Κατοχή

Η Εθνική Αντίσταση στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 

 

Του Τάσου Χατζηαναστασίου*

Μετά την ελληνική συνθηκολόγηση τον Απρίλιο του 1941, η ναζιστική Γερμανία παραχώρησε τις περιοχές της Ανατολικής Μακεδονίας ανατολικά του Στρυμόνα και της Θράκης στη Βουλγαρία με την οποία είχε συνάψει σύμφωνο συμμαχίας.

Με την ανοχή της Γερμανίας, η Βουλγαρία ενσωμάτωσε τις περιοχές αυτές στο βουλγαρικό κράτος επιχειρώντας τον πλήρη εκβουλγαρισμό τους. Το ίδιο διάστημα η Σοβιετική Ένωση αντιμετώπιζε την επίθεση της Γερμανίας και έκανε έκκληση προς όλα τα κομμουνιστικά κόμματα των κατεχόμενων χωρών να οργανώσουν αντικατοχικές ενέργειες.

Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, το Μακεδονικό Γραφείο του ΚΚΕ ήδη από το καλοκαίρι του 1941 οργάνωσε ανταρτικές ομάδες που τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου πέρασαν στην ένοπλη δράση. Σημαντικότερη ωστόσο δραστηριότητα ανέπτυξαν οι κομμουνιστικές οργανώσεις της Δράμας που οργάνωσαν μεγάλης κλίμακας ανταρτικές επιθέσεις που έλαβαν χώρα στις 28 Σεπτεμβρίου.

Η αντίδραση των βουλγαρικών αρχών ήταν άμεση και η «εξέγερση της Δράμας», όπως έμεινε γνωστή, πνίγηκε στο αίμα. Πάνω από 2140 υπήρξαν τα θύματα με βάση την εξαντλητική έρευνα του Δημήτρη Πασχαλίδη που έχει δημοσιευτεί σε ειδική μελέτη μας.

Έκτοτε, η βουλγαρική κατοχή κατέστη ακόμη σκληρότερη. Για τον λόγο αυτό, η ανάπτυξη του αντιστασιακού κινήματος στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη καθυστέρησε σχετικά με άλλες περιοχές και έπρεπε να φτάσουμε το φθινόπωρο του 1943 για να συγκροτηθούν οργανώσεις του ΕΑΜ και το 26ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ στο οποίο αρχικά συμμετείχαν και Πόντιοι καθώς και άλλοι ανεξάρτητοι οπλαρχηγοί ενώ ενισχύθηκε με Βρετανούς συνδέσμους αξιωματικούς και ρίψεις υλικών.

Ωστόσο η ηγεμονική πολιτική του ΚΚΕ αφενός και ο αδιάλλακτος αντικομουνισμός αφετέρου, κυρίως των Ποντίων οπλαρχηγών, που ήταν σε θέση να κινητοποιούν τις πολυπληθείς ποντιακές κοινότητες της περιοχής, οδήγησαν και εδώ, όπως και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, σε έστω περιορισμένες, εμφύλιες συγκρούσεις. Το αποτέλεσμα ήταν η συγκρότηση στις αρχές του 1944 δύο παράλληλων και ανταγωνιστικών οργανώσεων, του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και των Εθνικιστικών Ανταρτικών Ομάδων του Αντώνη Φωστηρίδη (Αντών-τσαους) με τις ευλογίες και την ενίσχυση των Βρετανών που εγκατέλειψαν τον ΕΛΑΣ.

Η δράση των δύο οργανώσεων υπήρξε σχετικά περιορισμένη, παρόλα αυτά συνέβαλε σημαντικά στην ανατροπή των σχεδίων για πλήρη εκβουλγαρισμό της περιοχής. Η επίμονη, σταθερή και με σημαντικά ερείσματα στον πληθυσμό ανταρτική παρουσία και δράση απέτρεψε τα βουλγαρικά σχέδια εποικισμού. Παρά το γεγονός δηλαδή ότι η τύχη των ελληνικών αυτών εδαφών κρίθηκε στις συμφωνίες της Μόσχας τον Οκτώβριο του 1944 μεταξύ Τσόρτσιλ και Στάλιν, το γεγονός ότι ο πληθυσμός μέχρι την τελευταία μέρα της Κατοχής συνέβαλε σημαντικά στην αποτροπή των επεκτατικών σχεδίων της Σόφιας.

* Ο Τάσος Χατζηαναστασίου είναι συγγραφέας, Δρ Ιστορίας και Εκπαιδευτικός

Πηγή: Η Εθνική Αντίσταση στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη | ThessNews

 

Πέτρος Δημητριάδης

Η εθνική Αντίσταση στην Βουλγαροκρατούμενη Μακεδονία και Θράκη (1941-1944)

Η περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης είχε βρεθεί στο στόχαστρο των Βουλγαρικών διεκδικήσεων από τις αρχές του 20ου αιώνα , λόγω των επιδιώξεων της Βουλγαρικής εξωτερικής πολιτικής για δημιουργία ερεισμάτων στο Αιγαίο.(«η έξοδος στο Αιγαίο»σύμφωνα με τις Βουλγαρικές πηγές). Η συγκεκριμένη περιοχή μάλιστα θα βρεθεί δύο φορές υπό Βουλγαρική κατοχή , αρχικά κατά τον Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο (1912-1913),αλλά και κατά την διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.(από το 1916-1918 η Ανατ. Μακεδονία, ενώ η Θράκη για ακόμη δύο χρόνια έως το 1920).Παρά την απελευθέρωση των περιοχών αυτών και την ενσωμάτωση τους στο Ελληνικό Κράτος, η Βουλγαρική πλευρά θα συνεχίσει να τις εποφθαλμιά κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου, περιμένοντας την κατάλληλη ευκαιρία για να τις επανακατακτήσει.

