Βιβλία

Ο Ρένος Αποστολίδης, («Πυραμίδα 67»), αντιτάσσει στο σύμβολο του ήρωα, το σύμβολο του κυνικού

b105059

Επιμέλεια: ΣΑΘ

«Λοιπόν, ακούστε! Εγώ [ο Ρένος] αντιτάσσω στο σύμβολό σας του ήρωα, το σύμβολο ενός κυνικού!.. Ο ήρωας, που, συνεπής στον εαυτό του και σ’ όσα αρνιέται να προσκυνήσει, πεθαίνει, δεν είναι νικητής! Είναι ηττημένος! Γιατί είναι ήττα να χάσεις τη ζωή κατά τρόπον άλλο απ’ το θάνατο το φυσικό ή το θεληματικό – την αυτοκτονία, εκτελεσμένη ελεύθερα κι αποφασισμένη ελεύθερα, όχι σα φυγή, παρά σαν πράξη αυτόβουλη κ’ εκφραστική τής αηδίας, της απαξίας, της άρνησης!.. Κάθε άλλος θάνατος είναι ήττα κι ασυνέπεια! Ο ήρωας που πεθαίνει μπροστά στο απόσπασμα, γενναίος και ψύχραιμος, κ’ επίμονος στον εαυτό του, δεν είναι ούτ’ αυτός νικητής! Το ζήτημα είναι να ζήσεις αυτό που είσαι, όποιος είσαι! Όχι να πεθάνεις γι αυτό που είσαι!..

Σ’ αυτόν τον τύπο του ήρωα (τον αφελή, τον ηττημένο, τον θνήσκοντα εις χείρας τών εχθρών του!), εγώ αντιτάσσω ένα πρόσωπο πιο ισχυρό, πιο γνήσιο στον εαυτό του, πιο ρεαλιστικό: Προβάλλω εκείνον, που δε νοιάζεται για καμιά εξωτερική συνέπεια εν όψει του θανάτου!.. Εκείνον που, μιάς και δεν έγινε ως την ώρα αυτοκτόνος, το παίρνει απόφαση, και το χωνεύει, ότι αγαπάει τη ζωή (ή ότι, τουλάχιστο, δεν είναι έτοιμος ακόμη να την απαρνηθεί), ότι, αναμφισβήτητα, είν’ ανήμπορος μπρος στη βία την υλική, κι ότι είναι ήττα ο θάνατος, σα δεν είναι αυτόβουλος!.. Εκείνον που συνέλαβε ότι αυτό τούτο το να μείνεις ‘συνεπής’ και να πεθάνεις, ενώ αποστέργεις το θάνατο, αφορά τούς άλλους – μόνο τους άλλους και τη γνώμη τους για σένα! – όχι εσένα τον ίδιον! Πως αυτό ακριβώς: το να σταθείς ήρωας θανάτου στα Σκοπευτήρια είναι φιλοδοξία! Το να μείνεις ‘συνεπής’, είναι, λίγο-πολύ, χειροκροτημάτων εκζήτηση – είν’ ασυνέπεια εις βάθος!

Εγώ αντιτάσσω δυό σύμβολα! Το ένα: Ο από αυτόβουλη κ’ ελεύθερη απόφαση αυτοκτόνος! Το άλλο: Κείνος που, γιατί αγαπά ή για οποιοδήποτε άλλο λόγο – ή κι από δειλία μπρος στο θάνατο, ή και μόνο από φόβο στον πόνο – δεν μπορεί να πεθάνει. Που το γνωρίζει αυτό και δεν επιχειρεί να το αμφισβητήσει μέσα του.Που γνωρίζει ακόμα ότι, εν τέλει, το πρόβλημα όλο της ελευθερίας στο θάνατο μόνο και δοκιμάζεται και λύεται και αίρεται! Πως ο θάνατος, άρα, είναι όπλο κατά της ελευθερίας του, αφού τον αποστέργει. Και ότι ακόμα, τα δυό δισεκατομμύρια των ‘άλλων’ είναι, σαν την ίδια τη φύση και τα πράγματα, ισχυρότερα από το ένα και μόνο του άτομο, εφόσον αυτό αποστέργει το θάνατο. Το ξέρει, και δεν το αμφισβητεί πια μέσα του! Αυτός όμως είναι όσο κι ο ήρωας – κ’ εγώ επιμένω πως μπορεί και περσότερο – αποφασισμένος να μείνει όποιος είναι. Αυτός γνωρίζει ότι εφόσο και μόνο δεν έχει ήδη αυτοκτονήσει, σημαίνει πως είναι κιόλας κατ’ αρχήν ηττημένος. Δεν έχει αυτός τη ρομαντική και κοινωνική αφέλεια του ήρωα, να νομίσει νίκη του την τάχα άφοβη αποδοχή τού θανάτου, μπρος στο απόσπασμα! Δεν είναι αυτός κοινωνικός.

