Ζαχαριάδης

Πάνος Δημητρίου: Η συνάντηση με τον Ζαχαριάδη

epon1

Βελιγράδι, Δεκέμβριος 1944. Αντιπροσωπεία της ΕΠΟΝ. Ο Δημητρίου δεύτερος από δεξιά.

O Πάνος Δημητρίου, το ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς που έφυγε χθες από τη ζωή, σε ηλικία 100 ετών, ήταν ένα από τα σημαντικά πρόσωπα με τα οποία συνομίλησε ο Στέλιος Κούλογλου στην έρευνα του για το έπος, την προδοσία και την τραγωδία της Ελληνικής Αριστεράς και του Εμφυλίου.

Η μαρτυρία του Πάνου Δημητρίου περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων στο βιβλίο του Στέλιου Κούλογλου «Μαρτυρίες για τον Εμφύλιο και την Ελληνική Αριστερά» (εκδόσεις Εστία).

Το Τvxs δημοσιεύσει σήμερα το δεύτερο απόσπασμα. 

«Θεωρούσα ότι ο εμφύλιος ήταν λάθος, τραγικό λάθος και σε αυτό το θέμα ήρθαμε σε σύγκρουση με τον Ζαχαριάδη… Μετά ήρθε πια ο ίδιος να βάλει τάξη και με κάλεσε να συναντηθώ μαζί του. Ξαφνιάστηκα από την πρόσκληση του Ζαχαριάδη, σκέφτηκα ότι δεν είναι για καλό επειδή υπήρχε όλη αυτή η ατμόσφαιρα προηγούμενα. Είχα αρχίσει να προετοιμάζομαι.

Έχω μια ιδιότητα που με βοήθησε πάντα πάρα πολύ: τις στιγμές του κινδύνου να παραμένω ψύχραιμος. Όταν περάσει ο κίνδυνος, τότε ειλικρινά μου κόβονται τα πόδια. Λόγου χάρη, με τη δραπέτευσή μου. Όταν πια απομακρύνθηκα από το μέρος που είχαμε επιλέξει, τότε κατάλαβα τι εγχείρημα είχα κάνει και τι κινδύνους είχα διατρέξει. Ήμουν λοιπόν αρκετά προετοιμασμένος, ψύχραιμος δηλαδή. Αλλά και επιφυλακτικός. Με κάποια επαγρύπνηση.

Διαβάστε το πρώτο απόσπασμα – Πάνος Δημητρίου: Ήμουν από τους λίγους που δεν έκλαψα για τον Στάλιν

Κι εκεί μου έθεσε την εξής ερώτηση, την πρώτη ερώτηση: «Δεν μου λες, Δημητρίου, είχαμε ή δεν είχαμε επηρεάσει την πλειοψηφία του κόσμου, του λαού, των εργαζομένων, την περίοδο πριν από το ’46; Τον είχαμε κατακτήσει με την ιδέα του σοσιαλισμού;» Εμένα μου φάνηκε περίεργο.

Ήταν τόσο χονδροειδές αυτό το πράγμα, ότι είχαμε επηρεάσει τις μάζες και μάλιστα όχι για κανέναν άλλο σκοπό αλλά για το σοσιαλισμό! «Αυτό που το στηρίζετε, κύριε Νίκο;» τον ρώτησα με τη σειρά μου. Και μου αράδιασε τρία στοιχεία, τα οποία ήξερα απέξω κι ανακατωτά. Πρώτον, τις εκλογές στα εργατικά συνδικάτα στα οποία ο συνδυασμός μας, η «ΕΡΓΑΣ», πήρε την πλειοψηφία, δεύτερον, τις εκλογές στους αγροτικούς συνεταιρισμούς, όπου πάλι κερδίσαμε την πλειοψηφία αλλά με δημοκρατικές συνεργασίες, ευρύτατες δημοκρατικές συνεργασίες, και τρίτον στις μαζικές οργανώσεις των μικρομεσαίων των πόλεων που πάλι είχε επικρατήσει το ψηφοδέλτιο που υποστήριζε το «ΚΚΕ».

Του απάντησα ευθέως: «Σύντροφε Νίκο, σ’ αυτές τις εκλογές δεν κατεβήκαμε για να ρωτήσουμε τον κόσμο εάν θέλει τη σοσιαλιστική επανάσταση. Απ’ ό,τι θυμάμαι, ήταν εκλογές για τα κοινωνικά, τα δημοκρατικά προβλήματα, τα οικονομικά των εργαζομένων και δεν ήμαστε μόνοι μας. Ήταν μια ευρύτατη συνεργασία και στα ψηφοδέλτια που υποστηρίξαμε μπήκαν άνθρωποι που δεν είχαν καμιά σχέση με το σοσιαλισμό».

Αυτό τον ξένισε. Το θεώρησε ως ατράνταχτο στοιχείο ότι εγώ δεν συμφωνούσα με την εκτίμηση της ηγεσίας, γιατί πάνω σ’ αυτή τη βάση που εγώ του αμφισβήτησα βγήκε και η απόφαση για τον ένοπλο αγώνα.

Το τρίτο θέμα που έθιξε ήταν για το άρθρο μου. «Αρνείσαι», με ρώτησε, «ότι υπήρξε η προδοσία του Τίτο;» «Δεν ξέρω αν ήταν προδοσία ή δεν ήταν προδοσία», του απάντησα, «αλλά ξέρω ότι η καταγγελία του Τίτο από τον Στάλιν ήρθε σε μια κρίσιμη περίοδο και οπωσδήποτε μας έκανε ζημία».