Η ευκαιρία αυτή θα δοθεί ενόψει της Γερμανικής εισβολής στην Ελλαδα.Την 1η Μαρτίου του 1941 η Βουλγαρία θα προσχωρήσει στον άξονα με την υπογραφή του Τριμερούς Συμφώνου, που συνήφθη μεταξύ των εκπροσώπων της Ιταλίας και Γερμανίας και της Βουλγαρικής Κυβέρνησης του Φίλωφ, με την έγκριση του φιλογερμανού Βασιλιά Βορι του Γ. Η συμφωνία προέβλεπε την ασφαλή διέλευση των Γερμανικών στρατευμάτων εισβολής στην Ελλάδα μέσω της Βουλγαρίας , με αντάλλαγμα την παραχώρηση της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης σε αυτήν.

Μετά την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα και την συνθηκολόγηση του Ελληνικού Στρατού(20 Απρίλιου 1941), οι Γερμανοί θα επιτρέψουν την είσοδο Βουλγαρικών Στρατευμάτων στην Ανατολική Μακεδονία και την Θράκη , παραχωρώντας τους την διοίκηση της περιοχής ανατολικά του ποταμού Στρυμόνα έως τον Νομό Έβρου ,με μόνη εξαίρεση την Κεντρική και Βόρεια πλευρά του Νομού, η οποία θα παραμείνει υπό Γερμανική Διοίκηση έπειτα από Τουρκικές πιέσεις. Επρόκειτο για μία πρωτοφανή παραχώρηση κατοχής από μία εμπόλεμη Δύναμη προς ένα τρίτο Κράτος(Βουλγαρία), το οποίο δεν είχε λάβει μέρος στις εχθροπραξίες ούτε ήταν σε εμπόλεμη κατάσταση με την Ελλάδα ,παραβιάζοντας την Συμφωνία της Χάγης του 1907 αναφορικά με το Δίκαιο του Πολέμου(Οccupatio Bellica). Ωστόσο η κίνηση αυτή εξυπηρετούσε στρατιωτικά τους Γερμανούς, οι οποίοι αποδέσμευαν σημαντικό αριθμό στρατευμάτων τους από την περιοχή, αλλά και την Βουλγαρική πλευρά, η οποία δικαιολογούσε την παρουσία των στρατευμάτων της με το επιχείρημα της «επανένταξης Βουλγαρικών εδαφών στον Εθνικό κορμό».

Οι Βούλγαροι θα εκδηλώσουν από την αρχή το ανθελληνικό τους πρόσωπο , επιχειρώντας συστηματικά να αφελληνίσουν τον πληθυσμό που κατοικούσε στην δική τους ζώνη επιρροής με μία σειρά μέτρων που περιελαμβαναν: Την κατάργηση των Ελληνικών πολιτικών και Εκκλησιαστικών Αρχών , τις οποίες θα αντικαταστήσουν με άτομα Βουλγαρικής καταγωγής, το κλείσιμο των Ελληνικών σχολείων και την απαγόρευση της Ελληνικής Γλώσσας στην Δημόσια Διοίκηση , την οικονομική εξόντωση των παραγωγικών τάξεων του Ελληνικού πληθυσμού(έμποροι, αγρότες , ελεύθεροι επαγγελματίες) μέσω του αποκλεισμό του Ελληνικού στοιχείου από κάθε είδους οικονομική δραστηριότητα και τέλος , την συστηματική τρομοκρατία του Ελληνικού Πληθυσμού με κάθε μέσον(εκτελέσεις, εκβιασμοί, αλλά και συγκρότηση ταγμάτων καταναγκαστικής εργασίας). Ταυτόχρονα ,η Βουλγαρική Κυβέρνηση θα εποικίσει τις κατεχόμενες περιοχές με χιλιάδες Βουλγάρους κατοίκους επιδιώκοντας την δημογραφική αλλοίωση του πληθυσμού.