Δε νοιάζεται διόλου να τον αναγνωρίσουν για ήρωα. Δε νοιάζεται ούτε αν ο εαυτός του δεν τον αναγνωρίσει. Δε νοιάζεται διόλου νάναι ήρωας. Δεν πιστεύει σε καμιάς λογής αθανασία – ενώ πιστεύει ο ήρωας, ασύνειδά του, κι ο πιο τυπικά ‘υλιστής’, σ’ ένα είδος κάποιας επιβίωσης με τον αφηρωισμό του αυτόν μες στη συνείδηση των άλλων! Ο ήρωας του αποσπάσματος (ο κάθε ήρωας άλλωστε) είναι σύμβολο κοινωνικό. Εκείνος όμως που αντιτάσσω εγώ, πιστεύει ότι όλα τελειώνουν εδώ κάτω, ότι όλα στο τέρμα τής δικιάς του ζωής περατούνται και κρίνονται. Είναι ανένδοτα υλιστής κι αδιάφορος προς κάθε δόξα, κάθε αθανασία, υστεροφημία και τα παρόμοια!..

Αυτός είναι ο μόνος που έχει την ελπίδα να νικήσει. Μπρος στο απόσπασμα, ενώ μένει πάντα όποιος είναι – κ’ ίσα-ίσα γι αυτό!  – δε διστάζει, κι απαρνιέται τον εαυτό του, κι ομολογεί ό,τι θέλουν, κ’ υποχωρεί στη βία, και σώζεται, δίχως κανέναν εσωτερικό τραυματισμό! (Είναι αρκετά εγωιστής για να μην μπορεί νάναι κοινωνικός, και φιλόδοξος, και ήρωας για τους άλλους). Σκύβει αυτός στη βία, και αποσοβεί το θάνατο, αλλά και, ολότελα ασυνεπής κατόπι στην απάρνηση τού εαυτού του για να σωθεί, συνεχίζει νάναι αυτός πούναι! Δεν τηρεί το λόγο του! Δεν έχει μπέσα αυτός! Τηρεί μόνο αυτό που είναι! Και μόνο μέσα του! Δε νοιάζεται για το έξω. Δεν πληρώνει φόρο το θάνατο στην αφέλεια της ‘συνέπειας’! Δεν κάνει το χατίρι των άλλων να τηρεί κανένα λόγο του (μάλιστα έτσι, εκβιαστικά, με την κάννη στον κρόταφο, παρμένον!) Και συνεχίζει:

Όσες φορές κι αν τον ξαναφέρουν στο απόσπασμα, τόσες φορές θα ξαναπαρνηθεί τον εαυτό του, κι άλλες τόσες θα μείνει ζωντανός αυτό που είναι!

Ό,τι κι αν ομολογήσεις, ό,τι κι αν απαρνηθείς, κι αν διακηρύξεις αντίθετο απ’ όσα έχεις μέσα σου, χιλιάδες μετάνοιες κι αν υπογράψεις, χιλιάδες αυτοκαταδίκες – όλα, όλ’ αυτά, τους άλλους μόνο αφορούν! Τους άλλους – όχι εσένα! Τίποτα δεν είν’ αναγκαίο ν’ αλλάξει μέσα σου μ’ οποιαδήποτε εκβιαστική σου ομολογία! Δεν είναι τα λόγια, που εκούσια ή ακούσια υπογράφουμε, δεν είναι η προπαγάνδα που με το ‘παράδειγμά’ μας κάνουμε στους άλλους – τίποτε απ’ όλ’ αυτά δεν είναι ουσία και καθοριστικό στοιχείο ζωής! Το τι είσαι ή τι δεν είσαι, είναι και μένει πάντα ολότελα άσχετο με το τι θα υποχρεωθείς να πεις ή να πράξεις! Με καμιάς λογής υποχώρηση στη βία δεν αλλάζει ποτέ αυτό πούσαι, αν εσύ έχεις την επίγνωση και ξέρεις πόσο αδύναμο είναι το πρόσωπο κατέναντι των όπλων!.. (Ξον αν μέσα σου έχει οργανωθεί το σύμπλεγμα εκείνο της ‘συνέπειας’. Και σ’ αυτό βασίζονται οι άλλοι: στο νάχει μέσα σου οργανωθεί το καθαρά ψυχωσικό αυτό σύμπλεγμα, οπότε, με την ελάχιστη υποχώρησή σου στο βάσανο, ή στη βία, ή στην απειλή τού θανάτου, όλο το πυρηνωμένο πάνω στη ‘συνέπεια’ εγώ σου, συντρίβεται, καταλύεται, καταργείται!..)