Εννοούσα το σταμάτημα των σχέσεών μας ή μάλλον τη δυσκολία που είχε δημιουργηθεί στις σχέσεις μας με τους Γιουγκοσλάβους, γιατί αρχικά δεν είχε πάρει θέση η ηγεσία του «ΚΚΕ», δεν συμπαρατάχθηκε αμέσως με τις καταγγελίες αυτές. Ήταν προσεκτικοί λόγω του ότι είχαν ανάγκη τη βοήθεια των Γιουγκοσλάβων για τον ένοπλο αγώνα. Και ήξερα ότι οι Γιουγκοσλάβοι και μετά την καταγγελία αυτή εξακολουθούσαν να μας ενισχύουν. Δεν σταματήσανε δηλαδή τη βοήθεια. Εκφράζανε μονάχα το παράπονο πώς κι εμείς ήμαστε εναντίον ενός κόμματος και της ηγεσίας του, το οποίο τόσο πολύ μας συμπαραστάθηκε. Είναι αλήθεια ότι οι Γιουγκοσλάβοι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στον αγώνα. Για καλό ή για κακό, αυτό είναι μια άλλη υπόθεση. Είτε μας παρασύρανε αυτοί είτε εμείς τους παρασύραμε, πάντως υπήρχε μια συμφωνία του Ζαχαριάδη με τον Τίτο γύρω από αυτό το ζήτημα. Διατύπωσα και ορισμένες επιφυλάξεις πάνω σ’ αυτό το θέμα.

Εκείνο όμως που μου έκανε πολύ κακή εντύπωση ήταν ότι ο Ζαχαριάδης μου έριξε και το δόλωμα της εξουσίας για να το δαγκώσω και συνεπώς να πω: «Σύντροφε Νίκο, εν πάση περιπτώσει, έκανα λάθος». Μου το έριξε έτσι: «Με έχεις απογοητεύσει, Δημητρίου», μου είπε κάποια στιγμή της συζήτησης. «Γιατί;». «Γιατί τώρα που ετοίμαζα να σε καλέσουμε στην έδρα, να προσκληθείς στην Κεντρική Επιτροπή, με τη στάση σου, με αυτό που κάνεις εδώ πέρα…»

Έχασα κάθε ιδέα τότε, πραγματικά. Πρώτη φορά έβλεπα τον Ζαχαριάδη σε τέτοιο επίπεδο, να προσπαθεί με δελεασμούς να με στρατολογήσει. «Εντάξει, πήγαινε», μου είπε στο τέλος, πολύ εκνευρισμένος. Μόλις όμως πλησίασα την πόρτα μου φώναξε: «Δημητρίου! Σταμάτησε. Να ξέρεις ότι εσύ πατάς σε σάπιο σανίδι. Εγώ πατάω σε γερό σανίδι». «Δεν σε καταλαβαίνω», του είπα. «Νομίζεις πως έχεις την υποστήριξη των Σοβιετικών. Μερικοί σε υποστήριξαν, αλλά εγώ έχω την πλειοψηφία μαζί μου». Έμεινα άναυδος. Πρώτη φορά άκουσα ότι υπήρχαν κάποιοι που με υποστήριξαν.

Βγήκα αρκετά ταραγμένος και έφυγα με την πεποίθηση ότι τα πράγματα είναι πολύ σοβαρά. Ότι ο άνθρωπος θα έπρεπε να είχε σοβαρά ζητήματα με τη σοβιετική ηγεσία».

Πηγή: Πάνος Δημητρίου: Η συνάντηση με τον Ζαχαριάδη

 

Advertisements

2 σκέψεις σχετικά με το “Πάνος Δημητρίου: Η συνάντηση με τον Ζαχαριάδη”

  1. Πάνος Δημητρίου: μια διαδρομή συνυφασμένη με την πορεία του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος τον 20ό αιώνα

    25 Απριλίου 2010
    του Ηλία Νικολακόπουλου

    Αισθάνομαι ότι αποτελεί ιδιαίτερη τιμή η πρόσκληση να μιλήσω για έναν άνθρωπο, η διαδρομή του οποίου συμπλέκεται και συμβαδίζει με την αντιφατική πολιτική διαδρομή του κομμουνιστικού κινήματος. Έχοντας βιώσει επί δεκαετίες όλες τις ανατάσεις και όλες τις διαψεύσεις, μπορεί να επαναλάβει το στίχο του Ελυάρ: «Και αν ήταν να ξεκινήσω πάλι από την αρχή, θα ακολουθούσα ξανά τον ίδιο δρόμο». Βέβαια, με τον αναστοχασμό που προσφέρει σήμερα η ύστερη γνώση.

