Κατοχή

ΠΑΟ: Ήρωες ή προδότες; 

Κωνσταντίνος Κουσαρίδης

Αυτό το ερώτημα προκύπτει σχεδόν αμέσως μόλις αρχίσει να ασχολείται κανείς με την Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωση. Ο λόγος είναι απλός. Ο εκάστοτε χαρακτηρισμός σχετίζεται απόλυτα με την πολιτική τοποθέτηση του κάθε συγγραφέα, ερευνητή, ή ακόμα και μάρτυρα των γεγονότων που αφορούν στη δράση της ΠΑΟ. Έτσι, σύμφωνα με τους δεξιούς την ΠΑΟ αποτελούσαν έντιμοι, πατριώτες, (άσπιλοι κι αμόλυντοι ως άλλες παρθένες) αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού και μέλη της Χωροφυλακής, οι οποίοι προστάτεψαν τη χώρα από τους κατακτητές και τους κομμουνιστές συνεργάτες τους. Αντίθετα, σύμφωνα με τους αριστερούς, τα μέλη της ΠΑΟ ήταν ένα μάτσο προδοτικά καθάρματα, συνεργάτες των Γερμανών, φασίστες και οι ίδιοι, που σαν μοναδικό τους στόχο είχαν να εξολοθρεύσουν το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και ποτέ δε σήκωσαν όπλο ενάντια στους Γερμανούς κατακτητές.

Θα αποπειραθούμε να δούμε κατα πόσο ένα τέτοιο ερώτημα έχει νόημα, κάνοντας μια αναδρομή στην ιστορία αυτής της οργάνωσης. Προσεχώς, λοιπόν, το ιστορικό πλαίσιο της περιόδου κατά την οποία εντοπίζεται η δράση της ΠΑΟ, η προϊστορία της, η ίδρυσή της, η δράση της, η διάλυσή της, αλλά και οι συνεχιστές του έργου της.

Το ιστορικό πλαίσιο: 1943

Τη χρονιά αυτή η Αθήνα συνταράσσεται από γενικές απεργίες και διαδηλώσεις. Ο λαός αντιδρά μαζικά στα γερμανικά σχέδια για πολιτική επιστράτευση (24/2, 5/3, 25/6), διαμαρτύρεται για την επέκταση της βουλγαρικής κατοχής στην κεντρική Μακεδονία (22/7), αλλά και ξεσπά αυθόρμητα στη διάρκεια της κηδείας του Κωστή Παλαμά (1/3).

Στις 7 Απριλίου διαδέχεται τον Κων/νο Λογοθετόπουλο και αναλαμβάνει την πρωθυπουργία της κατεχόμενης Ελλάδας ο Ιωάννης Ράλλης. Είναι η τρίτη και τελευταία κατά σειρά κατοχική κυβέρνηση, η οποία στιγματίζεται ιδιαίτερα λόγω της σύστασης, έπειτα από δική της πρόταση, των Ταγμάτων Ασφαλείας.

Η δράση των ανταρτών θεριεύει, καθώς ελέγχουν ήδη περίπου το 1/3 της χώρας (περιοχή Καρδίτσα – Τρίκαλα – Καρπενήσι). Συνάπτονται μάχες με μεγάλες μονάδες των κατοχικών δυνάμεων. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα Δερβενοχώρια Θήβας, όπου ο ΕΛΑΣ μαζί με τους  ντόπιους εξόντωσαν ένα γερμανικό λόχο, το Φαρδύκαμπο Κοζάνης, όπου ένα ολόκληρο ιταλικό τάγμα αιχμαλωτίστηκε, και το Μακρυνόρος Αιτωλοακαρνανίας, όπου ο ΕΔΕΣ επιτέθηκε εναντίον της ιταλικής μεραρχίας Μπρενέρο, η οποία έσπευδε να ενισχύσει την άμυνα της Σικελίας κατά των Συμμάχων. Δυστυχώς, η ανταρτική δράση δεν έχει σαν στόχο μόνο τους κατακτητές, καθώς την ίδια χρονιά έχουμε τις πρώτες σοβαρές συγκρούσεις μεταξύ των αντιστασιακών οργανώσεων.

Οι δυνάμεις κατοχής προχωρούν σε εκτεταμένες σφαγές αμάχων και πυρπολήσεις χωριών, που τις ονομάζουν «αντίποινα». Το Κομμένο Άρτας (328 νεκροί), τα χωριά της περιοχής Βιάνου στο Ηράκλειο (352 νεκροί), το Μονοδέντρι Λακωνίας (118 εκτελεσθέντες), η Μονή Μεγάλου Σπηλαίου στην Αχαΐα και τα Καλάβρυτα (1.101 νεκροί) αποτελούν τόπους μαρτυρίου για χιλιάδες Έλληνες.

Η παράδοση της Ιταλίας το Σεπτέμβριο του 1943 έχει άμεσες συνέπειες για την Ελλάδα. Από τη μια, η Αντίσταση αφοπλίζει πολλές ιταλικές μονάδες και εφοδιάζεται με τεράστιες ποσότητες όπλων και πυρομαχικών, που επιτρέπουν στους αντάρτες να εξοπλιστούν σαν κανονικός τακτικός στρατός.

Το ιστορικό πλαίσιο: 1944

Από την άλλη, οι Γερμανοί ξεκαθαρίζουν γρήγορα τους λογαριασμούς τους με τους πρώην συμμάχους τους και εξαπολύουν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις σε ολόκληρο τον κορμό της ηπειρωτικής Ελλάδας. Οι αντάρτες τα βρίσκουν σκούρα, αλλά καταφέρνουν να ξεπεράσουν τη δοκιμασία χωρίς να υποστούν σοβαρές απώλειες. Δεν ισχύει το ίδιο για τους άμαχους που κατοικούν στις ορεινές περιοχές. Οι κατακτητές τους θεωρούν – δικαίως – βασικό στήριγμα των ανταρτών κι έτσι πολλοί είναι αυτοί που βλέπουν τα χωριά τους να πυρπολούνται, τα κοπάδια τους να λεηλατούνται και τις καλλιέργειές τους να καταστρέφονται.

Οι αντιστασιακές οργανώσεις προσπαθούν να συνυπάρξουν μέσα από συμφωνίες. Στην Πλάκα Ηπείρου (29/2) ΕΛΑΣ – ΕΔΕΣ – ΕΚΚΑ συμφωνούν να μην πολεμούν μεταξύ τους, αλλά μόνο τον εχθρό στην περιοχή που ελέγχει ο καθένας. Στην Καζέρτα της Ιταλίας (26/9) ΕΛΑΣ – ΕΔΕΣ συμφωνούν να θέσουν τις δυνάμεις τους υπό τις διαταγές του βρετανού στρατηγού Σκόμπι. Όλες αυτές οι συμφωνίες όμως μένουν στα χαρτιά.

Δημιουργείται η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (10/3), γνωστή και ως «Κυβέρνηση του βουνού» με έδρα την Ευρυτανία (Βίνιανη – Κορυσχάδες). Τον Μάιο, εκπρόσωποι της ΠΕΕΑ συναντιούνται στο Λίβανο με τον πρωθυπουργό της εξόριστης κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου. Κύρια θέματα είναι η διαμόρφωση εθνικής πολιτικής και η συγκρότηση εθνικού στρατού. Στις 20 Μαΐου οι εκπρόσωποι των διαφόρων κομμάτων και οργανώσεων καταλήγουν σε συμφωνία για τη δημιουργία Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας.

Στη διάρκεια των δύο αυτών ετών γεννιέται, αναπτύσσεται και διαλύεται η ΠΑΟ.

Η προϊστορία – ΥΒΕ

Για να φτάσουμε όμως στην ίδρυση της ΠΑΟ πρέπει να γυρίσουμε δύο χρόνια πίσω. Το καλοκαίρι του ΄41 ιδρύεται στη Θεσσαλονίκη η Γενική Επιθεώρησις Νομαρχιών, κλάδος της Γενικής Διοικήσεως Μακεδονίας, με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Αθ. Χρυσοχόου. Η υπηρεσία αυτή συγκεντρώνει αναφορές της Χωροφυλακής και των Νομαρχιών και στέλνει επίσημες εγκυκλίους και προκηρύξεις με θεωρητικές οδηγίες αντίδρασης στη βουλγαρική και ρουμανική προπαγάνδα. Στα σπλάχνα της δημιουργείται η οργάνωση Υπερασπισταί Βορείου Ελλάδος (ΥΒΕ). Ιδρυτές της είναι 4 αξιωματικοί, (τ/χες Ι. Παπαθανασίου, Ε. Δόρτας, Θ. Μπάρμπας και ο λ/γός Α. Σακελλαρίδης) και μέλη της σχεδόν αποκλειστικά αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού. Η ΥΒΕ στρέφεται εναντίον των Βούλγαρων που κατέχουν την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη και δευτερευόντως εναντίον των Ιταλών και των Ρουμάνων που συνεργάζονται για τη δημιουργία εστιών εθνικών διεκδικήσεων από τους τελευταίους.

Η ΥΒΕ εξαπλώνεται σχεδόν σε ολόκληρη τη Μακεδονία, αν και συναντά σοβαρά προβλήματα στις ιταλοκρατούμενες περιοχές. Αρχικά η οργάνωση δεν υποστηρίζει την ένοπλη δράση και υπάρχουν πολλοί λόγοι γι’ αυτό. (Αρκετά από τα μέλη της κατέχουν δημόσιες θέσεις, γεγονός που καθιστά τους ίδιους και τις οικογένειές τους ευάλωτους σε γερμανικά αντίποινα, ως αξιωματικοί ξέρουν πως η έξοδος στο βουνό απαιτεί υποστήριξη από άριστα οργανωμένη επιμελητεία, υπάρχει έλλειψη οπλισμού και χρηματοδότησης) Έτσι, τα μέλη της ΥΒΕ συμβάλλουν στον αγώνα με το «διαφωτισμό» των χωρικών ενάντια στη βουγαρική (κυρίως) προπαγάνδα, με τη φυγάδευση Ελλήνων ή Βρετανών που έχουν ξεμείνει στην κατεχόμενη Ελλάδα, αλλά και με πληροφορίες που στέλνουν προς την εξόριστη κυβέρνηση και το Συμμαχικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Σε αναγνώριση των υπηρεσιών τους και για ενίσχυση της προσπάθειάς τους, λαμβάνουν από το Κάιρο χρήματα κι έναν τουλάχιστον ασύρματο.

Σύντομα όμως οι Γερμανοί αντιλαμβάνονται την ύπαρξη και τις δραστηριότητες της οργάνωσης. Αντί να τη διαλύσουν με τη βία, εκμεταλλεύονται μέσω της Γκεστάπο τα αντικομμουνιστικά αισθήματα των μελών της, με αποτέλεσμα να εκτρέψουν τον εθνικό τους αγώνα σε κομματικό. Οι Βρετανοί με τη σειρά τους στέλνουν συνδέσμους για να αντιστρέψουν κατάσταση, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Τελικά η οργάνωση διασπάται και ορισμένα μέλη της εντάσσονται στον ΕΛΑΣ, άλλα διαφεύγουν στη Μέση Ανατολή και άλλα επιστρέφουν απογοητευμένα στα σπίτια τους.

Η ίδρυση της ΠΑΟ

Η συντριπτική πλειοψηφία όμως αποφασίζει να συνεχίσει τη δράση της. Έτσι,  σε μια προσπάθεια να γλυτώσουν από τον εναγκαλισμό της Γκεστάπο, να αποφύγουν τη δριμεία κριτική και τις επιθέσεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, αλλά και να ξεκόψουν από τους γερμανόφιλους που έχουν εισχωρήσει στην οργάνωση, μετονομάζουν την άνοιξη του 1943 την ΥΒΕ σε Πανελήνια Απελευθερωτική Οργάνωση. Η «νέα» οργάνωση γίνεται δεκτή από το ΕΑΜ με σαρκαστικά σχόλια, τα οποία αιτιολογούνται από τις πραγματικές ή υποτιθέμενες σχέσεις της ΥΒΕ/ΠΑΟ με το δωσίλογο κυβερνητικό μηχανισμό και με τους ίδιους τους Γερμανούς.

Αξιωματικοί του Ελληνικού Στρατού εξακολουθούν να αποτελούν την πλειοψηφία των στελεχών της ΠΑΟ, στην οποία ενσωματώνονται τώρα μεγάλοι αριθμοί αξιωματικών και οπλιτών της χωροφυλακής. Η απόφαση των Γερμανών να επιτρέψουν την επέκταση της βουλγαρικής κυριαρχίας συνοδεύτηκε από τη διαταγή αφοπλισμού των τμημάτων της Ελληνικής Χωροφυλακής της κεντρικής Μακεδονίας. Το αποτέλεσμα ήταν πολλοί από αυτούς να βγουν στο βουνό. Στις τάξεις της εντάσσονται επίσης και αρκετοί τουρκόφωνοι πρόσφυγες στη Μακεδονία από τον Πόντο (π.χ. Μιχάλαγας, Κισάμπατζακ).

Το αρχικό ιδεολογικό της στίγμα είναι ξεκάθαρο: στρέφεται ενάντια στο ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και το ΚΚΕ, ενάντια στους αντικομμουνιστές που συνεργάζονται με τους Γερμανούς και παράλληλα εκφράζει το μίσος της ενάντια στους Βούλγαρους, τους οποίους και θέτει ως στόχους της ένοπλης δράσης της.

Η δράση της ΠΑΟ

Από την άνοιξη του 1943 η δράση της ΠΑΟ εντείνεται με μύηση νέων μελών και συγκρότηση ανταρτοομάδων. Ωστόσο, αντάρτικο της ΠΑΟ δεν αναφέρεται ούτε σε γερμανικά, ούτε σε βρετανικά έγγραφα εκείνης της περιόδου. Τα ίδια τα μέλη όμως, καθώς και μεταγενέστεροι απολογητές της οργάνωσης διεκδικούν τις δάφνες της μάχης στο Φαρδύκαμπο.

Η μάχη στο Φαρδύκαμπο γίνεται στις αρχές Μαρτίου 1943. Μεγάλος αριθμός κατοίκων της περιοχής, χωρίς συμμετοχή σε οποιαδήποτε αντιστασιακή οργάνωση, ένοπλα τμήματα της Ένωσης Κοινωνικής Αμύνης που αποτελεί το παρακλάδι της ΥΒΕ/ΠΑΟ στην Κοζάνη και ομάδες του ΕΛΑΣ καταφέρνουν να εγκλωβίσουν και να αιχμαλωτίσουν ένα ιταλικό τάγμα που βαδίζει προς τη Σιάτιστα. Λόγω του μεγέθους της επιτυχίας, όλες οι πλευρές προσπαθούν να οικειοποιηθούν το θρίαμβο. Τα γεγονότα λένε πως ο ανώτερος αξιωματικός στο πεδίο της μάχης ήταν μέλος της ΕΚΑ (αν/χης Κοντονάσιος) και πως οι οργανωμένοι αντάρτες ήταν μειοψηφία σε σχέση με τους κατοίκους της περιοχής που έλαβαν μέρος στη μάχη.

Στελέχη της ΠΑΟ με επικεφαλής τον Μιχάλη Παπαδόπουλο (Μιχάλαγα) σφάζουν επτά στελέχη του ΕΑΜ στα Ίμερα της Κοζάνης. Ο Μιχάλαγας ήδη από αυτή την εποχή έχει ανοιχτή συνεργασία με τους Γερμανούς, οι οποίοι τον εφοδιάζουν με όπλα και πολεμοφόδια. Η επίσημη δικαιολογία για τη σφαγή είναι ότι τα στελέχη του ΕΑΜ ήταν φιλοβούλγαροι κομιτατζήδες. (Τερπόφσκι – Γ.Γ. ΣΝΟΦ)

Το αρχηγείο Πιερίων – Βερμίου συγκροτείται το Μάρτιο του 1943. Στις αρχές του Απριλίου αυτό το τμήμα της ΠΑΟ βρίσκεται στη μονή Αγίων Πάντων, νότια της Βέροιας. Κυκλώνεται από ομάδες του ΕΛΑΣ και στη μάχη που ακολουθεί σκοτώνονται κάποιοι από τους πολιορκημένους, άλλοι αιχμαλωτίζονται και προσχωρούν στον ΕΛΑΣ, ενώ πολλοί είναι αυτοί που διαφεύγουν. Μετά από τη μάχη αυτή, το Αρχηγείο Πιερίων – Βερμίου διαλύεται για να ξανασυγκροτηθεί αργότερα, μέσα στο καλοκαίρι.

Σε δύο περιπτώσεις αναφέρονται επιθέσεις ομάδων της ΠΑΟ εναντίον ομάδων του ΕΛΑΣ που συνόδευαν Βρετανούς αξιωματικούς. Ο ΕΛΑΣ κατηγορεί την ΠΑΟ ότι εσκεμμένα επιτέθηκε και ακύρωσε με αυτό τον τρόπο τα σχεδιαζόμενα από τους Βρετανούς σαμποτάζ (γέφυρα Αλιάκμονα περιοχή Μυλωβού – σήμερα Μεγάλη Γέφυρα), ενώ η δεύτερη απολογείται με το επιχείρημα ότι οι άνδρες της δεν αναγνώρισαν τους ένοπλους που βρέθηκαν στην «περιοχή τους» και γι’ αυτό άνοιξαν πυρ εναντίον τους.

Η «ερήμωση» της Θεσσαλονίκης είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της αμφιλεγόμενης δράσης της ΠΑΟ. Η οργάνωση έκανε έκκληση να κλείσουν όλα τα καταστήματα και οι υπηρεσίες και να παραμείνουν οι κάτοικοι στα σπίτια τους, ως ένδειξη διαμαρτυρίας για την επέκταση της βουλγαρικής κυριαρχίας στη Μακεδονία. Η «διαμαρτυρία» είχε όντως επιτυχία, αφού όμως πρώτα εξασφαλίστηκε η σιωπηρή έγκρισή της από τον επικεφαλής της γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης.

Από στελέχη της ΠΑΟ αναφέρεται πλήθος συγκρούσεων με ομάδες Βούλγαρων στρατιωτών, κομιτατζήδων και βασανιστών που τρομοκρατούν τον ελληνικό πληθυσμό της Μακεδονίας. Οι συμπλοκές αυτές γίνονται κατά κύριο λόγο κοντά στα σύνορα της Μακεδονίας με τη Γιουγκοσλαβία (περιοχές Δοϊράνης, Γευγελής), αλλά ενίοτε και μέσα στο σερβικό έδαφος. Σε όλες τις περιπτώσεις αναφέρεται η εξόντωση, αιχμαλωσία ή φυγή των Βούλγαρων. Οι συγκρούσεις της ΠΑΟ με τους Βούλγαρους συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό μέχρι το χειμώνα του 1944.

