Δεκέμβρης

Μιχάλης Λιμπεράτος: Τα «Δεκεμβριανά» χωρίς ιδεοληψίες

Δεν υπάρχουν και πολλά σκοτεινά σημεία για τη σύγχρονη έρευνα αναφορικά με το θέμα των Δεκεμβριανών, υπό την προϋπόθεση ότι αφίσταται κανείς από τις ιδεολογικές προσεγγίσεις που καθόρισαν στο παρελθόν την ερμηνεία των γεγονότων, σε πείσμα του γεγονοτολογικού υλικού και των επιστημονικών απαιτήσεων παραγωγής ενός συνεκτικού αφηγήματος.

Βρετανοί κομάντος απομακρύνουν πολίτες που συνέλαβαν μετά την κατάληψη των γραφείων του ΕΑΜ στην οδό Κοραή

Βρετανοί κομάντος απομακρύνουν πολίτες που συνέλαβαν μετά την κατάληψη των γραφείων του ΕΑΜ στην οδό Κοραή

Γιατί, για τις ανάγκες της κυρίαρχης μετεμφυλιακής ιδεολογίας, έπρεπε να παραχθεί η εικόνα του σφαγέα-επαναστάτη κομμουνιστή, που δεν ορρωδούσε προ ουδενός, όταν επρόκειτο να καταλάβει την εξουσία, πάντα ως μορφή συνωμοσίας. Ετσι, καλλιεργήθηκε για δεκαετίες ο φόβος τού μέσου πολίτη έναντι της ελληνικής Αριστεράς, όταν αγωνιζόταν, αυτή και μόνο αυτή, να πλαισιώσει τα συμφέροντα των καθημαγμένων στρωμάτων του πληθυσμού που βίωναν τις συνθήκες κοινωνικής πόλωσης, που αναπαρήγε το μετεμφυλιακό καθεστώς των «νικητών».

Πράγματι, σήμερα έχει αποσαφηνιστεί πλήρως ότι οι Βρετανοί επεδίωξαν να εντείνουν την προσπάθειά τους να ελέγξουν, να καθυποτάξουν, να καταστείλουν και -γιατί όχι- να διαλύσουν το ΕΑΜ. Το εγχείρημα πέρασε από διαδοχικές φάσεις, ανάλογα με τη δυνατότητά τους, να χρησιμοποιήσουν και σε ποια έκταση το στρατό τους. Αρχικά επιχείρησαν μέσω ΕΔΕΣ -και τον εξόπλισαν γι’ αυτό- να δημιουργήσουν στρατιωτικό αντίβαρο στον ΕΛΑΣ.

Ανδρες, γυναίκες, έφηβοι σχηματίζουν ένα πυκνό αλλά ειρηνικό πλήθος, που φωνάζει ρυθμικά τα συνθήματα του ΕΑΜ μπροστά στη Βουλή

Ανδρες, γυναίκες, έφηβοι σχηματίζουν ένα πυκνό αλλά ειρηνικό πλήθος, που φωνάζει ρυθμικά τα συνθήματα του ΕΑΜ μπροστά στη Βουλή

Οταν αποδείχθηκε η αδυναμία του Ζέρβα, πρόσθεσαν και τα Τάγματα Ασφαλείας, αλλά και τις εθνικιστικές οργανώσεις τύπου «Χ». Αφού μεταφέρθηκαν κρυφά όπλα για να διατεθούν στις αστυνομικές δυνάμεις -κάποια δόθηκαν και από τους Γερμανούς- εσπευσμένα στάλθηκε στην Αθήνα η Ορεινή Ταξιαρχία και η εξόριστη κυβέρνηση από το Κάιρο, ενώ εξασφαλίστηκε, έπειτα από συμφωνία μεταξύ Στάλιν και Τσόρτσιλ, τον Οκτώβριο του 1944 στη Μόσχα, η απραξία των Σοβιετικών.

