Δεκέμβρης

Τα Δεκεμβριανά 1944 στην Κοζάνη

%ce%bb%ce%b1%ce%b6%ce%b1%cf%81

Τουρκόφωνος οπλαρχηγός του ΕΕΣ από την Εορδαία. Βρισκόταν μέσα στα Πετρανά κατά την περίοδο της πολιορκίας του χωριού από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ το Νοέμβριο του 1944. Διέφυγε σπάζοντας τον κλοιό (Καλλανιώτης)

Οι φονικές συγκρούσεις «στα πεδινά της Κοζάνης» άρχισαν λίγες μέρες νωρίτερα, στις 24 Νοεμβρίου 1944. Τα γεγονότα περιγράφει λεπτομερώς ο Α. Καλλανιώτης στη διδακτορική του διατριβή Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία (1941-1946), ΑΠΘ, 2007, σελ. 402-426.

http://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/19183#page/402/mode/2up

Ο Βαφειάδης αναφέρει πως είχε θέσει το θέμα (να χτυπηθούν οι ομάδες του ΕΕΣ) στη σύσκεψη των καπεταναίων της Λαμίας (17 Νοεμβρίου) αλλά είχε αντιδράσει ο Σαράφης, με το σκεπτικό ότι θα ήταν αντίθετοι οι Άγγλοι. Αμέσως μετά ο Βαφειάδης μίλησε με τον Σιάντο και, όπως λέει, πήρε προφορική άδεια να προχωρήσει στο σχέδιό του και να χτυπήσει τις ομάδες του ΕΕΣ.

Πριν τη σύγκρουση έγιναν διαπραγματεύσεις. Οι τελευταίες έγιναν στις 22-23 Νοεμβρίου 1944 με την συμμετοχή εκπροσώπου της κυβέρνησης εθνικής ενότητας (Παπαλαζάρου) και του καπετάνιου της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας του ΕΛΑΣ Μάρκου Βαφειάδη και δεν είχαν αποτέλεσμα, καθώς οι οπλαρχηγοί του ΕΕΣ (Μιχάλαγας κλπ) ζητούσαν να κρατηθούν από τους Βρετανούς και όχι από την Εθνική Πολιτοφυλακή (που έλεγχε το ΕΑΜ και μέσω αυτού το ΚΚΕ).

Η επίθεση του ΕΛΑΣ ξεκίνησε την επόμενη μέρα 24/11/1944, με διαταγή του ίδιου του Βαφειάδη και συνεχίστηκε ως τις 26/11. Χτυπήθηκαν αμέσως τα χωριά Δρέπανο,Πετρανά,  Βαθύλακκος, Κοιλάδα, όχι όμως και τα χωριά Ίμερα και Σκάφη, επειδή δεν επαρκούσαν οι διαθέσιμες δυνάμεις του ΕΛΑΣ.

Αναφέρονται 18 νεκροί του ΕΛΑΣ και αντίστοιχος αριθμός από τους άντρες του ΕΕΣ κατά τη διάρκεια των συμπλοκών. Μετά όμως, όταν κατέρρευσε η άμυνα, έγιναν πολλές εκτελέσεις αιχμαλώτων, μεταξύ των οποίων υπήρχαν και μερικές γυναίκες. Το σύνολο των «ονομαστικά αποδεδειγμένων» εκτελέσεων ήταν, κατά τον Καλλανιώτη, 437 άτομα (419 άντρες, 17 γυναίκες και ένα νήπιο) ενώ ο πραγματικός αριθμός πρέπει να ήταν μεγαλύτερος.

Πολλοί μαχητές του ΕΕΣ είχαν διαφύγει μετά τις μάχες και κρύβονταν, ενώ αναφέρονται αρκετές μαρτυρικές εκτελέσεις «συμπαθούντων» από τον ΕΛΑΣ στα χωριά της περιοχής. Ο Μιχάλαγας, τοπικός ηγέτης του ΕΕΣ, κρυβόταν ώσπου συνελήφθη μετά από συμπλοκή στις 17 Δεκεμβρίου και μεταφέρθηκε στην Κοζάνη, όπου λειτουργούσε στρατόπεδο αιχμαλώτων. Παρόμοια τύχη είχαν οι οπλαρχηγοί Κολάρας και Παντελής. Οι αιχμάλωτοι άρχισαν να απελευθερώνονται σταδιακά από τα μέσα Ιανουαρίου 1945.

*

Η πολιορκία και οι εκτελέσεις των Πετρανών: Νοέμβριος 1944 (απόσπασμα)

Απόσπασμα από το πέμπτο κεφάλαιο βιβλίου του γράφοντος με τίτλο Η πολιορκία και οι εκτελέσεις των Πετρανών: Νοέμβριος 1944. Η δημοσίευση ολόκληρου του έργου αναμένεται.