Τον Αύγουστο του 1943 γίνεται μια προσπάθεια συμφιλίωσης μεταξύ ΕΛΑΣ και ΠΑΟ και υπογράφεται στην Ελαφίνα το σχετικό σύμφωνο κατάπαυσης των εχθροπραξιών μεταξύ των δύο οργανώσεων. Το μέλλον προβλέπεται λαμπρό για την ΠΑΟ καθώς θα ακολουθούσε η αποδοχή και συμετοχή της στο Κοινό Γενικό Στρατηγείο Ανταρτών και η αναγνώρισή της από το Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής. Μετά από ένα περίπου μήνα συζητήσεων και αναμονής έρχονται στο φως έγγραφα που αποδεικνύουν τη συνεργασία στελεχών της ΠΑΟ με τους Γερμανούς. Οι αντάρτες απαιτούν δηλώσεις – και πράξεις – μεταμέλειας από την οργάνωση, ενώ το Συμμαχικό Στρατηγείο που δίσταζε, αρνείται τώρα να αναγνωρίσει την ΠΑΟ ως αντιστασιακή οργάνωση και λίγο αργότερα διατάζει τη διάλυσή της. Το έργο αναλαμβάνουν οι μονάδες του ΕΛΑΣ που επιτίθενται ανοιχτά και ανελέητα εναντίον των τμημάτων της ΠΑΟ. Μέχρι τον Ιανουάριο του 1944 τα Αρχηγεία της ΠΑΟ διαλύονται (Πιερίων – Βερμίου, Νιγρίτας, Χολομώντα, αν. Κρουσίων και Μπέλες – Κρουσίων) ή παραδίνονται και προσχωρούν (Πάικου) στον ΕΛΑΣ.

Το Δεκέμβριο του 1943 αρκετοί ανώτεροι αξιωματικοί της ΠΑΟ προσεγγίζουν τη διορισμένη κυβέρνηση της Αθήνας για να ζητήσουν εξοπλισμό και υποστήριξη εναντίον των εχθρών του έθνους κομμουνιστών, που συμπράττουν με τους Βούλγαρους και τρομοκρατούν το λαό στην ύπαιθρο. Ο Ράλλης όμως δε θέλει ή δεν μπορεί να προσφέρει τη βοήθεια που του ζητάνε.

Τον ίδιο μήνα λαμβάνει χώρα η μοναδική «σύγκρουση» τμήματος της ΠΑΟ με τους Γερμανούς. Η ομάδα του υπενωμοτάρχη Μήτσου, φεύγοντας από την περιοχή του Κιλκίς κυνηγημένη από τον ΕΛΑΣ, στρατοπεδεύει στο Χορτιάτη, κοντά στο Ασβεστοχώρι. Εκεί συναντιέται με Γερμανό αξιωματικό, ο οποίος προτείνει τον εφοδιασμό της ΠΑΟ με όπλα, πυρομαχικά, τρόφιμα, ρουχισμό και χρήματα, με αντάλλαγμα την αποκλειστική δράση της εναντίον του ΕΛΑΣ. Ο Μήτσου αρνείται, οι Γερμανοί κυκλώνουν την ομάδα του, η οποία όμως καταφέρνει τελικά να διαφύγει χωρίς μάχη, αφήνοντας πίσω της ένα νεκρό από ενέδρα.

Στις 21 Ιανουαρίου το τμήμα του Μήτσου αυτοδιαλύεται με τη δικαιολογία ότι έχουν εξαντληθεί τα φυσίγγια τους. Είναι το τελευταίο μεγάλο «επίσημο» ένοπλο σώμα της ΠΑΟ. Η Διοικούσα επιτροπή της οργάνωσης συνεδριάζει στη Θεσσαλονίκη και στις 25 Ιανουαρίου εκδίδει διαταγή παύσης της ένοπλης δράσης. Δηλώνει ότι θα συνεχίσει τον αγώνα με άλλα μέσα και απαγορεύει στα μέλη της την προμήθεια εξοπλισμού από τους Γερμανούς και σε άλλες ένοπλες ομάδες να χρησιμοποιούν το όνομά της.

Η διάλυση της ΠΑΟ

Η τελευταία διαταγή της Δ.Ε. της ΠΑΟ εκδίδεται εν μέσω διαφωνιών, διαμαρτυριών και παραιτήσεων. Πέρα από την οριστική διάλυση των ανταρτικών ομάδων και την απαγόρευση της χρήσης του ονόματός της από ένοπλες ομάδες, κάνει λόγο για συνέχιση του αγώνα εναντίον των «άλλων εχθρών της πατρίδας». Πολλά από τα εναπομείναντα μέλη της συμπεραίνουν ότι για να συνεχιστεί αυτός ο αγώνας πρέπει να προμηθευτούν όπλα από τους κατακτητές, πράγμα όμως που επίσης απαγορεύεται με την ίδια διαταγή.

Ο συν/χης Γιάννης Μουστεράκης, επιτελάρχης της ΠΑΟ που έχει προσχωρήσει στον ΕΛΑΣ, δείχνει έναν άλλο δρόμο. Προσπαθεί με επιστολές να πείσει την ηγεσία της ΠΑΟ ότι η αυτόνομη ύπαρξη της οργάνωσης είναι ματαιοπονία και ότι είναι προτιμότερη η συγχώνευσή της με τον ΕΛΑΣ και η συνέχιση του αγώνα κατά των κατακτητών. Ωστόσο, το ΕΑΜ θέτει σκληρούς όρους για την αποδοχή των αξιωματικών της ΠΑΟ στους κόλπους του, με αποτέλεσμα να τερματιστούν οι σχετικές διαπραγματεύσεις το Μάιο του 1944.

Στο μεταξύ όμως, ορισμένοι αξιωματικοί αλλά και απλά μέλη της ΠΑΟ προσφέρουν φανερά πια τις υπηρεσίες τους στη Βέρμαχτ. Αγνοώντας τις διαταγές της οργάνωσης δρουν υπό την επωνυμία της εναντίον του ΕΛΑΣ, είτε μόνοι τους είτε σε συνεργασία με τους Γερμανούς. Η ηγεσία της ΠΑΟ διαγράφει τους αρχηγούς των ομάδων αυτών (τ/χης Σπύρος Σπυρίδης, Κυριάκος – Κισάμπατζακ – Παπαδόπουλος), αλλά αυτοί την αγνοούν επιδεικτικά και ο χαρακτηρισμός «παοτζής» γίνεται συνώνυμος του δωσίλογου.

Επίλογος

Με τη διάλυση των ανταρτικών ομάδων, η ΠΑΟ εκφυλίζεται και ουσιαστικά παύει να υπάρχει ως αντιστασιακή οργάνωση. Η Διοικούσα Επιτροπή της δεν έχει τα μέσα ή το κύρος να επιβάλει το οτιδήποτε στα μέλη της, τα οποία ακολουθούν το δικό τους δρόμο, ανάλογα με τις περιστάσεις ή τις προτιμήσεις του καθενός. Η βασική δραστηριότητα της οργάνωσης στη διάρκεια του 1944 είναι η «αποκάλυψη» εγγράφων που αποδεικνύουν διάφορες συμφωνίες του ΚΚΕ για ξεπούλημα της Μακεδονίας στους Βούλγαρους, τους Γερμανούς ή οποιονδήποτε άλλο ενδιαφέρεται. Τα πλαστογραφημένα όμως αυτά έγγραφα δεν πείθουν ούτε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση, ούτε τις πολύ πιο έμπειρες βρετανικές υπηρεσίες.

Αρκετοί είναι αυτοί που φυγαδεύονται με τη βοήθεια των Βρετανών στη Μέση Ανατολή. Η αρχή γίνεται από το Σεπτέμβριο του 1943, όταν δηλαδή ήρθαν στην επιφάνεια αποδεικτικά στοιχεία για τη συνεργασία στελεχών της ΠΑΟ με τους Γερμανούς, με τις ομάδες που δρούσαν στη δυτική Μακεδονία (λ/γοί Γουλγουτζής και Σαρρής επικεφαλής).

Ένας σημαντικός αριθμός αξιωματικών και οπλιτών της ΠΑΟ επιλέγει να συνεχίσει τον αγώνα από τις τάξεις των άλλων αντιστασιακών οργανώσεων. Κάποιοι εντάσσονται στο ΕΑΜ έπειτα από δική τους (Μουστεράκης) ή όχι και τόσο δική τους (αιχμάλωτοι) επιλογή, ενώ οι περισσότεροι καταλήγουν στον Εθνικό Δημοκρατικό Ελληνικό Σύνδεσμο λόγω ιδεολογικής συγγένειας ή μετά από άστοχες ενέργειες του ΕΛΑΣ (π.χ. Μήτσου).

Τέλος ορισμένοι από τους αξιωματικούς με αρκετούς από τους οπλίτες της ΠΑΟ σχηματίζουν  τον Εθνικό Ελληνικό Στρατό με αρχηγούς τους Κισάμπατζακ – Μιχάλαγα – Κωνσταντίνο Παπαδόπουλο. Ο ΕΕΣ αναλαμβάνει αποκλειστικά αντικομμουνιστική δράση κι έχει συνεχή συνεργασία και υπηρεσία υπό τις διαταγές των Γερμανών. Τον Ιούλιο του 1944 τμήματα του ΕΕΣ, μαζί με άλλα μέλη της ΠΑΟ εντάσσονται στην Ένωση Συμπολεμιστών Εθνικού Αγώνος του Αντώνη Φωστερίδη (Αντόν – Τσαούς), ενώ άλλα τίθενται υπό την προστασία του ΕΔΕΣ. Όσοι μένουν πίσω εξοντώνονται από τον ΕΛΑΣ σε μάχες που γίνονται στο Κιλκίς, στην Αγία Τριάδα Νιγρίτας και αλλού στις αρχές Νοεμβρίου 1944. Σημειωτέον ότι οι αιχμάλωτοι αυτών των συγκρούσεων εκτελέστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες. Οι τελευταίοι που αναφέρονται ακόμα ως «παοτζήδες» είναι οι ομάδες του Μιχάλαγα, που έχουν περιοριστεί σε χωριά της Πτολεμαΐδας μετά τη μάχη της Κοζάνης (28 Οκτωβρίου ‘44). Αυτοί αποφεύγουν την παράδοση στον ΕΛΑΣ μετά από παρέμβαση Βρετανών αξιωματικών, αλλά θα χτυπηθούν άγρια αργότερα, όταν οι σχέσεις του ΕΑΜ με την κυβέρνηση και τους Βρετανούς θα εκτραχυνθούν.

Ήρωες ή προδότες;

Οι χαρακτηρισμοί «ήρωας» και «προδότης» δεν είναι τόσο αξιολογικοί, όσο ηθικολογικοί. Το να αποδόσει λοιπόν κανείς τέτοιους χαρακτηρισμούς στα αντικείμενα μιας ιστορικής έρευνας εξαρτάται αποκλειστικά από προσωπικές, εθνικές, ιδεολογικές κτλ. πεποιθήσεις. Επιπλέον, το ζήτημα της ΠΑΟ είναι τόσο περίπλοκο που η επιλογή είτε του ενός, είτε του άλλου χαρακτηρισμού μπορεί να στηριχθεί ή να απορριφθεί με πολλά επιχειρήματα. Πώς μπορείς να αποκαλέσεις προδοτική μια οργάνωση που προσπαθεί με κάθε μέσο να προστατέψει τον πληθυσμό της Μακεδονίας από τους Βούλγαρους; Πόσο ηρωική είναι μια οργάνωση που συστηματικά αρνείται να δράσει εναντίον των Γερμανών, ενώ ταυτόχρονα δεν έχει καμία αντίρρηση να σκοτώνει Έλληνες;

Για να καταλήξουμε σε κάποια συμπεράσματα, ας δούμε ποια ήταν τα πρόσωπα του δράματος και με τίνος ευθύνη κατέληξε η οργάνωση να κερδίσει τον τίτλο της δωσίλογης.

Ας ξεκινήσουμε με το ΕΑΜ. Το «φταίξιμό» του είναι η προσπάθεια μονοπώλησης της αντίστασης, η οποία εκφράστηκε με την αντιπαράθεση και τη σύγκρουση ενάντια σε όλες τις «ανταγωνιστικές» οργανώσεις. Δεν ήταν λίγες οι φορές που στελέχη της ΠΑΟ είχαν να διαλέξουν ανάμεσα στην εξόντωση ή τη συνεργασία με τους κατακτητές.

Οι Βρετανοί, προσπαθώντας να κρατήσουν λεπτές ισορροπίες, αρνήθηκαν να υποστηρίξουν και να εξοπλίσουν την ΠΑΟ ώστε να μπορέσει να αναπτυχθεί αυτόνομα. Από την άλλη όμως, δεν ήθελαν τη συγχώνευσή της με τον ΕΛΑΣ για να τη χρησιμοποιήσουν ως αντίβαρο στους κομμουνιστές μετά τη λήξη του πολέμου.

Οι Γερμανοί, αφού ξεσκέπασαν την οργάνωση από τα αρχικά στάδια της δημιουργίας της, αποφάσισαν να εκμεταλλευτούν την αντικομμουνιστική της ιδεολογία και να τη χρησιμοποιήσουν ως πιόνι εναντίον του ΕΑΜ. Σε μεγάλο βαθμό τα κατάφεραν, προσφέροντας στην ΠΑΟ είτε τη σιωπηρή ανοχή τους, είτε την έμπρακτη βοήθειά τους.

Τέλος, το μεγαλύτερο μερίδιο της ευθύνης φέρει η ίδια η ΠΑΟ. Παρέλειψε να διαχωρίσει σαφώς τη θέση της από τους «γερμανόδουλους αντικομουνιστές», οπότε ταυτίστηκε με το λόγο και τις απόψεις της δωσίλογης κυβέρνησης και των κατοχικών δυνάμεων. Τήρησε μια αλλοπρόσαλλη στάση απέναντι σε φίλους (οι «καλοί» Βρετανοί και Αμερικανοί που τους θέλουμε στο πλευρό μας και οι «κακοί» Ρώσοι που δεν τους θέλουμε) και εχθρούς (οι Βούλγαροι είναι δαίμονες της κολάσεως και που τους σκοτώνουμε χάρη τους κάνουμε, ενώ οι Γερμανοί που καίνε χωριά και σφάζουν αμάχους είναι κατά βάθος καλοί άνθρωποι και δεν τους πειράζουμε). Επέλεξε τη στρατηγική της μη ένοπλης δράσης, όταν οι άλλες οργανώσεις διεξήγαγαν μάχες με τους κατακτητές σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της χώρας και όταν τελικά βγήκε στο βουνό, φάνηκε σαν να το έκανε εναντίον του ΕΛΑΣ. Εκμεταλλεύτηκε την ανοχή των Γερμανών προκειμένου να ανατπτύξει τις δραστηριότητές της, αλλά συνειδητά και συστηματικά απέφυγε να τεθεί απέναντί τους, έστω φραστικά.

Η αλήθεια είναι ότι αντίθετα με άλλους, ως οργάνωση επίσημα και απροκάλυπτα η ΠΑΟ δεν συνεργάστηκε με τους Γερμανούς. Είναι όμως εξίσου αληθινό ότι τα περισσότερα από τα μέλη της το έπραξαν. Και τελικά, η ΠΑΟ δεν μπόρεσε ή δε θέλησε να κάνει απολύτως τίποτα προκειμένου να απαλλαχθεί από το στίγμα του δωσιλογισμού.

Πηγές

Αβέρωφ – Τοσίτσας, Ευάγγελος: Φωτιά και τσεκούρι! Ελλάς 1946 – 1949 και τα προηγηθέντα

Γρηγοριάδης, Φοίβος: Βρεταννοί, το αντάρτικο, απελευθέρωση

Δορδανάς, Στράτος: Αντίποινα των γερμανικών δυνάμεων κατοχής στη Μακεδονία (1941 – 1944)

Καλλιανιώτης, Αθανάσιος: Οι αρχές της αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία (1941 – 1943)

Καλλιανιώτης, Αθανάσιος: Οι πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία (1941 – 1946)

Κλόουζ, Ντέιβιντ (επιμέλεια): Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος 1943 – 1950. Μελέτες για την πόλωση

Φλάισερ, Χάγκεν: Στέμμα και Σβάστικα

Πηγή: ΠΑΟ: Ήρωες ή προδότες; | Koysair’s Blog

*

Θανάσης Καλλανιώτης

http://emfilios.blogspot.gr/2010/12/1941-1945.html

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ Α ΦΡΟΝΤΙΣΤΟΥ «ΠΑΟ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΝ 1941 –1945»

Έλληνες, Νέοι, κορίτσια και παιδιά / όλοι ριχτήτε τώρα με λύσσα στη δουλειά / με ένα τρανό πάντοτε και ιερό σκοπό / και με σύμβολο πάντοτε και πάλι το σταυρό (από το εγερτήριον της ΠΑΟΝ)

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

Το μακεδονικό μωσαϊκό

Μια πανσπερμία συνηθειών, διαλέκτων και γλωσσών κατοικούσε στην ελληνική Μακεδονία στις αρχές της δεκαετίας του ΄40. Έλληνες, Κοπατσιάρηδες, Πόντιοι (Τουρκόφωνοι ή Ποντιόφωνοι), Λαζοί και Καππαδόκες, Μικρασιάτες, πρόσφυγες από την ανατολική Θράκη και Ρωμυλία, Καυκάσιοι από το Καρς και το Σοχούμ, Σλαβομακεδόνες, Βλάχοι, Εβραίοι, Αρβανίτες, Σαρακατσάνοι και Τσιγγάνοι συμβιούσαν διοικητικά, κουβαλώντας όμως λάθρα την κληρονομιά του παρελθόντος: τα μίση του μακεδονικού αγώνα, του κινήματος του ΄35, των πολιτικών διώξεων, τον απόηχο της βουλγαρικής και της σερβικής προπαγάνδας και τις διχογνωμίες της καθημερινής ζωής[1].

Η κατοχική προπαγάνδα

Οι κατακτητές μοίρασαν το 1941 τη χώρα: οι Βούλγαροι στην αρχή έλαβαν την ανατολική Μακεδονία κι απ’ τον Ιούλη του ΄43 και την κεντρική –συνδιοικώντας με Έλληνες και Γερμανούς- ως τον Αξιό, οι Ιταλοί το νομό Καστοριάς και την επαρχία Βοϊου και οι νικητές Γερμανοί την κεντρική Μακεδονία, το νομό Φλώρινας, τις επαρχίες Κοζάνης κι Εορδαίας, για την απρόσκοπτη λειτουργία των σιδηροδρομικών μεταφορών και τη Χαλκιδική με τα παράλιά της, προφυλάσσοντας τη Θεσσαλονίκη[2].

Οι Βούλγαροι φέρνοντας μαζί τους έποικους εφάρμοσαν ένα ποικίλο κύμα διώξεων εναντίον των Ελλήνων, ιδιαίτερα ύστερ’ από την αποτυχημένη φθινοπωρινή κομουνιστική επανάσταση του ΄41. Μέσω της Βουλγαρικής Λέσχης Θεσσαλονίκης δελέαζαν τους καθημαγμένους Σλαβομακεδόνες της Ελλάδας προσφέροντάς τους δωρεάν τρόφιμα, υγεία, σπουδές και υποτροφίες στα πανεπιστήμια της Σόφιας[3].

Οι Ιταλοί ενίσχυσαν τα υπάρχοντα «ρουμανικά» σχολεία κι εξόπλισαν από τη μια μερικές εκατοντάδες Βλάχους, που έφεραν την πομπώδη ονομασία «Λεγεωνάριοι» κι από την άλλη ίδρυσαν τα «τάγματα ερεύνης», αποτελούμενα από ρευστής συνειδήσεως Σλαβομακεδόνες χωρικούς της Καστοριάς[4].