Ταυτόχρονα, ο ΕΛΑΣ διατάχθηκε, μέσω της Συμφωνίας της Καζέρτας, να μείνει μακριά από την Αθήνα και το έκανε υποδειγματικά, συμμετέχοντας ψυχή τε και σώματι στην εθνική κυβέρνηση, διατηρώντας υποδειγματική τάξη στην Αθήνα. Η κατάληξη της υποχωρητικότητας αυτής ήταν η απαίτηση να αποστρατευθεί, διατηρώντας μια δύναμη υποδεέστερη των φανατικών αντιπάλων του, του ΕΔΕΣ και της Ορεινής Ταξιαρχίας. Το ΕΑΜ αρνήθηκε το σχέδιο αυτό, γιατί γνώριζε ότι κάποιοι προετοίμαζαν δεξιό στρατιωτικό πραξικόπημα. Η στάση των εχθρών τής Αντίστασης ήταν ιδιαιτέρως σκληρή στην πλατεία Συντάγματος στις 3 Δεκεμβρίου.

Οδοφράγματα στην οδό Σταδίου προς την πλατεία Ομονοίας

Οδοφράγματα στην οδό Σταδίου προς την πλατεία Ομονοίας

Το συλλαλητήριο διαμαρτυρίας, όπως και η γενική απεργία που προκηρύχθηκε, αντιμετωπίστηκαν ως έγκλημα καθοσιώσεως κατά του κράτους. Το πλήθος μετρούσε θύματα πριν καν φτάσει στην πλατεία Συντάγματος (ήταν η κεφαλή της πορείας, γύρω στα 600 άτομα που πυροβολήθηκαν, ενώ η υπόλοιπη είχε καθυστερήσει), ενώ για να εξωθηθεί σε βίαιη αντίδραση το ΕΑΜ, τη σφαγή διαδέχθηκαν επιθέσεις από ακροβολισμένους δολοφόνους και σε άλλα σημεία της Αθήνας με νεκρούς (Χ. Τρικούπη, Χαυτεία, Ομόνοια κ.λπ.), ακόμα και μέσα στο νεκροταφείο, στην κηδεία των πρώτων θυμάτων, τις δύο επόμενες μέρες. Από εκεί και μετά οι Βρετανοί υλοποίησαν την εντολή του Τσόρτσιλ, όπως την είχε διακοινώσει στους στρατιωτικούς επιτελείς του, να μη διστάσουν να ενεργήσουν σαν να βρίσκονται σε κατεχόμενη πόλη, στην οποία είχε ξεσπάσει τοπική εξέγερση.

Από την πλευρά του το ΕΑΜ έκανε τα πάντα για να αποφύγει μια σύγκρουση με τους Βρετανούς που θα παρέτεινε τον πόλεμο μετά την αποχώρηση των Γερμανών. Γιατί ήξερε ότι δεν ήταν δυνατόν να εμπλακεί σε πόλεμο με τη Βρετανία, δεν είχε ποτέ τεθεί στους κόλπους του θέμα κατάληψης της εξουσίας (ούτε καν από σποραδικές φωνές), ο λαός ήταν εξαντλημένος, οι Σοβιετικοί και οι Γιουγκοσλάβοι ήταν απρόθυμοι να εμπλακούν σε μια ενδεχόμενη ελληνική σύγκρουση και πάντως υπήρχε εδραία η πεποίθηση ότι αν τα πράγματα κατέληγαν σε εκλογές, το ΕΑΜ θα τις κέρδιζε (όπως έγινε και στη Γαλλία στα 1945, με το συνασπισμένο Κομμουνιστικό Κόμμα με τους Γάλλους σοσιαλιστές). Το μόνο που το ΕΑΜ φοβόταν ήταν ένα εσωτερικό πραξικόπημα των παρακρατικών, των Σωμάτων Ασφαλείας και της Ορεινής Ταξιαρχίας, ακριβώς για να αποτρέψουν τις εκλογές αυτές, όπως και έγινε. Αλλωστε πώς θα μπορούσε να κάνει διαφορετικά, όταν δύο μήνες πριν το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ, χωρίς την παρουσία έστω και ενός Βρετανού στρατιώτη, παρέδωσαν την εξουσία, τήρησαν απόλυτη τάξη και ο Βελουχιώτης διέσχιζε την Πελοπόννησο, απαγορεύοντας τα αντίποινα κατά των συνεργατών των Γερμανών, μαζί με τον έκπληκτο Παναγιώτη Κανελλόπουλο.