    Για τον αναστοχασμό αυτόν, με ειλικρίνεια και κριτικό λόγο, όχι μόνο σε προσωπικό αλλά και σε συλλογικό επίπεδο, η προσφορά του Πάνου Δημητρίου υπήρξε σημαντική. Μικρό παράδειγμα, η καθοριστική συμβολή του στη δημιουργία των ΑΣΚΙ, με γνώμονα το ρητό ότι στα δικαιώματα του ανθρώπου πρέπει να συμπεριληφθεί και το δικαίωμα να γνωρίζει την ιστορία του. Την ίδια επιθυμία κριτικού αναστοχασμού, θεμελιωμένου στην ιστορική γνώση, υπηρετούν και τα δύο βιβλία του Πάνου Δημητρίου. Το πρώτο, Η διάσπαση του ΚΚΕ (Αθήνα 1975) όπου παραθέτει με συστηματικότητα τα σχετικά ιστορικά τεκμήρια, αποτελεί και σήμερα, 35 χρόνια μετά, βιβλίο αναφοράς. Το δεύτερο, με τον ποιητικό τίτλο Εκ βαθέων (Θεμέλιο, Αθήνα 1997), αποτελεί, όπως λέει και ο υπότιτιλος, το χρονικό μιας ζωής και μιας εποχής, για την ακρίβεια το χρονικό μιας ζωής σημαδεμένης από την εποχή της. Σ’ αυτό το δεύτερο θα αναφερθώ στη συνέχεια, με ορισμένες σκέψεις που γεννήθηκαν ξαναδιαβάζοντάς το με την ευκαιρία της σημερινής εκδήλωσης.

    Ο αταίριαστος γάμος της εγχώριας Αριστεράς με τον μαρξισμό-λενινισμό

    Η πρώτη σκέψη έχει ως αφετηρία την επισήμανση του Έρικ Χομπσμπόμ ότι το κομμουνιστικό κίνημα υπήρξε ο αταίριαστος γάμος τής κατά τόπους εγχώριας Αριστεράς με μια τελεολογική κοσμοθεωρία, τον μαρξισμό-λενινισμό, η οποία σύντομα απέκτησε την υλική υπόσταση μιας χώρας-φάρου, της Σοβιετικής Ένωσης. Χώρας που αποτέλεσε, τουλάχιστον μέχρι το 1968, σημείο αναφοράς για το σύνολο σχεδόν του κομμουνιστικού κινήματος. Ο Πάνος Δημητρίου, γέννημα αυτής της εγχώριας Αριστεράς, φτωχόπαιδο και μαθητής στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του ’30, συνειδητοποιείται βιώνοντας την κοινωνική αδικία και ταυτίζεται με το όραμα, υπερβαίνοντας το συντηρητικό κοινωνικό περιβάλλον (π.χ. την αντιβενιζελική τοποθέτηση της οικογένειας). Αυτό το πέρασμα δεν είναι μοναδικό. Αντίστοιχες διαδρομές, από αντιβενιζελική οικογενειακή παράδοση στην ταύτιση με το κομμουνιστικό κίνημα, έχουμε στην περίπτωση του Θανάση Χατζή και του Ανδρέα Τζήμα, την περίοδο του Μεσοπολέμου, αλλά και του Μανόλη Γλέζου ή του Αντώνη Μπριλλάκη την περίοδο της Κατοχής. Πρόκειται για μια πορεία που δεν έχει μελετηθεί αρκετά, γιατί το κυρίαρχο ρεύμα ήταν φυσικά το πέρασμα κορυφαίων προσωπικοτήτων από τον αριστερό βενιζελισμό στον κομμουνισμό, όπως συνέβη με τον Ηλία Ηλιού και τον Στέφανο Σαράφη, και φυσικά η μαζική ένταξη του προσφυγικού πληθυσμού στην εαμική Αριστερά (εμβληματικές μορφές ο Γιάννης Πασαλίδης και ο Κώστας Γαβριηλίδης).

    Η ταύτιση του Πάνου Δημητρίου με το ΚΚΕ τα χρόνια εκείνα γίνεται μέσα από μια δοκιμασία και μια μαθητεία. Η δοκιμασία αφορά τη σύλληψή του, τον Φλεβάρη του 1938, στη Θεσσαλονίκη και τα βασανιστήρια που υφίσταται, τα οποία αντέχει με αξιοπρέπεια. Και ακολουθεί η μαθητεία: τρία χρόνια εξορίας στη Φολέγανδρο, 1938-1941, δηλαδή από 21 έως 24 ετών. Εκεί ταυτίζεται με την τελεολογική κοσμοθεωρία του μαρξισμού-λενινισμού, συνδυάζοντας έτσι και τις δύο διαστάσεις. Μεσολαβεί ένα μικρό διάλειμμα ελευθερίας, μετά την απόδραση από τη Φολέγανδρο μέχρι τη σύλληψή του στην Αθήνα στα τέλη του 1941, και ακολουθεί η μετεκπαίδευση στην Ακροναυπλία. Γι’ αυτήν τη σύλληψη στην Αθήνα είναι χαρακτηριστικό ότι πραγματοποιείται επειδή πέφτει επάνω σ’ έναν χαφιέ της μεταξικής δικτατορίας, ο οποίος δεν διστάζει να τον παραδώσει στις γερμανικές αρχές. Είναι μια κρίσιμη διάσταση του κρατικού μηχανισμού, ιδιαίτερα των αντικομμουνιστικών δομών του, που συνεργάστηκαν με τον κατακτητή, θεωρώντας ότι υπηρετούν την ίδια κρατική υπόσταση. Έτσι, όταν πια την Πρωτοχρονιά του 1944, μετά την απόδραση από την Κέρκυρα, αναλαμβάνει υπεύθυνος της ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης, έχει ήδη διαμορφωθεί ως ηγετικό κομματικό στέλεχος, έστω ακόμη μεσαίου επιπέδου.

