Μεταπολίτευση

Δολοφονία Τεμπονέρα: Το θύμα μιας βάρβαρης εποχής

51861-image002-thumb-large

Το φθινόπωρο του 1990, η κυβέρνηση Μητσοτάκη ανακοινώνει πολυνομοσχέδιο για την Παιδεία που προβλέπει μεταξύ άλλων λειτουργία ιδιωτικών ΑΕΙ, κατάργηση της δωρεάν παροχής συγγραμμάτων, επιβολή χρονικού ορίου στις σπουδές, πιθανό περιορισμό του πανεπιστημιακού ασύλου, επιβολή ομοιόμορφης ενδυμασίας, έπαρση της σημαίας κ.ά.

Οι πρώτες καταλήψεις ξεκινούν στα τέλη Οκτωβρίου του 1990 ενώ, μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, τα υπό κατάληψη γυμνάσια και λύκεια φτάνουν το 70% του συνόλου. Ταυτόχρονα γίνονται πολλές πορείες διαμαρτυρίας με συμμετοχή μεταξύ 10.000 και 30.000 ατόμων, σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής.

Η κυβέρνηση ελπίζει ότι το κλίμα θα εκτονωθεί με τις διακοπές των Χριστουγέννων, ενώ ο υπουργός Παιδείας δηλώνει ότι τα προεδρικά διατάγματα δεν θα εφαρμοστούν για ένα τρίμηνο, έως ότου γίνουν «πλήρως κατανοητά» από μαθητές και καθηγητές. Σύντομα, οι τρεις μήνες γίνονται δώδεκα και το νομοσχέδιο τροποποιείται μερικώς, χωρίς αλλαγές όμως στα σημαντικότερα σημεία (πειθαρχικές διατάξεις, περικοπές κ.ά.).

Με το νέο χρόνο, όμως, οι μαθητές και φοιτητές αποφασίζουν τη συνέχιση των καταλήψεων στα ΑΕΙ, τα ΤΕΙ και σε 1.800 από τα 3.014 γυμνάσια και λύκεια της χώρας. Ως απάντηση, ο υπουργός Παιδείας, Βασίλης Κοντογιαννόπουλος, δηλώνει ότι όσοι συμπληρώσουν 50 αδικαιολόγητες απουσίες λόγω των καταλήψεων θα χάσουν τη χρονιά.

Στις 07.01.1991, ημέρα επανέναρξης των μαθημάτων μετά τις γιορτές, οι καταλήψεις συνεχίζονται ενώ η Ομοσπονδία Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (ΟΛΜΕ) κηρύσσει στάση εργασίας και καλεί τους καθηγητές να βρίσκονται έξω από τα σχολεία «για να συμβάλουν στην αποτροπή προκλήσεων που ίσως επιχειρηθεί να δημιουργηθούν» καθώς έχει γίνει αντιληπτό ότι ο κομματικός μηχανισμός της Νέας Δημοκρατίας έχει κινητοποιήσει ομάδες «αγανακτισμένων γονέων» για να «σπάσουν» τις καταλήψεις.

Από το πρωί της μέρας σημειώνονται μικροεπεισόδια μεταξύ γονέων και καταληψιών, καθηγητών και δημοτικών συμβούλων. Οι καθηγητές αρνούνται να βάλουν απουσίες στους μαθητές και ο υπουργός αποφασίζει την πειθαρχική δίωξή τους, ενώ την επόμενη μέρα, ομάδες ροπαλοφόρων εισβάλουν σε σχολεία και τραυματίζουν μαθητές, υπό τα απαθή βλέμματα των αστυνομικών οργάνων.

Στις 08.01.1991, στις 19.30 το απόγευμα, στην Πάτρα περί τα τριάντα στελέχη της ΟΝΝΕΔ Πάτρας, με επικεφαλής τον τοπικό πρόεδρο της οργάνωσης Ιωάννη Καλαμπόκα, επιτίθενται οπλισμένοι κατά των μαθητών στην κατάληψη του Πολυκλαδικού Λυκείου, χωρίς όμως να επιτύχουν να διώξουν τους νέους.