Κατά την διάρκεια του Καλοκαιριού του 1941, στελέχη του ΚΚΕ θα επιδοθούν στην δημιουργία ένοπλων ομάδων στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας , με σκοπό την προετοιμασία ένοπλης εξεγέρσεως στην περιοχή. Είχε προηγηθεί η εισβολή των Γερμανών στην Σοβιετική Ένωση(21 Ιουνίου 1941) και η έκκληση του Στάλιν στα Βαλκανικά Κομμουνιστικά Κόμματα για ένοπλο αγώνα. Επίκεντρο της δράσης του ΚΚΕ θα είναι η περιοχή της Δράμας . λόγω της επίδρασης των Κομμουνιστών στα καπνοπαραγωγικά χωριά της περιοχής. Τελικά , την 28η Σεπτεμβρίου 1941 θα εκδηλωθεί ένοπλη εξέγερση στην περιοχή της Δράμας με υποκίνηση του ΚΚΕ, το οποίο παρασύρθηκε από αναληθείς πληροφορίες σχετικά με επικείμενη εξέγερση των Βουλγάρων Κομμουνιστών εναντίον της Φιλογερμανικής Κυβέρνησης αλλά και αυτομόλησης πολλών αντιφασιστών Βουλγάρων στρατιωτών στο πλευρό των επαναστατών. Η εξέγερση θα κατασταλεί ταχύτατα από την Βουλγαρική Χωροφυλακή και τον Βουλγαρικό Στρατό, εξαιτίας της κακής προετοιμασίας των εξεγερμένων, της έλλειψης σχεδίου αλλά και την ιδεολογική καθοδήγηση των κομμουνιστών , οι οποίοι προσέδωσαν ταξικό χαρακτήρα στην εξέγερση. Την καταστολή της εξέγερσης θα επακολουθήσουν μαζικά αντίποινα των Βουλγάρων εναντίον των Ελλήνων κατοίκων, Μόνο στην πόλη της Δράμας και στο Δοξάτο οι νεκροί θα ανέλθουν στους 2.500, ενώ τα αντίποινα θα επεκταθούν και στην Γερμανοκρατουμενη περιοχή της Νιγρίτας , όπου είχαν καταφύγει πολλοί Έλληνες αλλά και στην περιοχή του Νομού Σερρών, όπου στις 17 Οκτωβρίου θα καταστραφεί το χωριό Κερδύλλια. Σε μία πρωτοφανή επίδειξη κυνισμού οι Βούλγαροι θα ζητήσουν αποζημίωση από τους συγγενείς των θυμάτων για τις σφαίρες που χρησιμοποίησαν.!

Η αποτυχία της εξέγερσης στην Δράμα θα εκμηδενίσει την επιρροή του ΚΚΕ στην Ανατολική Μακεδονία και θα στρέψει μεγάλο μέρος του πληθυσμού εναντίον του. Ταυτόχρονα , θα ωθήσει την ηγεσία του ΚΚΕ σε μία αλλαγή της στάσης του αναφορικά με τον ένοπλο αγώνα στην περιοχή. Αυτή η αλλαγή θα φανεί από την στάση του μέλους του ΠΓ του ΚΚΕ Χρύσας Χατζηβασιλείου, η οποία , μεταβαίνοντας στην περιοχή τον Οκτώβριο του 1941 θα καταδικάσει την εξέγερση της Δράμας και θα διατάξει την διάλυση και τον αφοπλισμό των ένοπλων ομάδων του κόμματος στην Ανατολική Μακεδονία.

Η ιδιαίτερα βίαιη στάση των Βουλγάρων μετά την εξέγερση της Δράμας σε συνδυασμό με την στάση του ΚΚΕ θα συμβάλλει στην εμφάνιση ανεξάρτητων ενόπλων ομάδων στους ορεινούς όγκους της Ανατολικής Μακεδονίας ,οι οποίες θα εμφανιστούν στα τέλη του 1941 και τους πρώτους μήνες του 1942.Επρόκειτο για ομάδες ενόπλων κατοίκων , που αποσκοπούσαν στην προστασία των ιδίων και των χωριών τους από την Βουλγαρική αυθαιρεσία. Στην πλειοψηφία τους οι περισσότερες ομάδες αποτελούνταν από εθνικιστικών πεποιθήσεων αντικομμουνιστές, οι οποίοι σε μεγάλο βαθμό προέρχονταν από το πολυάριθμο προσφυγικό στοιχείο (Θρακιώτες Μικρασιάτες και Πόντιοι). Οι πλέον ισχυρές εξαυτών αποτελούνταν από Τουρκόφωνους Πόντιους καταγόμενους από την Μπάφρα και την Σαμψούντα , πολλοί εκ των οποίων υπήρξαν οπλαρχηγοί στο Ποντιακό Αντάρτικο(1916-1922). Έτσι, την συγκεκριμένη χρονική περίοδο φέρονται να δρουν οι ομάδες του Μικρασιάτη Παντελή Παπαδάκη στο Φαλακρό όρος , των ποντίων Καλλίνικου Σαρηγιαννίδη και Θωμά Πεχλιβανιδη στον ορεινό όγκο της Λεκάνης, του Θωμά Τσακιρίδη στο Παγγαίο , του Ανατολικοθρακιώτη Βαγγέλη Καρανασιου στο δάσος του Κοτζά Ορμάν( Δέλτα του Νέστου) και του Αναστασίου Αβραμίδη στο Δασος της Ελάτης. Ταυτόχρονα, υπήρχαν και οπλαρχηγοί που δεν ανήκαν σε συγκεκριμενή ιδεολογική παράταξη όπως ο Κώστας Κάπας που δρούσε στο όρος Σύμβολο αλλά και εναπομείνασες ομάδες Κομμουνιστών , όπως του Κώστα Τσέτσικα στην περιοχή της Δράμας. Οι ομάδες αυτές που ήταν ολιγάριθμες, κακώς εξοπλισμένες και αποτελούσαν ένα είδος πολιτοφυλακής των κατοίκων έναντι της αυθαιρεσίας των κατοχικών αρχών, θα εμπλακούν σε μικρής κλίμακας συγκρούσεις με τμήματα της Βουλγαρικής χωροφυλακής και του Βουλγαρικού στρατού καθ όλη την διάρκεια του 1942, ενώ δεν θα λείψουν και περιπτώσεις επιδρομών σε χωριά της Βουλγαρίας.(ιδιαίτερα από τις ομάδες της Ελάτης και του Φαλακρού). Οι οπλαρχηγοί που είχαν εθνικιστικές τάσεις θα προσεγγιστούν απο την οργάνωση ΠΑΟ, χωρίς όμως να λάβει χώρα επίσημη συνεργασία

Το φθινόπωρο του 1942 θα καταφύγει στην ομάδα του Πεχλιβανίδη ένας νεαρός αγροφύλακας από τις Κρηνίδες Καβάλας , ο Αντώνιος Φωστηρίδης, Γνωστότερος με το προσωνύμιο Τσαούς Αντών, λόγω του ότι πολέμησε ως λοχίας στον Ελληνο-Ιταλικό πόλεμο του 1940. Γεννημένος στην Μπάφρα του Δυτικού Πόντου και γιός ενός Ποντίου αντάρτη , ο Φωστηρίδης θα σχηματίσει σύντομα δική του ένοπλη ομάδα και θα εξελιχθεί σε ηγετική μορφή των εθνικιστών στην περιοχή.