    Κλείνοντας αυτή την πρώτη παρατήρηση αξίζει να μνημονευτούν τρία από τα πολλά ονόματα της ΕΠΟΝ Μακεδονίας που αναφέρονται στο βιβλίο. Ο συνομήλικός του Μπάμπης Δρακόπουλος, γεννημένος επίσης το 1917, και με αντίστοιχη εμπειρία της μεταξικής εξορίας. Θα ξανασυναντηθούν στη διάσπαση του 1968, και το γεγονός ότι και οι δύο διέθεταν ήδη τρεις δεκαετίες κομματικής ζωής τους νομιμοποιούσε να προχωρήσουν στη διάσπαση. Δεν προέρχονταν από τη γενιά της εαμικής Αντίστασης, για την οποία το ΚΚΕ ακόμη διατηρούσε επιφυλάξεις. Ήταν «προπολεμικοί» κομμουνιστές που είχαν μαθητεύσει και είχαν δοκιμαστεί. Το δεύτερο όνομα είναι του Νίκου Κέντρου, με την αδελφή του οποίου παντρεύτηκε αργότερα ο Πάνος Δημητρίου για να υποστεί σύντομα την οδυνηρή απώλειά της, τις μέρες ακριβώς που ο ίδιος γίνεται στόχος βάρβαρης επίθεσης στα γεγονότα της Τασκένδης. Με τον Νίκο Κέντρο θα ξαναβρεθούν στη δημιουργία των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Το τρίτο όνομα είναι της Ειρήνης Γκίνη, της πρώτης γυναίκας που εκτελέστηκε με απόφαση ελληνικού δικαστηρίου τον Ιούλιο του 1946, ένα όνομα που συχνά λησμονιέται, γιατί, ως Μίρκα Γκίνοβα, έχει αναγορευτεί σε ηρωίδα από την «ακατονόμαστη» βόρειο γείτονα.

    ΚΚΕ και σοβιετική πατρίδα

    Η δεύτερη σκέψη, προέκταση της πρώτης, αφορά το ιδιαίτερο βάρος που είχε η εξάρτηση του ΚΚΕ από τη σοβιετική πατρίδα. Στο πεδίο αυτό ο Πάνος Δημητρίου αναφέρεται εκτενώς στην επέμβαση της Κομμουνιστικής Διεθνούς το 1931, που ανέδειξε τον Νίκο Ζαχαριάδη γραμματέα του κόμματος, καθώς και στη συνάντηση Ζαχαριάδη-Παρτσαλίδη με τον Στάλιν, τον Μολότοφ και την ηγεσία του αλβανικού κόμματος το 1950. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν όμως οι αναφορές στα γεγονότα της Τασκένδης και την άμεση εμπλοκή της σοβιετικής πλευράς. Το γράμμα των 36 «ανανεωτών» απευθύνεται στο σοβιετικό κόμμα, το οποίο αναγνωρίζεται ως ο περίπου αυτονόητος κηδεμόνας. Και μια μικρή παρατήρηση γι’ αυτά τα θλιβερά γεγονότα της Τασκένδης. Γίνονται τις ίδιες ακριβώς μέρες με τα Σεπτεμβριανά στην Κωνσταντινούπολη, γεγονός που δείχνει το πόσο αποκομμένη ήταν η ελληνική κοινότητα των πολιτικών προσφύγων από τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα.

    22Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΚΣΕ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1961. ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΣΤΟ ΜΑΥΣΩΛΕΙΟ ΤΟΥ ΛΕΝΙΝ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ, ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΛΙΓΙΑΝΝΗΣ, ΠΑΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
    Την εξάρτηση τη διαπιστώνουμε και στη συνέχεια, ακόμη και στην περίπτωση της 6ης Ολομέλειας, την πρώτη που συμμετέχει ο Πάνος Δημητρίου ως καλεσμένο μεσαίο στέλεχος. Αλλά και όλη η πορεία προς τη διάσπαση του ’68 σηματοδοτείται από τα τεκταινόμενα στο σοβιετικό κόμμα. Η πτώση του Χρουστσόφ, η πραξικοπηματική του καθαίρεση, τον Οκτώβριο του 1964, δρομολογεί και τη διάσπαση στο ελληνικό κόμμα. Λίγους μήνες μετά, τον Φεβρουάριο του 1965, στην 8η Ολομέλεια στοχοποιείται, από τον Κολλιγιάννη, ο Πάνος Δημητρίου, που έχει γίνει μέλος του Π.Γ. στο 8ο Συνέδριο του 1961, όπως επίσης και ο Παρτσαλίδης. Αυτό που είχε διαμορφωθεί ως ηγεσία του ΚΚΕ μετά την 6η Ολομέλεια ήταν μια άτυπη συμμαχία ανθρώπων που είχαν διωχθεί από τον Ζαχαριάδη, όπως ο Παρτσαλίδης, με ανθρώπους που είχαν υπηρετήσει τον Ζαχαριάδη μέχρι τα τέλη του 1955, όπως ο Κολιγιάννης, ο οποίος την τελευταία στιγμή καταλαβαίνει προς τα πού φυσάει ο άνεμος. Αυτή η συμμαχία σπάει αμέσως μετά την καθαίρεση του Χρουστσόφ. Ακολουθούν όμως τα Ιουλιανά και η σύγκρουση αναβάλλεται για τη 10η Ολομέλεια, που γίνεται τον Δεκέμβριο του 1966. Αλλά είναι η πρώτη φορά που συμμετέχουν και αντιπρόσωποι από το εσωτερικό. Έτσι, η προσπάθεια να στοχοποιηθούν εκεί ο Πάνος Δημητρίου, ο Μήτσος Παρτσαλίδης και από το εσωτερικό ο πιο «φιλοϊταλός» όπως λεγόταν, ο Νίκος Καρράς, ναυαγεί. Ένα ακόμα δείγμα της απόστασης που χώριζε τους προβληματισμούς της εξόριστης ηγεσίας του ΚΚΕ από την ελληνική πραγματικότητα είναι ότι αυτά συμβαίνουν τέσσερις μήνες πριν τη Δικτατορία. Η 11η Ολομέλεια δεν μπορεί, αμέσως μετά την επιβολή της Δικτατορίας, να αντιμετωπίσει αυτές τις εσωκομματικές εκκαθαρίσεις. Εξάλλου δεν συμμετέχει καν ο Κολλιγιάννης, ο οποίος αισθάνεται πρόσκαιρα το έδαφος να φεύγει κάτω από τα πόδια του, μέχρι να οργανώσει τη 12η. Σε ένα συγκρότημα επαύλεων πάνω στη Βούδα, γνωστό ως «τα σπίτια του Ράκοζι», φρουρούμενο από την ουγγρική αστυνομία, οι διαφωνούντες δεν τολμούσαν καν να καθίσουν όλοι μαζί στην αίθουσα για να μη δώσουν λαβή ότι αποτελούν φράξια. Και άκουγαν, επί δέκα μέρες, τα κατηγορητήρια που τους απηύθυναν σαράντα περίπου «προσκεκλημένοι», στελέχη του μηχανισμού οι περισσότεροι, επιλεγμένοι (με ελάχιστες εξαιρέσεις) από τον Κολιγιάννη.