Η πιθανότερη ημέρα της επίθεσης του ΕΛΑΣ ήταν η επόμενη των τριήμερων διαπραγματεύσεων, οι οποίες είχαν αποτύχει. Στη βόρεια πλευρά του χωριού προσήλθαν το βράδυ της 23ης Νοεμβρίου οπλίτες από την Πηγή Τρικάλων. Είχαν καλεστεί εσπευσμένα από το Βαθύλακκο, όπου είχαν κινηθεί για υπηρεσία, κι εγκαταστάθηκαν σε οχυρωμένο σπίτι. Την άφιξή τους αγνοούσαν οι αντάρτες, με αποτέλεσμα να πάθουν τη μεγαλύτερή τους καταστροφή εκεί μπροστά.

Μέρος των Θεσσαλών οπλιτών στάλθηκε μέσα στη νύχτα και στο λόφο της Γκόλιαβης Ράχη, προς επάνδρωσιν ενός δευτέρου, πρόχειρου πολυβολείου.[1] . Το υφιστάμενο εκεί φυλάκιο ήταν ευπαθές σε κάθε προσβολή: ο εκτεταμένος, μαλακός κώνος της κορυφής βοηθούσε κάθε άνετη κίνηση ενώ το έδαφος προσέφερε αρκετή κάλυψη στους επιτιθέμενους, κάλυψη που ενίσχυε το πέπλο του σκοταδιού. Έπειτα πυρά από βαριά ανταρτικά πολυβόλα από το γειτονική ανταρτοκρατούμενη Κορώνα, παρ’ όλη την απόσταση των δύο περίπου χιλιομέτρων, που χώριζε τα δύο υψώματα, δεν έπαυαν να αποτελούν κίνδυνο, ως προς το ζήτημα του ηθικού περισσότερο. Οι οπλίτες γνώριζαν καλά τα μειονεκτήματα της θέσης, αλλά πώς να αρνηθούν στις διαταγές;

Μικρές σταγόνες βροχής άρχισαν να πέφτουν, όταν προχώρησε η νύχτα. Πάλευαν με το σεντόνι της πάχνης καθώς τις ωθούσε δυνατά ο ψυχρός άνεμος προς το ύψωμα. Αθέατοι αντάρτες πέρασαν το σέλωμα μεταξύ των δύο υψωμάτων, στα βόρεια ριζά της Γκόλιαβης Ράχης, κι άλλοι συνάδελφοί τους πλησίασαν χαμηλότερα, μέσα από το χαμηλό δάσος των δρυών. Φορώντας τσαρούχια, για να μην ακούγονται βήματα επάνω στις γυμνές πέτρες, είχαν σκοπό τη σιωπηρή καταβολή του φυλακίου με παράλληλη εξόντωση όλων των ευρισκόμενων εκεί οπλιτών. Η απόσταση που έπρεπε να καλύψουν ήταν μηδαμινή στο μισοσκόταδο: 80 υψομετρικά, μισό χιλιόμετρο έκταση.

Ο σκοπός τους είδε πολύ αργά. Μη μπορώντας να αντισταθεί, έπιασε να κατηφορίζει δυνατά προς το χωριό. Λίγα πυρά έπεσαν και το φυλάκιο δεν άντεξε στην πίεση των ανταρτών. Μία από τις κύριες αιτίες ήταν ο βαρύς τραυματισμός του 35χρονου αρχιφύλακα των οπλιτών, ο οποίος μεταφέρθηκε από τους Ελασίτες και εξεδήμησε στο αντάρτικο νοσοκομείο της Κοζάνης.[2] Ο τραυματισμός του είχε δηλωθεί σε επίσημο έντυπο ότι έλαβε χώραν στη Γαλάτεια το Γενάρη του 1945,[3] ωστόσο η κατάθεση αυτή αντιστρατεύεται τρεις άλλες πηγές, μια έντυπη και δύο προφορικές.[4] Από τις τελευταίες προκύπτει ότι η δήλωση είναι αναληθής ή παρερμηνευμένη, αφού ο αρχιφύλακας αιχμαλωτίστηκε στο φυλάκιο των Πετρανών και πέθανε στην Κοζάνη. Θα ήταν εξωπραγματικό ένας πολίτης να τραυματιστεί στη Γαλάτεια και να μεταφερθεί για νοσηλεία στο αντάρτικο νοσοκομείο της 9ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ στην Κοζάνη!