Τον Μαίο του 1942 θα μεταβεί στην Καβάλα ο Γεώργιος Ερυθριάδης, που θα αναλάβει την καθοδήγηση του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ, αποσκοπώντας στην αναδιοργάνωση του κόμματος στην περιοχή και την δημιουργία πυρήνων του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Απο τις αρχές του 1943 η δραστηριότητα του ΚΚΕ θα ενταθεί στις περιοχές της Δράμας , της Καβαλας και της Ξανθης. Ωστόσο , η σύλληψη του στελέχους του ΚΚΕ Ξάνθης Λιαπάκη Τάκη από τις Βουλγαρικές αρχές , στις οποίες θα αποκαλύψει την δράση του Κόμματος θα οδηγήσει σε μαζικές συλλήψεις και εκτελέσεις στελεχών του κομμουνιστικού κόμματος στις ανωτέρω περιοχές την περίοδο Φεβρουαρίου-Μαρτίου. Των συλλήψεων θα διαφύγει ο Ερυθριάδης
Παράλληλα οργανώνονταν ένοπλα τμήματα του ΕΛΑΣ στην περιοχή. Έτσι κατά το διάστημα Ιανουαρίου-Μαίου σχηματίστηκαν ομάδες στα όρη της Λεκάνης (ομάδα Ρήγας Φεραίος), στην περιοχή του Λαιλιά Σερρών και του Μενοικίου ενώ τον Αύγουστο του ιδίου έτους εντάχθηκαν στον ΕΛΑΣ οι ένοπλες ομάδες στο Παγγαίο υπο την ηγεσία των Σαριδάκη, Χρίστου Κίτσιου και Δήμου Πεπέκη ενισχυόμενα και από ένοπλα τμήματα από την Κεντρική Μακεδονία υπό τον Σουγιουτζόγλου.. Την ίδια χρονική περίοδο θα μεταβεί στην περιοχή του Παγγαίου ο σύνδεσμος της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής Γκάι Μικελθγουέιτ, γνωστότερος με το προσωνύμιο Μικ ο Μυλωνάς(Mick the Muller). O Μίλερ αρχικά συνεργάστηκε με τις ομάδες του Παγγαίου και αργότερα εγκαταστάθηκε στο αρχηγείο των Ελασιτών στο Μενοίκιο, το οποίο διοικούνταν από τον Ζαχαρία Χαρτομάτζη (Αγη) . Την ίδια περίοδο μετέβη στην Καβάλα το στέλεχος του Βουλγαρικού Εργατικού Κόμματος Τάνια Νικόλοβα , η οποία θα συναντηθεί με τον Ερυθριάδη για να συντονίσουν την δράση των δύο κομμάτων εναντίον της Βουλγαρικής κυβέρνησης.

Τον Οκτώβριο οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ σχημάτισαν το 26ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ και επιχείρησαν να προσεγγίσουν τους Τουρκόφωνους Μπαφραλήδες του Παγγαίου και την ανεξάρτητη ομάδα του Κώστα Κάπα στο Σύμβολο. Οι Μπαφραλήδες όντας επιφυλακτικοί απέναντι στον ΕΛΑΣ δεν θα προσχωρήσουν, ενώ ο Κάπας θα συνεργαστεί με τον ΕΛΑΣ, χωρίς όμως να προσχωρήσει στο ΚΚΕ.
Στα τέλη του 1943, ο ΕΛΑΣ αποφάσισε να μονοπωλήσει την ένοπλή αντίσταση τακτική που εφήρμοσε και στην Κεντρική Μακεδονία, όπου το Φθινόπωρο του 1943 θα επιτεθεί και θα διαλύσει τα τμήματα της ΠΑΟ στο Κιλκίς και την Βισαλτία του Νομού Σερρών. Έτσι, στα μέσα του Δεκεμβρίου του 1943, ο ΕΛΑΣ θα εκδιώξει την ανεξάρτητη εθνικιστική ομάδα του Θεόδωρου Τσακιρίδη από την περιοχή του Παγγαίου. Το συγκεκριμένο περιστατικό αλλά και η συγκέντρωση ισχυρών δυνάμεων του ΕΛΑΣ στην περιοχή της Λεκάνης , θα θορυβήσουν τον Φωστηρίδη, ο οποίος την Πρωτοχρονιά του 1944 επιτέθηκε αιφνιδιαστικά εναντίον της ομάδας Ρήγας Φεραίος του ΕΛΑΣ , εκτελώντας 16 μέλη της. Λίγες μέρες αργότερα η ομάδα του Φωστερίδη κατέλαβε το αρχηγείο του ΕΛΑΣ στο Μενοίκιο, εκτελώντας τον επικεφαλής του Ζαχαρία Χαρτοματζη και εντάσσοντας στην ομάδα του τον Μίλερ. Με αυτές τις ενέργειες ο Φωστηρίδης αποδυνάμωσε τον ΕΛΑΣ στην Δράμα και τις Σέρρες ενισχύοντας την θέση των εθνικιστών, ενώ κέρδισε και την υποστήριξη του Μίλλερ, διαβεβαιώνοντας τον ότι θα συνεργαστεί με τους Συμμάχους και αποδεχόμενος την εξουσία της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής. Η μόνη ομάδα του ΕΛΑΣ που παρέμεινε στην περιοχή ήταν ένας μικρός λόχος υπό τον Νίκο Χατζηνικολάου.

