Δεκέμβρης, Χωρίς κατηγορία

Δεκέμβρης 1944: Ο αδύνατος συμβιβασμός

eam2

Από το βιβλίο του Θ. Κουτσουμπού «Ο πόλεμος των χωρικών και η κοινωνική επανάσταση»  http://eek.gr/images/Stuff/Doc/E-Books/polemos-xorikon-th.koutsoumpos.pdf

5.1 Αέρας Γαλλικής Επανάστασης και Κομμούνας

Δυο εβδομάδες αργότερα, στις 12 Οκτωβρίου 1944, τα ναζιστικά στρατεύματα αποχωρούν. Η σβάστικα κατεβαίνει από την Ακρόπολη. Οι ένοπλοι άνδρες του ΕΛΑΣ αγναντεύουν από τις κορυφές της Πάρνηθας τα παραληρούντα από χαρά πλήθη, τους ξέφρενους χορούς και πανηγυρισμούς, αλλά τους απαγορεύουν να μπουν στην Αθήνα. Στις 13 και στις 14 Οκτωβρίου μεγάλα πλήθη κατεβαίνουν στους δρόμους της Αθήνας. Ποτε η Αθήνα δε γνώρισε τέτοιες διαδηλώσεις. Το πλήθος κρατάει κόκκινες σημαίες ανακατωμένες με τις ελληνικές και τις συμμαχικές, και πλακάτ. Το σύνθημα «Κάπα – Κάπα – Έψιλον» δονεί την ατμόσφαιρα. Στις 14 το ΕΑΜ οργανώνει συγκέντρωση στην πλατεία Συντάγματος. Η ατμόσφαιρα μυρίζει επανάσταση. Ο λογοτέχνης Γιώργος Θεοτοκάς (σ.σ. Γιώργος Θεοτοκάς, Τετράδια Ημερολογίου, Αθήνα, σελ. 509-511) χωρίς συμπάθειες προς το ΕΑΜ, με μια πολύ διεισδυτική μάτια περιγράφει το κλίμα:

«14 Οκτωβρίου

Νομίστηκε πως, με τη χτεσινή μεγάλη επίδειξη του, το Κ.Κ. είχε τελειώσει το παρουσίασμα της δύναμης του, μα αποδείχτηκε πως αυτό δεν ήτανε παρά ένα προμήνυμα του τι έμελλε να συμβεί σήμερα. Τόντι σήμερα η επίδειξη του συνεχίστηκε και κορυφώθηκε, έλαβε διαστάσεις γιγάντιες. Στα καθαυτό αθηναϊκά πλήθη προστέθηκαν οι συνοικισμοί και εν μέρει τα περίχωρα. Ποτε δεν είδε η Αθήνα τέτοια συγκέντρωση λαϊκών μαζών, που γεμίζανε ακατάπαυστα το Σύνταγμα, την Ομόνοια κι όλο το μήκος των οδών Σταδίου και Πανεπιστημίου και άλλους δρόμους γειτονικούς με πλήθος σημαίες και πινακίδες. Οι κόκκινες σημαίες σήμερα νομίζω πως ήτανε περισσότερες από τις γαλανόλευκες, οι αγγλικές κι αμερικανικές ήτανε λίγες. Το πλήθος ήταν οργανωμένο αξιοθαύμαστα για πλήθος ελληνικό και διαιρεμένο κατά τομείς και επαγγέλματα. Περιλάβαινε πρόσωπα από όλες τις ηλικίες, που υπακούανε τύφλα σε συνθήματα που τους δινότανε με τα χουνιά κι επαναλάβαιναν ρυθμικά ορισμένες κραυγές μαθημένες από πριν. Η κραυγή που δέσποζε σ’ όλην αυτήν την ανθρωποθάλασσα ήτανε: “Κάπα – Κάπα – Έψιλον!”. Είδα πάλι μες στη διαδήλωση παπάδες και γριές και παιδάκια σε μεγάλο αριθμό. Την τάξη κρατούσε ο ΕΛΑΣ και την κρατούσε καλά, χωρίς καμία σχεδόν επέμβαση της αστυνομίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τούτος ο λαός που βλέπουμε αυτές τις μέρες είναι άλλος από εκείνον που ξέραμε, πιο δυναμικός, πιο γενναίος και πιο περήφανος, αληθινά χειραφετημένος, και λεύτερος, όπως φαντάζεται κανείς πως θα ήταν η γενεά του Εικοσιένα, μα όπως δεν ήτανε πια ο αστικοποιημένος λαός που γνωρίσαμε στις μέρες μας. Οι φοβερές δοκιμασίες του 1922 και 1940-44 συντελέσανε αυτήν την ψυχολογική μεταβολή, που έχει ίσως και μια φυλετική αιτία: το ανακάτωμα με το λαό της ευρωπαϊκής Ελλάδας των φίλων της Μικρασίας και του Πόντου, που τόσο φανερή είναι η επίδραση τους στη ζωή του σημερινού λαού της Αθήνας. Τώρα νοιώθουμε ένα μεγάλο και ασυγκράτητο λαϊκό κύμα που μας σηκώνει και μας παίρνει. Τι ακριβώς θέλει αυτή η μάζα βέβαια κανείς δεν το ξέρει, ούτε τα πιο συνειδητά μέλη της. Δεν είναι το βιομηχανικό προλεταριάτο των μεγάλων ευρωπαϊκών κέντρων με τις συγκεκριμένες οικονομικοκοινωνικές επιδιώξεις του επιστημονικού σοσιαλισμού. Εδώ έχουμε να κάνουμε με δυνάμεις αλόγιστες. Στον αέρα υπάρχει Ρωσική Επανάσταση, μα και Γαλλική Επανάσταση και Κομμούνα Παρισιού και απελευθερωτικός εθνικός πόλεμος και ποιος ξέρει τι αλλά θολά στοιχεία που δεν τα ξεχωρίζουμε ακόμα. Ο λαός βρήκε μια λέξη και την πιπιλίζει ολοένα “Λαοκρατία”. Το τραγούδι της ημέρας που τραγουδούν χωρίς διακοπή όλες οι συνοικίες, λέει:

Το ‘χουμε βάλει βαθιά μες στην καρδιά μας:

Λαοκρατία και όχι βασιλιά!

Το περιεχόμενο της Λαοκρατίας ωστόσο κανείς δεν μπορεί, μα ούτε και σκοτίζεται κανείς να το εξηγήσει. Δεν αισθάνεται ο λαός την ανάγκη για μια εξήγηση. Του φτάνει ο ήχος αυτής της λέξης κι η αόριστη τάση προς το “Κράτος του Λαού”. Ο λαός ν’ ανέβει, ο λαός να γίνει αφέντης, να πάψουν οι κακοί ν’ αδικούν το λαό – αυτό είναι το λαϊκό αίτημα».

Στις 15 φθάνει ο στρατηγός Σκόμπι. Συγχρόνως, η αστική τάξη κάνει τη δίκη της εμφάνιση. Ο Γιώργος Θεοτοκάς (σ.σ. Γ.Θ. ΄ο.π., σελ. 512-513) ξανά, περιγράφει:

«15 Οκτωβρίου

Σήμερα αποκρίθηκε η αστική τάξη. Είχα ακούσει χτες πως έμελλε να γίνει κάποια διαδήλωση του ΕΔΕΣ, μα δεν είχα δώσει πολλή σημασία. Περίμενα πως θα περνούσε μάλλον απαρατήρητη ύστερα από το καταπληκτικό παρουσίασα του Κ.Κ. Όμως ο φόβος και το πείσμα των αντικομουνιστικών στοιχείων θαυματούργησε και κατάφεραν να οργανώσουν, σε μια νύχτα, μια μεγάλη διαδήλωση όλων των εθνικιστικών οργανώσεων, που δεν είχε βέβαια τον όγκο της χτεσινής διαδήλωσης, ήταν όμως κι αυτή εξαιρετικά επιβλητική. Έφτανε από το Σύνταγμα ως του Μακρυγιάννη, με μεγάλη συμμετοχή του κοινού που ήτανε μαζεμένο στα πεζοδρόμια, ενώ τις προηγούμενες μέρες, στο πέρασμα του Κ.Κ., το κοινό συμμετείχε πολύ λιγότερο. Πρόκειται βέβαια για το κοινό του κέντρου της πόλης που είναι κατά πλειοψηφία αστικό.