Η ομάδα των Θεσσαλών που είχε σταλεί ως ενίσχυση στη Γκόλιαβη Ράχη αιχμαλωτίστηκε, όταν οι αντάρτες, έμπειροι στις νυχτερινές κινήσεις, απέκοψαν τη διαφυγή τους. Οι κρατούμενοι προωθήθηκαν ταχύτατα προς τα μετόπισθεν και συνοδευόμενοι από οπλίτες του Εφεδρικού, κλείστηκαν στο στρατόπεδο Κοζάνης. Τύχη πρόσκαιρη, αφού οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, εκτελέστηκαν, τον επόμενο μήνα έξω από το στρατόπεδο της πόλης προς τον Άργιλλο -δέκα Θεσσαλοί έχουν καταγραφεί ως θύματα εκτελεστικού αποσπάσματος στο τοπικό ληξιαρχείο.[5]

Βαλλόμενοι από τους αντάρτες και υποχωρώντας προς το χωριό, οι οπλίτες της Γαλάτειας χρειάστηκε να εγκαταλείψουν μέσα στο μισοσκόταδο του πρωινού ως περιττό βάρος τις κουβέρτες και τις χλαίνες τους. Ο οπλαρχηγός τους πληροφορήθηκε τα τεκταινόμενα, αλλά δεν αντέδρασε, δεν μπορούσε να αντιδράσει. Επιδέθηκε το χέρι ενός ελαφρά τραυματία.[6] Κανείς δεν γνώριζε που γινόταν κύρια επίθεση. Από το μέρος της Γκόλιαβης Ράχης ήταν απίθανο, αλλά στον πόλεμο, όπως και στην καθημερινή ζωή, το απίθανο γίνεται πιθανό, όταν περισσεύει η γνώση και η τόλμη. Προφανώς επρόκειτο για παραπλανητική κρούση. Όπως και να είχε, το υψηλό φυλάκιο είχε εγκαταλειφθεί. Έπρεπε να ειδοποιηθεί λοιπόν τόσο η καρδιά της άμυνας όσο και οι υπόλοιποι οπλίτες για να αναδιαταχθούν οι ίδιοι και να αναπροσαρμοστεί το σχέδιο άμυνας, αν υπήρχε.

Όταν σε λίγο άρχισαν να σφυρίζουν οι σφαίρες των βαριών πολυβόλων των ανταρτών σπάζοντας υαλοπίνακες σπιτιών[7] και διαλύοντας την επιφάνεια μαλακών ασβεστολιθικών ντουβαριών, οι αμυνόμενοι αισθάνθηκαν πως η ώρα της τελικής επίθεσης είχε φτάσει. Ήταν μια λύτρωση που έδινε ξαφνικό τέλος στην αγωνία ενός περίπου μηνός, την οποία επέτεινε ο εγκλεισμός και η καρτερία. Επιτέλους πρόσωπο με πρόσωπο.

[1] AAK, Β. Δ. (2004), αγρότης με καταγωγή από τα ελληνόφωνα χωριά της Προύσας. Γεννήθηκε στη Γαλάτεια το 1925. Πήρε όπλο στον ΕΕΣ στο σώμα του χωριανού του οπλαρχηγού Δημητρίου Δηλαβέρη. Κόντεψε να πιαστεί αιχμάλωτος στα Πετρανά, όντας σκοπός στη Γκόλιαβη Ράχη. Το απόγευμα έσπασε τον κλοιό και κατέφυγε στο χωριό του. Επί Εαμοκρατίας φυλακίστηκε στο μοναστήρι της Αγίας Τριάδας Βυθού [2] AAK, Β.Δ., συνέντευξη το 2004,ό.π. και Ληξιαρχείο Γαλάτειας, ΛΠΘ 2/1946[3] ΕΕ,Έκθεσις 63/1945[4] ΑΑΚ, Χ. Δ. (2004), κουρέας. Γεννήθηκε στα Κουβούκλια της Προύσας το 1920 και μετανάστευσε στη Γαλάτεια. Οπλίτης του ΕΕΣ του χωριού του και AAK, Β.Δ., συνέντευξη το 2004,ό.π.[5] Ληξιαρχείο Κοζάνης, ΛΠΘ 47α/1949 κ.ε.[6] AAK, Β.Δ., συνέντευξη το 2004,ό.π. [7] ΑΑΚ, Γ.Κ. συνέντευξη το 2004, ό.π. και ΑΑΚ, Γ.Ι., συνέντευξη το 2005, ό.π.

Πηγή:

http://blogs.sch.gr/thankall/?p=1246#prettyPhoto

και

http://blogs.sch.gr/thankall/?p=1246&page=2

Advertisements

2 σκέψεις σχετικά με το “Τα Δεκεμβριανά 1944 στην Κοζάνη”

  1. ΑΚ, Χ. Δ. (2004), κουρέας. Γεννήθηκε στα Κουβούκλια της Προύσας το 1920 και μετανάστευσε στη Γαλάτεια. Οπλίτης του ΕΕΣ του χωριού του και AAK, Β.Δ., συνέντευξη το 2004,ό.π.
    Αν ο »Κουρέας Χ.Δ.» είναι ο μακαρίτης Χατζηαυγουστίδης Δημήτριος, παρακαλώ να μου το πείτε.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s