Αγγλοι σε επιχείρηση έξω από τα γραφεία του ΕΑΜ στην οδό Κοραή

Αγγλοι σε επιχείρηση έξω από τα γραφεία του ΕΑΜ στην οδό Κοραή

Ομως η καταστολή που επιχείρησαν οι Βρετανοί δεν ήταν εύκολη υπόθεση, γιατί είχαν απέναντί τους ένα ένοπλο κίνημα. Η οργή των ανθρώπων από τη δολοφονική επίθεση στην πλατεία Συντάγματος, που δεν στράφηκε μέχρι τις 8 Δεκεμβρίου κατά των Βρετανών, αλλά εναντίον αστυνομικών τμημάτων, ήταν φυσικό να μην καταλήξει σε πετροπόλεμο με την Αστυνομία, όπως θα συνέβαινε σε εκατοντάδες αντίστοιχες περιπτώσεις ωμής κρατικής καταστολής, αλλά σε πυρά με όπλα, ενός κινήματος που ήταν ακόμη ένοπλο. Και αν και οι Βρετανοί δεν κωλύονταν να χρησιμοποιήσουν τους Ινδούς στρατιώτες τους (ούτε τα αεροπλάνα τους), το γνώριζε πολύ καλά η ηγεσία του ΕΑΜ, όπως και τις επιπτώσεις μιας τέτοιας σύγκρουσης εις βάρος ενός άοπλου λαού της Αθήνας που στήριξε την Αντίσταση καθόλη τη διάρκεια της Κατοχής. Γι’ αυτό από την πρώτη μέρα των συγκρούσεων επιχείρησε να αντισταθεί, κρατώντας τη σύγκρουση στο πλαίσιο μιας επίδειξης σθένους και μετά να εξασφαλίσει μια «έντιμη» απεμπλοκή, που συνεπαγόταν την τιθάσευση των ίδιων των μαχητών του, ώστε να μετριάσουν την επιθετικότητά τους. Ηταν ο λόγος που καθόλη τη διάρκεια των μαχών η ηγεσία του ΚΚΕ και του ΕΑΜ σχεδόν εκλιπαρούσε τους Βρετανούς να σταματήσει η σύγκρουση με λογικούς όρους ανακωχής.

Ακριβώς για να μην προσλάβει η αντιπαράθεση χαρακτήρα γενικευμένου πολέμου, οι μάχες δόθηκαν με το μειονέκτημα από την πλευρά του ΕΛΑΣ ότι η ετοιμοπόλεμη, και με ικανοποιητικά διαθέσιμα μέσα, δύναμη πυρός του, αυτή των μονάδων της υπαίθρου, δεν στάλθηκε στην Αθήνα (ούτε καν κατά την υποχώρηση του ΕΛΑΣ από την Αθήνα αξιοποιήθηκαν), τη σύγκρουση δεν ανέλαβε το Γ.Σ. του ΕΛΑΣ αλλά ένα σώμα με στελέχη χωρίς κομματική ιδιότητα (Μάντακας, Χατζημιχάλης, Λαγγουράνης), η Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ. Αλλά και τα σχέδια των στρατιωτικών ενεργειών που διεξήγαγε είχαν επιθετικό προσανατολισμό μόνο αν επρόκειτο για τον αφοπλισμό σωμάτων της Αστυνομίας. Την ίδια στιγμή το Π.Γ. του ΚΚΕ δεν συνεδρίαζε ώστε να αποκλειστεί η εκδήλωση και της παραμικρής διαφωνίας, ενώ ο δύστροπος Βελουχιώτης απομακρύνθηκε από την Αθήνα.

