Μα κι αν ήταν, ο χρόνος (μέχρι την 1/1) έφθανε και περίσσευε.

    Καλημέρα!

    ΥΓ
    Δεν αμφισβητείς εύκολα ούτε τον Αβέρωφ ούτε τον Ζαούση!
    Η αμφισβήτηση, απλώς για την αμφισβήτηση, δεν έχει νόημα.

    Δηλαδή, ο Χαριτόπουλος, (που γράφει ότι ο Άρης δεν κατάβηκε πιο κάτω από τη Θήβα), είναι για σας απολύτως αξιόπιστος, ενώ ο Αβέρωφ και ο Ζαούσης, (που γράφουν το αντίθετο), δεν είναι;
    Μόνο ο Χαριτόπουλος είχε «μελετήσει», ενώ οι Α και Ζ έγραψαν ό,τι τους κατέβηκε;

    Πόσες μπούρδες του Χαριτόπουλου θέλετε να σας αραδιάσω;

    Να αρχίσω με αυτά που γράφει ότι ο Άγιος Άρης του δεν ήταν «εκεί» όταν έγιναν τα φρικώδη που έγιναν στη ΝΔ Πελοπόννησο τον Σ/βριο του 1944;

    Μερικές φορές, ειλικρινά δεν μπορώ να σας παρακολουθήσω.

    Μου αρέσει!

  4. Ψυχραιμία…

    Στα Γιάνεννα στις 28/12 υπάρχει η φωτογραφία του Μελετζή (Άρης + Σαράφης, έφιπποι στους δρόμους της πόλης, μετά την κατάληψή της από τον ΕΛΑΣ)

    Φυσικά έφτανε ο χρόνος ως τις 1/1.

    Αλλά θεωρώ απλώς αδιανόητο να κατέβηκε ο Βελουχιώτης στην Αθήνα για να ανατρέψει την ήττα του ΕΛΑΣ… ιγκόγνιτο. Χωρίς κοινοποίηση, ώστε να αναπτερωθεί το ηθικό των μαχητών του ΕΛΑΣ. Προφανώς ο Αβέρωφ παραπλανήθηκε, από κάποια «μαρτυρία» που δεν επαληθεύεται. Δεν είναι η πρώτη ούτε η τελευταία φορλα που συμβαίνει, στις αφηγήσεις για τον Εμφύλιο. Όσο για τον Ζαούση, η περιγραφή του ταιριάζει μάλλον στις αρχές του Δεκέμβρη (όταν αφοπλίστηκε το 2ο Σύνταγμα) και όχι στο τέλος του και ειδικά την 1η Ιανουαρίου, όταν ήταν άλλες οι… προτεραιότητες.

    Φυσικά τίποτα δεν αποκλείει να ήταν ο Βελουχιώτης στην Αθήνα και στις αρχές Δεκεμβρίου και την Πρωτοχρονιά του 45. Ενδεχομένως να έκανε και δυο -τρεις επισκέψεις ενδιάμεσα: Από κανένα έγγραφο δεν προκύπτει ότι ΔΕΝ τις έκανε.

    Μου αρέσει!

    1. Καιγόταν το πελεκούδι, χάνονταν τα πάντα για το ΚΚΕ, και εσείς ψάχνετε για «κοινοποιήσεις»…
      Δεν είχαν ανάγκη από «κοινοποιήσεις» οι ΕΛΑΣίτες, από τη στιγμή που έβλεπαν τον ίδιο τον Άρη ανάμεσά τους.

      Του ‘στειλαν ένα κατεπείγον τηλεγράφημα, και ήρθε με την ψυχή στο στόμα για να «σώσει» την κατάσταση, (όπως θα την «έσωνε» και ο Μεταξάς αν ανελάμβανε αρχιστράτηγος τότε που τον είχαν πιάσει απ’ το λαιμό ο Γούναρης κι ο Θεοτόκης…).

      Έκαμε, μάλιστα, (λέει ο Αβέρωφ), και εκτελέσεις λιποτακτών ο Άρης, ενώπιον των τμημάτων τους.

      Μα για τον Ζαούση είναι σαφές ότι πρόκειται για τις αρχές Δ/βρίου.

      Μου αρέσει!

  5. Άρα έχουμε ΔΥΟ φορές τον Βελουχιώτη στα Δεκεμβριανά – μία στην αρχή και μία στο τέλος.

    Δεν απομένει παρά να εντοπίσουμε τις πηγές που περιγράφουν και τις 2-3 ενδιάμεσες επισκέψεις 😉

    Μου αρέσει!

  6. συμφωνα με το μακριδη ο βελουχιωτης εφτασε στη θηβα στις 5 ιανουαριου για τη συσκεψη του γσ του ελας μετα απο τριημερο ταξιδι απο την ηπειρο. αρα χλωμο να ηταν στην στερεα στις 1 ιανουαριου.
    μια λεπτομερεια σε αλλο σημειο της εκθεσης του αναφερει οτι αναγκαστηκαν να προμηθευτουν βενζινη απο τους βρετανους μεσω της μαυρης αγορας για να μετακινηθει ο βελουχιωτης προς την ηπειρο
    στα τελη δεκεμβριου στοχος της κεντρικης επιτροπης του εαμ εξακολουθουσε να παραμενει η συγκρατηση του εχθρου παση θυσια μεχρι να φτασουν ενισχυσεις αποφασισε λοιπον να αντιμετωπισει την κατασταση με αμυνα μεχρι εσχατων και αφετερου να διαφυλαξει παση θυσια ζωνη ασφαλειας η οποια περιλαμβανε τις τοποθεσιες καματερο-ανω λιοσια-μενιδι-νεα φιλαδελφεια για να υποδεχθει ενισχυσεις ολα αυτα τα αναφερει η βασιλικη λαζου στο ελληνων ιστορικα εκδοση ελευθερου τυπου. στις 4-5 ιανουαριου διεταξαν υποχωρηση και στις 6 ιανουαριου ολες οι μοναδες του ελας ειχαν αποχωρησει απο την πρωτευουσα

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s