Έπειτα από αυτά τα γεγονότα οι εθνικιστές οπλαρχηγοί θα συναντηθούνε στις 18/01/1944 στο χωριό Καστανωτό της Ξάνθης, όπου θα συγκροτηθούν σε μία ενιαία οργάνωση , τις Εθνικές Ανταρτικές Ομάδες(ΕΑΟ) η ΕΣΕΑ(Ένωση Συμπολεμιστών Εθνικού Αγώνος) και θα καθοριστεί η δομή και η ιεραρχία της οργάνωσης. Αρχηγός ορίστηκε ο Φωστηρίδης , με υπαρχηγό τον Αναστάσιο Αναστασιάδη από τις Κρηνίδες και υπεύθυνο πληροφοριών τον Παναγιώτη Παπαδόπουλο από τον Κεχρόκαμπο Δράμας. Ταυτόχρονα, συγκροτήθηκαν τα τοπικά αρχηγεία της οργάνωσης ,στις περιοχές του Φαλακρού , του Κοτζά Ορμάν, του Μενοικίου όρους της Ελάτης και της περιοχής του Παρανεστίου. Ως έδρα της οργάνωσης επελέγη ο ορεινός όγκος της Λεκάνης. Η συνολική δύναμη των ΕΑΟ δεν θα πρέπει να υπερέβαινε τους 700 άνδρες. Το δίμηνο Ιανουαρίου-Μαρτίου οι ΕΑΟ δεν θα εμπλακούν σε συγκρούσεις με τους Βουλγάρους , καθώς ανέμεναν την ρίψη των συμμαχικών πολεμοφοδίων

Τον Φεβρουάριο του 1944 , το ΕΑΜ θα ανασυγκροτηθεί στην περιοχή της Δράμας και της Καβάλας, δημιουργώντας πυρήνες υπό την καθοδήγηση έμπειρων στελεχών του ΚΚΕ,όπως ο Αθηνόδωρος Κατσαβουνίδης και ο Γεώργιος Τσαρουχάς. Ταυτόχρονα θα ενισχυθούν οι θέσεις του ΕΛΑΣ στην περιοχή του Συμβόλου και της Λεκάνης, ενώ την Διοίκηση του 26ου Συντάγματος θα αναλάβει ο Κώστας Κωνσταντάρας, Την ίδια περίοδο θα σχηματιστούν τμήματα του ΕΛΑΣ στην περιοχή της Ξάνθης.
Παρά την προσπάθεια ανασυγκρότησης, ο Βουλγαρικός στρατός θα επιφέρει σημαντικά πλήγματα στις δυνάμεις του ΕΛΑΣ.. Αρχικά , θα επιτεθεί αιφνιδιαστικά και θα εξολοθρεύσει την ένοπλη ομάδα του ΕΛΑΣ στον Λαιλιά Σερρών , ανήμερα της 25ης Μαρτίου του 1944. Στη συνέχεια ο βουλγαρικός στρατός θα προβεί σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στο Παγγαίο κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 2-9 Απριλίου, αναγκάζοντας τις ομάδες του ΕΛΑΣ να καταφύγουν στο Σύμβολο και στην περιοχή του Στρυμόνα, με μόνη εξαίρεση την ομάδα του Δήμου Πεπέκη, η οποία θα παραμείνει στο Βόρειο Παγγαίο. Οι Βουλγαρικές δυνάμεις μετά το πέρας των επιχειρήσεων θα αποσυρθούν από το Παγγαίο θεωρώντας ότι ήλεγξαν πλήρως την περιοχή.

Στα μέσα Απριλίου του 1944 θα λάβουν χώρα συγκρούσεις στην περιοχή της Λεκάνης μεταξύ των ΕΑΟ και του ΕΛΑΣ , δυνάμεις του οποίου προσπάθησαν να εκδιώξουν τις ΕΑΟ από την περιοχή εκδικούμενες τα γεγονότα της Πρωτοχρονιάς του 1944. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ αποκρούστηκαν με σημαντικές απώλειες , γεγονός που επέφερε κάμψη στο ηθικό των Ελασιτών. Οι συγκρούσεις αυτές ενέτειναν το χάσμα μεταξύ των δύο οργανώσεων.

Έπειτα από την απόκρουση της επιθέσεως των Ελασιτών , οι δυνάμεις των ΕΑΟ στράφηκαν εναντίον των Βουλγαρικών δυνάμεων στα όρη της Λεκάνης επιφέροντας τους σημαντικά πλήγματα. Στις 22 Απριλίου έστησαν ενέδρα σε έναν Βουλγαρικό λόχο κοντά στις Κρηνίδες προκαλώντας του σημαντικές απώλειες. Στις 27 Απριλίου επιτέθηκαν εναντίον της Βουλγαρικής Φρουράς στον Κεχρόκαμπο ,εκδιώκοντας την και απελευθερώνοντας το χωριό.