Ε, λοιπόν όχι! Το σκευώρημα, κύριοι, πολύ φτηνό, πολύ άτεχνο!.. Θρυμματίζεται!..:

Στηρίξετέ μου όσες κάννες θέλετε στους κροτάφους (αφού το πρόβλημα το καταντήσατε εκεί!). Εγώ τη χάρη δε θα σας την κάνω ‘να πεθάνω σαν ήρωας’, πολύ φτηνά απαλλάσσοντάς σας έτσι από την παρουσία μου. Εγώ, αντίθετα, θα σας ομολογήσω ό,τι ζητάτε! Θα σας απαρνηθώ ό,τι θέλετε! Θα σας υπογράψω όσες θέλετε καταδίκες τού εαυτού μου, και μετάνοιες, με τ’ όνομά μου ανενδοίαστα και ξαδιάντροπα, φαρδιά, πλατιά, και καθαρά γραμμένο κάτω απ’ τις επαίσχυντες – ναι! ναι! τις επαίσχυντες! – ασυνέπειές μου μπροστά στο θάνατο που μου επαπειλείτε! Γιατί όχι; Κι αν έτσι εσείς αποσύρετε τις κρύες σας κάννες απ’ το κεφάλι μου, ε, τότε εγώ θα σας φτύσω πάλι κατάμουτρα! Μα κι αν ευθύς μου τις ξαναπροτείνετε, και πάλι εγώ, για δεύτερη φορά, θα σας ομολογήσω ό,τι ζητάτε! Και θα ξανασωθώ! Αλλά και δεύτερη, και τρίτη και χιλιοστή και νιοστή φορά εγώ θα σας ξαναφτύσω, και θα σας φτύνω όσο αναπνέω, αδιαφορώντας για οποιαδήποτε τυπική ‘συνέπεια’, περιφρονώντας κάθε συμφερτικό σας σύμβολο ‘ήρωα’, για ό,τι κι αν πήτε, για ό,τι κι αν σκεφτήτε, για όσο κι αν αηδιάσετε, για όσο κι αν είν’ απεχθής η ιδέα τού κυνικού!

Ακούσετέ το! Απέναντι εκείνου που σε κανένα δόκανό σας δεν πέφτει, δεν έχετε όπλο – κι αν ακόμα αυτός αποστέργει το θάνατο! Οσαδήποτε δισεκατομμύρια κάνες όπλων δεν μπορούν ν’ αλλάξουν μήτε ένα γιώτα μιάς συνείδησης προσωπικής, που επιμένει να δοσιλογεί στον εαυτό της και μόνο! Τίποτα στον κόσμο αυτό δεν είν’ ισχυρότερο από την ερμητικά κλειστή προσωπική συνείδηση του ενός!

Αν το πρόβλημα είναι να μείνεις όποιος είσαι, τότε να μείνεις τέτιος και να ζήσεις τέτιος, στο πείσμα όλων τών δυσεκατομμυρίων καννών που στηρίζονται στον κρόταφό σου! Όχι να τους κάνεις τη χάρη τής ‘συνέπειας’ και να κυλιστείς αιμόφυρτος μπρος στα πόδια τους! Να μη γελούν αυτοί! Να γελάς εσύ για όλη τους την κοινωνικήν αφέλεια και ηλιθιότητα, που δε σε ξέσκισαν σε μύρια κομματάκια αφ’ ότου υπήρξες, δίχως τίποτε να σε ρωτήσουν, τίποτε να σου απαιτήσουν, τίποτε να ελπίσουν από σε!

Η ιδέα τού ‘ήρωα’ και της ‘συνέπειας’ είναι ιδέα τής κοινωνίας και παγίδα για το εγώ! Κι ο πιο αντικοινωνικός ήρωας, εφόσον είναι ήρωας και συνεπής, μένει, εν τέλει, του χεριού τους!.. (Και δεν αλλάζει τίποτα το νάναι ‘ενάντια’ της κρατούσας κοινωνίας- του χεριού τής επερχόμενης! Κοινωνίας και πάλι υποχείριος! Το ίδιο κάνει – το ίδιο απολύτως!..)»

