Κατοχή

29 Σεπτεμβρίου 1941, η σφαγή και το ολοκαύτωμα στη Δράμα 

Γιάννης Αθανασόπουλος

Η βουλγαρική διοίκηση στην Ανατολική Μακεδονία την περίοδο της κατοχής (1941-1944) υπήρξε πολύ χειρότερη των προηγούμενων (1913,1917). Απόλυτη προτεραιότητα των Βουλγάρων υπήρξε η προσάρτηση της Μακεδονίας και μπροστά στον σκοπό αυτό δεν δίστασαν να χρησιμοποιήσουν κάθε μέσο. Με τη σύμφωνη γνώμη του Χίτλερ, οι σύμμαχοί του Βούλγαροι όρισαν σε κάθε κοινότητα Βούλγαρους προέδρους ενώ μεταφέρθηκαν ακόμη και βουλγαρικοί πληθυσμοί προκειμένου να προκαλέσουν εθνολογική αλλοίωση.

Στους σκλαβωμένους Έλληνες έκαναν ακόμη και προτάσεις να απαρνηθούν την καταγωγή τους και να αποκτήσουν την βουλγαρική υπηκοότητα. Σαν αντάλλαγμα τους παρείχαν βασικά υλικά αγαθά που στα χρόνια της κατοχής δεν θεωρούνταν δεδομένα. Θα έλεγε κανείς ότι οι Βούλγαροι μεταχειρίζονταν τα ίδια μέσα με αυτά που οι πρόγονοί τους κομιτατζήδες, χρησιμοποιούσαν κατά τα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα (1903-1908). Τα αποτελέσματα ήταν πενιχρά γι΄αυτό στράφηκαν στις λεηλασίες, στις απειλές, στους βιασμούς και τις σφαγές. Ακόμη και τα ονόματα νεκρών στα μνήματα άλλαζαν σε βουλγαρικά.

Μία χαρακτηριστική περίπτωση άγριων και ανεξέλεγκτων σφαγών που παραπέμπουν σε εθνοκάθαρση υπήρξε και η σφαγή που έλαβε χώρα την 29η Σεπτεμβρίου στη Δράμα και στα γύρω χωριά. Όλα ξεκίνησαν στις 20 Σεπτεμβρίου όταν ξέσπασε μια φήμη πως στη Σόφια είχε ξεσπάσει επανάσταση και πως αν οι κατακτημένοι Έλληνες ξεσηκώνονταν, ο βουλγαρικός στρατός κατοχής θα ενίσχυε την προσπάθειά τους. Οι υποκινητές αυτών των φημών και των ενεργειών ήταν τα μέλη του Γραφείου Μακεδονίας – Θράκης του ΚΚΕ,  που κρύβονταν στην πόλη της Δράμας ήδη από την εποχή του Μεταξά. Περιφερειακός γραμματέας ήταν ο Χαμαλίδης. Αφορμή για την εξέγερση υπήρξε η έκκληση του Ιωσήφ Στάλιν στις 3 Ιουλίου 1941 για ανταρτοπόλεμο κατά των Γερμανών και των συμμάχων τους.

Ο συνειδητός κομμουνιστής και ελασίτης Σόλωνας Γρηγοριάδης έγραψε: «Το Μακεδονικό Γραφείο και ο Χαμαλίδης συμφώνησαν για την άμεση οργάνωση μαζικού κινήματος στην περιοχή Δράμας. Με ποιο στρατηγικό σκοπό; Δεν είχαν καμιά συγκεκριμένη κατεύθυνση, εκτός από την έκκληση του Στάλιν. […] Ξεκίνησαν χωρίς σχέδιο, χωρίς προοπτική, με μόνη απόφαση να χτυπήσουν. Και με τη βεβαιότητα ότι μέσα στον χειμώνα η Σοβιετική Ένωση θα συνέτριβε τον γερμανικό κριό» (Σ. Γρηγοριάδης, Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας, τόμος Α’, σ. 106).  Και συνεχίζει: «… μιαν άφρονα, ανερμάτιστη πράξη, χωρίς καμιά δυνατότητα επιτυχίας, η οποία στοίχισε τόσο αίμα και επέδρασε ανασταλτικά στην αντίσταση της Ανατολικής Μακεδονίας» (ό,π. σ. 107).