Μία ώρα αργότερα, η ίδια ομάδα επιτίθεται κατά του 3ου Λυκείου και καταφέρνουν να απωθήσουν τους ελάχιστους μαθητές που βρισκόταν στο χώρο. Σε λίγο, συγκεντρώνονται έξω από το λύκειο δεκάδες μαθητές, καθηγητές, γονείς, δημοτικοί σύμβουλοι της αντιπολίτευσης καθώς και ο δήμαρχος Πάτρας, Α. Καράβολας και ο βουλευτής Αχαΐας του Πα.Σο.Κ, Α. Φούρας.

Τα στελέχη της ΟΝΝΕΔ αρνούνται να υποχωρήσουν από την «αντικατάληψη» και δηλώνουν ότι θα παρατείνουν την κατάληψη του Λυκείου μέχρι αυτό να λειτουργήσει ξανά κανονικά. Σύντομα, τα πνεύματα οξύνονται και αρχίζουν οι συγκρούσεις μεταξύ των δύο πλευρών με εκσφενδονίσεις αντικειμένων, ενώ σημειώνονται οι πρώτοι τραυματισμοί.

Γύρω στις 23.30 το βράδυ, ομάδα καθηγητών και γονέων επιχειρεί να μπει στο κτίριο. Με το άνοιγμα της πόρτας τα μέλη της ΟΝΝΕΔ επιτίθενται στον κόσμο με σιδερολοστούς, καδρόνια και τσιμεντόλιθους. Ο καθηγητής μαθηματικών και μέλος του Εργατικού Αντι-ιμπεριαλιστικού Μετώπου (ΕΑΜ), Νίκος Τεμπονέρας, πέφτει θανάσιμα τραυματισμένος, με ανοιγμένο το κρανίο από το σιδερολοστό του Ι.Καλαμπόκα.

Μεταφέρεται στο νοσοκομείο κλινικά νεκρός και το πρωί της 09.01.1991 παύουν όλες οι ζωτικές λειτουργίες του. Στο νοσοκομείο μεταφέρονται επίσης άλλα τέσσερα άτομα σε σοβαρή κατάσταση και δεκάδες με ελαφρότερα τραύματα. Η ομάδα του Καλαμπόκα εξαφανίζεται ανενόχλητη αφού η αστυνομία κάνει την εμφάνισή της, όταν τα επεισόδια έχουν τελειώσει. Οι αυτόπτες μάρτυρες καταγγέλλουν ως φυσικούς αυτουργούς τον πρόεδρο της ΟΝΝΕΔ Αχαΐας και μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου Ι. Καλαμπόκα, το στέλεχος της ΟΝΝΕΔ Α. Μαραγκό και τον συντροφό τους Σ. Σπίνο.

Τις επόμενες μέρες, η νεανική εξέγερση κλιμακώνεται και δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτών συγκρούονται με τα ΜΑΤ στην Πάτρα, την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, ενώ ο υπουργός Παιδείας Β. Κοντογιαννόπουλος παραιτείται. Στις 10.01.1991 κατά τη μεγαλειώδη διαδήλωση 50.000 ατόμων στο κέντρο της Αθήνας, τα ΜΑΤ επιτίθενται στον κύριο όγκο των διαδηλωτών. Οι συγκρούσεις διαρκούν όλη τη μέρα και, όταν οι δυνάμεις καταστολής επιχειρούν να απωθήσουν τον κόσμο προς το Πολυτεχνείο, οι διαδηλωτές αντιστέκονται και οι συγκρούσεις κορυφώνονται.