( Ρένος Αποστολίδης, «Πυραμίδα 67», Εστία χ.χ., σελ. 175-178)

Advertisements

6 thoughts on “Ο Ρένος Αποστολίδης, («Πυραμίδα 67»), αντιτάσσει στο σύμβολο του ήρωα, το σύμβολο του κυνικού”

  1. Ρένος Αποστολίδης, ο αντάρτης γραφιάς

    Μιχάλης Κατσίγερας

    Τον Οκτώβριο του 1950, ενώ ακόμα ακούγονται τα τελευταία σαλπίσματα των ηττημένων στρατιωτών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, από τις Εκδόσεις της Εστίας κυκλοφορεί το βιβλίο με τον παράξενο τίτλο «Ρένου: Πυραμίδα 67». Ο συγγραφέας του Ρένος Αποστολίδης έχει προ δεκαμήνου απολυθεί των τάξεων του Εθνικού Στρατού και υπάγεται, ακόμα, στη δικαιοδοσία των Στρατοδικείων. Το βιβλίο είναι η πρώτη μαρτυρία που τυπώνεται για τον Εμφύλιο. Αποτελεί την άμεση καυτή καταγραφή ενός απλού στρατιώτη και όχι ένα εκ των υστέρων δικαιολογητικό απομνημόνευμα στρατηγού ή καπετάνιου. Πρόκειται για πρωτογενή πηγή ιστορίας.

    Η «Πυραμίδα 67» – που οφείλει τον τίτλο της στη συγκεκριμένη οριοθετική πυραμίδα των ελληνοαλβανικών συνόρων – όπου η τελευταία κύρια πράξη του αιματηρού εμφυλίου δράματος- προκαλεί σάλο… Και αποσιωπάται. Καταγγέλλει τον ίδιο τον πόλεμο, τη μιλιταριστική αντίληψη και την εγκληματική της φύση, καθώς και τους εκατέρωθεν υπευθύνους σε μια εποχή που η θριαμβεύσασα Δεξιά δεν σηκώνει μύγα στο ματωμένο σπαθί της.

    Εκτοτε η «Πυραμίδα 67» επανεκδόθηκε το 1968 και το 1995.

    Σήμερα, μισόν και πλέον αιώνα από την πρώτη εκείνη έκδοση, η «K» ερωτά τον Ρένο…

    – Πενήντα χρόνια λοιπόν από την «Πυραμίδα 67»…

    – Αυτό το βιβλίο, αλλά και το βίωμα προσδιόρισαν τη μετέπειτα πορεία μου. Ο άνθρωπος είναι η Κόλασή του. Και μένα η Κόλασή μου είναι ο Εμφύλιος.

    – Αυτή η Κόλαση προσδιορίζει και την οξύτητα της κριτικής που επί πέντε δεκαετίες ασκείτε;

    – Η οξύτητά μου προσδιορίζεται από τους βασικούς κριτικούς άξονες του Ηρακλή Αποστολίδη, του πατέρα μου. Με τον οποίον δεν διαφώνησα ποτέ. Αλλά και από την ιστορία του πατέρα μου και της μάνας μου και την κατέναντι του πατέρα μου κοινωνική αδικία. Μια ζωή τον έβλεπα σκυμμένο δεκατέσσερις ώρες στο γραφείο του να δουλεύει και διαρκώς τα οικονομικά μας ήτανε τσίμα-τσίμα.

    Εγώ είμαι ο εκδικητής του πατέρα μου, με τραύμα βαρύ που λέει: «Κερατάδες σε μένα θα το πληρώσετε». Κι ακόμη με διέπει αυτό.

    Είναι όμως και το εντελώς προσωπικό από το οποίο προσδιορίζεται η οξύτητα της κριτικής μου. Ισοδύναμο. Είναι η αδικία που υφίσταμαι εγώ στο Βαρβάκειο. Ο Τόγκας, ο λαμπρός μαθηματικός, επειδή εγώ αρνούμαι να γραφτώ και να φορέσω στολή της Νεολέρας του Μεταξά -όπως υποτακτικά πράττουν όλοι οι συμμαθητές μου με εξαίρεση τον Κώστα Αξελό που ήταν πρόσκοπος- με ονομάζει «Το Στίγμα του Βαρβακείου».

    Αυτά κατά βάσιν.

    Σιωπή

    – Ας επανέλθουμε στην «Πυραμίδα 67». Πώς έγινε δεκτή από την κριτική;

    – Μηδέν. Μία μόνον κουβέντα του Βάσου Βαρίκα στα «Νέα» το 1951 σ’ έναν απολογισμό εκδόσεων του 1950 που λέει: το μόνο βιβλίο νεωτέρου που έχει άλλη όραση του κόσμου. Αργότερα δύο επαινετικές κριτικές του Τάσου Βουρνά και του Νικηφόρου Βρεττάκου.

    Κατά τα άλλα πλήρης συνωμοσία σιωπής απέναντί μου. Ετσι ναζιστικά Macht und Nebel.