Ωστόσο, η πιο σημαντική επιτυχία των ΕΑΟ έλαβε χώρα στις αρχές Μαίου στην μάχη της γέφυρας των Παπάδων. Συγκεκριμένα, την 6η Μαΐου του 1944, οι Παντελής Παπαδάκης και Αναστάσιος Αβραμίδης , αρχηγοί των ομάδων των ΕΑΟ στο Φαλακρό και την Ελάτη θα δώσουν εντολή στους καπετάνιους Λαφτσίδη και Σελαλματζίδη να συγκεντρώσουν μία δύναμη 60-70 ανδρών σε μία γέφυρα στον ποταμό Νέστο και να λάβουν θέσεις μάχης. Σκοπός τους αποτελούσε η παρεμπόδιση της διέλευσης ενός Βουλγαρικού τάγματος , το οποίο κατευθυνόταν προς την ζώνη ρίψης συμμαχικών πολεμοφοδίων στην περιοχή της Ελάτης. Οι εχθροπραξίες ξεκίνησαν την 7η Μαΐου και διήρκεσαν τρεις ημέρες, κατά την διάρκεια των οποίων τα τμήματα των ΕΑΟ απέκρουσαν τις αλλεπάλληλες επιθέσεις του Βουλγαρικού τάγματος , παρά την ενίσχυση του από δύο τάγματα που έδρευαν στην περιοχή και την προσβολή των θέσεων των ανταρτών από δύο αεροπλάνα καθέτου εφορμήσεως. Την 10η Μαίου οι αντάρτες θα απαγκιστρωθούν από τις θέσεις τους, καθώς κινδύνευαν να κυκλωθούν από Βουλγαρικές ενισχύσεις, έχοντας μικρές απώλειες (9 νεκροί ). Από Βουλγαρικής πλευράς οι απώλειες ανέρχονταν στους 150 νεκρούς. Η μάχη αυτή απετέλεσε την μεγαλύτερη Ελληνική νίκη κατά των Βουλγαρικών κατοχικών στρατευμάτων στην περιοχή. Οι Βούλγαροι για να εκδικηθούν την ήττα τους θα προβούν σε μαζικά αντίποινα κατά του άμαχου πληθυσμού στα χωριά του Ανατολικού Νέστου αλλά και της περιοχής της Ελάτης, προβαίνοντας σε πυρπολήσεις σπιτιών, εκτελέσεις αμάχων αλλά και εκτοπισμό κατοίκων στην Βουλγαρία.

Την περίοδο Φεβρουαρίου-Μαΐου έκαναν την εμφάνιση τους ένοπλα σώματα αντιφασιστών Βουλγάρων , ιδίως στις περιοχές του Φαλακρού και της Ροδόπης, τα οποία πρόσκεινταν στην οργάνωση ΝΟΒΑ , η οποία τελούσε υπό τις διαταγές του φιλοσοβιετικού Πατριωτικού Μετώπου. Οι ομάδες αυτές θα προσεγγίσουν τον Μιλερ και θα τον πείσουν να ζητήσει την ενίσχυση τους με πολεμοφόδια από το Συμμαχικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Μάλιστα, προς διευκόλυνση των ρίψεων ο Μίλερ πρότεινε στον Φωστηρίδη την μεταφορά του αρχηγείου των ΕΑΟ από τα όρη της Λεκάνης στην περιοχή της Χαιδούς στην Ξάνθη, η οποία έλαβε χώρα στις αρχές Μαίου. Το γεγονός αυτό προκάλεσε την αντίδραση του Καρανάσιου , ο οποίος διαφώνησε με την επιλογή του Φωστηρίδη και αποχώρησε από τις ΕΑΟ, συνεχίζοντας την αυτόνομη δράση του στην περιοχή του Κοτζά Ορμάν. Ο Καρανάσιος θεωρούσε πως ανεξαρτήτως της ιδεολογικής τους τοποθέτησης, οι Βούλγαροι ήταν εχθροί του Ελληνισμού, άποψη την οποία συμμερίζονταν και άλλοι οπλαρχηγοί των ΕΑΟ. Αντίθετα, Ο ΕΛΑΣ θα επιδιώξει την συνεργασία με τις δυνάμεις του Πατριωτικού Μετώπου και Βούλγαροι παρτιζάνοι θα ενταχθούν στα τμήματα του στην περιοχή των Σερρών, του Νευροκοπίου Δράμας αλλά και του Γερμανοκρατούμενου Έβρου.

Από τα τέλη Μαίου έως τα μέσα Ιουνίου θα λάβουν χώρα ευρείες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Βουλγαρικού στρατού εναντίον των τμημάτων του ΕΛΑΣ στην περιοχή του Παγγαίου όπου στο μεταξύ ο ΕΛΑΣ είχε αναδιοργανωθεί. Ως αποτέλεσμα τα τμήματα του ΕΛΑΣ Παγγαίου θα συμπτυχθούν στο Σύμβολο , υφιστάμενα σημαντικές απώλειες , εκμηδενίζοντας την παρουσία του ΕΛΑΣ στην περιοχή . Κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων(12 Ιουνίου) θα πυρποληθεί από τους Βουλγαρους , το Ιστορικό Μοναστήρι της Εικοσιφοινίσσης , σύμβολο της παρουσίας του Ελληνισμού στην περιοχή. Στη συνέχεια, οι Βούλγαροι θα στραφούν κατά των Ελασιτών του Συμβόλου και της Λεκάνης , χωρίς όμως να πετύχουν την πλήρη εκδίωξη τους από τις συγκεκριμένες θέσεις