Η απροσδόκητη αυτή επίδειξη της αστικής δύναμης εξερέθισε τους κομμουνιστές, που αντιδράσανε στην αρχή με συναγωνισμό κραυγών και κατόπι με μικρές αντιδιαδηλώσεις. Έγινε ανταλλαγή από λόγια πικρά και προσβλητικά. Συχνά άκουγε κανείς σχόλια για τα θρυλικά “σαλόνια του Κολωνακίου”. Πραγματικά η σημερινή διαδήλωση ήταν πολύ αισθητά πιο καλοντυμένη και ευπαρουσίαστη από τη χτεσινή και περιείχε αρκετές κομψές γυναίκες. Είναι η πρώτη φορά αυτές τις μέρες που ένιωσα στην Ελλάδα τόσο έντονα, τόσο ξεκάθαρα κι απόλυτα τον κοινωνικό διχασμό, την ατμόσφαιρα του ταξικού πολέμου. Αυτή είναι πια στο εξής η “ελληνική πραγματικότητα”».

Τα ταξικά στρατόπεδα ορθώνονταν το ένα απέναντι στο άλλο.

Στις 18 Οκτωβρίου ο Παπανδρέου μιλάει στην Πλατεία Συντάγματος. Το ΕΑΜ θα κατεβάσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να υποδεχθούν τους «απελευθερωτές». «Λαοκρατία» φωνάζει το πλήθος. «Λαοκρατία» απαντάει η παλιά καραβάνα του αστικού πολιτικαντισμού, «αλλά με νόμο». Ο νόμος και η τάξη των καπιταλιστών πρέπει να αποκατασταθούν. Η αστική εξουσία πρέπει να ξανακτιστεί.

Αλλά η πραγματική εξουσία ήταν ακόμη στα χέρια του ΕΛΑΣ. Οι δυο εξουσίες δεν μπορούσαν να συνυπάρχουν όπως δυο πόδια δεν χωράνε σ’ ένα παπούτσι. Το αντάρτικο έπρεπε να αφοπλιστεί. Η συνδρομή της ηγεσίας του ΚΚΕ/ΕΑΜ είναι αποφασιστική. Για να τιθασευτεί ο επαναστατημένος λαός χρειάζεται η συνδρομή της ηγεσίας του ΚΚΕ. Με όλες της τις δυνάμεις η ηγεσία προσπαθεί να ρίξει πάγο στις επαναστατικές διαθέσεις, στις απαιτήσεις για λαϊκά δικαστήρια και τιμωρία των συνεργατών των κατακτητών, στα οράματα για μια νέα κοινωνία. «Αποφύγετε την αυτοδικία» ζητεί με προκήρυξη του το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ στις 6 Οκτωβρίου δημοσιεύοντας μια «Έκκληση προς τον Ελληνικό λαό» που τελείωνε ως εξής: «Κομμουνιστές και κομουνίστριες, σταθήκατε η ψυχή του εθνικού και λαοκρατικού ξεσηκωμού. Σταθείτε τώρα οι πρωτοπόροι στην επιβολή της τάξης και της δημοκρατικής λευτεριάς. Πατριώτες, ας ενωθούμε όλοι για να ολοκληρώσουμε μαζί με τον ΕΛΑΣ και τους συμμάχους μας την απελευθέρωση της Ελλάδας κάτω από την καθοδήγηση μιας κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας». (σ.σ. ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΚΚΕ, ΄ο.π., σελ. 229-229).

Όμως εδώ και αρκετό καιρό οι «σύμμαχοι» βρίσκονται σε συνεννοήσεις με τους Γερμανούς για να πάρουν τη σκυτάλη της εξουσίας. Η πολιτική του ΚΚΕ θα δώσει στον Παπανδρέου και στους άγγλους το χρόνο να φέρουν τους Ριμινίτες και Ιερολοχίτες, τα αντιδραστικά στρατιωτικά τμήματα που απόμειναν από την εκκαθάριση του στρατού της Μέσης Ανατολής μαζί με δυνάμεις του βρετανικού αυτοκρατορικού στρατού. Στην αναδιοργανωμένη αστυνομία και χωροφυλακή βρίσκουν καταφύγιο όλα τα κατακάθια του δωσιλογισμού. Ο Δεκέμβρης δεν είναι μακριά. Ο εμφύλιος πόλεμος που υποτίθεται ότι με τις συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας θα αποφεύγονταν, οργανώνεται μεθοδικά και σχεδόν ανοικτά.

5.2 Οι Συμφωνίες της Μόσχας

Μόνο η ηγεσία του ΚΚΕ πασχίζει για έναν ανέφικτο συμβιβασμό. Στο παρασκήνιο πασχίζει να κερδίσει την έγκριση της Μόσχας, σε μια δυναμική αντίδραση της απέναντι στα σχέδια των Βρετανών. Αντιπροσωπείες απευθύνονται στους παλιούς συνδέσμους της Κομιντέρν, στον Τίτο, στους Βουλγάρους συντρόφους. Ο Τίτο είναι ο μόνος που υπόσχεται υποστήριξη. Αλλά για την ηγεσία του ΚΚΕ, Μόνο η θέληση του Στάλιν μετράει.

Ο τελευταίος μετά τις συμφωνίες της Τεχεράνης και λίγο πριν τις συμφωνίες της Γιάλτας συναντιέται με τον Τσόρτσιλ στη Μόσχα. Η συνάντηση αρχίζει στις 9 Οκτωβρίου 1944 παρουσία των υπουργών εξωτερικών Μολότοφ και Ήντεν. Το μοίρασμα του κόσμου και ιδιαίτερα των Βαλκανίων ήταν στο επίκεντρο. Ο ίδιος ο Τσόρτσιλ περιγράφει: «Η στιγμή ήτο κατάλληλος δια δράσιν, δια τούτο εδήλωσα: Ας τακτοποιήσωμεν τας βαλκανικάς υποθέσεις. Ο στρατός σας ευρίσκεται εις Ρουμανίαν και Βουλγαρίαν. Έχομεν συμφέροντα, αποστολάς και πράκτορας εις αυτάς τας χώρας. Ας αποφύγομεν τας συγκρούσεις για ζητήματα ανάξια λόγου. Εις ότι αφορά εις την Μεγάλην Βρετανίαν και εις την Ρωσίαν τι θα λέγατε δια μίαν επικράτησιν 90% εις Ρουμανία δι’ εσάς και μιαν αντίστοιχον 90% εις Ελλάδα δι’ ημάς, με μιαν ισορροπίαν 50 – 50 εις Γιουγκοσλαβίαν; Ενώ εμετεφράζετο η προτασίς μου, έγραψα εις ένα τεμάχιον χάρτου:

Ρουμανία

Ρωσία……………………………90%

Οι άλλοι…………………………10%

Ελλάς

Μεγάλη Βρετανία (σε συμφωνία με ΗΠΑ)………..90% Ρωσία…………………………..10%

Γιουγκοσλαβία…………………50 -50% Ουγγαρία……………………….50 -50%

Βουλγαρία

Ρωσία…………………………..75%

Οι άλλοι…………………………25%

Έσπρωξα το χαρτί προς το Στάλιν εις τον οποίον η μετάφρασις είχε ήδη γίνει. Έγινε παύσις. Κατόπιν πήρε το μπλε μολύβι του, έσυρε μιαν γραμμήν εις ένδειξιν επιδοκιμασίας και μας το επέστρεψε. Τα πάντα ερυθμίστηκαν εις ολιγότερον χρόνον από όσον χρειάζεται κανείς δια την περιγραφήν… Εννοείται ότι μελετήσαμε δια μακρών και προσεκτικώς τα διαφορά ζητήματα και ησχολούμεθα μόνον με συμφωνίας αφορώσας εις την εμπόλεμον περίοδον… Κατόπιν εγένετο μια μακρά σιωπή. Το σημαδεμένον με μπλε μολύβι χαρτί, παράμενε εις το κέντρον του τραπεζιού. Τελικώς είπα: Δεν θα εύρισκε κανείς ολίγον κωμικόν το γεγονός ότι παριστάνομεν τους ρυθμιστάς της τύχης εκατομμυρίων ανθρώπων με έναν τρόπον τόσον αυθάδη; Ας κάψωμεν αυτό το χαρτί. – Όχι κρατήσατε το, απήντησε ο Στάλιν». (σ.σ. Τ. Εντ. όπ., σελ. 216-217).