    – Γιατί αυτό;

    – Γιατί δεν θέλει όλο το κομφόρμ το νεοελληνικό, να λέγεται η αλήθεια. Και η «Πυραμίδα 67» βεβαίως πρωτοέλεγε την αλήθεια για το πιο αιματηρό, το πιο κεντρικό γεγονός της ιστορίας μας, μετά το ’40.

    Δεν έληξε

    – Η «Πυραμίδα 67» καταγγελτική του Εμφυλίου και των από πάσης πλευράς υπευθύνων του κυκλοφορεί, ενώ ακόμα διενεργούνται επιχειρήσεις κατά ανταρτών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στα Κρούσια και αλλού. Οι επιχειρήσεις κάποτε τελειώνουν. Ο Εμφύλιος έληξε;

    – Ο Εμφύλιος δεν έληξε ποτέ γιατί το αίμα δεν σβήνει, και ό,τι κι αν λένε, επενδύεται κάτω από όλες τις σημερινές επί οιωνδήποτε άλλων θεμάτων αντιθέσεις.

    – Και καλά. Η νομιμοποίηση του ΚΚΕ το ’74, η συνεργασία του με τη Ν.Δ. το ’89;

    – Ολα αυτά είναι ψευδή επιφαινόμενα. Ούτε πράγματι συνεργάστηκαν σε κυβέρνηση ούτε πράγματι νομιμοποιήθηκε κανείς που τους είναι επικίνδυνος. Και το ξέρουν και οι μεν και οι δε. Εγώ δεν μασάω τέτοια. Εστω και αν κάνουν ότι τα μασάνε και οι «φίλοι» μου Κομμουνιστές.

    – Οι «φίλοι» σας -αν και σε εισαγωγικά- Κομμουνιστές;

    – Ακούστε με. Οι Δεξιοί με μισούν οργανικά. Οι άλλοι, οι Κομμουνιστές, διατάζουν τον εαυτό τους «γραμμητζίδικα» να με «μισούν». Στην ουσία είναι δικοί μου, Κόμμα τους δεν υπάρχει πράγματι. Αλλά και οι τίμιοι Δεξιοί δικοί μου είναι. Παντού υπάρχουν και τίμιοι.

    – Και όμως τις πιο πολλές επιθέσεις τις έχετε δεχθεί από την Αριστερά…

    – Τόσο τους έκοβε…

    Ολοι όμοιοι

    – Είχατε όμως πίσω σας την εισβολή στη Βουλή το ’64.

    – Ποια Βουλή; Αυτή που είχε απαγορευμένο και το ΚΚΕ και είχε εν ισχύι το Ιδιώνυμον του Ελευθερίου Βενιζέλου βεβαίως και πολιτικούς εξορίστους ακόμη στα νησιά; Ολοι όμοιοι είναι!… Κι αυτό ακριβώς είπα: Μπάτε μέσα και λογαριαστείτε μ’ όσους βρείτε μπρος σας.

    – Με ακροδεξιά στοιχεία;…

    – Δεν ήταν μόνον δεξιά στοιχεία, αλλά και αριστερά και συντάκτες της «Αυγής» με κόκκινες φανέλες. Αυτά περιγράφονται διά μακρών στο τελευταίο μου βιβλίο την «Ουλάν Μπατόρ».

    – Υπήρχε όμως και η υποχρεωτική δημοσίευση, στις εκδιδόμενες υπό το καθεστώς της Χούντας εφημερίδες, διηγημάτων της Ανθολογίας σας.

    – Ποτέ στη ζωή μου δεν γέλασα τόσο!… Είναι όλα γραμμένα επίσης στην «Ουλάν Μπατόρ» καταλεπτώς. Η δικτατορία είχε επιβάλει τη δημοσίευση των ανοήτων λόγων των συνταγματαρχών κι εγώ κατάφερα να την πάθουν και να δημοσιεύσουν Βιζυηνό και Παπαδιαμάντη και κάθε άξιον της λογοτεχνίας μας, και Αριστερούς και Κομμουνιστές και καταδικασμένους σε θάνατο! (Σ.σ.: εννοεί τον Δημήτρη Χατζή). Γιατί πιστεύω πως μόνο ανεβάζοντας τα κριτήρια ρίχνεις τους δυνάστες.

    – Η έκδοση του περιοδικού «Τα Νέα Ελληνικά», η υποχρεωτική δημοσίευση διηγημάτων της Ανθολογίας και η κριτική που όλα αυτά τα χρόνια ασκείτε μέσα από τα βιβλία σας είχαν πράγματι κανένα αποτέλεσμα;

    – Πώς δεν είχαν!… Κάθε τίμια πνευματική συνείδηση σήμερα από μένα έχει φτιαχτεί κι από αυτά. Κι ανοιχτά το ομολογούν οι θαρραλέοι, κι ας το κρύβουν οι φοβισμένοι.