Οι Γερμανοί δημιούργησαν αρχικά τις «εκατονταρχίες», διωκτικά σώματα από Έλληνες χωροφύλακες, τα οποία επέδραμαν στην ύπαιθρο, φύλαγαν γέφυρες κι άλλα επίκαιρα σημεία. Αμέσως μετά όπλισαν το σώμα του τριεψιλίτη συνταγματάρχη Πούλου και τους περιθωριακούς εκτελεστές του Δάγκουλα και του Βήχου στη Θεσσαλονίκη. Προς το τέλος του ΄43, μετά τη φθινοπωρινή συνθηκολόγηση της Ιταλίας, ανακατέταξαν τους Σλαβομακεδόνες των «ταγμάτων ερευνών» στη νέα οργάνωση με τον τίτλο «Οχράνα» κι αποδέχτηκαν ασμένως ως συνεργάτες τους Πόντιους και Τουρκόφωνους οπλίτες του Εθνικού Ελληνικού Στρατού, ΕΕΣ, οι οποίοι είχαν προηγουμένως διαπρέψει στην ΠΑΟ[5].

Οι αιτίες του αντάρτικου

Εν συντομία παρατίθενται λόγοι για τους οποίους οπλίζεται κάποιος. Οι λόγοι αυτοί εξηγούν και την όσμωση, τη μεταπήδηση ή την αποξένωση των μελών των οργανώσεων αντίστασης από τη μια πλευρά στην άλλη.

  • Η αναγνωρισμένη επαναστατικότητα του ΚΚΕ, για την ανατροπή της κοινωνικής δομής, την οποία ενίσχυσαν οι απελευθερωθέντες ή δραπετεύσαντες εξόριστοι του Κόμματος[6].
  • Η φυσιολογική ορμή της νεολαίας για ιδανικά και ιδίως για πόλεμο.
  • Ο εξοπλισμός των κατοίκων από τα παρατημένα όπλα του ελληνικού στρατού ύστερ’ απ’ τη γερμανική εισβολή: «όταν έχεις όπλο, δε μπορείς να το σεργιανάς, πρέπει να το ματώσεις» απεφάνθη ο φλογερός ελασίτης καπετάν Υψηλάντης.
  • Οι διώξεις, οι κακοποιήσεις και τα αντίποινα των αρχών κατοχής αλλά και των αντίπαλων οργανώσεων μεταξύ τους.
  • Οι κατοχικές συνθήκες ζωής κι ανεργίας: οι χωρικοί δεν εύρισκαν δουλειά, μπορούσαν δύσκολα να μετακινηθούν και αντιμετώπιζαν καθημερινά ζωοκλοπές και διατροφικές δυσκολίες.
  • Η πρότερη πείρα στον πόλεμο είτε στον Πόντο το 1920 –22 είτε στο μέτωπο της Αλβανίας το 1940 και η κλέφτικη παράδοση
  • Η επέκταση της βουλγαρικής ζώνης κατοχής και η επακολουθούμενη ανεργία των χωροφυλάκων τους εξώθησε στο βουνό –στην ΠΑΟ, όπως είχαν πράξει και οι συνάδελφοί τους λίγους μήνες νωρίτερα, όταν λόγω των ελασίτικων εμφανίσεων, οι Γερμανοί είχαν παραγγείλει στους χωροφύλακες της υπαίθρου να συμπτυχθούν στις πόλεις.
  • Η συμμαχική παρότρυνση για τη δέσμευση αντιπάλων δυνάμεων σε δευτερεύοντα μέτωπα
  • Η φυγοδικία αντρών όπως ο παοτζής Γιώργος Σαρρηγιαννίδης (Κεπελέκ) από τη Βυρώνεια Σερρών ή ο ελασίτης Νίκος Ζαραλής από το Αγιόφυλλο Χασίων[7].
  • Το εμπόριο και το λαθρεμπόριο: ο Μιχάλης Παπαδόπουλος (Μιχάλαγας) κάτοικος Σερβίων «λιποτάκτησε» από το ΕΑΜ και πέρασε διαπρυσίως στη ΥΒΕ, όταν ο ΕΛΑΣ κατάσχεσε τα ζώα του[8].

Η αντίσταση

Αρχάς καλοκαιριού του ΄41 σαμποτάζ κι εκρήξεις εξέπληξαν τους Γερμανούς της Θεσσαλονίκης. Ήταν έργο της οργάνωσης ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, αποτελούμενη από μέλη του «αχτύπητου» από την ασφάλεια Μακεδονικού Γραφείου όπως ο Τουμπιώτης Σίμος Κερασίδης κι από απότακτους αξιωματικούς του ΄35 σαν τους Ψαρρό και Μερκουρίου. Η ίδια οργάνωση δυο μήνες αργότερα προώθησε αντάρτες στα μακεδονικά βουνά, οι οποίοι ενέδρευαν φονικά εναντίον των κατακτητών. Όταν οι Γερμανοί απάντησαν με μαζικές εκτελέσεις (Μεσόβουνο, Κερδύλλια κ.α.) και καψίματα χωριών (Κλειστό κ.α.), οι πρώιμοι επαναστάτες μπήκαν σε αυστηρή παρανομία[9].

Οι «δοσίλογοι» αξιωματούχοι της «Ελληνικής Πολιτείας», παρ’ ότι φαίνεται παράξενο, δημιούργησαν κι αυτοί τη δική τους αντίσταση, εναντίον της βουλγαρικής και ιταλικής απειλής μόνο –κι αργότερα της κομουνιστικής-, όσο βέβαια επέτρεπαν οι κυρίαρχοι Γερμανοί. Αξιωματικοί στελέχωσαν τον κρατικό μηχανισμό (Χρυσοχόου) και σε συνεργασία με τον κλήρο και τους δημοσίους υπαλλήλους αντιστέκονταν θεωρητικά και πρακτικά στην εχθρική προπαγάνδα[10].

Οι Υπερασπισταί Βορείου Ελλάδος, ΥΒΕ, μια οργάνωση χωροφυλάκων κι αξιωματικών, κυοφορήθηκε στα σπλάχνα της «Ελληνικής Πολιτείας». Ξεκινώντας «απολιτικά», εξυπηρέτησαν τη φυγή Άγγλων κι Ελλήνων στη Μέση Ανατολή και προστάτεψαν τους συμμαχικούς ασυρμάτους. Δεν παρέλειψαν κι αυτοί να εναντιωθούν στην ιταλοβουλγαρικοκομουνιστική προπαγάνδα. Αρχάς ΄43 έβγαλαν ένοπλα τμήματα στο βουνό με την προσωνυμία Ελληνικός Στρατός, ΕΣ, άλλαξαν τίτλο κι έδρασαν ως «Πανελλήνιος Απελευθερωτική Οργάνωσις», ΠΑΟ. Προς το τέλος του φθινοπώρου του ΄43 σχεδόν χωρίς καμιά σύγκρουση με τον κατακτητή –ιδιαίτερα τους Γερμανούς- διαλύθηκαν από τον ΕΛΑΣ. Το καλοκαίρι του ’44 μαζί με οπλίτες του ΕΕΣ επάνδρωσαν τα εθνικιστικά τμήματα της ανατολικής Μακεδονίας. Στην Κοζάνη η ΥΒΕ παρουσιάστηκε αρχικά σαν Εθνική Κοινωνική Άμυνα, ΕΚΑ[11].

Το ΕΑΜ ήταν η μαζικότερη οργάνωση όπου συγχωνεύτηκαν οι μαχητές και τα στελέχη της «Ελευθερίας». Άρχισε μεθοδικά να «στήνεται» από τις αρχές του ΄42 και το φθινόπωρο του ιδίου έτους προώθησε το στρατό του, τον ΕΛΑΣ, σ΄ όλα τα βουνά της περιοχής. Αρχάς ΄43 δυνάμωσε καταπληκτικά κι οργανώθηκε σύμφωνα με τα αστικά στρατιωτικά πρότυπα προωθώντας όμως τα μέλη του ΚΚΕ στα σημαντικότερα πόστα του στρατού και των υπόλοιπων συμπληρωματικών παρακλαδιών του, ΕΑ, ΕΤΑ, ΕΠΟΝ, Εφεδρικό ΕΛΑΣ. Χτύπησε εξ αρχής ανελέητα Ιταλούς, Λεγεωνάριους, Κομιτατζήδες και Γερμανούς κι από το φθινόπωρο του ΄43 επετέθη στην εθνικιστική ΠΑΟ κι αργότερα στον ΕΕΣ. Τον επόμενο χρόνο δημιούργησε το ΣΝΟΦ, για να προσελκύσει τους Σλαβομακεδόνες που έρεπαν στη βουλγαροφιλία, τους οποίους δε δίστασε καθόλου, όταν εξεδήλωσαν αυτονομιστικές τάσεις, να αποδιώξει βιαίως στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία, τον καιρό που έφευγαν οι Γερμανοί. Όντας ουσιαστική εξουσία για ένα πεντάμηνο στη Μακεδονία, το ΕΑΜ παρέδωσε τα ηνία στην αυτοεξόριστη ελληνική κυβέρνηση του Καΐρου το Μάρτη 1945 διατηρώντας παράλληλα παράνομους ένοπλους στο εξωτερικό και στο εσωτερικό και νόμιμη πολιτική οργάνωση στην Ελλάδα. Αρχάς ΄46 συμμετείχε στον εμφύλιο πόλεμο και διαλύθηκε το 1950[12].

Οι εθνικιστές αντάρτες της ανατολικής Μακεδονίας, ΕΣΕΑ, μπόρεσαν να συντονιστούν μόνο μετά από την άφιξη Άγγλων συνδέσμων την πρωτοχρονιά του ΄44. Συγκρούστηκαν με τον ΕΛΑΣ και προς το τέλος της κατοχής και με τους Βουλγάρους. Στον εμφύλιο κατετάγησαν στο στρατό των νικητών κι είχαν και σημαντική δράση στα αντικομουνιστικά αποσπάσματα[13].

Το Πατριωτικό Εθνικό Κομιτάτο (ΠΕΚ), η ΟΜΕ κι η ΕΚΚΑ Μακεδονίας ήταν ολιγομελείς οργανώσεις –ταμπέλες. Ως το τέλος της κατοχής δε μπόρεσαν να ξεφύγουν από το στενό περιβάλλον των γραφείων τους. Ο ΕΔΕΣ αφού απέτυχε να ριζώσει στα όμορα της Ηπείρου Γρεβενά επιχείρησε το καλοκαίρι του ΄44 να ενσωματώσει τους συνοδοιπόρους των Γερμανών οπλίτες του ΕΕΣ, μια πολύ βαριά ιστορική απόφαση[14].

Η σύνθεση των οργανώσεων

Η «Ελευθερία» είχε ως μέλη στελέχη του ΚΚΕ και ενθουσιώδεις για πόλεμο Έλληνες νεολαίους, αγρότες και κτηνοτρόφους. Στο ΕΑΜ προστέθηκαν «μεταξικοί» εξόριστοι κι αξιωματικοί του αστικού στρατού, ιδίως μετά από συμμαχική παρότρυνση του καλοκαιριού του ΄43, όλοι οι «Καυκάσιοι» κι αρκετοί Πόντιοι. Μέσω του ΣΝΟΦ το ΕΑΜ πήρε με το μέρος του επιπλέον Σλαβομακεδόνες αντάρτες και -προς το τέλος της κατοχής- τους ανανήψαντεςΟχρανίτες[15].

Οι Τουρκόφωνοι κι αρκετοί Πόντιοι υπηρέτησαν κάτω από τις εντολές των αξιωματικών (φιλελεύθερων και συντηρητικών) και των χωροφυλάκων της ΠΑΟ. Η πλειονότητα των Σαρακατσάνων και οι παλιοί μακεδονομάχοι ακολούθησαν επίσης τον εθνικιστικό δρόμο. ΟΕΕΣ απαρτίστηκε από τη βάση της ΠΑΟ και κάποτε από ντόπιους Έλληνες σαν τους χωρικούς της Κάτω Κώμης Κοζάνης ή Καππαδόκες όπως τους του Νέου Αγιονερίου Κιλκίς.

Οι ΕΣΕΑ της αν. Θράκης αποτελούνταν σχεδόν όλοι από Τουρκόφωνους και Πόντιους. Αρχάς ΄44 προστέθηκαν αξιωματικοί της ΠΑΟ κι οπλίτες του ΕΕΣ.

Ο κανόνας παρουσιάζει ωστόσο αρκετές εξαιρέσεις, που οφείλονταν σε γεωγραφικά, επικοινωνιακά κι άλλα αίτια. Οι Τουρκόφωνοι του Νέου Κεραμιδιού Κατερίνης προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ, ενώ οι Λαζοί του Βαθυλάκκου Κοζάνης δρούσαν –έστω κι αναγκαστικά- μαζί με τον ΕΕΣ. Ο Γραικομάνος καπετάν Γκόνος από τη Γουμένισσα μπήκε στην Οχράνα. Οι Βλάχοι του Λιβαδιού Ελασσόνας εκδηλώθηκαν εξ αρχής με το ΕΑΜ.

Χρονολόγιο[16]

  • Οκτώβρης ΄41: γερμανικά αντίποινα κατά της «Ελευθερίας». Προδοσίες κι αναδίπλωση των επαναστατών. Σφαγές Δράμας –Δοξάτου από μαινόμενους Βούλγαρους, πληθώρα προσφύγων και συνακόλουθος βαθύς αντικομουνισμός.
  • Χειμώνας ΄42 – ΄43: εμφάνιση ομάδων του ΕΛΑΣ κι αφοπλισμός σταθμών χωροφυλακής. Χτυπήματα κατά προδοτών και Λεγεωνάριων.
  • Φλεβάρης ΄43: μάχες Οξύνειας και Δεσπότη (Σνιχόβου) Γρεβενών. Πολεμικό βάπτισμα των ελασιτών. Ζυμώσεις ΥΒΕ, ΕΚΑ, ΕΛΑΣ στη δυτική Μακεδονία[17].
  • Μάρτης ΄43: μάχη Φαρδυκάμπου, η πρώτη και η μοναδική που συμμετείχαν μαζί εθνικιστές και κομουνιστές. Εξήψε το ηθικό του ΕΛΑΣ και δημιούργησε «Ελεύθερη Ελλάδα». Μάχη μεταξύ ΕΛΑΣ κι ΥΒΕ στη μονή Αγίων Πάντων Κατερίνης. Οι ιδεολογικές διαφορές χρωματίζονται με αίμα[18].
  • Απρίλης ΄43: εκτέλεση από το ΕΑΜ αξιωματικών της ΥΒΕ στη Βουχωρίνα Βοϊου κι άμεση απάντηση από την ΥΒΕ μέσω του «χαλασμού» 7 «στελεχών» του ΚΚΕ στη Ζαρκαδόπετρα Κοζάνης. Βίαιος αφοπλισμός κομιτατζήδων Λακκωμάτων από τον ΕΛΑΣ Βοϊου – Γρεβενών. Αλλαγή τίτλου της ΥΒΕ σε ΠΑΟ[19].
  • Μάης ΄43: πολύμηνη σύμπτυξη του ΕΛΑΣ στην Πίνδο για ανασυγκρότηση. Τον κενό χώρο καταλαμβάνει η ΠΑΟ. Ερχομός Άγγλων συνδέσμων στον ΕΛΑΣ.
  • Ιούλης ΄43: οι Βούλγαροι προωθούνται -στρατιωτικά μόνο -ως τον Αξιό. Η ΠΑΟ αναπτύσσεται αριθμητικά με χωροφύλακες, που επρόκειτο να απολυθούν. Διάλυση ΠΑΟ Πάικου –Καϊμάκτσαλαν, οι οποίοι προσχωρούν στον ΕΛΑΣ. Ο Άγγλος σύνδεσμος Εγκς προσπαθεί να πείσει τους παοτζήδες να ενταχθούν και να «διαβρώσουν» τον ΕΛΑΣ. Προσύμφωνο συνεργασίας ΕΛΑΣ – ΠΑΟ[20].
  • Σεπτέμβρης ΄43: παράδοση Ιταλίας. Ο ΕΛΑΣ ενισχύεται οπλικά και δεν αναγνωρίζει την ΠΑΟ ως οργάνωση αντίστασης.
  • Οκτώβρης ΄43: το ΚΓΣΑ δεν αναγνωρίζει την ΠΑΟ. Λιποταξία Μουστεράκη στον ΕΛΑΣ. Εμφύλιος: ΕΛΑΣ εναντίον ΠΑΟ κι ΕΔΕΣ.
  • Δεκέμβρης ΄43: διάλυση ΠΑΟ, ίδρυση ΕΕΣ από τα ίδια πρόσωπα της βάσης και με λίγους αξιωματικούς. «Συνεργασία» ΕΕΣ με Γερμανούς σε επιχειρήσεις, σκοπιές, πληροφορίες κ.α.
  • Άνοιξη ΄44: ίδρυση ΠΕΕΑ. Πρώτη λιποταξία Σνοφιτών Σλαβομακεδόνων στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία.
  • Ιούλης ΄44: ΠΑΟ και τμήμα του ΕΕΣ μετακινείται στις ΕΣΕΑ ανατολικής Μακεδονίας. Ο ΕΔΕΣ αναλαμβάνει την κηδεμονία του ΕΕΣ –προσθέτοντας ένα Δ στον τίτλο του!
  • Οκτώβρης ΄44: αποστασία κι έξωση των Σνοφιτών Σλαβομακεδόνων Βιτσίου και Καϊμάκτσαλαν από τον ΕΛΑΣ.
  • Νοέμβρης ΄44: αθρόες εκτελέσεις ΕΕΣιτών από τον ΕΛΑΣ. Δεύτερος εμφύλιος ΕΛΑΣ κατά ΕΔΕΣ κι ΕΣΕΑ. Εαμοκρατία στη Μακεδονία
  • Δεκέμβρης ΄44: ΕΛΑΣ κατά Άγγλων, ΕΣΕΑ και κυβέρνησης Καΐρου.
  • Φλεβάρης ΄45: ειρήνευση. Παράδοση ανταρτικών όπλων. Καταφυγή ελασιτών σε Αλβανία και Γιουγκοσλαβία[21].
  • Μάρτης ΄45: έναρξη της «Λευκής Τρομοκρατίας». Εθνικιστικά αντικομουνιστικά αποσπάσματα διατρέχουν τη ύπαιθρο μαζί με Εθνοφύλακες, Άγγλους και χωροφύλακες. Καταδιωκόμενοι αριστεροί (ΟΔΕΚ) λουφάζουν στα βουνά. Στο τέλος του έτους έναρξη του εμφυλίου πολέμου.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

Ο συγγραφέας

Αθανάσιος Φροντιστής (Σκιάθος 1900 – Αθήνα 1979). Γιος αξιωματικού τελείωσε το σχολαρχείο στο νησί του. Μπήκε στη σχολή Ευελπίδων κι ακολούθησε το στρατιωτικό κλάδο. Επιτελικός του Β΄ γραφείου της ΠΑΟ από αρχάς ΄44. Στον Εμφύλιο διοικητής του 551 τάγματος στον Έβρο. Διοικητής της ανώτατης σχολής πολέμου. Αντιστράτηγος, αρχηγός ΓΕΕΘΑ το 1962. Βουλευτής και για 20 μέρες υπουργός της ΕΡΕ. Επίτιμο μέλος του ΙΜΧΑ. Λόγιος, «λογοτεχνικός εραστής» του Παπαδιαμάντη, έγραψε λαογραφικές μελέτες και παιδικές ενθυμήσεις από την πατρίδα του τη Σκιάθο από το 1953 –1971 στο Μακεδονικόν Ημερολόγιον. Βαρήκοος κι αρκετά τυχερός στον πόλεμο![22]

Το βιβλίο

466 σελίδες σε μέγεθος Α4. Την επιμέλεια της έκδοσης ανέλαβε ο συμπολεμιστής στην ΠΑΟ συνταξιούχος δάσκαλος κι έφεδρος ταγματάρχης πεζικού Ιωάννης Γρ. Μυλωνάς. Εκτυπώθηκε το 1977 στο εκδοτικό του Μ. Τριανταφύλλου στη Θεσσαλονίκη. Η απλή αοριστική και κάποτε ενεστωτική καθαρεύουσα της αφήγησης παρατίθεται δίστηλη σ’ έκαστη σελίδα, αν εξαιρέσουμε τις μονόστηλες του Προλόγου και τις υπόλοιπες τουΕπιμέτρου.