Την διαβόητη αυτή συμφωνία συχνά επικαλέστηκε ο Τσόρτσιλ. Οι υμνητές του Στάλιν αρνήθηκαν την ύπαρξη του περίφημου αυτού χαρτιού με το οποίο μοιράστηκαν τα Βαλκάνια και προδόθηκε η ελληνική επανάσταση. Αλλά η όλη λογική των γεγονότων δεν αφήνει αμφιβολία για το ρόλο του Στάλιν και της διπλωματίας του. Ο Λίβανος, η Καζέρτα, τα Δεκεμβριανά και η Βάρκιζα δεν ήταν παρά οι ελληνικοί κρίκοι των συμφωνιών της Τεχεράνης, της Μόσχας, της Γιάλτας.

5.3 Τα Σοβιετικά Αρχεία

Ντοκουμέντα του Γκεόργκι Δημητρώφ, ηγέτη της Κομιντέρν, που μετά την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ ήλθαν στο φως της δημοσιότητας, επιβεβαιώνουν ότι η γραφειοκρατία του Στάλιν γνώριζε λεπτομερώς τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα. Στις 20 Μάιου 1944 σοβιετικός κατάσκοπος που υπέγραφε ως Φίτιν, έστελνε την παρακάτω εκπληκτική αναφορά, που δείχνει πως γνώριζε με ακρίβεια το σενάριο, ακόμη και πριν τη συμφωνία του Λιβάνου.

«Αναφορά Φίτιν προς Δημητρώφ για συνομιλίες Παπανδρέου – Λήπερ

Άκρως Απόρρητο

Προς τον σύντροφο Δημητρώφ.

Έχουμε την πληροφορία ότι στις 13 – 14 Μάιου 1944 πραγματοποιήθηκαν συνομιλίες μεταξύ του βρετανού πρεσβευτή στην ελληνική κυβέρνηση του Καΐρου Λήπερ και του Παπανδρέου. Η ημερήσια διάταξη περιλάμβανε το μέλλον του ΕΛΑΣ και την τακτική που επρόκειτο να ακολουθήσει ο Παπανδρέου στη διάσκεψη των Ελλήνων εκπροσώπων στη Βηρυτό, στις 17 Μάιου. Ο Βρετανός πρεσβευτής και ο Παπανδρέου υιοθέτησαν την ακόλουθη γραμμή:

  1. Στη διάσκεψη, ένας από τους αντιπροσώπους θα κατηγορήσει το ΕΑΜ και θα ζητήσει τη διάλυση του ΕΛΑΣ.
  2. Ο Παπανδρέου θα αρνηθεί τη διάλυση του ΕΛΑΣ, θα ζητήσει όμως την αναδιοργάνωση του υπό την ηγεσία της εθνικής κυβέρνησης και το μετασχηματισμό του σε εθνικό στρατό. Αν το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ δεν φέρουν αντίρρηση σε αυτό, ο Παπανδρέου θα δώσει τη συγκατάθεση του για συμμετοχή εκπροσώπων του ΕΛΑΣ στην κυβέρνηση. Ο Λήπερ διαβεβαίωσε τον Παπανδρέου ότι η βρετανική κυβέρνηση θα υποστηρίξει με όλα τα μέσα τη νέα εθνική κυβέρνηση.

20 Μάιου 1944

Φίτιν».

Ο ίδιος κατάσκοπος στις 27 Σεπτεμβρίου, δηλαδή μια μέρα μετά την υπογραφή της συμφωνίας της Καζέρτας, έστελνε την παρακάτω αναφορά που περιέγραφε λεπτομερώς τα σχέδια των Βρετανών. Οι μετέπειτα εξελίξεις επαλήθευσαν σημείο προς σημείο την αναφορά του.

«Αναφορά Φίτιν προς Δημητρώφ για τις στρατηγικές βλέψεις των Βρετανών στην Ελλάδα μετά την απελευθέρωση.

Άκρως απόρρητο

Προς τον σύντροφο Δημητρώφ

Σας στέλνω πληροφορίες για τα βρετανικά σχέδια στην Ελλάδα μετά την αποχώρηση των Γερμανών.

  1. Μετά την αποχώρηση των Γερμανών οι Βρετανοί προτίθενται να αποβιβάσουν μια ταξιαρχία στο αεροδρόμιο Καλαμάκιον, μια ταξιαρχία πεζικού και τανκς στην Αθήνα. Στην Αθήνα θα εγκατασταθούν στις πλατείες Ομονοίας, Συντάγματος και επίσης στο Μοναστηράκι, στην Ακρόπολη. Το βρετανικό στρατηγείο θα εγκατασταθεί στο κτίριο του «Μετοχικού», όπου βρίσκεται τώρα το γερμανικό στρατηγείο.
  2. Αρχιστράτηγος των ελληνικών στρατευμάτων θα οριστεί ο στρατηγός Σπηλιωτόπουλος. Πριν από την άφιξη της κυβέρνησης ο Εμμανουηλίδης θα τεθεί επικεφαλής της δημόσιας διοίκησης.
  3. Οι Βρετανοί θα ασχοληθούν με τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ, θα κηρύξουν τη χώρα σε κατάσταση πολιορκίας και θα αντικαταστήσουν την πολιτική διοίκηση που δημιούργησε το ΕΑΜ με στρατιωτικούς διοικητές.
  4. Η βρετανική λογοκρισία απαγόρευσε στο Ελληνικό Γραφείο Πληροφοριών να μιλά από το ραδιόφωνο του Καΐρου εναντίον των ελληνικών “Ταγμάτων Ασφάλειας”, που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα από το γερμανικό στρατό.

27 Σεπτεμβρίου 1944

Φίτιν». (σ.σ. ΤΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΩΝ ΜΥΣΤΙΚΩΝ ΣΟΒΙΕΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ, Αθήνα 1993, σελ. 149)

5.4 Τα Δεκεμβριανά – Η Ματωμένη Κυριακή

Το Δεκέμβρη του 1944, λίγες μόνο εβδομάδες μετά την απελευθέρωση της Αθήνας από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής, ο αθηναϊκός λαός πεινούσε και δυστυχούσε. Είχε ελευθερωθεί από τους φασίστες κατακτητές αλλά όχι από την πείνα. Ο πληθωρισμός κάλπαζε με ξέφρενους ρυθμούς. Μια μικρή αριστερή εφημερίδα που το Φλεβάρη του 1943 πουλιόταν 300 δραχμές, το Νοέμβρη του ίδιου χρόνου 1.000, το Φλεβάρη του 1944 είχε φθάσει στις 2.000, τον Απρίλη 10.000, τον Ιούλιο 200.000, τον Οκτώβριο 200 εκατομμύρια και το Νοέμβριο τα 200 δισεκατομμύρια! Οι τιμές των τροφίμων απλησίαστες.

Οι μαυραγορίτες εξακολουθούσαν όπως και πριν να πλουτίζουν. Οι φασίστες συνεργάτες των γερμανών, οι δοσίλογοι, έντρομοι βέβαια, έμεναν ατιμώρητοι. Η κυβέρνηση «εθνικής Ενότητας» υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου ένα μόνο μέλημα είχε. Τον αφοπλισμό των ανταρτών, τη διάλυση του ΕΛΑΣ, την αποκατάσταση του κρατικού μηχανισμού της αστικής κυριαρχίας που είχε σμπαραλιαστεί στη διάρκεια της κατοχής. Τα εγγλέζικα στρατεύματα που είχαν αρχίσει να συρρέουν, απασχολούνταν με τη διαφύλαξη της τάξης που η ελληνική αστική τάξη δεν μπορούσε να επιβάλει.