Ταυτόχρονα με τις επιχειρήσεις εναντίον του ΕΛΑΣ, οι Βούλγαροι θα στραφούν εναντίον των ομάδων των ΕΑΟ στην περιοχή της Ελάτης και του Φαλακρού τον Ιούνιο του 1944, χωρίς όμως ιδιαίτερα αποτελέσματα. Την ίδια τακτική θα εφαρμόσουν και στην περιοχή της Θράκης. Μάλιστα, την 8η Ιουνίου θα εκτελεστούν 29 κάτοικοι του χωριού Ξυλαγανή, κοντά στην Μαρώνεια επειδή είχαν επαφές με τις ΕΑΟ και σχεδίαζαν να δημιουργήσουν ένοπλο τμήμα.

Στα μέσα Ιουλίου, το αρχηγείο των ΕΑΟ στην Χαιδού θα δεχθεί επίθεση από ισχυρές Βουλγαρικές δυνάμεις. Παρά την αντίσταση των ανταρτών, οι Βούλγαροι κατέλαβαν την περιοχή, αναγκάζοντας τα τμήματα των ΕΑΟ να υποχωρήσουν προς το Φαλακρό. Την 20η Ιουλίου μία ομάδα από τραυματίες που ανήκαν στις ΕΑΟ θα περικυκλωθεί από έναν Βουλγαρικό λόχο και θα εξοντωθεί στον Προμαχώνα Σερρών. Το ίδιο χρονικό διάστημα θα λάβουν χώρα συγκρούσεις στην περιοχή του Κοτζά Ορμάν μεταξύ της ανεξάρτητης πλέον ομάδας του Καρανάσιου αρχικά με μονάδα του Βουλγαρικού στρατού και στην συνέχεια με ομάδες του ΕΛΑΣ , που απέβησαν υπέρ του Εθνικιστή Καπετάνιου . Στις 29 Ιουλίου τμήμα του 26ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό τον Κωνσταντάρα θα πετύχει σημαντική νίκη εναντίον ενός λόχου των δυνάμεων κατοχής στον Πλαταμώνα Καβάλας. Αξίζει να σημειωθεί πως ο Κωνσταντάρας , σεβόμενος την Συμφωνία του Λιβάνου(Μάιος του 1944) θα τηρήσει μία συμφιλιωτική στάση έναντι των ΕΑΟ, γεγονός που θα προκαλέσει την δυσαρέσκεια του Ερυθριάδη , που θεωρούσε την στάση των αντιπροσώπων του ΚΚΕ στον Λίβανο καιροσκοπική.

Κατά την διάρκεια του Αυγούστου, τμήματα των ΕΑΟ θα προωθηθούν και θα ελέγξουν πλήρως την περιοχή του Παγγαίου, εκμεταλλευόμενες την εγκατάλειψη της περιοχής από τον ΕΛΑΣ και την μείωση της παρουσίας των Βουλγαρικών στρατευμάτων στην περιοχή. Στο Παγγαίο μετέβησαν και δύο ομάδες αξιωματικών του Ελληνικού Στρατού, πρώην μελών της ΠΑΟ, προερχόμενες από τις Γερμανοκρατούμενες περιοχές της Νιγρίτας και του Κιλκίς , υπό την ηγεσία του Θωμα Σφέτσιου αντισυνταγματάρχη του Πεζικού (η πρώτη) και του Βασιλείου Αβδελλά , αντισυνταγματάρχη του Πυροβολικού η δεύτερη. Σκοπός της αποστολής των Αξιωματικών , η οποίο είχε εγκριθεί από το Στρατηγείο

Στις αρχές Σεπτεμβρίου , λόγω της ραγδαίας προέλασης των Σοβιετικών Στρατευμάτων στην περιοχή της Ρουμανίας και του Δούναβη θα επέλθουν ανακατατάξεις στο εσωτερικό της Βουλγαρίας; Συγκεκριμένα, στις 9 Σεπτεμβρίου τμήματα του Βουλγαρικού Στρατού , φιλικά διακείμενα προς το Βουλγαρικό Κομμουνιστικό κόμμα θα ανατρέψουν την φιλογερμανική Κυβέρνηση και θα σχηματίσουν έναν φιλοσοβιετικό κυβερνητικό συνασπισμό, ο οποίος κήρυξε τον πόλεμο στις δυνάμεις του άξονα και ενέταξε την Βουλγαρία στο πλευρό των Συμμάχων.

Τα γεγονότα αυτά θα επηρεάσουν και τις εξελίξεις στην Ανατολική Μακεδονία και την Θράκη , Στα μέσα Σεπτεμβρίου , οι Βουλγαρικές δυνάμεις των μεγάλων αστικών κέντρων της περιοχής θα παραδώσουν την εξουσία στις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, με αντάλλαγμα την διατήρηση των δυνάμεων του Βουλγαρικού στρατού στην περιοχή αλλά και τον έλεγχο ορισμένων κρατικών υπηρεσιών(ταχυδρομεία , σιδηρόδρομοι).