    Στο γυαλί

    – Μιλήσατε προηγουμένως για συνωμοσία σιωπής απέναντί σας. Κι όμως τα τελευταία πέντε χρόνια όλο στο γυαλί σας βλέπουμε.

    – Δεν φταίω εγώ. Δεν έχω γυρέψει εγώ ποτέ ούτε δημοσίευση ενός άρθρου μου σε εφημερίδα. Αλλά κάθε τόσο καθένας απ’ αυτούς τους καναλάρχες, μετά τη μεγίστη ακροαματικότητα στο κανάλι του πρώτου εξ αυτών, κάνουν την ίδια ανόητη σκέψη: «Δεν βαριέσαι! Ανένδοτος! Μη ελεγχόμενος! Θα τον τουμπάρω εγώ…». Και μου γυρεύουν εκπομπή… Οταν δεν το καταφέρουν στο να λέω όσα θέλουν εκείνοι ή όταν τους πουν «Πιάσε τόσα, αλλ’ όχι Αποστολίδης» ή απλώς «Οχι Αποστολίδης αλλιώς σε κόβω», τότε ξαναχάνετε τον Ρένο!… Αλλά κάποιος καινούργιος ξανακάνει το λάθος… Ο αντάρτης κλέβει όπλα απ’ τον αντίπαλο κι όταν τελειώσει πετάει το όπλο… Εγώ είμαι αντάρτης μια ζωή. Δεν έχω δικά μου όπλα. Και τα μισώ τα όπλα… Ο κόσμος όμως βλέπει, ακούει, κρίνει. Εγώ πιστεύω πως οι σωστοί είμαστε οι περισσότεροι. Γι’ αυτό δεν είμαι και απαισιόδοξος πράγματι ποτέ. Και γελάω. Υπάρχει ευτυχώς πάντα η απειλή μιας απρόβλεπτης Ανοιξης… Η Περσεφόνη πάντα το σκάει απ’ το κάτω σκοτάδι και βγαίνει στα ερημωμένα χωράφια που ξαναγιομίζουν χαμομήλι.

    – Πώς τα καταφέρνετε όμως και «καταντάτε» ποιητικός ένας τόσο ρεαλιστής;

    – Μα το φανταστικό των διηγημάτων μου είναι ανάπτυξη ενός άλλου στοιχείου, όχι νου, αλλά καρδιάς, που και δεν το εκτιμούσα σε μένα όταν ήμουν νέος, αλλά μου προέκυψε ακριβώς μετά ή μαζί με την αγάπη μου στη γυναίκα μου τη Βία το 1956 και έπειτα

    – Δηλαδή;

    – Εγκυος ήταν στον πρώτο μας γιο τον Ηρκο που κοιμόταν απομεσήμερο και ένα πράσινο κλαράκι φαινότανε στο παράθυρο του γραφείου μου. Και εξ αιτίας του έπιασα και έγραφα επί τέσσερις ώρες, ώσπου νύχτωσε, ίσως το καλύτερό μου διήγημα πρώτη φορά: Τη «Νόμιμη», εκείνη τη λάμπα. Τελείως φανταστικό!… Και από τότε πλακώσαν μέσα μου όλα τα φανταστικά, που φτάσαν τα είκοσι βιβλία!… Αλλά το φανταστικό δουλευόμενο πάντα με άκρως ρεαλιστικά στοιχεία και ακριβολογία. Λογοτεχνία είναι το να γράφεις με τις σωστές λέξεις και τα πράγματα όπως είναι, όχι «ωραιολογίες».

    Φιλόλογος

    – Αυτό που λέτε είναι παρατήρηση φιλολόγου. Και εσείς σπουδάσατε φιλόλογος, διδάξατε και είναι γνωστό πως με τη φιλολογία έχετε μανία. Σας εμπόδισε η ενασχόλησή σας με τη λογοτεχνία να δώσετε αυτά που θα θέλατε ως φιλόλογος;