    Στο θέμα της εξάρτησης μία μόνο παρατήρηση θα ήθελα να προσθέσω στα όσα αναφέρει ο Πάνος Δημητρίου. Υπάρχει ένα κρίσιμο ζήτημα, σχετικά αδιευκρίνιστο, που αφορά τη διπλή ένταξη στελεχών του ΚΚΕ ταυτόχρονα και στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Σοβιετικής Ένωσης. Είναι γνωστό για τον Ζαχαριάδη, ο οποίος ουσιαστικά το επιβεβαίωσε απολογούμενος το 1957 στην 7η Ολομέλεια. Ο Πάνος Δημητρίου αναφέρεται επίσης σε ένα πρόσωπο, με τον οποίο, παρόλο που είχε συνταχθεί μαζί τους στη σύγκρουση της Τασκένδης μετά χώρισαν οι δρόμοι τους, γιατί, όπως λέει, «έγινε στη συνέχεια πράκτορας της KGB». Φοβάμαι πως δεν ήταν η μοναδική περίπτωση.

    «Καλή αντάμωση στα γουναράδικα»

    Μια τρίτη, τέλος, σκέψη, αφορά τα όσα αναφέρονται στο βιβλίο για τα Δεκεμβριανά και τον Εμφύλιο. Είναι περισσότερο μια αποτύπωση της ύστερης γνώσης, μια συγκροτημένη πολιτική εκτίμηση, αλλά λιγότερο μαρτυρία. Ως μαρτυρία βρήκα μόνο μια φράση που αποδίδει στον Φώκο Βέττα, λίγο πριν ξεκινήσουν για το βουνό: «Καλή αντάμωση στα γουναράδικα», γεγονός που σημαίνει ότι υπήρχαν φωνές που καταλάβαιναν ότι αυτός ο δρόμος ήταν ολισθηρός. Και ο ίδιος άλλωστε παραθέτει τη μαρτυρία του για μια περιοδεία, το φθινόπωρο του 1945, στη Δυτική Μακεδονία, στο χώρο ακριβώς όπου ο Εμφύλιος γεννήθηκε από την εκτεταμένη λευκή τρομοκρατία και από τη διαπλοκή με το θέμα των σλαβόφωνων. Εκεί εντοπίζει ότι στις πόλεις η διάθεση για δεύτερο αντάρτικο δεν υπήρχε, ενώ αντίθετα στα χωριά υπήρχε. Προφανώς κάτω από την πίεση της «λευκής τρομοκρατίας» οι άνθρωποι έβγαιναν στο βουνό, ενώ στις πόλεις, παρά την τρομοκρατία, ήταν πολύ συγκρατημένοι, θεωρούσαν ότι μπορούσαν να αντέξουν. Αν αυτό συνέβαινε στη Δυτική Μακεδονία, ίσχυε προφανώς στο πολλαπλάσιο για την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Γι’ αυτό και ο Εμφύλιος Πόλεμος δίχασε το σώμα της ελληνικής Αριστεράς. Σε αυτόν συμμετείχε όλη η αγροτική Αριστερά που διαμορφώθηκε από την εαμική Αντίσταση και οδηγήθηκε στην εξόντωση. Αντιθέτως η Αριστερά των πόλεων δεν συμμετείχε πραγματικά στον Εμφύλιο. Τον υπέστη με εκτελέσεις, εξορίες, φυλακίσεις αλλά γι’ αυτό και μπόρεσε, ήδη από το 1950, να αναστηθεί, και να αναδειχτεί πρώτο κόμμα στην Αθήνα, τον Πειραιά, τη Θεσσαλονίκη.