Βομβίδες ασφυξιογόνων αερίων των ΜΑΤ προκαλούν πυρκαγιά στο κτίριο που στεγαζόταν το κατάστημα ενδυμάτων «Κ. Μαρούσης», στην συμβολή Θεμιστοκλέους και Πανεπιστημίου. Οι πυροσβεστικές δυνάμεις που σπεύδουν στο σημείο για να σβήσουν τη φωτιά δέχονται επίθεση με χημικά αέρια από τα ΜΑΤ και αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις προσπάθειες, υποφέροντας από σπασμούς λόγω των χημικών. Όταν η πυρκαγιά σβήσει μετά τα μεσάνυχτα, ανασύρονται οι σωροί τεσσάρων πολιτών, μέσα από το κτίριο του καταστήματος.

Η ένταση συνεχίζεται για τα επόμενα εικοσιτετράωρα, με νέες πορείες, καταλήψεις και συγκρούσεις με τα ΜΑΤ, ενόσω ο Γ. Σουφλιάς, αντικαταστάτης του παραιτηθέντος Β. Κοντογιαννόπουλου στο υπουργείο Παιδείας, αποσύρει τα επίμαχα νομοθετήματα και ανακοινώνει την έναρξη διαλόγου για την Παιδεία «από μηδενική βάση», μέχρις ότου ο Πόλεμος του Κόλπου μετατοπίσει το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης.

Ο συγκατηγορούμενος για τη δολοφονία Α. Μαραγκός, απαλλάχτηκε με βούλευμα, ενώ ο Ι. Καλαμπόκας καταδικάστηκε πρωτόδικα από το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Βόλου σε ισόβεια κάθειρξη για ανθρωποκτονία εκ προμελέτης – ποινή που σύντομα μειώθηκε και στις 2 Φεβρουαρίου 1998 αφέθηκε ελεύθερος λόγω «καλής συμπεριφοράς». Σήμερα ζει και εργάζεται στο Βόλο ως υπεύθυνος παραρτήματος της Εθνικής Τράπεζας.

Πηγή: Δολοφονία Τεμπονέρα: Το θύμα μιας βάρβαρης εποχής

Advertisements

5 thoughts on “Δολοφονία Τεμπονέρα: Το θύμα μιας βάρβαρης εποχής”

  1. Η δολοφονία ενός ανθρώπου είναι πάντα ασυγχώρητη. Και δεν περιορίζεται στους φυσικούς αυτουργούς. Να σημειώσουμε όμως, τόσα χρόνια μετά, ότι δεν ήταν μόνο οι τραμπούκοι της ΟΝΝΕΔ που είχαν μεταβάλει τις μαθητικές καταλήψεις της Πάτρας του 1990 σε πεδίο σκληρής κομματικής αντιπαράθεσης. Έβαλαν πολλοί το χεράκι τους.

    Μου αρέσει!

  2. Ποιοι να ‘ναι, άραγε, αυτοί οι «άλλοι» που έβαλαν «το χεράκι τους», αγαπητέ Πάνο;

    Έχουν, άραγε, ονόματα;
    Έχουν, άραγε, σχέση με συγκεκριμένους εκλεγμένους τοπικούς άρχοντες, με συγκεκριμένους εκλεγμένους εθνοπατέρες, με συγκεκριμένους έξαλλους και ανάξιους του λειτουργήματός τους εκπαιδευτικούς μεγαλοσυνδικάλες τού ΠΑΣΟΚ και των άλλων «δημοκρατικών δυνάμεων»;
    Έχουν, άραγε, σχέση με όσους μαίνονταν και λύσσαγαν να ρίξουν πάση θυσία την τότε εκλεγμένη δημοκρατικά κυβέρνηση;
    Έχουν, άραγε, σχέση με τους κάθε είδους πολιτικούς κανάγιες και τα -τάχα μου «δημοκρατικά»- φασιστοειδή που, στο πλαίσιο της επιδιώξεώς τους αυτής, δεν δίστασαν να βάλουν φωτιά στην (Μέση κυρίως) εκπαίδευση και, ουσιαστικά, να την διαλύσουν;

    Κανείς, βεβαίως, δεν αρνείται τη βαρύτατη ευθύνη τών (καταδικασθέντων άλλωστε) κτηνωδών φυσικών αυτουργών, αλλά και εκείνων των κυβερνητικών παραγόντων που, κατά πάσα πιθανότητα, τους ενθάρρυναν στην πράξη τους εκείνη.