Την 1η Δεκεμβρίου 1944, ο στρατηγός Σκόμπι, διοικητής των ελληνικών στρατευμάτων (και του ΕΛΑΣ! Βάσει της συμφωνίας της Καζέρτας), είχε στείλει τελεσίγραφο στον ΕΛΑΣ: «παραδώστε τα όπλα σας και φύγετε από την Αθήνα πριν τις 10 Δεκεμβρίου». Νωρίτερα ο τοποτηρητής των Βρετανών, πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου, είχε απευθύνει το ίδιο τελεσίγραφο. Το Κομμουνιστικό Κόμμα και το ΕΑΜ απαντούν με γενική απεργία και ειρηνική διαδήλωση την Κυριακή 3 Δεκέμβρη.

Ο Ντομινίκ Εντ περιγράφει το κλίμα:

«Ο καιρός είναι παγωμένος, Τις προηγούμενες μέρες έβρεχε. Στο ύψος της οδού Στουρνάρα, στην περιοχή Μουσείου, οι υπόνομοι, μπουκωμένοι από το νερό, σπάζουν. Οι υπόνομοι της Ασφάλειας ξεχειλίζουν. Από την ανοικτή τρύπα στο κράσπεδο του πεζοδρομίου αρχίζουν ν’ ανεβαίνουν στην επιφάνεια τα υπολείμματα της φοβερής σφαγής των μισθοφόρων της τάξης: χέρια, πόδια, τυραννισμένη ανθρώπινη σάρκα, παραδομένη στο μεγάλο τίποτα. Εδώ και μερικές μέρες η θερμοκρασία έχει πέσει, αλλά ο ουρανός είναι πάλι καθαρός. Στις 3 του Δεκέμβρη, νωρίς το πρωί, ο χαμηλός άσπρος ήλιος πλημμυρίζει την πλατεία Συντάγματος κι έρχεται να χτυπήσει λόξα, επάνω από το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτου, τις κολώνες των παλαιών Ανακτόρων. Αριστερά, από την άλλη πλευρά της λεωφόρου Β. Σοφίας το υπουργείο Εσωτερικών, μετά το ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία», το οποίο, σύμφωνα με την κοσμοπολίτικη παράδοση του, στεγάζει τον Τύπο και τις ξένες στρατιωτικές αποστολές, βρετανική, αμερικανική, και σοβιετική.

Το μεγάλο σιωπηλό τετράγωνο αρχίζει να πάλλεται από ένα βουητό που ανεβαίνει απ’ όλες τις κατευθύνσεις. Από Β. Σοφίας, από Συγγρού, Ερμού, οι πομπές συγκλίνουν προς την πλατεία. Η διαδήλωση δεν έχει απαγορευτεί. Μέχρι ποιο βαθμό αυτό που θ’ ακολουθήσει ήτανε προετοιμασμένο εν ψυχρώ; Η πρώτη πομπή που ανεβαίνει από τις συνοικίες φτάνει στην πλατεία. Επικεφαλής, ένα τεράστιο πανό ξεδιπλώνει, με τα νύχια έξω, το κόκκινο λιοντάρι της Καισαριανής: ΖΗΤΩ Η ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗ, ΛΙΚΝΟ ΤΟΥ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ. Πιο μακριά πίσω: ΟΤΑΝ Η ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΑΠΕΙΛΕΙ ΤΟ ΛΑΟ, ΑΥΤΟΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΑ ΟΠΛΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΛΥΣΙΔΕΣ. Και σχεδόν παντού: ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΞΑΝΑΡΧΟΝΤΑΙ. Σαν ογκόλιθος, η πομπή φτάνει στο ύψος του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτου. Ξεπερνώντας την πρώτη σειρά ένας έφηβος αρχίζει μέσα στις ενθαρρυντικές φωνές του πλήθους ένα ξέφρενο χορό. Πηδάει μια στον αέρα, ύστερα μια δεύτερη. Ξαφνικά παραλύει και σωριάζεται κατάχαμα, με το στήθος καταματωμένο. Το κροτάλισμα ενός αυτόματου. Από τη στέγη του υπουργείου ένα πολυβόλο βάλλει. Λίγες σφαίρες χάνονται από κάθε ριπή που κόβει την πυκνή σάρκα του πλήθους. Από τη στέγη του παλατιού, μια δεύτερη ριπή. Ύστερα συνεχόμενο πυρ για αρκετά λεπτά. Το πλήθος προσπαθεί να καβαλήσει τα κάγκελα του Βασιλικού Κήπου, ταμπουρώνεται πίσω από το τοιχάκι που πλαισιώνει το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτου. Μερικοί κρύβονται πίσω από κάποιο πανό που ξεκολλήθηκε από τα κάγκελα του κήπου και παρασταίνει μια φωτογραφία του Ρούσβελτ με υπογραμμισμένες τις λέξεις: ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΜΕΓΑΛΟΙ ΜΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΤΕΣ. Τα πολυβόλα συνεχίζουν να βάλλουν. Πίσω, μετά τα προάστια και το Φάληρο, η Κοκκινιά, η Καισαριανή, το Παγκράτι, η ανύποπτη ανθρωποπλημμύρα, που δεν ακούει τίποτε, σπρώχνει. Η πλατεία όλο γεμίζει. Στα παράθυρα του ξενοδοχείου «Μεγάλη Βρετανία» οι δημοσιογράφοι, αηδιασμένοι, παρίστανται στη σφαγή. Σε δυο – τρία λεπτά: 28 νεκροί και παραπάνω από 100 τραυματίες». (σ.σ. Ντ. Εντ, ΄ο.π., σελ. 249-250).

Χωρίς να τρέφει τις ίδιες συμπάθειες με τον Ντομινίκ Εντ, ένας αυτόπτης μάρτυς, ο τότε βρετανός αξιωματικός W. Byford – Jones περιγράφει: «Κατά τη διάρκεια του επόμενου τέταρτου της ώρας παρατηρούσα τους διαδηλωτές να καταφθάνουν στην πλατεία κρατώντας τα πλακάτ τους και σημαίες Βρετανικές, Αμερικανικές, Ρωσικές, Ελληνικές. Καθώς οι διαδηλωτές έπαιρναν θέσεις συνέχιζαν να ακούγονται συνθήματα: “Κάτω ο Παπανδρέου” φώναζαν όλοι μαζί, “Κάτω η Επέμβαση”, “Δοκιμάστε τους Συμμάχους”, “Κάτω ο Γκλύξμπουργκ”. Οι άνθρωποι που περπατούσαν στους δρόμους ή στέκονταν έξω από το Βασιλικό Θέατρο άρχισαν να μαζεύονται για να δουν την διαδήλωση, ενώ λίγοι συνέχιζαν τις δουλειές τους.

Στάθηκα έξω από το καφενείο του Γιαννάκη που βρίσκεται στο ισόγειο του κτηρίου που στεγάζει επίσης και τα γραφεία της αστυνομίας, στην μια γωνία της πλατείας και παρατηρούσα τη διαδήλωση να προχωρεί. Η κεφαλή της διαδήλωσης είχε φθάσει στο δρόμο που περνά μπροστά από τα Παλαιά Ανάκτορα, όταν την προσοχή μου τράβηξαν φωνές μιας ομάδας αξιωματικών της αστυνομίας που έσκυβαν από το μπαλκόνι του δεύτερου πατώματος του κτιρίου, ακριβώς πάνω από το καφενείο. Με κατάπληξη διαπίστωσα ότι οι αξιωματικοί κρατούσαν όπλα έτοιμοι να πυροβολήσουν. Άλλοι ήσαν όρθιοι και άλλοι γονατιστοί, ώστε μόνον τα κεφάλια τους ήσαν ορατά. Ένας ή δυο σημάδευαν προς την πρώτη γραμμή της διαδήλωσης. Υπέθεσα ότι τούτο ήταν απλώς μια προφύλαξη, σε περίπτωση που οι διαδηλωτές θα επιτίθονταν κατά της αστυνομίας. Η Ελληνική αστυνομία είναι μια ένοπλη δύναμη.