    – Οχι. Διόλου. Πάνω από εκατόν πενήντα πυκνοτυπωμένες σελίδες ερμηνειών Ηρακλείτου έχω δημοσιεύσει. Και μεταφράσεις από Αισχύλο, πλατωνική «Πολιτεία», επιγράμματα Παλατινής Ανθολογίας κ.ά., εδώ κι εκεί. Και ετοιμάζω πέρα από τα σχολιασμένα ποιητικά Απαντα Καβάφη, που δουλεύουμε με τον Ηρκο και τον Στάντη, τους γιους μου, και θα βγουν φέτος με τη γενναία χορηγία της Alpha Bank (μαθητής μου ήταν κι ο Γιάννης ο Κωστόπουλος) ετοιμάζω πλήρη έκδοση Εμπεδοκλή (κείμενο, μετάφραση, σχόλια, εισαγωγή κ.λπ.) κι είναι ωραίος ο Εμπεδοκλής, ερωτικότατος, ηρακλείτειος… Τώρα θέλετε να μου πείτε πώς είναι λογοτεχνία κι αυτό;

    – Είναι;

    – Και ποιο καλό γραφτό δεν είναι λογοτεχνία σε όλους τους αιώνες. Κι εγώ πάντα λογοτεχνία έκανα και κάνω. Λογοτεχνία είναι και η καλή δημοσιογραφία, αλλιώς είναι κακοποιία.

    – Καβάφης λοιπόν και Εμπεδοκλής. Και μετά;

    – Εχω τόσα να εκδώσω έτοιμα, έπειτα από ξεκαθάρισμα φυσικά. Να μη σας δείξω το αρχείο, τώρα! Μπορώ όμως να σας δείξω τον τρέχοντα τόμο, που συγκροτείται τώρα με ό,τι καταχωρίζω απ’ όσα γράφω. Εχει νούμερο 127. Κάθε τόμος έχει περίπου 300 σελίδες. Ο τόμος αυτός αρχίζει από τη σελίδα 37.501 και πέρα. Πριν από δέκα χρόνια υπολόγισα πως έχω τυπωμένα και ατύπωτα γράψει με το μολύβι ή με το στυλό μάκρος 10.000 χιλιόμετρα, δηλαδή όσο είναι το τέταρτο της περιμέτρου της Γης! Τα τυπωμένα είναι το ένα πέμπτο τουλάχιστον. Αλλά αυτό δεν εξασφαλίζει βέβαια ότι δεν είμαι και κακός γραφιάς. Συνήθως, οι κακοί γράφουν πολλά.

    Τον φόβο μου…

    – Τι υλικό έχει συμπεριληφθεί στο Αρχείο σας;

    – Κριτικές, δοκίμια, διηγήματα, φιλολογικές μελέτες διάφορες, ποιήματα, επιστολές. Φυσικά όσα δεν έχω απορρίψει και δεν έχω σκίσει. Και βέβαια περιλαμβάνονται επιστολές άλλων κρίσιμες και όσες επικρίσεις έχουν γραφεί εναντίον μου με τα σχετικά αντιστοιχεία που έχουν σημειωθεί από μένα. Εξ αιτίας του Αρχείου αυτού κάποιοι κάποτε με ονόμασαν «Α2 της πνευματικής μας ζωής» δηλαδή αξιωματικό πληροφοριών, δηλαδή ο τρόμος για κάποιους. Να μην απλώσω το χέρι μου σε τόμο του Αρχείου!…

    – Δηλαδή παρανομείτε. Τηρείτε Αρχείο και με προσωπικά δεδομένα για διαφόρους…

    – Κι αυτό με διασκεδάζει. Τον φόβο μου ας έχουν.

    Κυριότερα έργα του

    Ο Ρένος Ηρακλή Αποστολίδης, γνωστός στη γραμματεία μας απλά Ρένος, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1924. Πρωτοεμφανίσθηκε στα γράμματα το 1945, με το δοκίμιο θέσεων «Τρεις σταθμοί μιας πορείας». Το 1950 εξέδωσε την «Πυραμίδα 67» και έκτοτε τάραξε και ταράζει τον νεοελληνικό βίο με την από θέσεις αναρχικές οξύτατη κριτική δράση του αναδεικνυόμενος ταυτόχρονα στον κατ’ εξοχήν διηγηματογράφο της Γενιάς του Μεταπολέμου. Από την πλειάδα των έργων του τα σημαντικότερα είναι: «Ιστορίες από τις νότιες ακτές» (1959), «Ο γρασαδόρος» και «Τα χειρόγραφα» του Max Tod» (1960), «Κριτική του Μεταπολέμου» (1962), «Κατηγορώ» (1965), «Ο Α2» (1968), «Η άλλη Ιστορία» (1972), «Η Δίνη» (1993), «Ουλάν Μπατόρ» (1999). Με τον πατέρα του Ηρακλή έχει εκδώσει την «Ποιητική Ανθολογία» και την «Ανθολογία Διηγήματος», καθώς και το περιοδικό «Τα Νέα Ελληνικά». Με τους γιους του Ηρκο και Στάντη, την εξάτομη «Ανθολογία της Νεοελληνικής Γραμματείας» και την «Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου» του J.G. Droysen.

    http://www.kathimerini.gr/93245/article/politismos/arxeio-politismoy/renos-apostolidhs-o-antarths-grafias

    Μου αρέσει!