Τα κύρια ονόματα –εκτός του Επιμέτρου– γράφονται πάντα με κεφαλαία γράμματα. Περιέχει 330 φωτογραφίες, που παρεμβαίνουν μέσα στο κείμενο είτε γεμίζουν αποκλειστικά ολόκληρες σελίδες, απ’ τις οποίες οι 317 είναι πορτραίτα αγωνιστών της ΠΑΟ (συνήθως αξιωματικών ή χωροφυλάκων –υπάρχει και του συγγραφέα) σε νεανική ή ώριμη ηλικία. Οι επόμενες φωτογραφίες είναι τοπία, έγγραφα ή μαζικές απεικονίσεις αγωνιστών πάλι.

Η διάρθρωση

Εξώφυλλο: Π.Α.Ο., Πανελλήνιος Απελευθερωτική Οργάνωσις, ιστορία και προσφορά της εις την Εθνικήν Αντίστασιν 1941 – 1945. Στην κεφαλίδα δυο κλαδιά δάφνης κι ανάμεσα το μότοΕ.Μ.Ε., Ελευθέρα Μεγάλη Ελλάς. Στο υποσέλιδο: Θεσσαλονίκη 1977. Η έγχρωμη ζωγραφιά ενός όρθιου γενειοφόρου αντάρτη (με σκούφο και χιαστί σφαίρες), που κρατά μια τεράστια ελληνική σημαία και κοιτάζει προς τα δεξιά, δεσπόζει του εξωφύλλου. Στο εσώφυλλο η σφραγίδα της ΠΑΟ και η υπογραφή του προέδρου της ως εχέγγυο γνησιότητας.

Τρισέλιδος Πρόλογος και παρόμοιας έκτασης Ιστορικόν συντάξεως. Πρώτο μέρος:Αποστολαί πλην ενόπλου αγώνος σε 141 σελίδες. Δεύτερο μέρος: Ένοπλος αγών σε 224 σελ. Μονοσέλιδος Επίλογος. Τρίτο μέρος: Επίμετρον [έγγραφα] σε 80 σελ. Περιεχόμενα.

Στον Πρόλογο παραπονείται κατά της Αγγλίας, που δεν υποστήριξε την ΠΑΟ. Στο Ιστορικόν της συντάξεως αναφέρει την πρωταρχική και δύσκολη προσπάθεια του επιτελάρχη ΓΕΣ Αργυρόπουλου να συλλέξει το 1947 στοιχεία για την οργάνωση, ώστε να αναγνωριστεί ως αντιστασιακή το επόμενο έτος: προσωπικές εκθέσεις, έγγραφα, το αρχείο του Αργυρόπουλου, των οργανώσεων «Ζευς» και «OSS» μόλις που επαρκούν.

Πρώτο μέρος: κάτω από την πίεση της βουλγαρο-ρουμανικής προπαγάνδας ιδρύεται στις 18.7.41 η απολιτική ΥΒΕ, ωστόσο με στόχο τη μεταπολεμική «τήρησιν της τάξεως». Αναπτυσσόμενη αρχικά μέσα στον κρατικό μηχανισμό απεξαρτάται απ’ αυτόν κι οργανώνεται με επικεφαλής μια συντονιστική επιτροπή αλλάζοντας αρχάς ’42 τον τίτλο της σε ΠΑΟ. Η νεολαία της, η ΠΑΟΝ, μέσα από τις εφημερίδες της οργάνωσης και των δελτίων τύπου, που εκδίδει, δρα επιτυχώς στις πόλεις της Μακεδονίας φτάνοντας ως και στις δολοφονίες Βούλγαρων της Θεσσαλονίκης. Στηρίζεται οικονομικά αρχικά από την ελληνική κυβέρνηση του Καΐρου, με συνδρομές, από «μερικάς ελληνικάς αρχάς», από τρεις συνεργάτες των Γερμανών κι από εκποίηση γερμανικών νημάτων, καθώς οι άντρες της μισθοδοτούνται κανονικά.

Υποστηρίζει με προσωπικό και πληροφορίες τους αγγλικούς ασυρμάτους της Χαλκιδικής και της Θεσσαλονίκης και τη διαφυγή Ελλήνων στη Μέση Ανατολή.

Δεύτερο μέρος: Η δράση της ΥΒΕ – ΠΑΟ ανά γεωγραφικό διαμέρισμα. Αποτυχία οργάνωσης σε Φλώρινα λόγω της «δυσχερεστάτης επικοινωνίας» με την ιταλοκρατούμενη ζώνη. Συγχρωτισμός της ΥΒΕ Καστοριάς με τον ΕΛΑΣ, του «ανθέλληνος» Τερπόφσκι. Πρωτοφανής ανάπτυξη της ΥΒΕ Κοζάνης – Βοϊου, η οποία, επαρωγούμενη από «ομάδες ενόπλων», κατορθώνει να καταβάλει τους Ιταλούς στη μάχη του Φαρδυκάμπου. Αυστηρή κριτική στον αν/σχη Κοντονάση για τη μη φιλοπαοϊκή έκθεσή του για τη μάχη αυτή. Διάλυση του αρχηγείου Χάδοβας (Κοζάνης) τον Οκτώβρη του ΄43 στα Κρούσια.

Συγκρότηση Αρχηγείου Πιερίων -Βερμίου της ΥΒΕ το Μάρτη του ΄43 και διάλυσή του στη μάχη των Αγίων Πάντων, 4.4.43 από έναν ΕΛΑΣ, που οδηγείται από γηρασμένους απόστρατους, καφενόβιους της Κατερίνης και διάφορους ανυπόληπτους. Τον Ιούλη του ΄43 ανασυγκρότηση της ΠΑΟ, προσωρινές συμφωνίες με ΕΑΜ αλλά πορεία προς Χαλκιδική και διάλυση το Σεπτέμβριο του ιδίου έτους.

Οι άντρες του αρχηγείου Πάικου αιχμαλωτίζονται και προσχωρούν στον ΕΛΑΣ. Τα αρχηγείαΝιγρίτας, Χολομώντα, αν. Κρουσίων και Μπέλες –Κρουσίων διαλύονται, παρά τις καθημερινές τους νίκες επί του ΕΛΑΣ, στα τέλη του ΄43 λόγω ελλείψεως πυρομαχικών. Αναφορά στους οπλαρχηγούς της ΠΑΟ, οι οποίοι συγκρούονται συχνά με τους Βουλγάρους.

Ανεξάρτητες ομάδες της ΠΑΟ: από τη Νιγρίτα κατατάσσονται στον Τσαούς Αντών τον Ιούλη του ΄44. Όσοι μένουν πίσω κατασφάζονται από τον ΕΛΑΣ σε μάχες ή εκτελέσεις. Οι αξιωματικοί της ΠΑΟ «δεν είχον απολύτως ουδεμίαν επαφήν» με τον Πούλο και τον ΕΕΣ. Παρ΄ ότι ο ν. 179 /69 δικαιώνει ως αντιστασιακούς τους οπλίτες του ΕΕΣ η ΠΑΟ «δεν εκφράζει γνώμην»[23].

Επίλογος: εξ αιτίας των πολιτικοπολεμικών σφαλμάτων των Άγγλων οι κομμουνιστές συκοφαντούν ανερυθρίαστα την ΠΑΟ. Πρέπει να εκδώσουμε την ιστορία της ΠΑΟ.

Τρίτο μέρος: Έγγραφα, τύπος, εκθέσεις, συμφωνητικά. Το πρακτικό της ΥΒΕ όπου οι ιδρυτές είναι κατά της απόσπασης της Μακεδονίας από την Ελλάδα, υιοθετούν την επέκταση της χώρας στα «φυσικά» της όρια και υπεραμύνονται της «αποστολής» της ελληνικής φυλής.

Απάντηση ελλ. κυβερν. Καϊρου σε ΥΒΕ την 25.3.43: να μην υπάρξουν «καθαραί οργανώσεις αξιωματικών». Αποστολή 5.000 λιρών από Κάιρο προς ΠΑΟ. Το παοτζίδικο αντάρτικο μεροκάματο εκτιμάται στις 5.000 δρχ στις 2.8.43.

Συμφωνητικό Ελαφίνας μεταξύ ΕΛΑΣ –ΠΑΟ στις 22.8.43. Η ΠΑΟ δεκτή στο ΚΓΣΑ, αν «κινηθεί κατά των κατακτητών».

Αργυρόπουλος προς Κάιρο 22.10.44: η ΥΒΕ ανήκε στον Εθνικό Σύνδεσμο Αγωνιστών, που είχε ιδρυθεί στην Αθήνα τον Ιούλη του ΄41. Στην ίδια έκθεση ο Αργυρόπουλος δε γνωρίζει τίποτα για τον ΕΕΣ ούτε για την ΕΕΕ.

Κρούσεις στο Ζέρβα τον Οκτώβρη του ΄43 να αναλάβει την προστασία της ΠΑΟ κι εν ανάγκη να την ενθυλακώσει στον ΕΔΕΣ..

Διαταγή διαλύσεως της ΠΑΟ (μόνο τα κύρια σημεία).

Η καταγωγή του βιβλίου

Το πόνημα του Φροντιστή έχει συνταχθεί το 1977, μια περίοδο όπου οι εκδόσεις μαρτυριών της αριστεράς πλήθαιναν με γεωμετρική πρόοδο, προσδίδοντας το χαρακτηρισμό του προδότη στην ΠΑΟ. Το βιβλίο δεν είναι πρωτότυπο. Τριάντα πλην ένα χρόνια πριν το Φροντιστή, λίγο πριν την επίσημη αναγνώριση της ΠΑΟ ως αντιστασιακής οργάνωσης, ο «έφεδρος πολεμιστής» (ίσως ο αξιωματικός της ΠΑΟ Αρχιμήδης Αργυρόπουλος) εξέδωσε στη Θεσσαλονίκη το βιβλίο Υπό το φως της αληθείας, αι Οργανώσεις Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος. Μέσα στις 96 σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν οι οργανώσεις με προεξέχουσα την ΠΑΟ. Ο συγγραφέας αναφέρει και το ΕΑΜ παρόλο που μειώνει το ρόλο του. Αναφέρει επίσης και την αντίσταση της χωροφυλακής και των οργανώσεων –ταμπελών (ΟΜΕ κ.α.)[24].

Το ίδιο έτος εξεδόθησαν στην Αθήνα τα βιβλία των Δ. Ζαφειρόπουλου και Μ. Μυριδάκη Το ΚΚΕ και η Μακεδονία και Αγώνες της φυλής, η Εθνική Αντίσταση ΕΔΕΣ –ΕΟΕΑ 1941 –1944. Ο πρώτος, ένας έντιμος και φιλίστορας συνταγματάρχης, παρέχει χωρίς πάθος πολλές αλήθειες, όσες, βέβαια, του επιτρέπουν η εποχή και η θέση του. Ο δεύτερος, ένας Κρητικός λοχαγός, αξιωματικός του ΕΔΕΣ, όταν ιστορεί τα γεγονότα της Μακεδονίας, περισσότερο φαντάζεται παρά γνωρίζει, μ’ αποτέλεσμα να θεωρείται σήμερα -αλλά όχι τότε- ότι ρέπει προς τη φαιδρότητα[25].

Το 1959 ο Δραμινός αν/σχης Τσαούς Αντών, κατά κόσμον Φωστηρίδης Αντώνιος, εκτύπωσε στη Θεσσαλονίκη τον πρώτο και μοναδικό τόμο: Εθνική Αντίστασις κατά της βουλγαρικής κατοχής 1941 –1945, ένα λεύκωμα –ουσιαστικά- των οπλιτών των ΕΣΕΑ αν. Μακεδονίας[26],

Δυο χρόνια αργότερα, εποχή κυριαρχίας της ΕΔΑ, ο δημοσιογράφος και μέλος της ΠΑΟ Χ. Καλλινικίδης κυκλοφόρησε στη Θεσσαλονίκη –απαντώντας έτσι στα εαμικά δημοσιεύματα της Αυγής- την εργασία του Ελληνική Εθνική Αντίστασις (Αίμα –Δάκρυ –Νίκη), ένα βιβλίο όπου προτάσσονται τρεις ιερωμένοι της ορθόδοξης Εκκλησίας. Ακολουθούν η ιστορία της ΠΑΟ κατά περιοχές, οι βουλγαρικές θηριωδίες και η δράση μιας δεξιάς ομάδας στην …περιοχή Βόλου το 1945. Το βιβλίο είναι γεμάτο από φωτογραφίες και βιογραφίες αγωνιστών της ΠΑΟ (επιρροή από Τσαούς Αντών)[27].

Ο Φροντιστής έρχεται με τη μεταπολίτευση. Έχει προφανώς αναγνώσει όλα τα προηγούμενα έργα, που αναφέρονται παραπάνω, αλλά επηρεάζεται μόνο από δύο: δανείζεται το πλάνο ταξινόμησης του «εφέδρου πολεμιστή» και σχεδόν αντιγράφει στην παρουσίαση των γεγονότων και τη χρονολογική σειρά τον Καλλινικίδη –παραβλέποντας όμως τις βιογραφίες του τελευταίου. Επαναλαμβάνει χωρίς βάσανο κοινούς αντικομουνιστικούς τόπους: ο ΕΛΑΣ συνέπραξε με Βούλγαρους, Γερμανούς, Ιταλούς και χτυπούσε τον κατακτητή μόνο και μόνο για να ωφεληθεί από τα αντίποινα. Ο σλαβισμός (διάβαζε κομουνισμός) είναι ο παντοτινός εχθρός της πατρίδας. Οι λίγοι παοτζήδες νικούν πάντα τους πολλούς και φορτωμένους πυρομαχικά ελασίτες. Κάποτε ο –στρατιωτικός- συγγραφέας αναγνωρίζει τους ελασίτες ως γενναίους πολεμιστές.

Τελευταίος υπερασπιστής της ΠΑΟ ο παονίτης ερευνητής -γιατρός Παρμενίων Παπαθανασίου που εξέδωσε στην Αθήνα το 1988 το δίτομο έργο του πατέρα του: Για τον ελληνικό Βορρά, Μακεδονία 1941 –1944, Αντίσταση και τραγωδία, το ανέκδοτο αρχείο –ημερολόγιο του (τότε) ταγματάρχη Γιάννη Παπαθανασίου, μια πολύ σημαντική εργασία για την κατοχική Μακεδονία[28].

Η προσφορά του Φροντιστή

Τι προσφέρει στον αναγνώστη και τι στον ιστορικό το βιβλίο του Φροντιστή; Πρώτα πρώτα γνώση της ΠΑΟ: ο τρόπος διοίκησης και λειτουργίας, η διαφώτιση των μαζών, η επάνδρωση των συμμαχικών ασυρμάτων, ονόματα και ημερομηνίες, μάχες, πορτραίτα ανθρώπινων τύπων της εποχής. Μέσα από μια «επιτελική» γλώσσα με ονόματα και χρονολογίες κυλά η αρχή και το τέλος της κατοχής.

Ο αριστερός αναγνώστης αντιμετωπίζει το πόνημα με απέχθεια, γιατί διογκώνει μόνο τα εγκλήματα του ΕΑΜ κι αποκρύπτει τα αντίστοιχα της ΠΑΟ. Ο αριστερός αναγνώστης έχει μεγαλώσει και τραφεί με την ισχυρή αριστερή ψ προπαγάνδα ότι η ΠΑΟ ήταν εξ αρχής προδοτική οργάνωση και συνεργάζονταν με τους Γερμανούς, οπότε δύσκολα μπορεί να συναινέσει.

Ο δεξιός αναγνώστης χαίρεται για τη δράση μιας φίλα προσκείμενης παρατάξεως, απορεί με την αντιπαοϊκή στάση της Αγγλίας και οικτίρει τους συκοφάντες κομουνιστές, παρ’ όλο που, ο μεγάλος στην ηλικία, υποπτεύεται ότι κάποια επαφή είχε προς το τέλος –αδιευκρίνιστη τέλος πάντων- η ΠΑΟ με τους Γερμανούς. Δικαιολογεί το δωσιλογισμό τωναποκλινόντων από τη γραμμή της ΠΑΟ αγωνιστών εξ αιτίας του αγριωπού ΕΛΑΣ που έσφαζε με τα κονσερβοκούτια και συγχέει συνήθως την ΠΑΟ με τον ΕΕΣ και την κατοχή με τον εμφύλιο[29].

Ο υποψιασμένος αναγνώστης περιμένει από το συγγραφέα:

να ξεδιαλύνει τη χρόνια συκοφαντία της αριστεράς, για τη δωσίλογη ΠΑΟ[30].

να πιστοποιήσει με στοιχεία την αντιστασιακή της δράση κατά του κατακτητή

να καταδικάσει τον ΕΕΣ[31].

Νομίζω ότι απογοητεύεται, καθώς καθαρή απάντηση στα δηκτικά αυτά ερωτήματα δεν δίνεται και κλείνει το βιβλίο με μερικά αναπάντητα γιατί: ΠΑΟ, μια αντικομουνιστική οργάνωση με αντάρτες, χωρίς ένοπλη κατά των Γερμανών δράση, που νίπτει τας χείρας της για την αναγνώριση του ΕΕΣ ως αντιστασιακής οργάνωσης και που κυριαρχείται από έναν εμφαίνοντα αντικομουνισμό.

Ο ιστορικός επισημαίνει τα μικρά ή μεγάλα λάθη του συγγραφέα π.χ. ο Γκότσε ήταν Βούλγαρος ή ο Μιχάλαγας ήταν αγροφύλακας στα Ίμερα και τα κατατάσσει σε κατηγορίες: κοινές επαναλήψεις, λάθος πληροφόρηση, λεκτικά ευρήματα, συνειδητά ψεύδη. Μάταια, όπως κι απαιτητικός αναγνώστης, αναμένει περισσότερες πληροφορίες για καίρια συμβάντα και γεγονότα, που συνέβησαν τότε όπως

η εκτέλεση των «εφτά στελεχών» του ΚΚΕ στη Ζαρκαδόπετρα τον Απρίλη του ΄43

η αλλαγή του τίτλου από ΕΚΑ στην Κοζάνη ή ΥΒΕ σε ΠΑΟ

οι σχέσεις ΠΑΟ και Πούλου

το επεισόδιο της αυγουστιάτικης αιχμαλωσίας του Αγγλοϊνδού λοχαγού Ίντερ στα υψώματα του Μυλωβού (σήμερα Μεγάλης Γέφυρας) το 1943[32].

η καταφυγή των παοτζήδων στην αγκαλιά των Γερμανών στο Νησέλι το Σεπτέμβρη του ΄43[33].

οι επαφές με τον ΕΕΣ και τους Γερμανούς (συναντήσεις Μήτσου και Τσακάρα σε Χορτιάτη και Πιέρια αντίστοιχα)[34].