Η πορεία πλησίαζε: άντρες, γυναίκες και παιδιά βάδιζαν σε γραμμές ανά οκτώ ως δέκα, κάθε τρίτο ή τέταρτο άτομο κουβαλούσε μια συμμαχική ή μια ελληνική σημαία, ή ένα πλακάτ πάνω στο οποίο με καθαρό κόκκινο μελάνι ήταν γραμμένα τα ίδια συνθήματα που φώναζαν άντρες και γυναίκες με τενεκεδάκια και χωνιά στα πλάγια της διαδήλωσης. Ήταν μια τυπική ΚΚΕ-ΕΑΜ διαδήλωση. Οι ηλικίες αυτών που έπαιρναν μέρος κυμαίνονταν από 10-12 μέχρι 60 χρόνων και παραπάνω. Λίγα παιδιά ήταν ξυπόλυτα, οι περισσότεροι δεν φορούσαν παλτά, αλλά υπήρχαν αρκετοί καλοντυμένοι διαδηλωτές. Όπως και πριν υπερτερούσαν σαφώς οι κοπέλες μεταξύ 18 και 30 ετών. Δεν υπήρχε τίποτε ύποπτο ή απειλητικό στη διαδήλωση. Μερικοί άντρες φώναζαν παθιασμένα προς την αστυνομία και το ξενοδοχείο, αλλά υπήρχαν και πολλά χιουμοριστικά πλακάτ, και πολλά αστεία ανταλλάσσονταν ανάμεσα στους διαδηλωτές και σε αυτούς που στέκονταν στα πεζοδρόμια.

Την προσοχή μου τράβηξε πάλι στο μπαλκόνι μια επιτακτική φωνή που ομοίαζε σαν διαταγή, στα ελληνικά. Εκείνη τη στιγμή η κεφαλή της διαδήλωσης βρισκόταν σε απόσταση τριάντα μέτρων περίπου. Ο κύριος Σ. Μπαρμπέρ του Ηνωμένου Τύπου μου εξήγησε αργότερα ότι η φωνή που είχαμε ακούσει ήταν διαταγή πυροβολισμού. Αμέσως οι αστυνομικοί άρχισαν να τραβούν τα κλείστρα των όπλων τους, όχι όμως με συντονισμό, σαν μια πειθαρχημένη ομάδα, αλλά διστακτικά, ο ένας μετά τον άλλον, δίνοντας την εντύπωση πως μερικοί απ’ αυτούς δίσταζαν να υπακούσουν. Εγώ εξακολουθούσα να πιστεύω πως αυτό ήταν προληπτικό μέτρο και ξανάστρεψα την προσοχή μου προς το πλήθος των διαδηλωτών που πλησίαζε.

Αυτό που συνέβη εκείνη τη στιγμή, ήταν τόσο απίστευτο που νόμισα πως παρακολουθούσα κινηματογραφική ταινία. Οι αστυνομικοί άδειασαν τις σφαίρες των όπλων τους πάνω στους διαδηλωτές. Είχα ακούσει ατέλειωτες ιστορίες για μαζικές εκτελέσεις Ελλήνων από Γερμανούς, τις πίστευα και δεν τις πίστευα. Είχα δει άντρες που ήξερα και που αγαπούσα βαθύτατα να πεθαίνουν στο πλευρό μου στη μάχη, αλλά τίποτε δεν με είχε προετοιμάσει γι’ αυτό που είδα στον πλατύ, ηλιόλουστο δρόμο με τα δέντρα, ανάμεσα σε ανθρώπους που αστειεύονταν και γελούσαν, δίπλα στα αρχαία μνημεία της παλαιότερης δημοκρατίας, με τον γλυκό απόηχο της καμπάνας να κρέμεται ακόμη πάνω από την ήσυχη Κυριακή… Προς στιγμή υπέθεσα ότι τα φυσίγγια τους ήταν άσφαιρα ή ότι σημάδευαν πολύ πιο πάνω από τα κεφάλια του πλήθους. Πολλοί άλλοι γύρω μου έκαναν την ίδια υπόθεση. Αλλά αυτό που είχε συμβεί, ήταν το χειρότερο που θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Άντρες, γυναίκες και παιδιά, που μόλις την προηγούμενη στιγμή περπατούσαν φωνάζοντας και γελώντας, γεμάτοι ζωή και περηφάνια, κυματίζοντας τις σημαίες τους, έπεσαν στο έδαφος, αίμα ξεπηδούσε από τα κεφάλια τους και τα σώματα τους βάφοντας το δρόμο και τις σημαίες που κρατούσαν. Ποτέ δεν θα ξεχάσω αυτήν την σκηνή. Ένα νέο κορίτσι με λευκή μπλούζα που κοκκίνιζε από το αίμα που έτρεχε από το στήθος της, ένας νέος άντρας, με ένα σημάδι ίσως από αγκίστρι, σφαδάζοντας για λίγο και μετά νεκρός, ένα παιδί που ούρλιαζε κρατώντας το κεφάλι του. Το κακό που είχαν υφάνει οι Γερμανοί αποκαλύφθηκε μέσα σε μια γκροτέσκα απίθανη παντομίμα θανάτου, κάνοντας με να ανατριχιάσω. Οι πυροβολισμοί εξακολουθούσαν να πέφτουν, αντηχώντας ανάμεσα στα ψηλά κτίρια και μεταξύ των ομοβροντιών ακούγονταν ξεφωνητά τρόμου και κλάματα πόνου καθώς το πανικοβλημένο πλήθος έπεφτε πάνω στα ματωμένα κορμιά. Οι αστυνομικοί έμοιαζαν πια να φοβούνταν να σταματήσουν τους πυροβολισμούς και το θέαμα προσέβαλε το αίσθημα κάθε Βρετανού που έτυχε να παρακολουθεί, μάταια, στην αρχή σαν πετρωμένος και μετά φωνάζοντας στην αστυνομία. Περισσότερο απ’ ότι άλλο είχαμε δει αυτοί οι πυροβολισμοί μας έδειξαν πόσο φτηνή είχε κάνει την ανθρώπινη ζωή η Γερμανική κατοχή στην Αθήνα. Υπήρχε ελάχιστη φροντίδα για τους διαδηλωτές, και καθώς λίγοι κρύβονταν πίσω από δέντρα και τοίχους, οι περισσότεροι είχαν ξαπλώσει στο έδαφος, καθώς οι πυροβολισμοί συνέχιζαν από πάνω τους. Για πάνω από μισή ώρα συνεχίστηκαν οι ριπές, όλες από την αστυνομία, και οι υποστηρικτές του ΕΑΜ ήταν ακόμη ξαπλωμένοι στο έδαφος.