Αυτή ακριβώς η ΕΑΜική πρόθεση ήταν ο παράγοντας εκείνος που προσδιόρισε και τον τρόπο που δόθηκαν οι μάχες από την πλευρά του ΕΛΑΣ στην Αθήνα, την ένταση πυρός που χρησιμοποιήθηκε, την περιστολή της απόπειρας να ανοιχθεί η σύγκρουση σε ευρύτερους στόχους, αλλά κυρίως τις ελλιπείς δυνάμεις που αξιοποίησε.

Αντιθέτως, ο αντίπαλος, από την αρχή με σαφήνεια προσανατολισμένος, είχε την ευχέρεια να αξιοποιεί όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις του, να αιφνιδιάζει με την αποφασιστικότητά του και κυρίως να εξασφαλίζει ευρείες εφεδρείες, υλικό ανεφοδιασμό αλλά και να εκμεταλλεύεται την εμπειρία των Βρετανών στην καταστολή εξεγέρσεων μέσα στις πόλεις. Το σημαντικότερο όλων ήταν ότι οι Βρετανοί είχαν σαφή επίγνωση ότι ο ΕΛΑΣ δεν επρόκειτο να δώσει μια μάχη μέχρις εσχάτων.

Βεβαίως εκ των υστέρων κατασκευάστηκε ο μύθος των Δεκεμβριανών με την έννοια της κατάληψης της εξουσίας από το ΚΚΕ. Ούτε το γεγονός ότι το ΕΑΜ έδωσε τις μάχες μακριά από τα κέντρα εξουσίας και ιδίως το Κοινοβούλιο, αλλά μόνο στο Γουδή, στη Σχολή Ευελπίδων αλλά και στο Σύνταγμα Μακρυγιάννη, όπου είχαν συγκεντρωθεί οι ακροδεξιοί της εποχής, ελήφθη υπόψη. Ούτε, βέβαια, ότι το απόγευμα της 3ης Δεκεμβρίου ο ΕΛΑΣ ανέστειλε την εκτέλεση του υπάρχοντος σχεδίου ενεργείας και διέταξε την Ι Ταξιαρχία του να μην εμποδίσει την Ορεινή Ταξιαρχία, αν επιχειρούσε να κατεβεί στην Αθήνα…

Πηγή: Τα «Δεκεμβριανά» χωρίς ιδεοληψίες | Άρθρα | Ελευθεροτυπία

Advertisements

3 thoughts on “Μιχάλης Λιμπεράτος: Τα «Δεκεμβριανά» χωρίς ιδεοληψίες”

  1. Βίαιη πορεία διεκδίκησης, απόρριψης και συντριβής-ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ 1944

    αναδημοσίευση από: http://www.efsyn.gr/?p=6673 (9.12.2012)

    Του Θανάση Δ. Σφήκα*

    Θα είμαστε είτε ναίδες είτε μπουκιά στο στόμα ενός άγριου θηρίου. Γιώργος Σεφέρης, 8 Οκτωβρίου 1944