η ιουλιανή κίνηση του ΕΔΕΣ το ΄44 να αναβαπτίσει τον ΕΕΣ σε ΕΔΕΣ

τελικά γιατί η ΠΑΟ («ν’ αποφεύγεται ο φόνο ή αιχμαλωσία [Γερμανών]») απεύχετο τη δράση κατά Γερμανών και Ιταλών.

Ψήγματα κι ανιχνεύσεις

Παρά ταύτα ο ιστορικός δεν παύει ν’ αναζητεί ψηγματικά έστω στοιχεία ή ερωτήματα για περαιτέρω έρευνα. Το βιβλίο του Φροντιστή προσφέρει αρκετά από τα τελευταία κι ίσως επιβαρυντικά για μέρος των μελών της οργάνωσης:

ΥΒΕ, μια οργάνωση αξιωματικών, που καλύπτεται κάτω από τη Γενική Διοίκηση Μακεδονίας και συστεγάζεται μαζί της. Την άνοιξη του ΄43 (κι όχι αρχάς ΄42) μετά την εκτέλεση των «εφτά» αλλάζει τίτλο για να ξεπλύνει την πράξη αλλά και να προσελκύσει αντάρτες από το λαό. Η ιδεολογικά συγγενής της ΕΚΑ της Κοζάνης μαζί με τον εφεδρικό και μόνιμο ΕΛΑΣ κατατροπώνουν τους Ιταλούς στο Φαρδύκαμπο.

Η ανοχή των Γερμανών και η απόσυρση του ΕΛΑΣ στην Πίνδο το Μάη του ΄43 και ιδιαίτερα η επέκταση της βουλγαρικής κατοχής στην κεντρική Μακεδονία επιτρέπουν στην ΠΑΟ να αναπτυχθεί. Ο ερχομός του Άγγλου συνδέσμου Χάμμοντ (Εγκς) στη Θεσσαλονίκη, για να προσελκύσει τους αξιωματικούς της ΠΑΟ στον ΕΛΑΣ αποφέρει στο ΕΑΜ μέρος των αξιωματικών.

Οικονομικές διασυνδέσεις της οργάνωσης με «ελληνικές αρχές» κι εκποιήσεις γερμανικών νημάτων συνταυτίζονται με επεισόδια όπως του λοχαγού Ίντερ ή της καταφυγής στον Κολινδρό, τα οποία εκμεταλλεύεται στο έπακρο η ακαταμάχητη εαμική προπαγάνδα κι αναγκάζουν αξιωματικούς της ΠΑΟ ή να λιποτακτήσουν στον ΕΛΑΣ (συν/χης Δημάρατος) ή να περάσουν στη Μέση Ανατολή (Μπάρμπας). Αντάρτες της ΠΑΟ σαν τον Κατερινιώτη Θεόφιλο Βαή ή «γκεσταπίτες» όπως ο Αβραάμ Σεμερτζίδης στην Κοζάνη κινούνται ανεμπόδιστα μεταξύ Γερμανών και παοτζήδων.

Όσοι παρά ταύτα αντιστασιακοί της ΠΑΟ προσπερνούν τις παραπάνω μομφές ή άλλες όπως της Νάουσας στις 24.8.43, όταν οι παοτζήδες αποφεύγουν να χτυπηθούν με Γερμανούς που έκοβαν ξύλα εκεί, και παραμένουν πιστοί στην οργάνωση, διαλύονται στο τέλος του ΄43 από τον ΕΛΑΣ.

Οι «ελάχιστοι», που «παρήκουσαν» την αποστράτευση της ΠΑΟ το Δεκέμβρη του ΄43 και πήραν «μικροποσότητες» πυρομαχικών από τους Γερμανούς, ήταν στην πραγματικότητα πάρα πολλοί και δέχτηκαν άφθονα όπλα και πυρομαχικά. Οι «ελάχιστοι» αυτοί ήταν όλοι τους πρώην αντάρτες ή οπαδοί της ΠΑΟ. Μερικοί αξιωματικοί σαν τον ταγματάρχη Γιάννη Μαρωνίδη και τον ανθυπολοχαγό Παντελή Μίχα στην Κοζάνη είχαν θητεύσει προηγουμένως ευδοκίμως στην ΠΑΟ.

Οι «ελάχιστοι» της Νιγρίτας όπως ο ταγματάρχης Σπυρίδης που πέρασαν στον Τσαούς Αντών αναβαπτίστηκαν αμέσως από συνεργάτες των Γερμανών σε αντιστασιακούς.

Συμπεράσματα

Στην ενασχόληση με την ιστορία της ΠΑΟ και γενικά της κατοχής χρειάζεται τεράστια προσοχή, απαλλαγή του ερευνητή από χρόνια στερεότυπα, επίμονη μελέτη εγγράφων, συλλογή πολλών προφορικών μαρτυριών κι έρευνα ακόμα και σε ιστορικές- λαογραφικές τοπογραφίες για αναζήτηση στοιχείων. Το ιστορικό τοπίο του θέματος και της εποχής που εκτυλίσσεται είναι αρκετά θολό. Η μελέτη των γερμανικών κι αγγλικών αρχείων είναι απαραίτητη, όπως επίσης απαραίτητη είναι και η γνώση της ιστορίας πριν και μετά την κατοχή, π.χ. η ιστορία του Πόντου, για να ερμηνευτούν οι συμπεριφορές των οπλισμένων της κατοχής αλλά και του εμφυλίου και για να εξηγηθεί το πληθωρικό αντικομουνιστικό μένος των «παοτζήδων»[35].

Η βία γεννά την ιστορία

Η υπερβολή και η προπαγάνδα γεννήθηκαν μαζί με τον πόλεμο.

Ό,τι είναι σήμερα πολεμικά άχρηστο, μπορεί να εξελιχτεί -μεταπολεμικά- χρήσιμο πολιτικά.

Αντίσταση χωρίς λαϊκή βάση δε γίνεται.

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αριστερά

Οι Αντιστασιακοί του νομού Γρεβενών, τ. 1 -3, παράρτημα ΠΕΑΕΑ Γρεβενών, Γρεβενά 1994, [1997], 1998

Αραιοβηματάς Νίκος, Η αντίσταση στα Χάσια και η Επιμελητεία Του Αντάρτη Δυτικής Μακεδονίας, Λάρισα 1988

Στ’ άρματα! Στ’ άρματα! Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης 1940 –1945, Πολιτικές και Λογοτεχνικές εκδόσεις, [Ιβάνοβο;] 1967

Βαφειάδης Μάρκος, Απομνημονεύματα, τ. Α΄ Δίφρος, Αθήνα 1984, τ. Β΄ -Γ΄ Νέα Σύνορα, Αθήνα 1985

Γεωργιάδης Στέλιος, Θεσσαλονίκη, η ανυπότακτη πόλη, μαρτυρίες και έρευνα για τον αγώνα 1941 –1945, Θεσσαλονίκη 1995

Γεωργίου Βάσος, Ιστορία της Αντίστασης 1940 –1945, τ. Α΄-ΣΤ΄, Αυλός, Αθήνα 1979

Δρόσος Ζαχαρίας, Φαρδύκαμπος, η Δυτική Μακεδονία στ’ άρματα, Αθήνα 1984

Θεοδοσιάδης Σταύρος, άτιτλο, ανέκδοτο χειρόγραφο, ΙΝΒΙ, Κοζάνη

Καφταντζής Γιώργος, «Μακεδονία ΄41», περιοδικό Γιατί, τ. 121 –152, Σέρρες 1985 – 1988

Κουζινόπουλος Σπύρος, Ελευθερία, η άγνωστη ιστορία της παράνομης οργάνωσης και εφημερίδας της κατοχής, εκδ. Β΄, Καστανιώτης, Θεσσαλονίκη 1986

Κρήτος Γιώργος (Θαλής), Εθνική Αντίσταση, δράση του 50ού συντάγματος του ΕΛΑΣ, Θεσσαλονίκη χ.χ. [1987]

Κωνσταντάρας Κώστας, Αγώνες και διωγμοί, Αθήναι 1964

Μητσόπουλος Θανάσης, Το 30ό σύνταγμα του ΕΛΑΣ, εκδ. Δ΄, Οδυσσέας, Αθήνα 1987

Νταϊλιάνης Βασίλης, Το αντάρτικο στη Δυτική Μακεδονία, Κώδικας, Θεσσαλονίκη 1995

Παπαγιάννης Α. Σταύρος, Τα παιδιά της Λύκαινας, οι «επίγονοι» της 5ης Ρωμαϊκής Λεγεώνας κατά τη διάρκεια της κατοχής (1941 –1944), Σοκολής, Αθήνα 1998

Πρωτόπαπας Σαράντης (Κικίτσας), Χη μεραρχία του ΕΛΑΣ, Εθνική Αντίσταση στη Μακεδονία 1941 –1944, επιμ. Ν. Μάργαρη, Αθήνα 1978

Πυλάης Κυριάκος (Πέτρος), Μνήμες, βιώματα, στοχασμοί 1870 –1990, Αθήνα 1990

Ρόσιος Αλέξης (Υψηλάντης), Στα φτερά του οράματος, Εθνική Αντίσταση, διωγμοί μετά τη Βάρκιζα, Εμφύλιος 1946 –1949, πολιτική προσφυγιά, Κώδικας, Θεσσαλονίκη 1997

Σακαλής Αλέκος (Πετρόμπεης), Μνήμες, Ινστιτούτο Βιβλίου και Ανάγνωσης, Κοζάνη 1998

Σπανός Κοσμάς (Αμύντας), Εθνική Αντίσταση –Εμφύλιος πόλεμος, αναμνήσεις ενός καπετάνιου, Μπιμπης, Θεσσαλονίκη 1986

Τσανικλίδης Κώστας, Το 13ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ, Θεσσαλονίκη 1990

Φλάισερ Χάγκεν, Στέμμα και Σβάστικα, η Ελλάδα της κατοχής και της αντίστασης 1941 –1944, τ. Α΄, Παπαζήσης, Αθήνα χ.χ., τ. Β΄, Παπαζήσης, Αθήνα 1995

Φυλακτός Ν. Δημήτρης, Θυμάται!… Βιογραφικό –χρονικό (1907 ως τα σήμερα), Αθήνα 1988

Δεξιά

[Έφεδρος πολεμιστής], Υπό το φως της αληθείας, αι Οργανώσεις Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος, Θεσσαλονίκη 1948

Ζαφειρόπουλος Δημήτρης, Το ΚΚΕ και η Μακεδονία, Αθήνα 1994 [εκδ. Α΄ 1948]

Θεοχαρίδης Θ. Δημήτριος, Η Μακεδονία στα φλόγες (Οκτώβριος 1944 –Φεβρουάριος 1945), Αθήναι 1968

Καλλινικίδης Φ. Χαράλαμπος, Ελληνική Εθνική Αντίστασις (Αίμα –Δάκρυ –Νίκη),Θεσσαλονίκη 1961

Μυριδάκης Ι, Μιχαήλ, Αγώνες της φυλής, η Εθνική Αντίσταση ΕΔΕΣ –ΕΟΕΑ 1941 –1944,Αθήναι 1948

Παπαθανασίου Ι. Παρμενίων, Για τον ελληνικό Βορρά, Μακεδονία 1941 –1944, Αντίσταση και τραγωδία, το ανέκδοτο αρχείο –ημερολόγιο του (τότε) ταγματάρχη Γιάννη Παπαθανασίου,εκδ. Β΄, τ. Α΄ -Β΄ Παπαζήσης, Αθήνα 1997

Τσιούμης Κωνσταντίνος, ιστορία της αντίστασης στη δυτική Μακεδονία, [Κοζάνη 1955]

Τσολάκογλου Γεώργιος, αντιστράτηγος, Απομνημονεύματα, Αθήναι 1959

Φροντιστής Αθανάσιος, ΠΑΟ Πανελλήνιος Απελευθερωτική Οργάνωσις, Ιστορία και προσφορά της εις την Εθνικήν Αντίστασιν 1941 –1945, Θεσσαλονίκη 1977

Φωστηρίδης Αντώνιος, Εθνική Αντίστασις κατά της βουλγαρικής κατοχής 1941 –1945, τ. Α΄, Θεσσαλονίκη 1959

Χάμμοντ Νίκολας, The allied military mission and the resistance in West Macedonia, Intsitute for Balkan Studies, Thessaloniki 1993

Χάμμοντ Νίκολας, Με τους αντάρτες 1943 –44, Ελληνική Ευρωεκδοτική, Αθήνα 1982

Χρυσοχόου Ι. Αθανάσιος, Η κατοχή εν Μακεδονία, βιβλίον Α΄: η δράσις του ΚΚΕ, Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1949

———————– βιβλίον Β΄: η δράσις της βουλγαρικής προπαγάνδας, ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη 1950

———————– βιβλίον Γ΄: η δράσις της ιταλορουμανικής προπαγάνδας, ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη 1951

———————– βιβλίον Δ΄: οι Βούλγαροι εν Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη 1951

———————– βιβλίον Ε΄: οι Γερμανοί εν Μακεδονία, ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη 1962

Μελέτες

Αβέρωφ –Τοσίτσας Γεώργιος, «Φωτιά και τσεκούρι», Ελλάς 1946 –49 και τα προηγηθέντα,εκδ. Γ΄, Εστία, Αθήναι 1976

——————————-, Η πολιτική πλευρά του κουτσοβλαχικού ζητήματος, εκδ. Β΄, Τρίκαλα 1987

[Ανώνυμος] «Φροντιστής Αθανάσιος», Πάπυρος –Λαρούς –Μπριτάνικα, Πάπυρος, Αθήνα 1994, τ. 60, σ. 178

Γούντχαουζ Μ. Κρίστοφερ, Το μήλον της έριδος, η ελληνική Αντίσταση και πολιτική των μεγάλων δυνάμεων, Εξάντας, Αθήνα 1976

Ενεπεκίδης Πολυχρόνης, Η Ελληνική Αντίστασις 1941 –1944 όπως αποκαλύπτεται από τα μυστικά αρχεία της Βέρμαχτ εις την Ελλάδα, Εστία 1964

Κολιόπουλος Σ. Ιωάννης, Λεηλασία φρονημάτων, το μακεδονικό ζήτημα στην κατεχόμενη Δυτική Μακεδονία 1941 –1944, τ. Α΄ -Β΄, έκδ. Β΄, Θεσ/νίκη, Βάνιας 1995

Κωφός Ευάγγελος, «Η βαλκανική διάσταση του Μακεδονικού ζητήματος στα χρόνια της Κατοχής και της Αντίστασης», Η Ελλάδα 1936 –44, Δικτατορία, κατοχή, Αντίσταση, πρακτικά διεθνούς ιστορικού συνεδρίου, Α.Τ.Ε., Αθήνα 1989, σ. 418 –471

Νάστος Α. Κλεάνθης, Καταφύγι Πιερίων Κοζάνης, ιστορική –λαογραφική επισκόπηση,Θεσσαλονίκη 1971

Η νεότερη και σύγχρονη Μακεδονία, επιμ. Ι. Κ. Χασιώτης και Ι. Σ. Κολιόπουλος, τ. Β΄, Παπαζήσης –Παρατηρητής, Αθήνα – Θεσσαλονίκη, χ.χ.

Παπαπαναγιώτου Αλέκος, Το μακεδονικό ζήτημα και το Βαλκανικό Κομμουνιστικό κίνημα 1918 –1939, Θεμέλιο, Αθήνα 1992

Περιοδικά

Εθνική Αντίσταση, επίσημα κείμενα –αναμνήσεις –χρονικά –μελέτες, έκδοση της ΠΕΑΕΑ, Αθήνα 1974 –1999, όπου μαρτυρίες κι εκθέσεις των μονάδων του ΕΛΑΣ.

Εφημερίδες

Αυγή, καθημερινή δημοκρατική εφημερίδα του λαού, Αθήνα 1961 κ.ε.

Λαϊκή φωνή, Όργανο του γραφείου περιοχής Μακεδονίας Θράκης της ΚΟ του ΚΚΕ, Θεσσαλονίκη 1945 κ.ε.

Νέα Ευρώπη, Ημερησία πρωινή εφημερίς εν Θεσσαλονίκη, 1941 -1944

Η Νίκη, όργανο του συνασπισμού κομμάτων του ΕΑΜ νομού Κοζάνης, 1945 -1946

Πατριωτική Εθνική Αντίστασις, Θεσσαλονίκη 1980 -1999.

Συνεντεύξεις

Αραιοβηματάς Νίκος, επιμελητής ΙΧ μεραρχίας ΕΛΑΣ, από Άνοιξη Χασίων, Λάρισα 13.8.98

Γεωργιάδης Στέλιος, κρυπτογράφος ΔΣΕ, από Θεσσαλονίκη, Μεθώνη 24.4.99

Γκάλμπου –Καρυοφύλλη Κωνσταντινιά, ανθυπολοχαγός ΔΣΕ, από Χιλιόδεντρο Καστοριάς, Θεσσαλονίκη 9.1.99

Γκανάτσιος Βασίλης (Χείμαρρος), υποστράτηγος ΔΣΕ από Ζιάκα Γρεβενών, Θεσσαλονίκη, 17.7. 94,

Ζυγούρας Μήτσος (Παλαιολόγος), υποστράτηγος ΔΣΕ από Βουχωρίνα Κοζάνης, Αθήνα 18.7.92

Καρυοφύλλης Γιάννης (Στάθης) από Πορόϊα, καπετάνιος 30ού συντάγματος ΕΛΑΣ, Θεσσαλονίκη, Γενάρης 1999

Νομικός Χρήστος (Μπούρινος), καπετάνιος λόχου ΔΣΕ, από Κωνσταντινούπολη, Αθήνα 23.8.93,

Παπαδοπούλου –Ζυμπά Ολυμπία, κόρη Μιχάλαγα, από Σέρβια, Κοζάνη 14.8.97

Παπαϊωάννου Γιάννης (Ερμής), ταγματάρχης ΔΣΕ, από Κάρπη Πάικου, Θεσσαλονίκη 21.3.99,

Σακαλής Αλέκος, καπετάνιος 2/27 ΕΛΑΣ, από Κοζάνη, Κοζάνη 3.7.97

Τριανταφυλλίδης Αχιλλέας, οπλαρχηγός ΕΕΣ Κοιλάδας από Κίσσα Κοζάνης, Κοιλάδα Ιούνης 1995

Κώστας Τσανικλίδης, λοχαγός ΕΛΑΣ από Θεοδωράκι Κιλκίς, Θεσσαλονίκη 27.5.98

Χαστάς Θανάσης, περιφερειακός ΚΚΕ, από Πόρο Βεντζίων, Πόρος 15.7.98

 

[1] Μια γενική εικόνα της Μακεδονίας για το μελετητή της εποχής υπάρχει στο Η νεότερη και σύγχρονη Μακεδονία, επιμ. Ι. Κ. Χασιώτης και Ι. Σ. Κολιόπουλος, τ. Β΄, Παπαζήσης –Παρατηρητής, Αθήνα – Θεσσαλονίκη, χ.χ. / Την πολιτική επισκόπηση δίνει ο Κωφός Ευάγγελος, «Η βαλκανική διάσταση του Μακεδονικού ζητήματος στα χρόνια της Κατοχής και της Αντίστασης», Η Ελλάδα 1936 –44, Δικτατορία, κατοχή, Αντίσταση, πρακτικά διεθνούς ιστορικού συνεδρίου, Α.Τ.Ε., Αθήνα 1989, σ. 418 –471 / Η ψύχραιμη αντιμετώπιση προέρχεται από τον Παπαπαναγιώτου Αλέκου στο Το μακεδονικό ζήτημα και το Βαλκανικό Κομμουνιστικό κίνημα 1918 –1939, Θεμέλιο, Αθήνα 1992