Είδα κάποιους Βρετανούς με κόκκινα καπέλα να τρέχουν μέσα στο αστυνομικό τμήμα, αλλά δεν ξέρω αν σταμάτησαν ΄η όχι τους πυροβολισμούς. Πάντως, αυτοί σταμάτησαν και μετά από λίγες στιγμές οι άνθρωποι σηκώθηκαν, κοιτάζοντας ο ένας τον άλλο, ανακαλύπτοντας μόλις εκείνη την στιγμή ποιος είχε σκοτωθεί, ποιος είχε πληγωθεί και ποιος είχε ξεφύγει. Στέκονταν σε ομάδες, κοιτάζοντας τα νεκρά σώματα και δίνοντας τους ονόματα, φωνάζοντας τα και στους άλλους. Οι συγγενείς έτρεχαν και ρίχνονταν πάνω στους νεκρούς φωνάζοντας υστερικά. Πάνω από 100 διαδηλωτές, και των δυο φύλων, κάθε ηλικίας κείτονταν νεκροί ΄η πληγωμένοι. Τότε η διαδήλωση ξέφυγε από κάθε έλεγχο. Χιλιάδες άνθρωποι ούρλιαζαν τις απειλές τους και προκαλούσαν την αστυνομία. Ήταν από τις πιο άσχημες σκηνές που είχα δει. “Τώρα θα ριχτούν στην αστυνομία”, είπε κάποιος δίπλα μου. Βρετανικές δυνάμεις είχαν ήδη φθάσει και άρχιζαν να παίρνουν θέσεις γύρω από το κτήριο, σχηματίζοντας έναν προστατευτικό κλοιό στις δυο πλευρές του κτηρίου. Οι διαδηλωτές ακόμη ούρλιαζαν, ανοίγοντας τα πουκαμίσα τους και φώναζαν “πυροβολήστε με δειλοί, μισθοφόροι του Παπανδρέου”. Όσοι από τους θεατές βρισκόμαστε στη γραμμή του πυρός, περιμέναμε από στιγμή σε στιγμή το ΕΑΜ να απαντήσει με όπλα. Πάνω στη σκέπη των κεντρικών γραφείων του ΚΚΕ, που βρίσκονταν στην πλατεία, υπήρχαν οπλοπολυβόλα τα οποία μπορούσαν να γαζώσουν ολόκληρη τη γειτονιά με καταιγιστικό πυρ. Το ΕΑΜ όμως περιορίστηκε σε βρισιές κι απειλές. Δεν νομίζω πως υπήρχαν οπλισμένοι διαδηλωτές. Η οργή του πλήθους ήταν τέτοια ώστε εάν ήσαν οπλισμένοι θα είχε ξεσπάσει εμφύλιος εκείνη τη στιγμή». (σ.σ. W. Byford – Jones, The Greek Trilogy, London 1946).

Σε μια συζήτηση για το Δεκέμβρη του ’44 που οργάνωσε η Ομάδα Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας του Κέντρου Έρευνας και Τεκμηρίωσης τον Μάιο του 1995, ο Γιώργος Τσαπόγας, καπετάνιος του 4ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ, με τομέα ευθύνης από τα Κάτω Πετράλωνα μέχρι τα Κάτω Πατήσια, κατέθεσε την παρακάτω μαρτυρία:

«Όταν έγινε στις 3 Δεκέμβρη το συλλαλητήριο στην Αθήνα, μπορώ να βεβαιώσω, τουλάχιστον στο χώρο που κάλυπτε το 4ο Σύνταγμα ότι δεν υπήρχε καμιά κινητοποίηση. Ότι το πλήθος που συγκεντρώθηκε, ήταν άοπλο, δεν είχε ούτε ένα όπλο και – υπάρχει και μια πολιτική ευθύνη – δεν είχε περιφρούρηση. Και επειδή ένα ανώτατο στέλεχος της Αστυνομίας Πόλεων, από τα παλιότερα, ήταν επικεφαλής της Αστυνομίας του ΕΑΜ, δηλαδή ο πατέρας μου Κώστας Τσαπόγας με τίτλο Αρχηγού της Αστυνομίας από την κυβέρνηση της Εθνικής Ενότητας – ήταν συνδιευθυντής με τον Άγγελο Έβερτ στην Αστυνομική Διεύθυνση της Αθήνας – έχω να καταθέσω στη μνήμη του τη μαρτυρία μου.

Ο Έβερτ ήταν στο μπαλκόνι. Κάτω ήταν ένα απόσπασμα αστυνομικών, ένοπλων βεβαίως, μ’ επικεφαλής τον Λεωνίδα Οικονομάκο. Όταν δόθηκε η πρώτη διαταγή απ’ τον Άγγελο Έβερτ, ο Οικονομάκος θέλησε να το επιβεβαιώσει: “Στο ψαχνό, κ. Διευθυντά”, “Στο ψαχνό”. Δεύτερη ερώτηση: “Στο ψαχνό, κ. Διευθυντά”, “Στο ψαχνό”. Υπήρξε και τρίτη όμοια. Και έγινε το μακελειό. Αυτό είναι μια κατάθεση την οποία, άλλωστε, δεν έχει αρνηθεί ο Άγγελος Έβερτ. Ο Δεκέμβρης αρχίζει, μετά απ’ αυτά». (σ.σ. Δεκέμβρης ’44, ΄ο.π., σελ. 146-147).

5.5 Η Μάχη της Αθήνας

Παρότι το ΚΚΕ δεν απάντησε στη σφαγή με τα πολυβόλα που υπήρχαν στην ταράτσα των γραφείων του στην Πλατεία Συντάγματος, και κατέβαλε προσπάθειες να πετύχει ένα συμβιβασμό, ο εμφύλιος δεν αποφεύχθηκε. Μόνο που η πλάστιγγα έγειρε σε βάρος των ανταρτών.

Για τις 4 του Δεκέμβρη το ΚΚΕ κάλεσε σε Γενική Απεργία. Ξανά ο Dominique Eudes (σ.σ. Τ. Εντ., ΄ο.π., σελ. 251) περιγράφει:

«Την επομένη η γενική απεργία είναι ομόθυμη. Κάθε δραστηριότητα παραλύει σ’ όλη τη χώρα. Από το πρωί ο πληθυσμός ξεχύνεται στους δρόμους. Η πλατεία Συντάγματος ξαναγεμίζει. Εκατοντάδες χιλιάδες Αθηναίοι εισβάλλουν στο κέντρο της πόλης. Καμία βρετανική στολή δεν φαίνεται στην περίμετρο.

Τα φέρετρα των θυμάτων της προηγούμενης φτάνουν πάνω στους ώμους των διαδηλωτών. Το πένθιμο αντάρτικο εμβατήριο πολλαπλασιασμένο αντηχεί στους γειτονικούς δρόμους, ανεβαίνει και γίνεται απειλητικό. Στο ρεφρέν μέσα σε μια ομόφωνη επισημότητα 400, ίσως 500 χιλιάδες άνθρωποι, γονατίζουν και κρατάνε μερικά δευτερόλεπτα μια αιωνιότητα σιγής. Μια πυκνή σιγή που έρχεται να εκραγεί πάνω στους τοίχους του ξενοδοχείου της “Μεγάλης Βρετανίας”, σκληρή σαν πέτρα, ασφυκτική. Ύστερα το πλήθος αρχίζει να προχωρεί πάλι, ξεχειλίζει τους δρόμους της πόλης και κατεβαίνει προς το νεκροταφείο.

Στην επιστροφή, όταν η ατελείωτη πομπή διαλύεται και η ανθρωποπλημμύρα ανεβαίνει προς τις συνοικίες του κέντρου, οι λεωφόροι μυρμηγκιάζουν ακόμη. Η Πανεπιστημίου είναι μαύρη από τον κόσμο στο ύψος του ξενοδοχείου “Ερμής” όπου ένα μήνα τώρα, είναι τρυπωμένοι οι Χίτες και οι δοσίλογοι. Ξαφνικά απ’ όλα τα παράθυρα αρχίζουν πυκνοί πυροβολισμοί. Σ’ αυτό το ίδιο σημείο εδώ και 3 βδομάδες, από τη μέρα του λόγου του Παπανδρέου, ξανάγιναν επεισόδια. Παρά τις διαβεβαιώσεις των Βρετανών οι “κρατούμενοι” του ξενοδοχείου δεν αφοπλίστηκαν. Κι άλλο αίμα. Το πλήθος κάνει έφοδο και θερίζεται. Εκατό νεκροί και τραυματίες».

Ακολουθούν συγκρούσεις. Στην Αθήνα, στον Πειραιά, στις συνοικίες. Τριάντα τρεις μέρες κράτησε η Μάχη της Αθήνας. Είναι μια ηρωική πάλη. Εφεδροελασίτες, εργάτες, γυναίκες και νεολαίοι στήνουν οδοφράγματα στους δρόμους της πόλης και συγκρούονται με τα τανκς του βρετανικού στρατού και τις συμμορίες των δοσίλογων.