    Τη στιγμή της απελευθέρωσης τον Οκτώβριο του 1944 η νέα κοινωνική και πολιτική δύναμη με επαναστατικά αιτήματα, το ΕΑΜ, εμφανίστηκε ως αξιόπιστος διεκδικητής της εξουσίας. Αυτό που ακολούθησε από τα Δεκεμβριανά ώς τον Αύγουστο του 1949 ήταν μια μακρά, βίαιη και όχι ευθύγραμμη πορεία διεκδίκησης, απόρριψης και συντριβής: διεκδίκησης αυτών των αιτημάτων από την Αριστερά, απόρριψής τους και συντριβής του φυσικού φορέα τους από τις εγχώριες και εξωτερικές δυνάμεις που έβλεπαν την πραγμάτωσή τους ως υπαρξιακή απειλή.
    Η Βρετανία, κυρίαρχη δύναμη στη Μεσόγειο, επιθυμούσε ένα προσωποπαγές καθεστώς υπό τον Γεώργιο Β” για τη διατήρηση της Ελλάδας στη βρετανική σφαίρα επιρροής. Προτιμητέο μέσο επίτευξης του στόχου ήταν ο εγκλωβισμός του ΕΑΜ ως μειοψηφούσας συνιστώσας στην κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου, τον οποίο στις 26 Απριλίου 1944 οι Βρετανοί όρισαν πρωθυπουργό της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης του Καΐρου.
    Η αναντιστοιχία πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος μεταξύ του ΕΑΜ και του Παπανδρέου εξηγεί τις επιλογές όλων των πλευρών. Η ηγεσία του ΚΚΕ αποδέχθηκε τη συμμετοχή του ΕΑΜ στην κυβέρνηση για να μην κατηγορηθεί ότι εμπόδιζε την εθνική ενότητα.
    Ταυτόχρονα, ενώ στην «Ελεύθερη Ελλάδα» το ΕΑΜ υλοποιούσε μέρος του πολιτικού, κοινωνικού και πολιτιστικού προγράμματός του, στο Κάιρο ο Παπανδρέου ομολογούσε την ανάγκη μιας απροσδιορίστου περιεχομένου «επανάστασης»· αλλά όπως έλεγε στον Γιώργο Σεφέρη τον Ιούλιο του 1944, την «επανάσταση» δεν θα την έκανε «ο συρφετός» του ΕΑΜ αλλά η «επαναστατική κυβέρνηση» του ιδίου.
    Στις 21 Αυγούστου 1944, ύστερα από αίτημά του, ο διορισμένος από τους Βρετανούς πρωθυπουργός συνάντησε στη Ρώμη τον Τσόρτσιλ και του ζήτησε τη συνδρομή των βρετανικών όπλων για τη διάλυση του ΕΛΑΣ.
    Προσηλωμένο στην πολιτική του λαϊκού μετώπου, το ΚΚΕ είχε αναβάλει επ” αόριστον την προοπτική της επανάστασης και αναζητούσε συμμάχους ακόμη και εντός του αστικού χώρου. Στην αναζήτηση αυτή το ΕΑΜ λειτουργούσε νομιμοποιητικά για το ΚΚΕ, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις ανάδυσης ενός πλειοψηφικού πολιτικού και κοινωνικού ρεύματος που θα διεκδικούσε την εξουσία διά των εκλογών.
    Όμως και οι δύο διεκδικητές της εξουσίας είχαν αυτοεγκλωβιστεί σε πολιτικές εκχώρησης. Στο όνομα της ομαλής μετάβασης, το ΕΑΜ είχε εκχωρήσει στη νομιμοφάνεια της κυβέρνησης «εθνικής ενότητας» ένα μεγάλο μέρος της πολιτικής και κοινωνικής ισχύος που διέθετε κατά την απελευθέρωση.
    Ο αυτοεγκλωβισμός του αστικού κόσμου ήταν επίσης συνειδητός αλλά περισσότερο επωφελής για τον ίδιο: τον Νοέμβριο 1944, τρεις μήνες αφότου είχε ζητήσει βρετανική βοήθεια για τη διάλυση του ΕΛΑΣ, ο Παπανδρέου προσπάθησε να ελιχθεί και να επιτύχει πολιτικό συμβιβασμό με το ΕΑΜ· ο Τσόρτσιλ τον επανέφερε στην τάξη.
    Ομοίως, όταν το βράδυ της 4ης-5ης Δεκεμβρίου ο Παπανδρέου υπέβαλε την παραίτησή του και όλα τα ελληνικά πολιτικά κόμματα συμφώνησαν στην ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον ηγέτη του Κόμματος Φιλελευθέρων Θεμιστοκλή Σοφούλη, ο Τσόρτσιλ έβγαλε το δεύτερο απαγορευτικό και διέταξε τη στρατιωτική συντριβή του ΕΛΑΣ.
    Στις πρώτες ημέρες του Δεκεμβρίου, εκ μέρους της ηγεσίας του ΚΚΕ ο Πέτρος Ρούσος εξήγησε σε Βούλγαρους κομμουνιστές ότι το κόμμα του ήταν έτοιμο να προβεί σε συμβιβασμούς και παραχωρήσεις, αλλά ζητούσε «ένα ελάχιστο εγγυήσεων». Όταν οι Βρετανοί διαμήνυσαν μέσω του Παπανδρέου ότι δεν θα υπάρξουν εγγυήσεις, «ο άλλος δρόμος που είχαμε ήταν να υπερασπίσουμε τις θέσεις μας».
    Τα Δεκεμβριανά ήταν αντίσταση στην αυθαιρεσία των Βρετανών και του Παπανδρέου, αλλά η βιαιότητα της σύγκρουσης και η διαχείρισή της από τους αλλοδαπούς και εγχώριους νικητές ενίσχυσαν βραχυπρόθεσμα τους βασιλόφρονες και μακροπρόθεσμα έδωσαν την εντύπωση ότι το ΕΑΜ και το ΚΚΕ ήταν τρομοκρατικές οργανώσεις.
    Από τις εκατέρωθεν συλλήψεις και συνοπτικές εκτελέσεις, εκείνες που προβλήθηκαν για τον πολιτικό αποκλεισμό του ΕΑΜ μετά τη Βάρκιζα ήταν οι υπερβάσεις και οι αντεκδικήσεις της ΟΠΛΑ και του ΕΛΑΣ, και κυρίως η απόφαση της ηγεσίας του ΚΚΕ για τη σύλληψη ομήρων. Εκτοτε τα Δεκεμβριανά χρησιμεύουν ως μια στρεβλή απάντηση στο ερώτημα «τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ».