Τα γεγονότα και οι σφαγές που έλαβαν χώρα παρουσιάζονται γλαφυρά στο άρθρο της εφημερίδας Εθνική Φλόγα της 29ης Σεπτεμβρίου 1947. Αποτελεί ιστορικό ντοκουμέντο και παρατίθενται αυτούσιο:

29 Σεπτεμβρίου! Συμπληρώνεται σήμερα εξαετία από την αποφράδα εκείνη ημέρα, που οι Γερμανοί, αφού σκηνοθέτησαν το κίνημα της προηγουμένης (28 Σεπτεμβρίου 1941) στη Δράμα και στο Δοξάτο, κατέσφαξαν, με τη βοήθεια των ελληνοφώνων κομμουνιστών, 15.000 ηρωικά παιδιά των δύο πόλεων.

Σαν σήμερα ακριβώς, πρό έξ ετών, την 29 Σεπτεμβρίου 1941, στη μαρτυρική Δράμα έγινε η μεγαλύτερη ανθρωποσφαγή, σφαγή όμοια της οποίας δεν αναφέρει η ιστορία. Από την προηγούμενη μέρα στα γραφεία του Βουλγαρικού Κομιτάτου, τα οποία στεγάζονταν στο ξενοδοχείο «Νέα Ελλάς», συγκροτήθηκε μυστική σύσκεψη υπό την προεδρία του αρχηγού του κομιτάτου Στάθη Στάθιεφ, στην οποία έλαβαν μέρος ο στρατιωτικός διοικητής Δράμας Μιχαήλωφ και ο υποδιοικητής αυτής Μπεκιάρωφ.

Μετά τη σύσκεψη ο Στάθιεφ πήγε στο ξενοδοχείο «Μακεδονία», όπου τον ανέμεναν πολλοί κομιτατζήδες, οι οποίοι έπειτα από μισή ώρα, σκεπασμένοι με μακρυές στρατιωτικές μανδύες, πήραν κατεύθυνση άλλοι προς την οδό Προσοτσάνης και άλλοι προς το σταθμό. Στο μεταξύ στα γραφεία της Γεν. Ασφαλείας άλλοι κομιτατζήδες με το διοικητή χωροφυλακής Μαγιουλάσκη, τον περιβόητο Τσεκώφ και τους αστυνομικούς σταθμάρχες υπό την προεδρία του μοιράρχου Πέιτσεφ, συνεδρίαζαν ως τη 10η νυχτερινή. Και ενώ άλλοτε φωτίζονταν όλα τα δημόσια καταστήματα, τη νύχτα εκείνη βυθίστηκαν στο σκοτάδι και καμμιά περιπολία δεν έκανε την εμφάνισή της.

Το Τηλεγραφείο και το Ταχυδρομείο γέμισε από κομιτατζήδες, οι οποίοι όλη τη νύχτα διεβίβαζαν εμπιστευτικές διαταγές, τα δέ μεσάνυχτα Βούλγαροι χωροφύλακες με ονομαστικές κλήσεις εκάλεσαν όλους τους έμπιστους και τα μίσθαρνα οργανά τους στη Γεν. Ασφάλεια, τους οποίους και ώπλισαν.