Σχεδόν τρεις δεκαετίες από την Οκτωβριανή Επανάσταση και λίγα χρόνια μετά την Ισπανική, στην Αθήνα εκτυλίσσεται μια γνήσια προλεταριακή επανάσταση. Ένας από τους εξ αριστερών αντιπάλους της γραμμής του ΚΚΕ, και πολύ επικριτικός απέναντι στο αντάρτικο, Ο Λουκάς Καστρίτης, στέλεχος μιας από τις τότε τροτσκιστικές ομάδες, δίνει την παρακάτω περιγραφή των γεγονότων:

«Πολλές κομματικές οργανώσεις βάσης (ΚΟΒΕΣ) μπαίνουν στις μάχες. Συχνά γίνονται ένα με τους Ελασίτες. Μικτά συγκροτήματα. Προκαλούν τον τρόμο στους ταξικούς εχθρούς. Δίνουν όψη επανάστασης. Οι προλετάριοι της Αθήνας, οι ελεύθεροι σκοπευτές, οι Ελασίτες στις ΚΟΒΕΣ, οι αντάρτες του ΕΛΑΣ, παλεύουν ηρωικά. Το μισός ενάντια στους Ταγματασφαλίτες, Χίτες, γερμανοϊταλούς φασίστες έγινε ενστικτώδικα και μισός κατά του Εγγλέζικου ιμπεριαλισμού.

Οι εχθροί μιλάνε τώρα για ταξική επανάσταση. Αγωνιστές της βάσης του ΚΚΕ μπαίνουν ενστικτώδικα στο πνεύμα της προλεταριακής επανάστασης. Το ένστικτο τους παρασύρει πολλούς…». (σ.σ. Λ. Καστρίτης, Τροτσκιστες και Πόλεμος, Αθήνα, σελ. 165. Από αντίθετη ταξική σκοπιά, ο Γιώργος Θεοτοκάς σημειώνει: «4 Δεκεμβρίου είμαστε εν επαναστάσει. Γενική Απεργία». Γιώργος Θεοτοκάς, ΄ο.π., σελ. 528).

Ύστερα από 33 μέρες μαχών στους δρόμους της Αθήνας με οδοφράγματα και οδομαχίες, βομβαρδισμούς από τα’ αεροπλάνα της βρετανικής πολεμικής αεροπορίας, αναμέτρησης με τα τανκς του βρετανικού στρατού, τους Χίτες και Μπουράνταδες και παρότι η ελληνική και η βρετανική αντεπανάσταση είχαν περιοριστεί σ’ ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο στο κέντρο της Αθήνας, οι αντάρτες αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν. Ο ΕΛΑΣ, ο λαϊκός απελευθερωτικός στρατός, οι άντρες που έδωσαν αμέτρητες μάχες σώμα με σώμα με τους στρατιώτες του Χίτλερ και καθήλωσαν 12 ναζιστικές μεραρχίες, αυτοί που μέσα στις συνθήκες της γερμανό-ιταλικής και βουλγάρικης κατοχής δημιούργησαν την ελεύθερη Ελλάδα του Βουνού, θεωρήθηκαν τώρα νικημένοι. Ένα μήνα μετά την υποχώρηση τους από την Αθήνα θα υπογράφει η ταπεινωτική συμφωνία της Βάρκιζας. Ο ΕΛΑΣ θα παραδώσει τα όπλα. Χιλιάδες μαχητές με βάση τους όρους της συμφωνίας της Βάρκιζας θα διωχθούν και θα δολοφονηθούν. Οι βρετανοί και οι ελληνικές φασιστοσυμμορίες των συνεργατών των κατακτητών «νίκησαν». Νίκησαν όχι γιατί πολέμησαν καλύτερα ΄η γιατί είχαν στρατιωτική υπεροχή όπως ισχυρίστηκε αργότερα η ηγεσία του ΚΚΕ προκειμένου να δικαιολογήσει τη στάση της. Στην πραγματικότητα ο ΕΛΑΣ νικήθηκε χωρίς να δώσει τη μάχη. νικήθηκε γιατί εμποδίστηκε να δώσει τη μάχη. Αρνούμενη την πάλη για την εξουσία, διαρκώς ταλαντευόμενη, η ηγεσία του ΚΚΕ, αντικειμενικά, έκανε ότι ήταν δυνατό για να ηττηθεί το επαναστατικό κίνημα. Και πολιτικά και στρατιωτικά η ηγεσία του ΚΚΕ αποδείχτηκε ο καλύτερος σύμμαχος του στρατηγού Σκόμπι, του Τσόρτσιλ και της ελληνικής αστικής αντεπανάστασης. Διόλου τυχαία, για να μη μπει ο ΕΛΑΣ νικητής στην Αθήνα, μόλις αποχώρησαν τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής στις 12 Οκτωβρίου 1944 και για να μη νικήσει στην αναμέτρηση με τον αγγλικό στρατό χρειάστηκε:

  • Όλη σχεδόν η δύναμη του μάχιμου ΕΛΑΣ με τον Άρη Βελουχιώτη επικεφαλής σκοπίμως να σταλεί στην Ήπειρο σε δευτερεύουσας σημασίας επιχειρήσεις, για να κυνηγήσει τις δυνάμεις του Ζέρβα, ενώ το εμπειροπόλεμο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ υπό τον Άρη Βελουχιώτη παραμερίστηκε και αντικαταστάθηκε από τη νεοδημιουργημένη Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ. Το νέο αρχηγείο του ΕΛΑΣ έχει αρχηγό το Σιάντο, γραμματέα του ΚΚΕ στη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους της Κατοχής με συνεργάτες του τους ανώτερους αξιωματικούς Μάντακα και Χατζημιχάλη «γνωστούς για τη νωθρότητα της σκέψης τους και την αβουλία τους» κατά τον Περικλή Ροδάκη. (σ.σ. Π. Ροδάκης, ό.π., σελ. 142)
  • Ουσιαστικά ο Άρης απομακρύνθηκε για να μην πραγματοποιήσει την απειλή του να κινήσει τον ΕΛΑΣ προς την Αθήνα. Η απόφαση αντικατάστασης του επιτελείου του ΕΛΑΣ πάρθηκε από το Π.Γ. του ΚΚΕ στη συνεδρίαση της 27ης προς 28ης Νοέμβρη 1944 και αντανακλούσε την απόφαση της ηγεσίας του ΚΚΕ να μην συγκρουστεί με τον στρατό της Μ. Βρετανίας.
  • Στρατιωτικά τμήματα του ΕΛΑΣ εμποδίστηκαν να μπουν στην πόλη, όπου ο εφεδρικός ΕΛΑΣ με 20.000 άνδρες, λίγα και ελαφρά όπλα και μόνο 1.500 άνδρες του τακτικού ΕΛΑΣ από την Πελοπόννησο, υποχρεώθηκαν να δώσουν τη μάχη.
  • Αλλά ακόμη κι έτσι ο ΕΛΑΣ της Αθήνας, συνεπικουρούμενος από τις μάζες του λαού της Αθήνας, μπορούσε να έχει κερδίσει τη μάχη αν έριχνε το βάρος της επίθεσης εναντίον των βρετανικών δυνάμεων. Αντίθετα, οι επιθέσεις περιορίστηκαν κατά των φασιστικών συμμοριών, των Χιτών και των χωροφυλάκων, τους οποίους τα βρετανικά τανκς σε κάθε περίπτωση έσπευδαν να προστατεύσουν. Υπήρχαν περιπτώσεις που τμήματα του ΕΛΑΣ συνελάμβαναν βρετανούς στρατιώτες ή ολόκληρα στρατιωτικά τμήματα και διατάσσονταν να τους ελευθερώσουν.
  • Το πιο χαρακτηριστικό γεγονός που φανερώνει τις προθέσεις της ηγεσίας του ΚΚΕ να εκβιάσει μια συμφωνία αλλά όχι να νικήσει στρατιωτικά, είναι η επιχείρηση υπονόμευσης του ξενοδοχείου «Μεγάλη Βρετανία» με 750 κιλά δυναμίτη. Ολόκληρη η κυβέρνηση και η στρατιωτική διοίκηση των βρετανών, όλο το επιτελείο της αντεπανάστασης, θα μπορούσαν, την κρίσιμη εκείνη στιγμή, την παραμονή των Χριστουγέννων του 1944, παραμονή της επίσκεψης του Τσόρτσιλ στην Αθήνα, να εξοντωθούν. Όμως, η εντολή πυροδότησης του δυναμίτη δεν δόθηκε ποτέ.