    Μου αρέσει!

  2. «οι υπερβάσεις και οι αντεκδικήσεις της ΟΠΛΑ και του ΕΛΑΣ»

    Έτσι μπράβο!

    72-73 χρόνια μετά, οι απολογητές τού ΚΚΕ και των πρακτικών του μιλάνε για «υπερβάσεις» και για «αντεκδικήσεις».
    Η μόνη ‘διαφορά’ με το ίδιο το απανθρωπα αμετανόητο ΚΚΕ, είναι ότι αυτό προτιμούσε και προτιμάει τον όρο «υπερβασίες»

    M’ άλλα λόγια, το Βαλτέτσι, η φρικώδης «Τρύπα τού Φενεού», η Στιμάγκα, του Χαλβάτσου, ο Μελιγαλάς, οι Γαργαλιάνοι, το Κιλκίς, η Αρδέα, το όργιο του αποτρόπαιου εξολοθρεμού αρχειομαρξιστών και «αντιδραστικών» από την ΟΠΛΑ και τον ΕΛΑΣ, οι δολοφονίες του Καραχάλιου, του Ψαρρού, του Δροσόπουλου και χιλιάδων άλλων απολύτως αθώων πατριωτών, δεν ήταν παρά απλές «αντεκδικήσεις» (κατά το μάλλον ή ήττον δικαιολογημένες, δηλαδή), και λίγο-πολύ αθώες «υπερβάσεις»…

    Θου, Κύριε, φυλακήν τω στόματί μου…

    Και να φαντασθεί κανείς ότι αυτούς τους ανθρώπους τους πληρώνει αδρά ο ελληνικός λαός, για να διδάξουν τα Ελληνόπουλα Ιστορία…

    Μου αρέσει!

  3. Για ψαξτε το ονομα «ΕΚΤΟΡΑΣ» ( Μαυριδης ή Μακριδης»). Επιτελικος αξιωματικος του Στρτου , στον οποιο, το 1943< το ΕΑΜ ειχε αναθεσει τη συνταξη επιτελικου σχεδιου καταληψης των Αθηνών…
    Και μετα διαβαστε βτο βιβλίο του Τακη Λαζαριδη, καταδικασμενο σε θανατο , στην ομαδα Μπελογιαννη, "ΕΥΤΥΧΩΣ ΧΑΣΑΜΕ"

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s