Οι Μιχαήλωφ, Μπεκιάρωφ και Μαγιουλάσκη περιήλθαν τα μεσάνυχτα στην πόλη και τράβηξαν για το Δοξάτο και την Προσοτσάνη. Από την 2η ως την 4η πρωινή αποσπάσματα στρατού και χωροφυλακής εκύκλωσαν τις συνοικίες. Μια διμοιρία στάθμευσε στην Λαυρεντιανή Μονή, άλλη στο αεροδρόμιο της Νέας Αμισού, έτερη δύναμη λόχου κύκλωσε τους συνοικισμούς: Αμπελόκηποι, Στενήμαχος, Προάστειον και Σαράντα Εκκλησιαί, ενισχυθείσαι και από είκοσι πέντε Βούλγαρους σιδηροδρομικούς. Χωροφύλακες και χωρικοί από την Πλεύνα περικύκλωσαν την περιοχή μεταξύ των οδών Ιπποκράτους, Κόδρου, Γαληνού, Μεγάλου Αλεξάνδρου, ως και την Ενορία Αγία Τριάς, ο δέ κεντρικός συνοικισμός Νέας Κρώμης, Βορειομακεδόνων, Περιθάλψεως, απομονώθη και από στρατευθέντες δημοσίους υπαλλήλους και βουλγαρόφωνους, από την Προσοτσάνη και τη Δράνοβα και στρατοκρατήθηκαν οι ενορίες του Αγίου Νικολάου, Αγίων Αποστόλων και Μητροπόλεως.

Featured image

    Ερείπια μετά τη σφαγή και τις καταστροφές στο Δοξάτο.

Οι δυστυχισμένοι Έλληνες δεν έκλεισαν μάτι, μα δεν μπορούσαν να φαντασθούν ότι θα είναι τα αυριανά θύματα των κανιβάλων. Νόμιζαν ότι επρόκειτο να συλλάβουν τους ολίγους μυημένους στο φημολογούμενο από ημερών κίνημα. Αλλά πόσο απατήθηκαν! Τα μεσάνυχτα οι Έλληνες κομμουνιστές που είχαν πάρει όπλα από τους ίδιους τους Βουλγάρους, περικύκλωσαν τους αστυνομικούς σταθμούς της υπαίθρου και τυφέκισαν περί τους 15 με 20 κοινοτικούς υπαλλήλους. Αυτό ήταν. Η αφορμή δόθηκε και την 5η πρωινή της 29ης Σεπτεμβρίου αρχίζουν οι ομαδικές εκτελέσεις και οι σφαγές.

Το μεσημέρι της αυτής ημέρας φτάνουν από το Κάτω Νευροκόπι οι πρώτες ενισχύσεις στρατού και το απόγευμα άλλες με κατεύθυνση προς τα Κύργια, Δοξάτο και Προσοτσάνη. Η 30η Σεπτεμβρίου βρήκε τη Δράμα με δύο μεραρχίες τακτικού στρατού, με πυροβολικό και αεροπορία. Επίσης και με τους ληστές της νέας και παλαιάς Βουλγαρίας.

Επί τρείς ημέρες έσφαζαν και εκτελούσαν οι Βούλγαροι τους ήρωες της Αλβανίας και των Μακεδονικών οχυρών. Οδηγούνταν κατά τετράδες, με δεμένα τα χέρια οπισθάγκωνα, με συρματόπλεγμα, στα Πευκάκια, στο Ινστιτούτον, πίσω από το Γυμνάσιο, στην οπισθία του Στρατιωτικού Νοσοκομείου χαράδρα και στα παρά την οδό Δράνοβας λιγνιτωρυχεία, και εκεί εκτελούνταν, αφού υφίσταντο προηγουμένως μαρτύρια μεσαιωνικά. Οι χωρικοί που κατέβαιναν στην εβδομαδιαία αγορά της Δράμας ανύποπτοι, θερίζονταν από τα πολυβόλα των τσακαλιών της Βαλκανικής.

Η πόλη της Δράμας πλέει σε λίμνη αίματος, τα πτώματα στους δρόμους εμποδίζουν την κυκλοφορία των βουλγαρικών οχημάτων. Στους τοίχους των οδών Βενιζέλου, Φιλίππου, Εθνικής Αμύνης αμέτρητες κηλίδες αίματος και στα λιθόστρωτα, μαλλιά, μυαλά και κεφάλια ανθρώπων, που δεν προλάβαιναν τα συνεργεία των Βουλγάρων πολιτών με τους καταβρεκτήρας να τα μαζεύουν. Τα πολυβόλα και το πυροβολικό ακούονταν από όλα τα σημεία της πόλεως.