Αντίθετα, στον διαβόητο Φάνη (Β. Μπαρτζιώτα), επικεφαλής της ΟΠΛΑ, δόθηκε εντολή να εξαπολύσει ένα δολοφονικό πογκρόμ κατά των αριστερών επικριτών του ΚΚΕ, πολλοί από τους οποίους πολεμούσαν στους δρόμους μαζί με τα μέλη του ΚΚΕ. Μέλη και στελέχη των τροτσκιστικών οργανώσεων, αλλά και άλλων αριστερών αντιπολιτευόμενων ομάδων, εκτελέστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες, συχνά και με βασανιστήρια εκείνες τις μέρες. Ήταν οι μαύρες κηλίδες στον καμβά του Κόκκινου Δεκέμβρη.

5.6 Ο Αδύνατος Συμβιβασμός

Η θριαμβεύουσα αστική αντίδραση και ο Τσόρτσιλ κατηγόρησαν το ΚΚΕ ότι τον Δεκέμβρη επεδίωξε την κατάληψη της εξουσίας με ένοπλο πραξικόπημα. Μια προσεκτική μάτια στα γεγονότα δεν αφήνει αμφιβολία ότι η ηγεσία του ΚΚΕ ποτε δεν θέλησε να πάρει την εξουσία. Ούτε θέλησε, ούτε δοκίμασε. Έλπιζε σ’ έναν συμβιβασμό που θα της έδινε μεγαλύτερο μερίδιο στην αστική εξουσία. Αυτό, ίσως. Έλπιζε σε έναν πολιτικό συμβιβασμό. Αλλά αυτός ήταν ανέφικτος, γιατί ήταν αδύνατος ο συμβιβασμός των κοινωνικών τάξεων που εκπροσωπούνταν (επάξια ή ανάξια) από τα διαφορά κόμματα και πολιτικούς σχηματισμούς.

Στην πραγματικότητα η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη. Αυτό το ήξερε η αστική τάξη. Το γνώριζε ο Παπανδρέου που προετοιμαζόταν γι’ αυτό πολύ καιρό πριν. Αυτός ήταν άλλωστε ο λόγος που ο Τσόρτσιλ τον επέλεξε και τον διόρισε πρωθυπουργό. Πως σημειώνει η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους:

«Επιφανής υποστηρικτής παλαιότερα της αβασίλευτης δημοκρατίας, ο Παπανδρέου είχε από το 1943 καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το ΕΑΜ αποσκοπούσε στη βίαιη κατάληψη της εξουσίας και ότι προείχε πλέον η συσπείρωση των αστικών δυνάμεων και η υποστήριξη από τους συμμάχους, έστω και εάν έτσι έπρεπε να τεθεί στο περιθώριο το ζήτημα της μορφής του πολιτεύματος». (σ.σ. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τομ. ΙΣΤ’, σελ. 82).

Είχε απόλυτη επίγνωση και το προετοίμαζε από το Λονδίνο ο Τσόρτσιλ και ο στρατιωτικός του τοποτηρητής στρατηγός Σκόμπι. Στις 7 Νοεμβρίου 1944 ο Τσόρτσιλ είχε τηλεγραφήσει στον υπουργό εξωτερικών Ήντεν:

«Πρωθυπουργός προς Υπουργόν Εξωτερικών

Δεδομένου του υψηλού ανταλλάγματος τον οποίον επληρώσαμεν δια να αποκτήσωμεν από την Ρωσία {εννοεί το μοίρασμα των Βαλκανίων στις συνομιλίες της Μόσχας – Θ.Κ.} την ελευθερία κινήσεων μας εις την Ελλάδα, δεν πρέπει να διστάσωμεν να χρησιμοποιώμεν τας βρετανικός δυνάμεις δια την υποστήριξιν της Βασιλικής ελληνικής κυβερνήσεως του κ. Παπανδρέου.

2ον Το τοιούτον περιλαμβάνει την ασφαλή επέμβασιν των εν λόγω βρετανικών δυνάμεων προς αποφυγήν αταξιών. Ο κ. Παπανδρέου δύναται να απαγορεύση την έκδοσιν των εφημερίδων του ΕΑΜ εάν προκαλέσουν μιαν απεργίαν Τύπου.

3ον Η ελληνική ταξιαρχία θα καταφθάση, ελπίζω, λίαν προσεχώς και δεν θα διστάση, εάν τούτο είναι αναγκαίον, να ανοίξει πυρ. Διατί απεστάλη μόνον μια ταξιαρχία της ινδικής μοίρας; Έχομεν ανάγκην 8 ΄η 10 χιλιάδων στρατιωτών δια να κρατήσωμεν την πρωτεύουσαν και την Θεσσαλονίκην εν ονόματι της παρούσης κυβερνήσεως. Θα μας είναι απαραίτητον εν συνέχεια να εύρωμεν το μέσον επεκτάσεως της ελληνικής εξουσίας. Αναμένω με απόλυτον βεβαιότητα μιαν σύγκρουσιν με το ΕΑΜ και δεν θα πρέπει να την αποφύγομεν, με την προϋπόθεσιν βεβαίως ότι θα επιλέξωμεν τον πλέον ευνοϊκόν χώρον». (Τσόρτσιλ, τομ. 11).

Οι μόνοι που δεν το ήξεραν (;!), οι μόνοι που δεν ήθελαν να το ξέρουν, ήταν οι ηγέτες του ΚΚΕ. Και αυτό είχε καταστρεπτικά αποτελέσματα όχι ίσως γι’ αυτούς τους ίδιους, αλλά για έναν ολόκληρο λαό. Οι ίδιοι, στη συμφωνία της Βάρκιζας, δέχτηκαν να υπάρχει ειδική παράγραφος για την απαλλαγή από διώξεις των «ηθικών αυτουργών», δηλαδή των ηγετών, αλλά συγχρόνως παραδέχτηκαν ότι έγιναν εγκλήματα κοινού ποινικού δικαίου από τους απλούς μαχητές που αντιμετώπισαν τις φυλακές και τα ξερονήσια.

Αυτοί που έλπιζαν ότι η Μόσχα θα συμπαρασταθεί στο ελληνικό αντάρτικο απατήθηκαν. Συνέβη το διαμετρικά αντίθετο. Ο Στάλιν βοήθησε να πνιγεί στο αίμα η ελληνική σοσιαλιστική επανάσταση. Ο απεσταλμένος του, ο Ποπώφ, έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην κατάπνιξη της εξουσίας του βουνού. Στις μέρες των Δεκεμβριανών διέμενε μαζί με το βρετανικό επιτελείο και την κυβέρνηση Παπανδρέου στο ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία». Στις 29 Δεκεμβρίου 1944 ο σοβιετικός υπουργός εξωτερικών Βισίνσκι, ο παλιός μενσεβίκος που καταδίωκε τον Λένιν το καλοκαίρι του 1917 σαν προδότη των γερμανών, γενικός εισαγγελέας στις δικές της Μόσχας, θα καλέσει τον έλληνα πρεσβευτή στη Μόσχα και θα του ανακοινώσει επισήμως την τοποθέτηση σοβιετικού πρεσβευτή στην Αθήνα. Ήταν μια ρητή αναγνώριση της κυβέρνησης Παπανδρέου με σαφή πολιτική σημασία. Το 1937 ο Βισίνσκι εξόντωνε τους Τροτσκιστές στη Μόσχα. Το ’44 βοηθούσε τους άγγλους ιμπεριαλιστές στην εξόντωση του ελληνικού αντάρτικου.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s