Απόψεις

Ο διπλός χαρακτήρας της Αντίστασης

sarigiannisa-2012-09-29

Από το βιβλίο του Θ. Κουτσουμπού «Ο πόλεμος των χωρικών και η κοινωνική επανάσταση», σελ. 49-51  http://eek.gr/images/Stuff/Doc/E-Books/polemos-xorikon-th.koutsoumpos.pdf

Ο Διπλός χαρακτήρας του Αγώνα

Η ξένη κατοχή δημιούργησε τους όρους για ένα γιγάντιο κίνημα, που έπρεπε αφ’ ενός να πολεμάει για την απελευθέρωση από τους ξένους κατακτητές και ταυτόχρονα για την κοινωνική απελευθέρωση του προλεταριάτου από την καπιταλιστική εκμετάλλευση και σκλαβιά, και των μικροαγροτών από την αρπαγή του εμπόρου, του τραπεζίτη και του τοκογλύφου. Αυτός ο διφυής χαρακτήρας του αγώνα δεν κατανοήθηκε ή και αγνοήθηκε από την πλειοψηφία των μαρξιστών. Όμως, κορυφαίοι μαρξιστές του 20ου αιώνα, όπως ο Λένιν ή ο Τρότσκι, είχαν αναφερθεί σε αντίστοιχες καταστάσεις βγάζοντας τα μαθήματα ιδιαίτερα από την Παρισινή Κομμούνα. Τηρουμένων των αναλογιών και των διάφορων στην ιστορική ανάπτυξη και με την επιφύλαξη για τους κίνδυνους που εμπεριέχει η μέθοδος των ιστορικών αναλογιών, συνθήκες παρόμοιες με την κατάσταση στην κατεχόμενη Ευρώπη του 1940 – 45 είχαν δημιουργηθεί σε μικροκλίμακα στη Γαλλία το 1871 μετά το γάλλο-γερμανικό πόλεμο που οδήγησε στην Κομμούνα του Παρισιού. Βγάζοντας τα «Μαθήματα από την Κομμούνα», ο Λένιν, το 1908 έγραφε: «Ύστερα από το πραξικόπημα που έβαλε τέρμα στην επανάσταση του 1848, η Γαλλία έπεσε για δεκαοκτώ χρόνια κάτω από το ζυγό του ναπολεόντειου καθεστώτος. Το καθεστώς αυτό οδήγησε τη χώρα όχι μόνο στην οικονομική κατάρρευση αλλά και στην εθνική ταπείνωση. Εξεγειρόμενο ενάντια στο παλιό καθεστώς το προλεταριάτο αναλάμβανε δυο καθήκοντα, το ένα εθνικό, το άλλο κοινωνικό: την απελευθέρωση της Γαλλίας από τη γερμανική εισβολή και τη σοσιαλιστική απελευθέρωση του προλεταριάτου από το ζυγό του καπιταλισμού. Η συνένωση των δυο αυτών καθηκόντων αποτελεί το πιο πρωτότυπο χαρακτηριστικό της Κομμούνας». (σ.σ. Β.Ι. Λένιν, Παρισινή Κομμούνα, Άπαντα, τομ., σ. 475).

Παρόμοια από άποψη μεθόδου ήταν η ανάλυση/πρόγνωση του Λέοντα Τρότσκι για την κατάσταση στην Ευρώπη στις αρχές του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Ο εξόριστος μαρξιστής και συνεργάτης του Λένιν στην Οκτωβριανή Επανάσταση, σ’ ένα κείμενο του του 1939 με τίτλο: «Δεν αλλάζουμε Πορεία», έγραφε:

«Στις ηττημένες χώρες η θέση των μαζών θα επιδεινωθεί αμέσως στο έπακρο. Στην κοινωνική καταπίεση προστίθεται η εθνική καταπίεση, που το κύριο βάρος της το σηκώνουν επίσης οι εργάτες. Απ’ όλες τις μορφές δικτατορίας η ολοκληρωτική δικτατορία ενός ξένου κατακτητή είναι η πιο ανυπόφορη. Ταυτόχρονα, στο βαθμό που οι Ναζί θα προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν τους φυσικούς πόρους και το βιομηχανικό μηχανισμό των ηττημένων απ’ αυτούς εθνών, οι ίδιοι οι Ναζί θα εξαρτώνται αναπόφευκτα από τους ντόπιους εργάτες. Μετά τη νίκη αρχίζουν πάντα οι οικονομικές δυσκολίες. Είναι αδύνατο να βάλουν ένα φαντάρο με ένα τουφέκι πλάι σε κάθε Πολωνό, Νορβηγό, Δανό, Ολλανδό, Βέλγο, Γάλλο εργάτη και αγρότη. Ο εθνικοσοσιαλισμός δεν έχει καμιά συνταγή για να μετατρέψει τους ηττημένους λαούς από εχθρούς σε φίλους.

Η εμπειρία των Γερμανών στην Ουκρανία το 1918 απέδειξε πόσο δύσκολο είναι να μεταχειριστεί κανείς με στρατιωτικές μεθόδους το φυσικό πλούτο και την εργατική δύναμη ενός ηττημένου λαού, και πόσο γρήγορα ένας στρατός κατοχής χάνει το ηθικό του μέσα σε μια ατμόσφαιρα καθολικής εχθρότητας. Ακριβώς τα ίδια προτσές θα αναπτυχθούν σε μια πολύ πλατύτερη κλίμακα στην κατεχόμενη από τους Ναζί ευρωπαϊκή ήπειρο. Μπορεί να περιμένει κανείς με βεβαιότητα τη γοργή μετατροπή όλων των κατακτημένων χωρών σε πυριτιδαποθήκες…». (σ.σ. Λ. Τρότσκι, Writings 1939 – 40, σ. 298).