  2. Η εντελώς ιδιόρρυθμη στάση τού Αποστολίδη στον Εμφύλιο, τουλάχιστο καθώς την περιγράφει αλλά και την ‘θεμελιώνει’ θεωρητικά στο -σπουδαίο κατά τη γνώμη μου- «Πυραμίδα 67″ (δες το αρχικό κείμενο του post), ΔΕΝ απαντά πειστικά στο καίριο ερώτημα:

    Τι θα είχε γίνει αν όλοι οι άνδρες τού Ελληνικού Στρατού στον Εμφύλιο, είχαν αρνηθεί -όπως και ο Αποστολίδης- να «ρίξουν»;

    Η θεωρία τού Αποστολίδη σχετίζεται με το γνωστό:

    Καλύτερα καλάμι [ευλίγιστο], παρά [αλύγιστη] βελανιδιά!

    Κι αλήθεια, πόσα καλάμια σπάνε στις θύελλες και πόσες βελανιδιές;

    Και μπας και δεν είναι η ζωή «μέγα καλό και πρώτο»;

    Όχι, λένε κάποιοι ρομαντικοί. Η ζωή είναι μεν το πρώτο, δεν είναι όμως το «ύψιστο» αγαθό.

    Τι είναι άραγε προτιμότερο; Να τιμάσαι (νεκρός πια) ως ήρωας, ή να ζεις;
    Ο αποστολίδης είναι κατηγορηματικόα: «Το ζήτημα είναι να ζήσεις αυτό που είσαι, όποιος είσαι! Όχι να πεθάνεις γι αυτό που είσαι!..»

    Ωστόσο, υποθέτω ότι αν ο «Ρένος» δεν είχε «πλάτες» γερές, διασυνδέσεις δηλαδή, και μάλιστα ισχυρές, με το στρατιωτικοπολιτικό κατεστημένο της εποχής εκείνης, θα είχε περάσει στρατοδικείο. Αν, βέβαια, η συμπεριφορά του στον Εμφύλιο ήτανπράγματι τόσο επαναστατική και τόσο αλύγιστη όσο ο ίδιος μας εξιστορεί

    .

    Μου αρέσει!

    1. Τι θα είχε γίνει αν όλοι οι άνδρες τού Ελληνικού Στρατού στον Εμφύλιο, είχαν αρνηθεί -όπως και ο Αποστολίδης- να «ρίξουν»;

      Σας αρέσουν τα υποθετικά ερωτήματα 😉

      Κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί ποτέ, στην ιστορία των ανθρώπινων στρατών.

      Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο όλοι πείθονται και «ρίχνουν»

      Εξαίρεση στον Εμφύλιο ήταν κάποιοι ελάχιστοι που αρνήθηκαν όχι να «ρίξουν» αλλά και να πάρουν όπλο στα χέρια – και το πλήρωσαν με τη ζωή τους: https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/06/30/gcw-282/

      Μου αρέσει!

  3. Αν, (επαναλαμβάνω), ο Ρένος δεν είχε «πλάτες» να τον καλύπτουν, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα είχε παραπεμφθεί στο στρατοδικείο, αν δεν είχε ακόμα και την (χειτότερη) τύχη τών Μαρτύρων τού Ιεχοβά που λέτε.

    Και μιας και μ’ αρέσουν, να ένα ακόμα υποθετικό ερώτημα:
    Τι θα έκανε ο ‘αλύγιστος’ στις θέσεις του Ρένος, αν έβλεπε απέναντί του κάποιον αντάρτη να τον σημαδεύει με το όπλο του;

    Μου αρέσει!

  4. Τότε δεν θα διαβάζαμε ποτέ την «Πυραμίδα 67» και… δεν θα διατυπωνόταν ποτέ το ερώτημα για τον Ρένο.

    Μια πολύ πλούσια γκάμα αντιδράσεων των στρατευμένων απέναντι στον Εμφύλιο υπάρχει στους «αδερφοφάδες» του Καζαντζάκη:
    https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/07/11/gcw-314/

    Μου αρέσει!

  5. Λέτε ο καπετάν-Γιώτης (Φλωράκης) να είχε μέσα του κάτι από τον παπα-Γιάνναρο των «Αδερφοφάδων»;

    Απίστευτα δυνατό βιβλίο!…
    Δυστυχώς, όμως, σχεδόν άγνωστο στο ευρύ κοινό.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s