    Πόσοι, όμως, από εκείνους που, ακόμα σήμερα, καπηλεύονται ιερόσυλα τον θάνατο του «ήρωα» Τεμπονέρα, είναι έτοιμοι να δουν σε βάθος και τη διάσταση που θέτω ελόγου μου;

    Μου αρέσει!

    1. Φυσικά «έχουν ονόματα». Μερικοί εμφανίστηκαν και στο 30λεπτο βίντεο. Το δικό μου σχόλιο είχε στόχο να επισημάνει ακριβώς αυτό που αναφέρετε, για να δώσει αφορμή προβληματισμού στους επισκέπτες των «σημειώσεων» και να μην είναι η ανάρτηση μια απλή επανάληψη «δεδομένων αληθειών». Ωστόσο, το να γράψω εγώ με λεπτομέρειες για τα γεγονότα και τους ανθρώπους της Πάτρας (που σημαίνει συστηματική δουλειά και έρευνα εβδομάδων) είναι κάτι που ξεφεύγει από τις δυνατότητές μου αλλά και τα άμεσα (συγγραφικά) ενδιαφέροντά μου.

      Μου αρέσει!

  3. Ήμουν ένας από τους χιλιάδες συμμετέχοντες τότε στο πολύ μαζικό κύμα καταλήψεων σχολείων που έλαβε χώρα. Η πλειοψηφία των μαθητών στο σχολείο μου (που βρίσκονταν σε γειτονιά όπου δεν ήταν κυρίαρχη η Αριστερά, κάθε άλλο) αλλά και σε άλλα σχολεία κοντινών δήμων για το οποία ήμουν σε θέση να γνωρίζω, ήταν μαζικά υπερ της κατάληψης. Παιδιά από αριστερές οικογένειες (που ήταν λίγες ) αλλά και από δεξιές (πολύ περισσότερες) όπως επίσης και από το Πασοκ, όλοι ήταν υπέρ. Οι καθηγητές, στο δικό μου τουλάχιστον σχολείο, δεν προσπάθησαν να μας επηρεάσουν, οι περισσότεροι δε ήταν εναντίον της κατάληψης, πιο φωναχτά οι δεξιοί, λιγότερο φωναχτά οι υπόλοιποι, αλλά πάντως εναντίον. Και από άλλα σχολεία τα ίδια άκουγα, οι περισσότεροι καθηγητές, ασχέτως πολιτικής τοποθέτησης, ήταν εναντίον, ίσως περισσότερο ή λιγότερο χλιαρά αλλά πάντως εναντίον. Αλλά ακόμα και αν υπήρχαν κάποιοι που ήταν υπέρ (που είναι σαφώς πολύ πιθανό) δεν ήταν σε θέση να επηρεάσουν απολύτως τίποτα, δεκάρα δεν δίναμε εμείς οι μαθητές για τις όποιες προτροπές τους, υπέρ ή κατά. Και αυτό γιατί μας είχε ενοχλήσει το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, ή πιο συγκεκριμένα, κάποιες διατάξεις του συγκεκριμένου νομοσχεδίου. Εκείνο το νομοσχέδιο είχε δύο σκέλη, ένα αμιγώς εκπαιδευτικό, και ένα, θα μπορούσαμε να πούμε, ηθικοπλαστικό. Την πλειοψηφία των μαθητών την άφηνε αδιάφορη το πρώτο σκέλος, την ενοχλούσε όμως παρα πολύ το δεύτερο, το ηθικοπλαστικό. Το οποίο περιελάμβανε μερικές εξωφρενικές διατάξεις, όπως αυτή για την «ευπρεπή» εμφάνιση των μαθητών (όπου η ασάφεια περί του τι είναι «ευπρεπές» αλλά και ποιός θα το αποφασίζει αυτό μας έκανε να φανταζόμαστε τα χειρότερα) ή την άλλη για την εξωσχολική επιτήρηση των μαθητών από τους καθηγητές τους, πέρα για πέρα ξεπερασμένη διάταξη, θύμιζε την εποχή που ήταν οι γονείς μας στο σχολείο, και αυτή δεν ήταν ακριβώς μία εποχή που αναπολούσαμε ή που θα θέλαμε να επιστρέψει. Το ηθικοπλαστικό σκέλος του νομοσχεδίου περιελάμβανε και μερικά ακόμα ζητήματα που τα βρίσκαμε πολύ ενοχλητικά – για τις ποινές εις βάρος των μαθητών, τις δικαιολογημένες και αδικαιολόγητες απουσίες, τις σχολικές εκδρομές, και μερικά ακόμα που πια δεν τα θυμάμαι.