Featured imageΠροπαγανδιστική αφίσα στον βουλγαρικό Τύπο. Βούλγαρος κομιτατζής «τιμωρεί» έναν Έλληνα τσολιά για τα γεγονότα της Δράμας. «Αν καθόσουν ήσυχος δεν θα τις έτρωγες» αναγράφεται στη λεζάντα κάτω από το σκίτσο.

Κλαυθμός και οδυρμός, αγωνία και φρίκη των γυναικοπαίδων που κρύφτηκαν στα σπίτια τους και περίμεναν το γυρισμό του παιδιού, του συζύγου, του πατέρα και του αδερφού. Το Δοξάτο, η Προσοτσάνη, τα Κύργια, η Χωριστή, ο Άγιος Αθανάσιος, η Αδριανή, τα Κοκκινόγια, η Μικρόπολις, η Χαριτωμένη, το Φωτολύβος, ο Σιταγρός, ο Μικρόκαμπος, ο Μυλοπόταμος και ο Μαυρότοπος δεν υστερούν σε θυσίες ανθρωπίνου υλικού. Μόνον στο Δοξάτο καίονται ζωντανά στο σχολείο 1285 γυναικόπαιδα, αφού υπέστησαν τα πιο φρικιαστικά βασανιστήρια, που αδυνατεί να συλλάβη ο ανθρώπινος νούς.

Ατίμασαν μικρά κορίτσια 10 ετών, κατακρεούργησαν γέροντες, έκοψαν γεννητικά όργανα ανδρών και μαστούς γυναικών, εξώρυξαν οφθαλμούς, απέσπασαν χρυσά δόντια με τον υποκόπανο και τη λόγχη νεκρών και ζωντανών και έκλεψαν δακτυλίδια, σκουλαρίκια και ρολόγια, κόβοντας τα χέρια, τα δάκτυλα και τα αυτιά Ελλήνων και Ελληνίδων. Φωτιά, σίδερο, λόγχη, πολυβόλο, τηλεβόλο. Παντού βαδίζει ο θάνατος με συνοδό του τη φρίκη και τιμητική φρουρά τους δημίους Βουλγάρους.

Τα χωράφια μεταβλήθηκαν σε ομαδικούς τάφους, τα τσακάλια και οι λύκοι τρέφονταν επί μήνες από τα αδικοσκοτωμένα Ελληνόπουλα, τα δέ σκυλιά μετέφεραν στις πόλεις και στα χωριά ανθρώπινα κεφάλια, χέρια και πόδια. Οπουδήποτε και αν σκλαψη κανείς, απ’ όπου περνάει το αλέτρι του γεωργού φέρνει στην επιφάνεια κόκκαλα και κρανία. Τόση δε ήταν η μανία και το μίσος των Βουλγάρων, ώστε δεν αρκέσθησαν στην σφαγή και στην εκτέλεση, αλλά υποχρέωσαν τις γυναίκες των εκτελεσθέντων στο μαρτυρικό Δοξάτο να πληρώσουν στο βουλγαρικό Δημόσιο, προς 300 λευά, κάθε σφαίρα με την οποία εκτελέσθηκαν οι συζυγοί τους, τα παιδιά τους, οι πατεράδες τους.

Χ. ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

Πηγή: 29 Σεπτεμβρίου 1941, η σφαγή και το ολοκαύτωμα στη Δράμα – Ελληνικά Χρονικά

Advertisements

3 thoughts on “29 Σεπτεμβρίου 1941, η σφαγή και το ολοκαύτωμα στη Δράμα ”

  1. φ/μπ

    Di Katsa Ο παππούς μου κι ο πατέρας μου κατάγονται από ένα από τα χωριά που αναφέρονται στο κείμενο (Μικρόπολη). Τα ονόματα όλων των χωριών που αναφέρονται τα γνωρίζω και σε πολλά βρέθηκα διότι οι συγγενείς είναι σκόρπιοι. Ο παππούς μου το 41 ήταν στρατιώτης στα λεγόμενα οχυρά του Μεταξά, δηλαδή ήταν ενήλικας κι έζησε την παράδοση του ελληνικού στρατού κατά την εισβολή των Γερμανών. Πρώτη φορά ακούω όμως γι αυτή τη σφαγή από τους Βούλγαρους. 15 χιλιάδες άτομα δεν είναι παίξε γέλασε, θα έπρεπε κάθε οικογένεια να έχει τουλάχιστον ένα θύμα εκείνες τις μέρες. Από την άλλη οι απλοί άνθρωποι (κι όχι μόνο αυτοί) βρίσκουν πολλές φορές φάρμακο στην λησμονιά και προτιμούν να μην σκέφτονται και να μιλάνε για τα άσχημα.