[2] Αξεπέραστο σε πλούτο πληροφοριών, αν διαβαστεί προσεκτικά, είναι το πεντάτομο έργο του Αθανασίου Χρυσοχόου, Η κατοχή εν Μακεδονία. Στην παρούσα υποσημείωση το βιβλίον Ε΄: οι Γερμανοί εν Μακεδονία, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1962

[3] Χρυσοχόου Α., Η κατοχή εν Μακεδονία, βιβλίον Β΄: Η δράσις της βουλγαρικής προπαγάνδας και βιβλίον Δ΄: Οι Βούλγαροι εν Ανατολική Μακεδονία και Θράκη / Πολύτιμο είναι το βιβλίο του Π. Παπαθανασίου, Για τον ελληνικό Βορρά, Μακεδονία 1941 –1944, Αντίσταση και τραγωδία, το ανέκδοτο αρχείο –ημερολόγιο του (τότε) ταγματάρχη Γιάννη Παπαθανασίου, εκδ. Β΄, τ. Α΄ -Β΄ Παπαζήσης, Αθήνα 1997

[4] Χρυσοχόου Α., Βιβλίον Γ΄: η δράσις της ιταλορουμανικής προπαγάνδας, ΕΜΣ , Θεσαλονίκη 1951 / Αβέρωφ –Τοσίτσας Γεώργιος, Η πολιτική πλευρά του κουτσοβλαχικού ζητήματος, εκδ. Β΄, Τρίκαλα 1987 / Παπαγιάννης Α. Σταύρος, Τα παιδιά της Λύκαινας, οι «επίγονοι» της 5ης Ρωμαϊκής Λεγεώνας κατά τη διάρκεια της κατοχής (1941 –1944), Σοκολής, Αθήνα 1998

[5] Εφ. Λαϊκή φωνή, Όργανο του γραφείου περιοχής Μακεδονίας Θράκης της ΚΟ του ΚΚΕ, Θεσσαλονίκη 1945 κι εξής / Νομικός Χρήστος (Μπούρινος), καπετάνιος λόχου ΔΣΕ, από Κωνσταντινούπολη, Αθήνα 23.8.93 / Μια γλαφυρή μελέτη δίνει ο Αβέρωφ –Τοσίτσας Γεώργιος, στο «Φωτιά και τσεκούρι», Ελλάς 1946 –49 και τα προηγηθέντα, εκδ. Γ΄, Εστία, Αθήναι 1976 / Η προσέγγιση του Γούντχαουζ Μ. Κρίστοφερ, Το μήλον της έριδος, η ελληνική Αντίσταση και πολιτική των μεγάλων δυνάμεων, Εξάντας, Αθήνα 1976 πρέπει να διαβάζεται με συνεχή εγρήγορση λόγω της ευφυίας του Άγγλου συγγραφέα / Για τη γερμανική προπαγάνδα βλέπε την εφ. Νέα Ευρώπη, Ημερησία πρωινή εφημερίς εν Θεσσαλονίκη, 1941 –1944

[6] Όπως ο περιβόητος επαναστάτης Θωμάς Ιωαννίδης (Φίλος Γ΄) στα Γρεβενά και τα Βέντζια τέλος ΄42 κι αρχές ΄43 Χαστάς Θανάσης, περιφερειακός ΚΚΕ, από Πόρο Βεντζίων, Πόρος 15.7.98

[7] Για τον ήπιο Κεπελέκ μαρτυρεί ο μαθηματικός Κώστας Τσανικλίδης, λοχαγός ΕΛΑΣ από Θεοδωράκι Κιλκίς, Θεσσαλονίκη 27.5.98, ενώ για το Ζαραλή ο δάσκαλος Αραιοβηματάς Νίκος, επιμελητής ΙΧ μεραρχίας ΕΛΑΣ, από Άνοιξη Χασίων, Λάρισα 13.8.98

[8] Παπαδοπούλου –Ζυμπά Ολυμπία, κόρη Μιχάλαγα, από Σέρβια, Κοζάνη 14.8.97

[9] Καρυοφύλλης Γιάννης (Στάθης) από Πορόϊα, καπετάνιος 30ού συντάγματος ΕΛΑΣ, Θεσσαλονίκη, Γενάρης 1999 / Για τη δράση των προεαμικών ανταρτών σ. 38 κ.ε. και τις συγκρούσεις ΕΛΑΣ –ΠΑΟ στο Κιλκίς βλέπε το έργο του Τσανικλίδη Κώστα Το 13ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ, Θεσσαλονίκη 1990 / Λεπτομερή αναφορά στην ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ κάνει ο Καφταντζής Γιώργος, στα άρθρα του «Μακεδονία ΄41», περιοδικό Γιατί, τ. 121 –152, Σέρρες 1985 – 1988 / Πρωτότυπα στοιχεία για την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ και την κομματική οργάνωση του Μακεδονικού Γραφείου παρέχει ο Γεωργιάδης Στέλιος, κρυπτογράφος ΔΣΕ, από Θεσσαλονίκη, Μεθώνη 24.4.99 όπως επίσης και στο βιβλίο του Θεσσαλονίκη, η ανυπότακτη πόλη, μαρτυρίες και έρευνα για τον αγώνα 1941 –1945, Θεσσαλονίκη 1995 / Ο Κουζινόπουλος Σπύρος στο έργο του Ελευθερία, η άγνωστη ιστορία της παράνομης οργάνωσης και εφημερίδας της κατοχής, εκδ. Β΄, Καστανιώτης, Θεσσαλονίκη 1986 αναφέρει προλογικά στοιχεία για την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ και παραθέτει κατόπιν φωτογραφημένα φύλλα της εφημερίδας ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ του 1943 –1944.

[10] Χρυσοχόου Α, βιβλίον Ε΄: οι Γερμανοί εν Μακεδονία, ΕΜΣ, Θεσσαλονίκη 1962 / [Έφεδρος πολεμιστής], Υπό το φως της αληθείας, αι Οργανώσεις Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος, Θεσσαλονίκη 1948 / Τσολάκογλου Γεώργιος, αντιστράτηγος,Απομνημονεύματα, Αθήναι 1959

[11] Φροντιστής Αθανάσιος, ΠΑΟ Πανελλήνιος Απελευθερωτική Οργάνωσις, Ιστορία και προσφορά της εις την Εθνικήν Αντίστασιν 1941 –1945, Θεσσαλονίκη 1977 / Παπαθανασίου, ο.π. / Καλλινικίδης Φ. Χαράλαμπος, Ελληνική Εθνική Αντίστασις (Αίμα –Δάκρυ –Νίκη), Θεσσαλονίκη 1961 / Σακαλής Αλέκος, καπετάνιος 2/27 ΕΛΑΣ, από Κοζάνη, Κοζάνη 3.7.97

[12] Μια συνολική αριστερή εικόνα δίνει ο Γεωργίου Βάσος στην Ιστορία της Αντίστασης 1940 –1945, τ. Α΄-ΣΤ΄, Αυλός, Αθήνα 1979 / Αντίπαλός του ο Χρυσοχόου Ι. Αθανάσιος στο Η κατοχή εν Μακεδονία, βιβλίον Α΄: η δράσις του ΚΚΕ, Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1949 / Η εργασία του Κολιόπουλου Σ. Ιωάννη, Λεηλασία φρονημάτων, το μακεδονικό ζήτημα στην κατεχόμενη Δυτική Μακεδονία 1941 –1944, τ. Α΄ -Β΄, έκδ. Β΄, Θεσ/νίκη, Βάνιας 1995 προσφέρει άφθονα παραδείγματα ανθρώπων που διαμορφώνουν το ιστορικό σκηνικό / Ο φιλοεαμικός Φλάισερ Χάγκεν στο Στέμμα και Σβάστικα, η Ελλάδα της κατοχής και της αντίστασης 1941 –1944, τ. Α΄, Παπαζήσης, Αθήνα χ.χ., τ. Β΄, Παπαζήσης, Αθήνα 1995 έχει ορισμένα κεφάλαια για την ΠΑΟ.

[13] Για την ΕΣΕΑ υπάρχει το βιβλίο του καπετάνιου της Φωστηρίδη Αντώνιου Εθνική Αντίστασις κατά της βουλγαρικής κατοχής 1941 –1945, τ. Α΄, Θεσσαλονίκη 1959 / Ο μόνιμος λοχαγός κι αξιωματικός του ΕΛΑΣ Κωνσταντάρας Κώστας στο καλογραμμένο βιβλίο του Αγώνες και διωγμοί, Αθήναι 1964 αναφέρεται κι αυτός στα γεγονότα και τις συγκρούσεις ΕΣΕΑ –ΕΛΑΣ στην αν. Μακεδονία

[14] Για τις οργανώσεις -ταμπέλες βλέπε τον [Έφεδρο πολεμιστή], ο.π., σ. 71 -74 / Για τον ΕΕΣ Κοζάνης και την προσπάθεια του ΕΔΕΣ να τον χειραγωγήσει μαρτυρεί ο Τριανταφυλλίδης Αχιλλέας, οπλαρχηγός ΕΕΣ Κοιλάδας από Κίσσα Κοζάνης, Κοιλάδα Ιούνης 1995/ Ο αξιωματούχος του ΕΔΕΣ Μυριδάκης Ι, Μιχαήλ στο έργο του Αγώνες της φυλής, η Εθνική Αντίσταση ΕΔΕΣ –ΕΟΕΑ 1941 –1944, Αθήναι 1948 προσπαθεί –πλην όμως χωρίς επιτυχία- να πείσει για τον ευάριθμο ΕΔΕΣ της Μακεδονίας

[15] Προσωπογραφίες αγωνιστών του ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ βρίθουν στο Οι Αντιστασιακοί του νομού Γρεβενών, τ. 1 -3, παράρτημα ΠΕΑΕΑ Γρεβενών, Γρεβενά 1994, [1997], 1998

[16] Βασικό χρονολόγιο της αριστεράς το βιβλίο Στ’ άρματα! Στ’ άρματα! Χρονικό της Εθνικής Αντίστασης 1940 –1945, Πολιτικές και Λογοτεχνικές εκδόσεις, [Ιβάνοβο;] 1967

[17] Λιτή και μεστή περιγραφή των γεγονότων στα Χάσια κάνει ο δάσκαλος Αραιοβηματάς Νίκος, Η αντίσταση στα Χάσια και η Επιμελητεία Του Αντάρτη Δυτικής Μακεδονίας, Λάρισα 1988 / Ο Θεοδοσιάδης Σταύρος, πρώην μέλος της ΥΒΕ Κοζάνης στο άτιτλο κι ανέκδοτο χειρόγραφό του γράφει για τις ζυμώσεις ΕΛΑΣ –ΥΒΕ και μετέπειτα / Φυλακτός Ν. Δημήτρης,Θυμάται!… Βιογραφικό –χρονικό (1907 ως τα σήμερα), Αθήνα 1988 όπου οι σχέσεις ΕΑΜ και Τουρκόφωνων στην επαρχία Κοζάνης / Σακαλής Αλέκος (Πετρόμπεης), Μνήμες, Ινστιτούτο Βιβλίου και Ανάγνωσης, Κοζάνη 1998, σ. 48 όπου σύσκεψη ΕΑΜ –ΥΒΕ στη μητρόπολη Κοζάνης το Μάρτη του ΄43.

[18] Ο δάσκαλος Δρόσος Ζαχαρίας αφιερώνει αρκετές σελίδες για τη μάχη του Φαρδύκαμπου στο Φαρδύκαμπος, η Δυτική Μακεδονία στ’ άρματα, Αθήνα 1984 / Στο έργο του πρωτοπόρου ελασίτη Νταϊλιάνη Βασίλη Το αντάρτικο στη Δυτική Μακεδονία, Κώδικας, Θεσσαλονίκη 1995 βρίσκουμε αναφορές για το Φαρδύκαμπο αλλά και για το Σνίχοβο και τις ύστερες συγκρούσεις ΕΛΑΣ –ΥΒΕ -ΕΕΣ/ Ο Ρόσιος Αλέξης (Υψηλάντης) στο πόνημα του Στα φτερά του οράματος, Εθνική Αντίσταση, διωγμοί μετά τη Βάρκιζα, Εμφύλιος 1946 –1949, πολιτική προσφυγιά, Κώδικας, Θεσσαλονίκη 1997 σ. 81 –93 αναφέρεται εκτενώς στη μάχη της Βίγλας και στο Φαρδύκαμπο όπου πρωταγωνίστηκε / Γκανάτσιος Βασίλης (Χείμαρρος), υποστράτηγος ΔΣΕ από Ζιάκα Γρεβενών, Θεσσαλονίκη, 17.7. 94 / Ζυγούρας Μήτσος (Παλαιολόγος), υποστράτηγος ΔΣΕ από Βουχωρίνα Κοζάνης, Αθήνα 18.7.92. Ο Χείμαρρος και ο Παλαιολόγος, δάσκαλοι και οι δυο έπαιξαν σημαντικότατο στρατιωτικό ρόλο στη δυτική Μακεδονία.

[19] Ο Βαφειάδης Μάρκος στο έργο του Απομνημονεύματα, τ. Α΄ Δίφρος, Αθήνα 1984, τ. Β΄ -Γ΄ Νέα Σύνορα, Αθήνα 1985 δίνει ενδιαφέροντα στοιχεία, αν αφαιρεθούν το λαϊκίζον ύφος και μερικές υπερβολές του / Η «γραικομάνα» Σλαβομακεδόνισσα Γκάλμπου –Καρυοφύλλη Κωνσταντινιά, ανθυπολοχαγός ΔΣΕ, από Χιλιόδεντρο Καστοριάς, Θεσσαλονίκη 9.1.99 περιγράφει τις σχέσεις Ελλήνων με τους Σλαβομακεδόνες / Ο δάσκαλος Τσιούμης Κωνσταντίνος στηνΙστορία της αντίστασης στη δυτική Μακεδονία, [Κοζάνη 1955] αναφέρεται στις εκτελέσεις των αντιπάλων του ΕΑΜ στο Βόιο την άνοιξη του ΄43, στο Φαρδύκαμπο κ.α.

[20] Ένα απαραίτητο έργο είναι το Χάμμοντ Νίκολας το The allied military mission and the resistance in West Macedonia,Intsitute fow Balkan Studies, Thessaloniki 1993 όπου η αλληλογραφία των εγγλέζικων ασυρμάτων με το Κάιρο και διάφορες κρίσεις του συγγραφέα για την κατάσταση / Χάμμοντ Νίκολας, Με τους αντάρτες 1943 –44, Ελληνική Ευρωεκδοτική, Αθήνα 1982, σ. 68 κ.ε. / Πρωτόπαπας Σαράντης (Κικίτσας), Χη μεραρχία του ΕΛΑΣ, Εθνική Αντίσταση στη Μακεδονία 1941 –1944,επιμ. Ν. Μάργαρη, Αθήνα 1978. Ένα γλαφυρό και καλογραμμένο βιβλίο / Κρήτος Γιώργος (Θαλής), Εθνική Αντίσταση, δράση του 50ού συντάγματος του ΕΛΑΣ, Θεσσαλονίκη χ.χ. [1987] όπου αναφέρονται οι συγκρούσεις του ΕΛΑΣ με την ΠΑΟ και τον ΕΕΣ με πολύ πάθος από τον Καταφυγιώτη φιλόλογο / Μητσόπουλος Θανάσης, Το 30ό σύνταγμα του ΕΛΑΣ, εκδ. Δ΄, Οδυσσέας, Αθήνα 1987, το αποκλειστικό –αριστερό- βιβλίο για την περιοχή Πάικου –Καϊμάκτσαλαν / Παπαϊωάννου Γιάννης (Ερμής), λοχαγός ΕΛΑΣ, από Κάρπη Πάικου, Θεσσαλονίκη 21.3.99

[21] Πυλάης Κυριάκος (Πέτρος), Μνήμες, βιώματα, στοχασμοί 1870 –1990, Αθήνα 1990, σ. 229 και γενικά η κατοχική δράση του ΚΚΕ στην περιοχή Φλώρινας από το γραικομάνο Πυλάη / Σπανός Κοσμάς (Αμύντας), Εθνική Αντίσταση –Εμφύλιος πόλεμος, αναμνήσεις ενός καπετάνιου, Μπιμπης, Θεσσαλονίκη 1986, σ. 142 κ.ε. Ο Αρβανίτης Αμύντας έδρασε στο Βίτσι.

[22] Φροντιστής, ο.π. / Τζεκάκης, ο.π. / [Ανώνυμος] «Φροντιστής Αθανάσιος», Πάπυρος –Λαρούς –Μπριτάνικα, Πάπυρος, Αθήνα 1994, τ. 60, σ. 178 / Μακεδονικόν ημερολόγιον, επιμ. Γ, Σφενδόνης, Θεσσαλονίκη 1953 -1971

[23] εφ. Πατριωτική Εθνική Αντίστασις, Θεσσαλονίκη, όπου υπερασπίζονται οι οπλίτες του ΕΕΣ.

[24] Έφεδρος πολεμιστής, ο.π.

[25] Ζαφειρόπουλος Δημήτρης, Το ΚΚΕ και η Μακεδονία, Αθήνα 1994 [εκδ. Α΄ 1948] / Μυριδάκης, ο.π.

[26] Φωστηρίδης, ο.π.

[27] Καλλινικίδης, ο.π. / εφ. Αυγή, καθημερινή δημοκρατική εφημερίδα του λαού, Αθήνα 1961

[28] Παπαθανασίου, ο.π.

[29] Ο Θεοχαρίδης Θ. Δημήτριος στο έργο του Η Μακεδονία στα φλόγες (Οκτώβριος 1944 –Φεβρουάριος 1945), Αθήναι 1968 περιγράφει σχεδόν μυθιστορηματικά τα παθήματα των αντιπάλων κρατουμένων του ΕΛΑΣ στις αρχές του 1945.

[30] Η εφ. Η Νίκη, όργανο του συνασπισμού κομάτων του ΕΑΜ νομού Κοζάνης, 1945 –1946 καταφέρεται λαύρα κατά της ΠΑΟ και των μελών της.

[31] Τμήματα ασφαλείας, / Βούλγαροι και Γερμανοί / κι αυτοί οι Παοτζήδες / μας κλέβουν το ψωμί, αντάρτικο τραγούδι της Νιγρίτας στο έργο του Κώστα Γαζή, Αντάρτικα τραγούδια (συλλογή), Elit, [Αθήνα] χ.χ., σ. 98

[32] Πρωτόπαπας, ο.π., σ. 191, 197

[33] Πρωτόπαπας, ο.π., σ. 205

[34] Ενεπεκίδης Πολυχρόνης, Η Ελληνική Αντίστασις 1941 –1944 όπως αποκαλύπτεται από τα μυστικά αρχεία της Βέρμαχτ εις την Ελλάδα, Εστία 1964 όπου ο αντικομουνιστής συγγραφέας προσπαθεί να ξεπλυθεί μέσω αποκαλύψεων κατά του ΕΕΣ.