    Η δολοφονία Τεμπονέρα συνέβη αμέσως μετά τις γιορτές, το θυμάμαι εκείνο το πρωϊνό, είχαμε πάει στο σχολείο για να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε, αρκετοί δεν είμασταν σίγουροι αν έπρεπε να συνεχίσουμε την κατάληψη ή όχι. Και ξάφνου μαθαίνουμε το νέο, ότι στην Πάτρα σκοτώθηκε κάποιος καθηγητής που ήταν υπερ των μαθητών μετά από συμπλοκή με κάποιους οι οποίοι είχαν πάει να ανακαταλάβουν το σχολείο. Μετά από δεν χρειάστηκαν ούτε 5 λεπτά για να αποφασίσουμε υπέρ της συνέχισης της κατάληψης. Ακόμα και αρκετοί που εκείνο το πρωϊνό ήταν αναποφάσιστοι πήραν θέση υπέρ της συνέχισης της κατάληψης χωρίς δεύτερη κουβέντα. Όταν ο άνθρωπος αυτός είχε σκοτωθεί (και ειδικά όπως είχε σκοτωθεί, ή, πιο σωστά, φονευθεί) υποστηρίζοντας μας, νιώθαμε πως θα ήταν κάτι σαν προδοσία εμείς να πάμε και να κάνουμε μάθημα σαν να μην τρέχει τίποτα, χωρίς καμία αντίδραση, και να νομίζουν και από πάνω τα καθίκια που τον είχαν σκοτώσει ότι τάχα καταφέρανε έτσι να μας φοβίσουν και να μας στείλουν πίσω στα θρανία.

    Η τότε αξιωματική αντιπολύτευση, το Πασοκ, προσπάθησε φυσικά να εκμεταλλευτεί πολιτικά το όλο γεγονός (εννοώ όχι μόνο τον φόνο του Τεμπονέρα αλλά το όλο κύμα των μαθητικών καταλήψεων), τα ίδια έκανε και η Αριστερά. Αλλά από την άλλη οι μαθητές δεν έπαιρναν γραμμή από το Πασοκ (το οποίο πολλοί μαθητές τότε το θεωρούσαμε ένα άκρως καιροσκοπικό κόμμα, τελείως για τον πούτσο) ούτε φυσικά και από την παραδοσιακή Αριστερά (την οποία κανείς μας δεν είχε σε μεγάλη υπόληψη, ειδικά μετά το κολοσσιαίο στραπάτσο που είχε πάθει το ’89). Αργότερα, αρκετά χρόνια μετά, αντιλήφθηκα πως το κίνημα των μαθητικών καταλήψεων το είχαν υποστηρίξει κάποιες αριστερίστικες ομάδες αποτελούμενες από στελέχη που είχαν αποχωρήσει από το ΚΚΕ γύρω στο ’90. Η μεγάλη πλειοψηφία των μαθητών ιδέα δεν είχε για την ύπαρξη αυτών των ομάδων, ήταν δε τόσο μικρές που ζήτημα είναι αν θα μπορούσαν να φτιάξουν όλες μαζί ένα μπλόκ των 400-500 ατόμων σε μία διαδήλωση. Όπως και να ‘χει, στα συντριπτικά περισσότερα σχολεία αυτοί οι αριστεριστές φαφλατάδες ήταν πρακτικά ανύπαρκτοι.