    Ο ΠΑΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
    Ξαναδιαβάζοντας το βιβλίο του Πάνου Δημητρίου, με την ευκαιρία της σημερινής εκδήλωσης, δεν στάθηκα τόσο στις πολιτικές αναλύσεις, που αποτελούν ήδη τμήμα της αποκτηθείσας γνώσης. Περισσότερο με άγγιξαν οι προσωπικές, βιωματικές και συναισθηματικές αναφορές, που μου έφεραν στη μνήμη τον στίχο του Σεφέρη «ένα παρθένο δάσος σκοτωμένων φίλων το μυαλό μας». Από τον άνθρωπο που τον ενέταξε στην ΟΚΝΕ, την αδελφή του, την πρώτη του γυναίκα και τόσους άλλους.

    Μέσα σ’ αυτή την ηρωική και ταραγμένη διαδρομή, με τις φωτεινές και τις μελανές της σελίδες, πορεύτηκε ο Πάνος Δημητρίου. Και αν σήμερα τον τιμούμε είναι γιατί εκτός των άλλων, όπως σημειώνει και στο προλογικό του σημείωμα ο Φίλιππος Ηλιού, «υπήρξε από κείνους που σχετικά έγκαιρα διέβλεψαν τα αδιέξοδα και επιχείρησαν να αναστρέψουν την πτωτική πορεία». Γι’ αυτό και μπορεί να εξακολουθεί να πιστεύει ότι «ο δρόμος των κοινωνικών αγώνων και του σοσιαλισμού παραμένει ο δρόμος του μέλλοντος και της ελπίδας».

    Ο Ηλίας Νικολακόπουλος διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και είναι αντιπρόεδρος των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ).

    To άρθρο βασίζεται σε ομιλία του στην εκδήλωση προς τιμήν του Πάνου Δημητρίου που οργάνωσαν η Νομαρχιακή Επιτροπή Β΄ Θεσσαλονίκης και η Πολιτική Κίνηση Δήμου Θέρμης (Θέρμη Θεσσαλονίκης, 7.2.2010). Στην εκδήλωση μίλησε επίσης ο δικηγόρος και αντιστασιακός Γιάννης Τριάρχου, ενώ απηύθυναν χαιρετισμό ο Αλέξης Τσίπρας και ο γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής Κώστας Βουδούρης.

    ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΗΛΙΟΥ ΣΤΟ «ΕΚ ΒΑΘΕΩΝ» ΤΟΥ ΠΑΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΟΥ

    «Να είσαι δεκαπέντε χρονών, φτωχόπαιδο και μαθητής στη Θεσσαλονίκη, και να σε συνεπαίρνουν οι ιδέες και τα οράματα του κομμουνισμού και της παγκόσμιας επανάστασης που φλόγισαν τον αιώνα μας […]. Κι ύστερα, μισόν αιώνα αργότερα, να παραστέκεσαι και να διαπιστώνεις την αποσύνθεση […] αυτού του νέου κόσμου που δεν άντεξε τις εσωτερικές αντιφάσεις του και οδηγήθηκε στην πιο βάναυση αθέτηση της επαναστατικής και της ελευθερωτικής επαγγελίας […]. Και παρ’ όλα αυτά, ίσως και γιατί είσουν από εκείνους που, σχετικά έγκαιρα, διέβλεψαν τα αδιέξοδα […] να εξακολουθείς να πιστεύεις […] ότι οι δρόμοι των κοινωνικών αγώνων και του σοσιαλισμού [είναι] οι δρόμοι που θα ξανάπαιρνες αν γίνονταν όλα να ξεκινήσουν, πάλι, από την αρχή, πιστός στα ιδανικά της νιότης σου, που θα φωτίζονταν, τώρα πια, από τις οδυνηρές ιστορικές εμπειρίες».

    ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΗΛΙΟΥ

    (από τον πρόλογό του στο βιβλίο τού Πάνου Δημητρίου Εκ βαθέων, Θεμέλιο, Αθήνα 1997)

    https://enthemata.wordpress.com/2010/04/25/%CF%80%CE%AC%CE%BD%CE%BF%CF%82-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%B7%CF%84%CF%81%CE%AF%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B9%CE%B1-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%B4%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%AE-%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%85%CF%86%CE%B1%CF%83/

    Μου αρέσει!

  2. Πάνος Δημητρίου, το ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς που έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 100 ετών, ήταν ένα από τα σημαντικά πρόσωπα με τα οποία συνομίλησε ο Στέλιος Κούλογλου στην έρευνα του για το έπος, την προδοσία και την τραγωδία της Ελληνικής Αριστεράς και του Εμφυλίου.

    Μπήκε στην ΟΚΝΕ το 1933 σε ηλικία 16 ετών όταν τον στρατολόγησε ο Τάκης Νικολαϊδης. Το 1938 συνελήφθη από το δικτατορικό καθεστώς του Μεταξά και τα τα βασανιστήρια που υπέστη “ανέβασαν τα αγωνιστικά του προσόντα”. Ποτέ του δεν μίλησε, δεν έδωσε κανέναν, δεν υπέγραψε δήλωση μετανοίας και τελικα εξορίστηκε στη Φολέγανδρο.