[35] Ο Νάστος Α. Κλεάνθης στην λαογραφική τοπογραφία Καταφύγι Πιερίων Κοζάνης, ιστορική –λαογραφική επισκόπηση,Θεσσαλονίκη 1971 δίνει και ψήγματα κατοχικής ιστορίας / Εθνική Αντίσταση, επίσημα κείμενα –αναμνήσεις –χρονικά –μελέτες, έκδοση της ΠΕΑΕΑ, Αθήνα 1974 –1999, όπου αριστερές μαρτυρίες κι εκθέσεις των μονάδων του ΕΛΑ

*

Κόκκινος Φάκελος

http://kokkinosfakelos.blogspot.gr/2011/03/blog-post_2915.html

Η ΠΑΟ (Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωση)

Μετά τις επιχειρήσεις που διεξήγαγε ο ΕΛΑΣ στην Βόρεια Μακεδονία κατά των Γερμανών και των Βουλγάρων την άνοιξη του 1944, στην περιοχή κάνει την εμφάνισή της και μια δοσιλογική οργάνωση, γνωστή ήδη από το 1942,  με το όνομα ΠΑΟ (Πανελλήνια Άπελευθερωτική Οργάνωση). Οι ανταρτομάδες της ΠΑΟ δεν υποκινούνταν ασφαλώς από φιλοπατριωτικά αισθήματα, υποβοηθούσαν την Γκεστάπο και τις δυνάμεις των κατακτητών στην περιοχή. Στο άρθρο αυτό θα παρουσιάσουμε συνοπτικά την δράση της φασιστικής ΠΑΟ μέσα από πηγές του περιοδικού Εθνική Αντίσταση αλλά και μαρτυρίες του Προέδρου της ΠΕΑΕΑ-ΔΣΕ Αργυρούπολης Ιορδάνη Μασμανίδη.
Οι ομάδες της ΠΑΟ έκαναν την εμφάνισή τους τον Μάρτη του 1944. Αρχικά χωρισμένοι σε μικρά τμήματα εμφανίζονταν στα χωριά και έκαναν πλιάτσικο. Στο χωριό Κρούσια μάζεψαν όλα τα υπάρχοντα από τους φτωχούς κατοίκους και κυνήγησαν ανηλεώς τις τουρκόφωνες οικογένειες. Οι ΠΑΟτζήδες έπιασαν τον Παύλο Τσαλουχίδη και τον βασάνισαν για να τους πει ποιοι είναι οι υπεύθυνοι του ΕΑΜ του ΕΛΑΣ και του ΚΚΕ. Αυτός άρχισε να μαρτυράει μερικά ονόματα μέχρι που εμφανίστηκε ο κουμπάρος του και είπε στους ΠΑΟτζήδες ότι αυτός είναι τρελός και δεν ξέρει τι λέει. Έτσι γλίτωσε και ο ίδιος και τα στελέχη του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
Στην περιοχή γνωστός αρχηγός της ΠΑΟ ήταν ο Κώστας Παπαδόπουλος που έμπαινε με το έτσι θέλω σε σπίτια χωρικών και αφού τους ξυλοκοπούσε ρώταγε να μάθει πληροφορίες για τον ΕΛΑΣ. Ο Παπαδόπουλος σε ένα περιστατικό συνέλαβε τον αριστερό αγρότη Λαμπριανίδη Κώστα. Οι ΠΑΟτζήδες τον βασάνισαν φρικτά και αφού του έκοψαν τα αυτιά και την μύτη τον λιάνισαν και τον πέταξαν σε παρακείμενο ρέμα. Μετά το περιστατικό κατευθύνθηκαν στο χωριό Ροδάνα και το λεηλάτησαν. Παράλληλα, άλλες ομάδες τις ΠΑΟ έκαιγαν και λεηλατούσαν το χωριό Κεντρικό. Εκεί οι ΠΑΟτζήδες μάζεψαν τις γυναίκες του χωριού και αφού τις βίασαν και τις έδειραν τις κούρεψαν γιατί όπως είπαν ήταν όλες του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ.
Φυσικά, αργότερα οι δυνάμεις των Γερμανών απαίτησαν μεγαλύτερη δράση ενάντια στον ΕΛΑΣ. Έτσι η ΠΑΟ οργανώθηκε καλύτερα. Σε πολλά χωριά του Κιλκίς δημιούργησαν τα λεγόμενα φρουραρχεία και όπλιζαν χωρικούς με το ζόρι. Έδρα της ΠΑΟ ορίστηκε το Κιλκίς και αρχηγός της ο Κώστας Παπαδόπουλος. Ανοιχτά, πια οι ΠΑΟτζήδες οπλίζονταν από τον γερμανικό στρατό και τους Βούλγαρους. Με τις επιχειρήσεις του γερμανικού στρατού και των Βούλγαρων, οι αντάρτες της ΠΑΟ βγαίνουν και αυτές στο πλευρό τους και ενάντια στους αντάρτες. Λεηλατόνται πολλά χωριά όπως οι Μουριές και το Βαθύ. Επίσης η ΠΑΟ διενεργεί συλλήψεις και εκτελεί πολλά στελέχη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Σε χωριά όπως το Κεντρικό δολοφονούνται μέχρι και γυναίκες. Τα χωριά παίρνουν φωτιά και οπλίζονται στο πλευρό του ΕΛΑΣ. Τα μόνα χωριά που δεν σηκώνουν τουφέκι ενάντια στην ΠΑΟ και τους Ναζί είναι οι Πετράδες και η Γαύρα. Τα χωριά αυτά βέβαια είχαν κοντά τους ισχυρό φρουραρχείο με φρούραρχο τον φρικτό Σάββα που σκότωνε και έκαιγε ανηλεώς.
Στο χωριό Μονολίθι ο φρούραρχος Στάθης συλλαμβάνει τον εφεδροελασίτη Σάββα Μασμανίδη και τον βασανίζουν μέχρι να υποδείξει μερικά παλιά κρησφύγετα με μερικά σπασμένα όπλα. Στα Κρούσια οι ΠΑΟτζήδες με τους Γερμανούς ορίζουν μια τριμελή επιτροπή που όποτε χρειάζονται τρόφιμα τους τα μαζεύει σε βάρος των ντόπιων χωρικών που πεινούν. Την Μεγάλη Πέμπτη του Πάσχα οι ΠΑΟτζήδες επιδράμουν στο χωριό Αντιγόνια και πλιατσικολογούν. Στα χωράφια γύρω από το χωριό συλλαμβάνουν τους κομμουνιστές Γρηγόρη και Κυριάκο Μασμανίδη και τους δολοφονούν άγρια. Από τότε και μετά οι ΠΑΟτζήδες κατεβαίνουν κάθε Κυριακή στο χωριό και μαζεύουν με το έτσι θέλω τον κόπο όλης τους βδομάδας από τα χωράφια. Το ίδιο γίνεται και στα χωριά Κεντρικό και Μαυροπλαγιά.
Στο χωριό Κεντρικό τον δεκαπενταύγουστο του χωρίο γιόρταζε στην εκκλησία της Παναγίας. Κατά την λειτουργία, έφθασαν και οι ΠΑΟτζήδες και άρχισαν να πυροβολούν και να σπρώχνουν τον κόσμο. Αργότερα τον μάζεψαν στην πλατεία και εκεί έκανε την εμφάνισή του ο Παπαδόπουλος και μερικοί Γερμανοί επιτελείς. Εκεί ο Παπαδόπουλος ανακοίνωσε «Μόλις διαλύσαμε με τους Γερμανούς το 131 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Μόλις διαλύσουμε και τα άλλα τους τμήματα οι Γερμανοί θα μας αφήσουν μόνους μας να κυβερνάμε εδώ.
Στα τέλη Ιούνη του 1944, στο πλευρό του ΕΛΑΣ έσπευσαν και μερικοί Σέρβοι παρτιζάνοι του Τίτο που πολέμαγαν στα σύνορα με την Βουλγαρία. Οι ΠΑΟτζήδες νόμιζαν πως ήταν Βούλγαροι και όταν τους είδαν στα υψώματα της Μαυροπλαγιάς έσπευσαν να χαιρετίσουν. Οι Σέρβοι τους άφησαν να πάνε κοντά και μετά τους θέρισαν με τα όπλα τους.  Αργότερα στο χωριό Χέρσο μαζεύτηκαν ισχυρές δυνάμεις της ΠΑΟ με αρχηγό κάποιον Γεοργαντά. Είχαν μαζευτεί για να χτυπήσουν τους ΕΛΑΣίτες και τους παρτιζάνους. Σε σύγκρουση που έγινε με τον ΕΛΑΣ στην Μαυροπλαγιά, οι ΠΑΟτζήδες ηττήθηκαν κατά κράτος και υποχώρησαν άτακτα. Την επόμενη οι ΕΛΑΣίτες και οι Σέρβοι μπήκαν στο χωριό Κεντρικό. Το βράδυ πιάσαν τα υψώματα. Ο κόσμος του φίλαγε και τους χαιρετούσε καθώς πέρναγαν. Το πρωί της επόμενης κινήθηκαν οι Γερμανοί για να χτυπήσουν το Κεντρικό. Το ίδιο απόγευμα έφθασε και το 13ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ στην περιοχή. Οι Γερμανοί καλούν σε βοήθειά τους και τους Βούλγαρους και ξεκινά μια αιματηρή μάχη στα χωριά Κεντρικό και Μουριές. Οι Γερμανοί, οι ΠΑΟτζήδες και οι Βούλγαροι θερίζονται παντού. Μάχες δίνονται και στα χωριά Βάθη, Θεοδωρέικα και στα Κρούσια. Παντού η ίδια κατάσταση: Νίκη για τον ΕΛΑΣ.  Το 13ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ χτυπιέται παντού. Δίνει μάχες στα χωριά Ευκαρπία, Τέρπυλο, Ανάβρυτο και στην Νέα Σάντα. Οι Γερμανοί αποδεκατίζονται στο χωριό Άγιο Παντελεήμονα.
Με την υποχώρηση των Γερμανών τον Νοέμβρη του 1944, πολλοί ΠΑΟτζήδες ακολουθούν τα στρατεύματα των Ναζί πίσω στην Γερμανία. Αρκετοί ΠΑΟτζήδες μαζεύτηκαν και στην Κατερίνη για να παραδοθούν στους Άγγλους. Στις 4 Νοέμβρη ο ΕΛΑΣ κυκλώνει το Κιλκίς. Ζητάνε από τους ΠΑΟτζήδες να παραδοθούν. Εκείνοι επιτίθενται μαζικά και καταφέρνουν να σπάσουν τον κλοιό των ανταρτών και να διαφύγουν προς τα έξω. ‘Ομως ο ΕΛΑΣ έχει μαζί του και ιππικό από την Λάρισα. Δεν γλιτώνει ούτε ένας ΠΑΟτζης. Στην μέσα πόλη του Κιλκίς, οι ΠΑΟτζήδες έχουν οχυρωθεί στο ύψωμα Άγιος Γεώργιος. Ο ΕΛΑΣ το εκπορθεί με το πυροβολικό του. Χάνονται πολλά παλικάρια του ΕΛΑΣ. Οι κάτοικοι του Κιλκίς πανηγυρίζουν την απελευθέρωση.
Στη περιοχή της Δράμας το 13ο Σύνταγμα χτυπιέται με ΠΑΟτζήδες και Βουλγαρους με αρχηγό τον Αντόν Τσαούς Φωστερίδη. Ο ΕΛΑΣ τους διαλύει και επιστρέφει στο Κιλκίς. Οι κάτοικοι ραίνουν τους αντάρτες με λουλούδια. Αργότερα το ΕΑΜ οργανώνει λαικά δικαστήρια στο Κιλκίς. Εκτελούνται μερικοί συνεργάτες και αρκετοί ΠΑΟτζήδες. Στο δικαστήριο παραδίνεται και ο υπαρχηγός της ΠΑΟ Αγάπιος Μαυροπλαγιάς. Στην δίκη του παρευρίσκεται η μάνα δύο ΕΑΜιτών που ο Μαυροπλαγιάς πέταξε από το παράθυρο του σπιτιού τους μετά από φρικτά βασανιστήρια. Ο Μαυροπλαγιά θα εκτελεστεί όμως το πλήθος δεν θα επιτρέψει να ταφεί σε νεκροταφείο της πόλης. Τελικά το σώμα θα ταφεί από τους Άγγλους στο στρατόπεδό τους. Εν το μεταξί στην Κατερίνη βρίσκεται κρυφά και ο αρχηγός της ΠΑΟ Παπαδόπουλος που περιμένει να παραδοθεί στους Άγγλους.
Η φρικτή ΠΑΟ θα ξαναπιάσει «δουλειά» το 1945 στο πλευρό των μοναρχοφασιστών και του παρακράτους. Όσα μέλη της είχαν απομείνει μαζεύτηκαν το 1945 στο Κιλκίς και έστησαν μπλόκο έξω από την πόλη. Έπιαναν τους αριστερούς και τους αντιστασιακούς και του βασάνιζαν φρικτά. Πολλοί εκτελέστηκαν ή πεθαναν από το ξύλο. Το ίδιο γίνεται με την ευλογία του αστικού κράτους και σε πολλά χωριά του Κιλκίς όπως η Ευκαρπία. Το όργιο συνεχίζεται μέχρι το 1946. Τραμπούκοι της ΠΑΟ και των άλλων οργανώσεων του δοσιλογισμού βασανίζουν, εκτελούν και καταστρέφουν σε όλο το Κιλκίς. Τον Μάη του 46 δολοφονούν τον Βασίλη Τσιμαλίδη στο χωράφι του. Κρεμούν το κεφ΄λαι του σε δέντρο. Σύντομα στο Μπέλες θα δημιουργηθεί το αρχηγείο του ΔΣΕ. Πολλά καθάρματα της ΠΑΟ θα βρούν την Δαμόκλειο σπάθη από τους αντάρτες, ακόμα περισσότερα όμως θα διαφύγουν και θα «κοσμήσουν» αργότερα τις τάξεις της χωροφυλακής και του ΕΣ…
Αντόν Τσαούς Φωστερίδης, ακροδεξιός συνεργάτης των Γερμανών που έδρασε και με την ΠΑΟ Στον μεφύλιο έλαβε στρατιωτικό βαθμό από τον ΕΣ
ΠΑΟτζής με περιβραχιόνιο που φέρει σβάστικα και ελληνική σημαία

 

Advertisements

3 thoughts on “ΠΑΟ: Ήρωες ή προδότες; ”

  1. Προκήρυξη της Π.Α.Ο.

    Ρωτήστε, Εξετάστε, Μάθετε

    Ρωτήστε τι είπε το Λονδίνο στις 24 και 28 του μηνός. Είπε ότι τα όπλα δεν δόθηκαν στους Έλληνας για να σκοτώνονται μεταξύ τους. Είπε ότι στο ΕΑΜ δεν είναι όλοι Κομμουνισταί, υπάρχουν και αρκετά εθνικόφρονα στοιχεία. Μα την κατεύθυνση την δίδουν οι Διεθνισταί.

    Ρωτήστε με ποιους τα έβαλε το ΕΑΜ. Με όλες, μα όλες ανεξαιρέτως τις εθνικές ομάδες και με κείνες ακόμα που βγήκαν πρώτες στο βουνό και φέραν την μεγαλύτερη και ουσιαστικώτερη ζημιά στους κατακτητάς. Προδότες λοιπόν όλοι; Και μόνον πατριώτες οι Διεθνισταί και Βούλγαροι που μέσω του ΣΝΟΦ διευθύνουν το ΕΑΜ;
    Ρωτήστε πόσους σκότωσαν, τους περισσότερους με κρέμασμα μονάχα τον μήνα Σεπτέμβριο στις περιοχές Βεροίας, Εδέσσης, Κιλκίς. Πάνω από 100.

    Ρωτήστε ήταν κανένας από αυτούς μαυραγορίτης, μεγαλοκαρχαρίας, φίλος των Γερμανών, ήταν έστω και ένας Βουλγαρόφρων; ΚΑΝΕΝΑΣ. Ήταν όλοι Έλληνες πατριώται, φτωχοί χωρικοί, παππάδες, χωροφύλακες, αξιωματικοί, επιστήμονες.

    Ρωτήστε πόσοι σκοτώθηκαν σε μια συμπλοκή μονάχα που έγινε στην περιοχή του Κιλκίς, στις 19 Οκτωβρίου; 50 του ΕΑΜ και 10 εθνικόφρονες. Μεταξύ των 50 του ΕΑΜ ήσαν 6 Εβραίοι, 4 Αρμένιδες και 4 Βούλγαροι.
    Κλαίμε τα άδικα σκοτωμένα ελληνόπουλα, άσχετα σε ποια παράταξη ευρίσκονται.

    Αλλά ποιος φταίει;

    Φταίει εκείνος που τόσο ύπουλα και σατανικά κατώρθωσε να κρύβεται πίσω από την νέα μάσκα του δήθεν Εαμίτη και του δήθεν Διεθνιστή. Ο Βούλγαρος γιατί αυτός είναι. Αυτός έκανε το θαύμα του. Αυτός κατώρθωσε να πάρη τις ηγετικές θέσεις του ΕΛΑΣ και να ρίχνη τον έλληνα κατά του Έλληνος. Εγγλέζικες εφημερίδες ομόθυμα κάνουν έκκλησι στους Έλληνας να ομονοήσουν γιατί αλλοιώς θα πάνε χαμένες οι θυσίες που υπέστησαν και οι υπηρεσίες που προσέφεραν. Εμείς, θύματα, σκοτωμένοι, προγεγραμμένοι, τσαλαπατημένοι, συκοφαντημένοι από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ υπακούομε εν τούτοις γιατί, πρώτα απ’ όλα, είμαστε Έλληνες, ή καλύτερα μονάχα Έλληνες.

    Προτείνουμε, λοιπόν, τίμια και καθαρά. Είμαστε πρόθυμοι, όπως είμασταν και πάντοτε να συνεργαστούμε με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, φτάνει αυτό να παραδεχθή τα εξής:

    1) Μεγάλη Ελλάδα μετά τον πόλεμον
    2) Οι Βούλγαροι είναι ομαδικά υπεύθυνοι για τα κακουργήματα και όχι μόνον ο Βόρις και ο Φίλωφ.
    3) Εξασφάλισι λαϊκής ελευθερίας ώστε ελεύθερα να αποφασίση ο ελληνικός λαός και όχι υπό την πίεσι τρομοκρατίας

    4) Ό,τι αποφασίση ο λαός να γίνη σεβαστό ανεπιφύλακτα από όλους
    5) Παραδεχόμεθα απόλυτα την ανάγκην πολιτικής δικαιοσύνης και αναγεννήσεως, μα και την ανάγκην τιμωρίας των προδοτών και εκμεταλλευτών του λαού
    6) Ζητάμε να μας αφήσουν ελεύθερους να διεξάγωμεν τον απελευθερωτικόν αγώνα μαζί μ’ αυτούς. Να γίνη ένα κοινό στρατηγείο και μια κοινή Επιτροπή Αγώνος. Να πάψη αμέσως ο εμφύλιος πόλεμος.
    Αυτά προτείνουμε και τώρα, όπως και τόσες άλλες φορές. Ζητάμε πολλά; Ο Ελληνικός λαός ας κρίνη. Τα δέχονται; Ας απαντήσουν καθαρά.
    Εάν έχουν αυτοί την κατεύθυσιν και όχι οι Βούλγαρι, πρέπει να δεχθούν.

    Ρωτήστε, Εξετάστε, Μάθετε

    Έλληνες!

    Πριν πιστέψετε τις συκοφαντίες των οψίμων υπερπατριωτών του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, Ρωτήστε, Εξετάστε, Μάθετε και μόνον αν μάθετε ποιοι είναι οι κατήγοροι και ποιοι οι συκοφαντούμενοι, μπορεί να βγάλετε συμπέρασμα, με ποιο μέρος βρίσκεται η αλήθεια.