    Di Katsa Για να δεις Panos ότι ο κόπος σου (για παράδειγμα από μόνη της η συλλογή των κειμένων που κάνεις) έχει μια αξία όχι μόνο ως καταγραφή στοιχείων (αληθινών η ψευδών αυτό είναι άλλη ιστορία) αλλά κι επειδή πάει κόντρα σ΄ αυτή τη νοοτροπία της λησμονιάς. Τις ευχαριστίες μου κι αύριο μεθαύριο θα σ΄ ευχαριστούν κι άλλοι πολλοί.

    Tassos Pagonis Είχε και μία άλλη συνέπεια (έστω και λιγότερη σημαντική) η σφαγή στην Ανατολική Μακεδονία: την εξαφάνιση του σλαβογενούς ιδιώματος σε αυτές τις περιοχές. Από το 6:26 και μετά https://www.youtube.com/watch?v=SifJUVQ3EQE

    Μου αρέσει!

  2. Η ανάλυση από την «Εθνική Φλόγα» εν μέσω εμφυλίου σπαραγμού, αντιστοιχεί στην εποχή της άγριας εθνικόφρονης κομμουνιστοφαγίας. Ενδεικτική είναι η φράση: «…κατέσφαξαν, με τη βοήθεια των ελληνοφώνων κομμουνιστών,»

    Μου αρέσει!

  3. 1.2α Η εξέγερση της Δραμας – Η πρώτη μαζική εξέγερση στην Κατεχόμενη Ευρώπη

    Η πρώτη μαζική εξέγερση, η πρώτη μαζική ένοπλη αντίσταση στις κατοχικές δυνάμεις στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ευρώπη, σημειώθηκε στη Δράμα τον Σεπτέμβριο του 1941, πέντε ακριβώς μήνες μετά την κατάληψη της Ελλάδας. Ίσως γιατί εδώ η καταπίεση απ’ τους βούλγαρους φασίστες ήταν εντονότερη και η απειλή αλλοίωσης της εθνολογικής σύνθεσης της περιοχής μεγαλύτερη. Στις 28 Σεπτεμβρίου 1941 στην πόλη της Δράμας και τα γύρω χωριά δυο χιλιάδες ένοπλοι άνδρες, στην πλειοψηφία κομμουνιστές, πήραν μέρος στην εξέγερση κατά των βουλγαρικών στρατευμάτων κατοχής. Οργανωτές της εξέγερσης ήταν οι «Λαϊκοί Εκδικητές». Οι κομμουνιστές, που έπαιζαν βασικό ρόλο στις ομάδες των «Λαϊκών Εκδικητών», είχαν τη γραμμή, που αργότερα η ηγεσία του ΚΚΕ χαρακτήρισε σεχταριστική, (σ.σ. Θανάσης Χατζής, ο.π., τομ. Α΄, σ. 124) για «σοβιετική Ελλάδα και σοβιετική εξουσία». Με επαναστατικά τραγούδια, διαδηλώσεις και ένοπλες επιθέσεις κήρυξαν την απελευθέρωση. Η καταστολή των βουλγαρικών φασιστικών στρατευμάτων υπήρξε άγρια. Μόνο στην πόλη της Δράμας οι νεκροί φθάνουν τις 3 χιλιάδες, ενώ στα γύρω χωριά υπολογίζονται σε 4-5 χιλιάδες, δηλαδή συνολικά 7-8 χιλιάδες άνθρωποι.
    Ήταν μια πρόωρη εξέγερση που πληρώθηκε με πολύ αίμα…

    (Κουτσουμπός)

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s