    Το Σεπτέμβριο του 1955, στην κοινότητα των πολιτικών προσφύγων της Τασκένδης ξέσπασαν πρωτοφανείς ταραχές ανάμεσα σε «ζαχαριαδικούς» και «αντιζαχαριαδικούς». Από τους 17.000 πρώην μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού, άντρες και γυναίκες που αποτελούσαν την κοινότητα, στα επεισόδια πήραν μέρος περίπου 3.000 άνθρωποι. Ένας απότους πρωταγωνιστές ήταν ο Πάνος Δημμητρίου. Η σύγκρουση αυτή ήταν συνέπεια ενός βαθύτατου ρήγματος, που διαιρούσε την Κομματική Οργάνωση Τασκένδης του ΚΚΕ.

    Στη μεγάλη ρήξη του 1968 στο ΚΚΕ, ο Πάνος Δημητρίου ηγήθηκε της ανανεωτικής πτέρυγας, αρχικά στο εξωτερικό και μετά την επάνοδό του στην Ελλάδα, το 1974, μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ εσωτερικού, ως μέλος της Κ.Ε. και του Ε.Ε. Παρέμεινε ενεργός στο χώρο της Αριστεράς και τα επόμενα χρόνια ως μέλος του Συνασπισμού.

    ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
    * Πάνος Δημητρίου: Ήμουν από τους λίγους που δεν έκλαψα για τον Στάλιν
    * Πάνος Δημητρίου: Η συνάντηση με τον Ζαχαριάδη
    Η μαρτυρία του Πάνου Δημητρίου περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων στο βιβλίο του Στέλιου Κούλογλου «Μαρτυρίες για τον Εμφύλιο και την Ελληνική Αριστερά» (εκδόσεις Εστία).

    Το Τvxs δημοσιεύσει σήμερα το τρίτο απόσπασμα.

    Έγινε ένα ακτίβ μετά, που πήγε να με διαγράψει. Μαζεύτηκαν 500-1.000 άνθρωποι στην αίθουσα ενός μεγάλου θεάτρου και ο Ζαχαριάδης μου έδωσε το λόγο να κάνω αυτοκριτική. Εγώ αρνήθηκα να κάνω αυτοκριτική και τότε είπε: «Τον ακούσατε τον κύριο Δημητρίου και την άρνησή του να παραδεχθεί το λάθος του για το άρθρο που έγραψε. Προτείνω τη διαγραφή του. Ποιος είναι υπέρ;» Και ήταν το 1/3. «Ποιος είναι κατά;». Δάσος τα χέρια.

    «Τι γίνεται;» σκέφτηκα, «είναι δυνατόν να βλέπω τον Ζαχαριάδη σε τέτοια κατάπτωση;» Γιατί εγώ καθόμουν _το γράφω και στο βιβλίο μου_ μπροστά, στις πρώτες γραμμές και μετά την ψηφοφορία, ο Ζαχαριάδης είχε βάλει το κεφάλι του στα χέρια και είπε: «Τελείωσε η συνεδρίαση». Για μερικά δευτερόλεπτα έμεινε έτσι, αποσβολωμένος. Αλλά όσοι τον γνώρισαν ξέρουν ότι δεν ήταν ο τύπος του να το βάλει κάτω. Απλώς κατάλαβε ότι τα πράγματα είναι σοβαρά και συνεπώς έπρεπε να μεταχειριστεί σοβαρότερα μέσα, μη εξαιρουμένης και της βίας βέβαια.

    Εκεί πια κατέληξε όλη η υπόθεση. Δεν έγινε ιδεολογικός αγώνας μετά. Έγιναν ξυλοκοπήματα, ξυλοδαρμοί, καταγγελίες ότι όσοι ήταν εναντίον του ήταν εχθροί του λαού και εχθρούς της Σοβιετικής Ένωσης σε τέτοιο βαθμό που και οι Σοβιετικοί αργότερα έφτασαν να πουν: «Και ποιος του έδωσε το δικαίωμα του Ζαχαριάδη να εκφραστεί για το ποιοι είναι φίλοι μας και ποιοι είναι εχθροί μας; Από πού κι ώς πού;».

    Άρχισαν τα επεισόδια λοιπόν. Στην αρχή ήταν μικροσυγκρούσεις. Γίνονταν συζητήσεις και κουβέντα την κουβέντα τα πράγματα αγριεύανε αλλά μικροπράγματα. Έμπαιναν στη μέση άλλοι, πιο ψύχραιμοι, και χωρίζανε τους θερμόαιμους. Ήρθε όμως η μοιραία βραδιά. Το είχαν πάρει απόφαση, ήταν παρών ακόμα ο Ζαχαριάδης όταν πήραν αυτή την απόφαση από το κλιμάκιο, γιατί συνεδρίασε ολόκληρο κλιμάκιο της Κεντρικής Επιτροπής εκεί πέρα. Η απόφαση ήταν, αφού δεν μπόρεσαν να πάρουν την πλειοψηφία στην Επιτροπή Πόλης (είχαμε εμείς την πλειοψηφία, ήμαστε 36 κι αυτοί ήταν 3-4 λιγότεροι) να τη διαλύσουν διά της βίας, να την καθαιρέσουν δηλαδή.

    Το έργο αυτό το ανέλαβε ο Βλαντάς. Ο Ζαχαριάδης έφυγε για τη Μόσχα και το ίδιο βράδυ ο Βλαντάς πήγε να καταλάβει τα γραφεία. Κινητοποίησε τους μπράβους να καταλάβουν τα γραφεία της οργάνωσης. Εγώ εκείνο το βράδυ είχα φύγει και συνόδευα τη γυναίκα μου, την προηγούμενη γυναίκα μου η οποία πέθανε, να κάνει εγχείρηση καρδιάς στη Μόσχα. Και μάλιστα καθώς έφευγα, ο Βλαντάς έρχεται και μου λέει: «Πού πας;» «Τι θέλεις;» «Θα γυρίσεις;» με ρώτησε. «Θα γυρίσω», του είπα. Δεν ήξερα ότι ήθελε να γυρίσω για να με βάλει κι εμένα στην παγίδα.