Πράγματι, ο παγκόσμιος πόλεμος πυροδότησε κοινωνικές εκρήξεις σε όλη την Ευρώπη. «Τα κινήματα μαζικής αντίστασης (στην Ευρώπη) ήταν στην καταβολή τους κοινωνικά φαινόμενα» επισημαίνει ο Mark Mazower επικαλούμενος τον Γιαν Γκρος που αναφέρεται στην περίπτωση της Πολωνίας. Στα Βαλκάνια, πυριτιδαποθήκη και του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, οι κοινωνικές εκρήξεις ήταν ακόμα πιο ισχυρές. Εδώ, η κατάσταση συνδύαζε τα σύγχρονα προβλήματα της ιμπεριαλιστικής – ναζιστικής κατοχής με όλα τα άλυτα προβλήματα της ιστορικής ανάπτυξης και της μη ολοκλήρωσης της δημοκρατικής επανάστασης. (σ.σ. Η Ρίκη Βαν Μπουσχότεν παρατηρεί πως στη διάρκεια της αντίστασης, με το ΕΑΜ εκδηλώθηκε για πρώτη φορά το πνεύμα του πολίτη (esprit civique) στην ελληνική κοινωνία. “Μια νέα τάξη του αντάρτικου” εγκαθιδρύθηκε επίσης σε ορισμένες περιοχές της Γαλλίας, παρατηρεί, αλλά αυτό δεν συνοδεύτηκε από τη θεσμοθέτηση μιας λαϊκής εξουσίας όπως στην Ελλάδα. Με αυτή την έννοια, η ελληνική εμπειρία δεν μπορεί να συγκριθεί παρά μονάχα με αυτή των νότιων Βαλκανίων (Γιουγκοσλαβία, Αλβανία). Μια δεύτερη κεφαλαιώδης διάφορα συνίσταται στο ότι στη Γαλλία το νέο πνεύμα της εξέγερσης ήταν η άμεση συνέπεια των μέτρων της κυβέρνησης του Βισσύ και οδήγησε στην υπέρβαση του προϋπάρχοντος πνεύματος του πολίτη. Στην Ελλάδα, ωστόσο, το πνεύμα αυτό δεν υπήρξε ποτέ. Επρόκειτο για κάτι νέο που εισήχθη από το ΕΑΜ». Γεωπολιτική της Ελληνικής Αντίστασης, περιοδικό δοκιμές 6/1997).

Όλα τα εκρηκτικά ζητήματα του παρελθόντος, οι κοινωνικές αντιφάσεις που παρέμεναν στο ιστορικό υπέδαφος άλυτες εξαιτίας της αργοπορημένης και ανολοκλήρωτης βαλκανικής και ελληνικής αστικοδημοκρατικής επανάστασης, εξερράγησαν. Εκρηκτικές ύλες ίδιου τύπου μ’ αυτές που τροφοδότησαν τη Γαλλική Επανάσταση του 1789, την Κομμούνα του Παρισιού του 1871 και την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 εξερράγησαν συγχρόνως προκαλώντας ένα ισχυρό επαναστατικό κύμα.

Κι όπως συμβαίνει με το συντονισμό των κυμάτων στη Φυσική, το αγροτικό κίνημα ενισχυμένο από το προλεταριακό κίνημα έφερε στην επιφάνεια όλη την εκρηκτική κοινωνική ενέργεια που παρέμενε κρυμμένη. Στην Ελλάδα, η έκρηξη εκδηλώθηκε μ’ ένα πανίσχυρο αγροτικό κίνημα στην ύπαιθρο, έναν κανονικό πόλεμο χωρικών, συνδυασμένο μ’ ένα μαχητικό προλεταριακό επαναστατικό κομμουνιστικό κίνημα στις πόλεις. Ο πόλεμος για την αποτίναξη της ξένης φασιστικής κατοχής, ο πόλεμος απελευθέρωσης με τη μορφή του αντάρτικου, συνδυαζόταν με τον εσωτερικό εμφύλιο πόλεμο, που υπέβοσκε από την αρχή της Κατοχής, αλλά πήρε μανιασμένες διαστάσεις μετά το καλοκαίρι του 1943 με τη δημιουργία των Ταγμάτων Ασφάλειας.

Η ιδιομορφία της κατάστασης ήταν ότι συνδύαζε τα προβλήματα της απελευθέρωσης από τον ξένο ζυγό με τα ζητήματα της κοινωνικής απελευθέρωσης του προλεταριάτου από τον ζυγό της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και καταπίεσης. Κι ακόμα, μια άλλη ιδιομορφία ήταν ότι ο πόλεμος των χωρικών είχε μπολιαστεί όχι μόνο με κομμουνιστικές ιδέες, αλλά επιπλέον είχε ηγέτες από το προλεταριακό κομμουνιστικό κίνημα της σύγχρονης πόλης. (σ.σ. Ωστόσο, οι ηγέτες αυτού του κινήματος δυστυχώς αγνοούσαν αυτή την ιδιομορφία. «Η ελληνική αντίσταση δεν είναι αγροτική εξέγερση, είναι εθνικός απελευθερωτικός αγώνας, παλλαϊκή ένοπλη λαοκρατική επανάσταση, οργανωμένη και καθοδηγούμενη σε όλη την Ελλάδα, με τη συμμετοχή όλων των στρωμάτων του λαού», αποφαίνεται ο Θ. Χατζής, γραμματέας του ΕΑΜ, στο: Η Νικηφόρα Επανάσταση που Χάθηκε, τομ., Α΄, σ. 36)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s