    Σταδιακά, καθώς τα χρόνια περνούσαν, άρχισα να συνειδητοποιώ ότι κάποιες αριστερίστικες ομάδες αρχικά, και ύστερα και η υπόλοιπη Αριστερά, είχαν αρχίσουν να πλέκουν μία αφήγηση για το κίνημα καταλήψεων του ’90-’91 η οποία δεν είχε καμία σχέση με την πραγματικότητα που είχα ζήσει. Το τι επικολυρικές μαλακίες έχω διαβάσει για εκείνο το μαθητικό κίνημα δεν λέγεται. Από μνήμης, αναφέρω ενδεικτικά – για την νεολαία που εξεγέρθηκε ενάντια στην ενταντικοποίηση του σχολείου που προωθούσε η νεοφιλελεύθερη συναίνεση, για τους νέους που αρνήθηκαν την άρνηση των επιθυμιών τους από το αστικό κράτος, για τους μαθητές που αρνούμενοι το νομοσχέδιο αρνούνταν τον καπιλταλισμό, και άγιος ο Θεός. Όλες αυτές οι απόψεις προωθούνταν κατά κύριο λόγο από τις αριστερές φοιτητικές παρατάξεις μέσα στα πανεπιστήμια. Σε σημείο που χρόνια αργότερα, όταν έτυχε να μιλήσω με νέα παιδιά, φοιτητές, για εκείνη την περίοδο, έκπληκτος να τους ακούω να μου περιγράφουν ένα μαθητικό κίνημα καταλήψεων που υπήρχε πρωτίστως στην πλούσια φαντασία των διάφορων αριστερών-αριστεριστών φοιτητοπατέρων των πανεπιστημίων αλλά πάντως σίγουρα καμία σχέση δεν είχε με αυτά που είχαμε ζήσει οσοι είχαμε συμμετάσχει τότε σε αυτό. Και έτσι, όταν σε εκείνη την κουβέντα άρχισα να λέω σε εκείνα τα παιδιά τι πραγματικά είχε γίνει το ’90-’91, τους φάνηκαν εκτός τόπου αυτά που τους έλεγα, και ποιός ξέρει, ίσως να με θεώρησαν και λιγάκι «αντιδράστικό», ή ενδεχομένως κάποιον που δεν είχε συμμετάσχει πραγματικά στην «επανάσταση των μαθητών» τότε. 🙄

    Αρέσει σε 1 άτομο

  4. Οουπς! Τώρα το συνειδητοποίησα, κοτζάμ κατεβατό έγραψα αλλά ούτε μία λέξη για το ζήτημα που μου έδωσε την έμπνευση για να κάτσω και να το γράψω.

    Ο τίτλος είναι αυτό το ζήτημα, είναι λιγάκι ανακριβής. Οι αρχές της δεκαετίας του ’90 μπορεί να ήταν πολλά πράγματα αλλά «βάρβαρη εποχή» δεν ήταν. Βάρβαρη εποχή θα πεις, π.χ., την δεκαετία του ’30 ή την δεκαετία του ’40 (αυτή ειδικά, πέραν πάσης αμφιβολίας) ή τα τέλη της δεκαετίας του ’60 ή τις αρχές της δεκαετίας του ’70, σίγουρα όμως όχι τις αρχές της δεκαετίας του ’90. Όπως είπα, η δεκαετία του ’90 ήταν πολλά πράγματα (και κάποτε θα γραφεί και η δική της ιστορία, είναι πιστεύω μία από τις δύο κομβικές δεκαετίες – η άλλη είναι η δεκαετία του ’00 – για την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε σήμερα), βάρβαρη όμως δεν ήταν ένα από αυτά.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s