    Όταν επέστρεψα είχε γίνει το κακό. Είχαν αρχίσει οι ξυλοδαρμοί, είχε μαζευτεί κόσμος, οπαδοί της Επιτροπής Πόλης από τη μια και οπαδοί της ηγεσίας από την άλλη, αλλά μέσα στο πλαίσιο μιας πολύ….., σ’ αυτό το πλαίσιο. Είχαμε εμείς μεγαλύτερη επιρροή σ’ αυτή την πολιτεία, που ήταν και η έδρα της κομματικής επιτροπής. Οι άλλοι μάλιστα τη λέγανε και «Φορμόζα» και την παραλλήλιζαν με τη Φορμόζα που δεν ήταν υπάκουη στην ηγεσία, στην Κίνα. Ο Βλαντάς λοιπόν είχε ειδοποιήσει όλες τις οργανώσεις, τους δικούς του ανθρώπους, και από κάθε οργάνωση όσους μπορούσαν τους κινητοποίησαν και ήρθαν με ξύλα και ό,τι είχαν πρόχειρο. Εγώ είχα γυρίσει εκείνη τη στιγμή, όταν γίνανε αυτοί οι ξυλοδαρμοί. Είχα παρέμβει και τράβηξα τους δικούς μας και τους είπα: «Τι κάνετε;» Ήταν ο Υψηλάντης και αυτοί οι θερμόαιμοι στρατιωτικοί. Είχαν ειδοποιήσει (ποιοι;) εν τω μεταξύ, τους Σοβιετικούς, εκεί στις τοπικές οργανώσεις, ότι κάτι γίνεται εδώ πέρα και μπορεί να γίνουν σοβαρά επεισόδια, ελάτε να διώξουμε τον κόσμο, να υποχωρήσουν. Οι δικοί μας όμως είχαν υποχωρήσει.

    Εγώ έμενα στο σπίτι που ήταν τα γραφεία της οργάνωσης, της κομματικής Επιτροπής Πόλης. Είχα εκεί ένα δωματιάκι. Αλλά πού να έμπαινα εκεί μέσα; Δεν μπορούσα, το είχαν καταλάβει αυτοί. Και ζήτησα από τον πρόεδρο της πολιτείας να φιλοξενήσει εμένα, τον Υψηλάντη, την ηγετική ομάδα τη δική μας, ας πούμε.

    Πέσαμε να κοιμηθούμε. Δεν πέρασε καμιά ώρα, γίνεται ο χαλασμός. Ορμάει όλος αυτός ο συρφετός, εκατοντάδες άνθρωποι. Μάθανε, πληροφορηθήκανε από τους δικούς τους πού ήμαστε εμείς (οι ηγέτες, ας πούμε), σπάσανε την πόρτα, μπήκαν μέσα και μας τραβήξανε από τα κρεβάτια μας. Μας σύρανε έξω στην αυλή κι εκεί πέσανε πάνω μας σαν τους λύκους. Χτυπούσαν, κλοτσούσαν, έβριζαν. Την ώρα που μας χτυπούσαν, κάποιος από πίσω μου, από τη μανία του, μου δάγκωσε το αυτί και μου έκοψε ένα κομμάτι. Φαίνεται και τώρα, αλλά έχω κάνει εγχείρηση. Σε τέτοιο βαθμό δηλαδή! Πέσαμε κάτω αιμόφυρτοι, χάσαμε τις αισθήσεις μας, άλλοι λιγότερο, άλλοι περισσότερο. Εγώ πάντως δεν είχα χάσει εντελώς τις αισθήσεις μου, ήταν ο Υψηλάντης δίπλα μου και του είπα: «Υψηλάντη, μην κουνιέσαι, γιατί θα μας αποτελειώσουν χειρότερα».

    Εν τω μεταξύ, οι Σοβιετικοί κινητοποίησαν ένα μεγάλο τμήμα από τη Σχολή Αξιωματικών του στρατού και ήρθε και μας πήρε. Μας απέσπασε από τα χέρια τους και ήρθαν τα αυτοκίνητα του Ερυθρού Σταυρού και μας πήγαν στο νοσοκομείο. Έτσι τελείωσε αυτή η υπόθεση. Τώρα μερικοί λένε γιατί ήταν στα νοσοκομεία μονάχα από τη δική μας παράταξη. Κι εγώ τους λέω: «Είναι αφελές το ερώτημα. Διότι εμάς κοπανήσανε». Τα άλλα επεισόδια που είχαν γίνει ήταν μικροεπεισόδια. Ο ένας ριχνόταν στον άλλο και τα λοιπά. Εκεί έγινε χαμός. Ήταν διακόσια άτομα στα νοσοκομεία.

    Αφού αυτή η νύχτα ονομάστηκε «νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου»!

    http://tvxs.gr/news/prosopa/panos-dimitrioy-i-nyxta-toy-agioy-bartholomaioy-stin-taskendi

    Μου αρέσει!

Γράψτε απάντηση στο Πάνος Ακύρωση απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s