    Ρωτήστε Ποιοι κρύβονται υπό τα ψευδώνυμα των εθνικών ηρώων, ή είναι πασίγνωστοι διεθνισταί, ή γνωστά επίσης όργανα της Βουλγαρικής Λέσχης με το καινούργιο προσωπείο του Σνοφίτη.

    Σκεφθήτε Εάν η ΠΑΟ και οι άλλες εθνικές οργανώσεις θέλανε να έρθουν σε επαφή με τους Γερμανούς, θα μπορούσαν ναι ή όχι; Εφοδιαζόμενοι να επικρατήσουν αμέσως παντού; Αυτή όμως την επαφή ούτε την θέλουν, ούτε θα την θελήσουν ποτέ.

    Η ΠΑΟ και οι άλλες εθνικές οργανώσεις ξέρουν ότι η σημερινή κατάντια της Ελλάδος μας οφείλεται στους Γερμανούς και μόνους.
    Και στην σημερινή κατάντια αυτοί μονάχα πόνεσαν.Οι διεθνισταί την εύχονταν και την περίμενανσαν θείο δώρο, γιατί έτσι μπόρεσαν να τσιλιμπουρδίσουν

    Έλληνες εθνικόφρονες!

    Οι περισσότεροι Βεροιώτες ξέρουν την περίφανη απάντηση που έδωσε ο τόσο συκοφαντηθείς υπομοίραρχος Τσακάρας σε αντιπρόσωπο Γερμανού αξιωματικού που του διεβίβασε ωρισμένες προτάσεις εγγράφους.

    Έτσι μίλησε το Θεσσαλικό Ελληνόπουλο:

    »Πέστε στον Γερμανό ότι οι Έλληνες πατριώτες και πολύ περισσότερο οι αξιωματικοί δεν είναι ποτέ δυνατόν να έρθουν σε επαφή με εκείνους, που μας έφεραν τους Ιταλούς,ενώ τους νικήσαμε, που μας έφεραν τους Βουλγάρους χωρίς να πολεμήσουν, που μας έφεραν σ’αυτό το χάλι»
    και έσχισε το γράμμα πριν το διαβάση.

    Έλληνες πατριώται!

    Ρωτήστε, Εξετάστε, Μάθετε και όταν μάθετε και φρίξετε, γραφήτε αμέσως όλοι ομαδικά στην ΠΑΟ και στις άλλες εθνικές οργανώσεις.

    Έλληνες!

    Έχετε υπερτάτη εθνική υποχρέωσι να διαφωτισθήτε.

    Ρωτήστε γιατί σκοτώσανε τον υπάλληλο του Ε.Υ.Υ.Ε.Μ. στα Γιαννιτσά; Να γιατί. Είχε προσχωρήσει από άδολο πατριωτισμό στις ομάδες του ΕΛΑΣ, αλλά έστρεψε μόλις είδε ποιοι την διοικούν και τι σκέπτονται. Έφυγε με την απόφασι να μιλήση τι είδε. Επρόφθασε να μιλήση αλλά με δυο μέρες επλήρωσε με την ζωή του το θάρρος του

    Ρωτήστε τι έγινε στις 21 το μηνός στην Αρναία. Είχανε συγκέντρωσι την ημέρα της εβδομαδιαίας αγοράς. Επρόκειτο να μιλήσουν δύο γνωστοί διεθνισταί έφεδροι Αξιωματικοί που είχαν ξεπέσει προπολεμικά από τον βαθμό τους για τα φρονήματά τους. Στην συγκέντρωσι πολλές κόκκινες σημαίες και καμία ελληνική. Μερικοί θαρραλέοι Έλληνες πατριώται θέλησαν να διαμαρτυρηθούν γι’ αυτό Ένας από αυτούς ρίχθηκε στο ποτάμι και υποχρέωθηκε να φωνάξη τρεις φορές διεθνιστικά συνθήματα και την φράσι «Θάνατος στους μονίμους αξιωματικούς».

    Ρωτήστε τι ήταν ο δάσκαλος Τζήκας από το Κωσταράζι και ο πολίτης Καρσάκης από την Ιεροπηγή της Καστοριάς. Ήσαν εθνικοί ήρωες και μάρτυρες. Είχαν σαπήσει τα κρέατά τους από τα μαρτύρια που τράβηξαν από τους Ιταλούς και τους Βουλγάρους. Γιατί λοιπόν αυτούς τους σκότωσε το ΕΑΜ; Γιατί είχανε το θάρρος να διαμαρτυρηθούν για την Εαμοβουλγαρική συναδέλφωσι.

    Ρωτήστε ποιοι διοικούν το Στρατηγείο της Λάγκας στην Καστοριά. Να ποιοι. Ο Λουκάς Δημανίδης, ο Κεραμιδάς, ο Φώτης, ο δικηγόρος Μητρόπουλος, όλοι αυτοί που Διοικούσαν και Διοικούν και τους Κομιτατζήδες που έσφαξαν και ρήμαξαν κάθε ελληνικό και κάθε Έλληνα. Εάν δεν έχετε ακούσει, ρωτήστε έναν οποιονδήποτε Καστοριανό ή ΔΥΤΙΚΟ ΜΑΚΕΔΟΝΑ να σας πη.

    Ρωτήστε τι ήταν ο Τζήμας, ο Λαζαρίδης, Τερπόφσκυ, ο Μάγκος και τι είναι τώρα. Όργανα της Βουλγαρικής Λέσχης που βγήκαν από την φυλακή, που κρατιόνταν ως διεθνισταί με την ενέργεια της Βουλγαρικής Πρεσβείας και τώρα είναι ηγετικά στελέχη του ΕΑΜ

    Ρωτήστε ποιος έγραψε τις προκηρύξεις για την 25η Μαρτίου στην Έδεσσα. Τις έγραψε ο διαβόητος Βούλγαρος Κάλτσεφ και τις μοίρασε ο πράκτωρ της Βουλγαρικής Λέσχης αλλά και ηγετικό στέλεχος του ΕΑΜ, Αν. Σέκερης.

    Ρωτήστε, Εξετάστε, Μάθετε ποιος σκότωσε τον ιερέα Νισελίου Παπά Κώστα Μπαϊράμη στις 30.9.1943 και γιατί. Ο Παπακώστας ήταν ένας εθνικός ήρωας που πολεμούσε ακατάπαυστα τον κατακτητή αλλά και δεν εδέχετο να γίνη όργανον των Διεθνιστών. Ήθελε βλέπεις, Μεγάλη Ελλάδα. Αυτό ήταν το μεγάλο του έγκλημα.

    Ρωτήστε. Δεν θέλουμε να πιστέψτε τίποτα ανεξέταστα. Ρωτήστε από την Καστοριά, από την Αρδαία. Εάν σας λέμε ψέμματα ή υπερβολές, τότε πιστέψτε ότι έχει δίκηο το ΕΑΜ. Εάν όμως σας λέμε την αλήθεια, ε, τότε, κανένας έλληνας πατριώτης δεν μπορεί να έχη επαφή μ’ αυτούς τους ανθρώπους, με τις ιδέες και τις πράξεις των.

    Η μόνη σωτηρία μας είναι η συγκέντρωσις και η οργάνωσις όλων των εθνικών στοιχείωνστην ΠΑΟ και στις άλλες εθνικές οργανώσεις.

    Ζήτω η μεγάλη ελεύθερη Ελλάδα!
    ΠΑΟ

    http://thehistoryofgreece.blogspot.gr/2014/05/1.html

    Μου αρέσει!

  2. Η Π.Α.Ο. και ο συνταγματάρχης Χρυσοχόου

    Ο συνταγματάρχης Χρυσοχόου υπήρξε Γενικός Επιθεωρητής Νομαρχιών Μακεδονίας για λογαρια- σμό μιας δοτής κυβέρνησης, μη εκλεγμένης από τον ελληνικό λαό, που λειτουργούσε για λογαριασμό των αρχών Κατοχής.
    Υπήρξε ο επικεφαλής της υπηρεσίας αντιμετώπισης αντεθνικής προπαγάνδας, «υπηρεσία πληροφοριών και λαϊκής διαφωτίσεως» την ονόμαζε, με δεδηλωμένο επίσης στόχο, την ενημέρωση της Μέσης Ανατολής για τις κινήσεις των βουλγαροφρόνων και των ρουμανιζόντων της Μακεδονίας – στην πραγματικότητα όμως, υπήρξε ένας κοινός συκοφάντης του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.
    Η υπηρεσία πληροφοριών του Χρυσοχόου, λειτουργούσε με την ανοχή των Γερμανών οι οποίοι κατ’ αυτόν «ουδέποτε ηδυνήθησαν να ανεύρωσι στοιχεία εις βάρος μου», παρ’ ότι υποτίθεται πως κτυπούσε τους Βουλγάρους συμμάχους τους και για την περάτωση του έργου της συνεργαζόταν με το σύνολο των δοτών νομαρχών και «ελληνικών» αρχών Ασφαλείας της κατεχόμενης Μακεδονίας, των οποίων άλλωστε ο Χρυσοχόου, ήταν ο πολιτικός προϊστάμενος. Ο ίδιος ο ιδρυτής της ΠΑΟ, ο Ιωαάννης Παπαθανασίου, θα παραδεχθεί αργότερα πως ο «χαρτοπόλεμος» του Χρυσοχόου, «εστρέφετο κυρίως εναντίον του κομμουνισμού κατά πιστόν αντίγραφον των ομιλιών του Γκαίμπελς».17
    Με την ιδιότητα και του Φρουράρχου Θεσσαλονίκης, διετέλεσε στρατιωτικός προϊστάμενος των «ελληνικών» αρχών Ασφαλείας της Θεσσαλονίκης, αλλά και ο συντονιστής του έργου των προδοτικών Ταγμάτων Ασφαλείας της πόλης (Δαγκουλαίοι, ΕΕΣ κλπ.)
    Ο Αθανάσιος Χρυσοχόου αρνήθηκε πως υπήρξε μέλος της Π.Α.Ο. O συνιδρυτής της Οργάνωσης, Ι. Παπαθανασίου, όπως και ο δεύτερος επιτελάρχης της, Αρ. Αργυρόπουλος, έχουν αρνηθεί μετά βδελυγμίας την κατηγορία πως ο δοσίλογος συνταγματάρχης («αντισυνταγματάρχη» τον αποκαλεί η γερμανική έκθεση), υπήρξε μέλος της. Η πραγματικότητα ωστόσο, φαίνεται αρκετά περίπλοκη, όπως αρκετά περίπλοκη υπήρξε και η ιστορία της ίδιας της Π.Α.Ο.

    Το ότι η γερμανική έκθεση αναφέρεται στα τάγματα της Π.Α.Ο., κάνοντας λόγο με βεβαιότητα για «εθελοντικά τάγματα του αντισυνταγματάρχη Χρυσοχόου», αυτό σημαίνει πως, είτε ο ίδιος έχει ισχυριστεί κάτι τέτοιο ενώπιον των Γερμανών, είτε πως οι τελευταίοι έχουν βάσιμες πληροφορίες πως κάτι τέτοιο όντως συμβαίνει, είτε πως η θεώρηση αυτή, έχει τόσο πολύ συζητηθεί εντός της υπηρεσίας, ώστε να φθάσει να θεωρείται ως δεδομένη. Για καλή τύχη της οργάνωσης, ο Χρυσοχόου, αρκετά χρόνια αργότερα, θα ισχυριστεί πως ισχύει η πρώτη εκδοχή:

    «Η Υ.Β.Ε., χρηματοδοτηθείσα το 1943 εκ του εξωτερικού δι’ εθνικόν αγώνα, εχρησιμοποίησε την υπ’ εμού οργανωθείσαν υπηρεσίαν πληροφοριών και λαϊκής διαφωτίσεως δια την ανάπτυξίν της. Αι πρώται όμως κατά Μάρτιον 1943 ενέργειαι αυτής (δι’ αξιωματικού της υπηρεσίας μου) εν Πολυκάστρω προς προσεταιρισμόν οπαδών και εξεύρεσιν όπλων, ασυνέτως εκδηλωθείσαι, επροδόθησαν εις τους Γερμανούς, οίτινες αμέσως επελήφθησαν εξετάσεων και απεκάλυψαν το γεγονός.(…) Όντως, εις την αμέσως επακολουθήσασαν πολύωρον εξονυχιστικήν ανάκρισίν μου υπό τριών Γερμανών αξιωματικών, ανέλαβον την ευθύνην των εν Πολυκάστρω γεγονότων, αλλά κατώρθωσα να διασκεδάσω τας υπονοίας των Γερμανών περί ενεργειών στρεφομένων ενατίον των».7

    Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του Χρυσοχόου, οι Γερμανοί πειστήκανε πως η συγκέντρωση όπλων στο Πολύκαστρο του Κιλκίς, δεν αφορούσε αντιστασιακές ενέργειες, αλλά αντικομμουνιστικές. Και οι ισχυρισμοί αυτοί, φαίνονται να επιβεβαιώνονται πανηγυρικά, στην Έκθεση των γερμανικών υπηρεσιών για τον Κούκο, από την εκφραζόμενη βεβαιότητά τους, ότι τα Τάγματα της ΠΑΟ στην Πιερία με επικεφαλής τον Τσακάρα, τον Γουλγουντζή και τον Τσαμασιώτη, ήσαν εθελοντικά αντικομμουνιστικά τάγματα που δεν στρέφονταν εναντίον των ιδίων, αλλά εναντίον των κομμουνιστών. Και την πεποίθηση αυτή, καμία αντιναζιστική δραστηριότητα της ΠΑΟ στην Πιερία δεν καταφέρνει να την αλλάξει, μέχρι και τον Φεβρουάριο του 1944, οπότε συντάσσεται η Έκθεση

    http://thehistoryofgreece.blogspot.gr/2014/05/1.html

    Μου αρέσει!

  3. Ο Ε.Λ.Α.Σ για το ρόλο της Π.Α.Ο

    Η ΠΑΟ και το προδοτικό έργο

    Ο ντόπιος φασισμός λύσσαξε. Ύστερα από το πέσιμο της μάσκας του υπέρ πατριώτη κα ι υπέρ λαϊκού αγωνιστή, που ανεπιτήδεια και πρόωρα φόρεσε , τα αθώα και παρασυρμένα θύματά του, όχι μόνο τον εγκατέλειψαν, αλλά και ζητάνε κάθε ευκαιρία να τον πολεμήσουν. Ξύπνησε μέσα τους η λαϊκή συνείδησις που τους δείχνει τον φωτερό και σωστό δρόμο.

    Και δεν μπορούσε να γίνη διαφορετικά. Η φασιστική κλίκα της ΠΑΟ ό,τι κι αν κάμη όπως κι αν παρουσιασθή, δεν μπορή να κρατήση τα π α ιδιά του λαού. Γιατί τα παιδιά αυτά , κρίνουν όχι μόνον από τα λόγια αλλά και από τα έργα και ρωτάνε.

    Γιατί οι σκοποί της ΠΑΟ αλλάζ ουνε τακτικά; Και προσαρμόζονται προς την απαίτησιν ωρισμένης κλίκας μισητής στον ελληνικό λαό;

    Γιατί στην ΠΑΟ ανήκουν στην πλειονότητα τα περισσότερα φασιστικά τεταρταυγουστιανά καθάρματα, οι επίδοξοι διάδοχ ο ι των;
    Και τα πρόσωπα εκείνα που πάτησαν και πα τούνε επάνω σε χιλιάδες πτώματα του ελληνικού λαού και ρούφηξαν το αίμα του σε συνεργασία με τους κατακτητές ;

    Πώς συμβαίνει αφού λένε πως κτυπάνε τους κατακτητές , η ληστοσυμμορία τους να μη χτυπήσουνε ούτε μια φορά, ή να χτυπηθούν από τους κατακτητές, αφού μάλιστα κοντά στη μύτη τους στήνουν τις φωλιές τους ;

    Πώς γίνεται τόσο ελεύθερα μπρος στα μάτια των κατακτητών ο ανεφοδιασμός τους σε όπλα και τρόφιμα;

    Γιατί ενώ κατηγορούνε τα ΕΑΜ – ΕΛΑΣ για φιλοβουλγαρικά αισθήματα δεν έχουν ως σήμερα σκοτώσει ούτε ένα Β ούλγαρο, ενώ τα σώματα του ΕΛΑΣ στην Ανατολική και Κ εντρική Μακεδονία , έχουν δώσει πλήθος μάχες με τους Β ουλγάρους κατακτητές και αρκετά μαθήματα.

    Πώς εξηγείται το φαινόμενο ότι ενώ ο Ζαμαλούκας και ο Μήτσου γυρνούν ελεύθερα με τις ληστοσυμμορίες τους στο νομό Κιλκίς και οργανώνουν με την ενίσχυσι των Γερμανών εκστρατεία κατά του ΕΛΑΣ, μόλις τα αντάρτικα σώματα του ΕΛΑΣ τους κυνηγάνε έρχονται προς ενίσχυσί τους οι Γερμανοί και οι Βούλγαροι; Γιατί τη στιγμή που οι Παοτζήδες συγκρούονται με τον ΕΛΑΣ, οι μεν Γερμανοί αρπάζουν από το Κιλκίς τρεις οπαδούς του ΕΑΜ και τους κρεμούν, ενώ οι Βούλγαροι ζώνουν το χωρίο Γερακαριό που η Π.Α.Ο το θεωρεί σαν Κεντρικό Στρατη γείο του ΕΑΜ; Ποιός λοιπόν συμμαχεί με τους Βουλγάρους εμείς ή οι Παοτζήδες;

    Πώς οι διαλυόμενοι αντάρτες τους, τα στελέχη τους και οι οπαδοί τους, κυκλοφορούν ελεύθερα στους δρόμους, μιλάνε και προπαγανδίζουν ανοικτά για την οργάνωσί τους χωρίς κανένας να τους πειράζη;
    Πού βρίσκουν τα άφθονα χρήματα, αφού ούτε ζητάνε ούτε τους δίδει ο ελληνικός λαός;
    Πώς ζουν πλουσιοπάροχα και υπερπολυτελή ζωή οι ιθύνοντες την οργάνωσί τους; Γιατί γελάνε τον κόσμο πως δεν συνεργάζονται με τον Χρυσοχόου, αφού υπάρχουν χίλιες αποδείξεις πως γίνεται το αντίθετο;

    Πώς συμβαίνει να συμπίπτει η αρθρογραφία τους και η προπαγάνδα των γερμανοδούλων ελληνοφώνων φυλλάδων κα ι της κυβέρνησης Ράλλη; Πώς γίνονται εθνικοί ήρωες και παίρνουν σύνταξι τα θύματά τους που τα σπρώχνουν σε ένα αγώνα ενάντια στο ΕΑΜ – ΕΛΑΣ δηλαδή του ελληνικού Λαού.
    Ύστερα από όλα αυτά μπορούσαν τα παρασυρμένα παιδιά ν’ αμφιβάλλουν για τους σκοπούς και τη φύση της ΠΑΟ;

    Τίμιοι Έλληνες αξιωματικοί, όσοι ακόμα βρίσκεσθε στις γραμμές της ΠΑΟ έχετε καθήκον να την εγκαταλείψετε. Ο ελληνικός λαός σας δέχεται, σας περιμένει. Θάνατος στους κατακτητές και τα όργανά τους.

    http://thehistoryofgreece.blogspot.gr/2014/05/1.html

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s