Ο ΕΛΑΣ συμφώνησε και τα ένοπλα τμήματα του εισήλθαν στην πόλεις της Καβάλας , της Ξάνθης και της Κομοτηνής, σχηματίζοντας ταυτόχρονα και «επαναστατικές επιτροπές», οι οποίες αποτελούνταν από στελέχη του ΚΚΕ και του Βουλγαρικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Επρόκειτο για μία εθνικά απαράδεκτη στάση του ΕΛΑΣ, καθώς με αυτήν την συμφωνία νομιμοποιούνταν η Βουλγαρική παρουσία στην περιοχή και οι μέχρι πρότινος κατακτητές εμφανίζονταν ως τηρητές της νομιμότητας και εγγυητές της ασφάλειας του πληθυσμού! Αξίζει να σημειωθεί πως η νέα Βουλγαρική Κυβέρνηση δεν διέταξε την αποχώρηση των Βουλγαρικών στρατευμάτων από την περιοχή , ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δεν διερεύνησε καταγγελίες πολιτών που αφορούσαν συμμετοχή Βουλγάρων αξιωματικών και οπλιτών σε βιαιοπραγίες κατά την διάρκεια της κατοχής. Το γεγονός αυτό προκάλεσε αμηχανία ακόμη και σε στελέχη του ΚΚΕ, όπως ο Ερυθριάδης. Σε αντίθεση με τον ΕΛΑΣ , οι ΕΑΟ θα στείλουν στα μέσα Σεπτεμβρίου μία επίσημη αντιπροσωπεία στην Σόφια υπό την ηγεσία του Μίλερ , αξιώνοντας την εκκένωση της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης από τον Βουλγαρικό Στρατό . αίτημα το οποίο απορρίφθηκε.

Στα τέλη Σεπτεμβρίου, δυνάμεις του ΕΛΑΣ σε σύμπραξη με τμήματα του Βουλγαρικού στρατού διενήργησαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, εναντίον των δυνάμεων των ΕΑΟ, οι οποίες έλεγχαν τις ορεινές περιοχές της Δράμας και της Ξάνθης. Οι επιχειρήσεις , που δεν είχαν κάποιο αποτέλεσμα , κατέδειξαν τις ιδεολογικές αγκυλώσεις του ΚΚΕ αλλά και την πρόθεση του να διαλύσει όποια οργάνωση στέκονταν εμπόδιο στον ολοκληρωτικό έλεγχο της περιοχής. Τελικά, στις αρχές Οκτωβρίου , έπειτα από έντονες πιέσεις των Συμμάχων αλλά και εκπροσώπων της Ελληνικής Κυβέρνησης, η οποία επρόκειτο να εγκατασταθεί στην Αθήνα στις 12 Οκτωβρίου του 1944, οι Βούλγαροι αποχώρησαν από την περιοχή. Ωστόσο , οι συγκρούσεις θα συνεχιστούν αμείωτες κατά την διάρκεια των μηνών Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 1944 μεταξύ δυνάμεων των ΕΑΟ και του ΕΛΑΣ, αλλά και τμημάτων του Ελληνικού στρατού , που μετέβησαν στην περιοχή μετά την απελευθέρωση.
Πέτρος Δημητριάδης
Βασική Βιβλιογραφία

1. Αντωνιάδης Γεώργιος , Οι γενναίοι του Βορρά , θυσίες δάκρυ και αίμα στην Ανατολική Μακεδονία και την Θράκη, Εκδόσεις ΕΣΕΑ, Δράμα 1997
2. Eudes Dominique, Οι καπετάνιοι , ο Ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1943-1948, εκδόσεις Εξάντας , Αθήνα 1976
3. Καραισαρλής Δημήτριος, 1941-1944 Σκληροί αγώνες και μεγάλες θυσίες του λαού της Ανατολικής Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης, εκδόσεις Ορίζων Αθήνα ,1996
4. Κοτζαγεώργη Ξανθίππη, Η Βουλγαρική Κατοχή στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη(1941-1944) Παρατηρητής , Θεσσαλονίκη.2002
5. Μαραντζίδης Νίκος, Οι άλλοι καπετάνιοι , Εστία. Αθήνα 2006.
6. Του ιδίου , Γιασασίν Μιλιέτ, Ζήτω το Έθνος, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2001
7. Παπαθανασίου Παρμενίων, Για τον Ελληνικό Βορρά αντίσταση και τραγωδία το ημερολόγιο του τότε ταγματάρχη Γιάννη Παπαθανασίου, Παπαζήσης, Αθήνα 1997.
8. Χατζηαναστασίου Τάσος, Αντάρτες και Καπετάνιοι , Η Εθνική Αντίσταση κατά της Βουλγαρικής Κατοχής της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Εκδόσεις Αδελφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2003.

Για τον ΕΟΕ

Πέτρος Δημητριάδης

Advertisements

1 thought on “Η Εθνική Αντίσταση στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη ”

  1. Θράκη Και Αντίσταση

    20 Φεβ 2012

    Ελάχιστα πράγματα είναι γνωστα για τη συνεισφορά του λαού της Θράκης στην εθνική αντίσταση. Ίσως μάλιστα οι περισσότεροι να μην γνωρίζουν ότι η Δυτική Θράκη, εκτός από τη γερμανοκρατούμενη ζώνη του Έβρου από την Αλεξανδρούπολη μέχρι το Σβίλεγκραντ της Βουλγαρίας, μαζί με την Ανατολική Μακεδονία είχαν παραχωρηθεί από τις δυνάμεις του ‘Αξονα στη Βουλγαρία ως αντάλλαγμα για την προσχώρηση της τελευταίας στο Τριμερές Σύμφωνο την 1η Μαρτίου 1941. Η πολιτική που εφάρμοσε η Βουλγαρία σ’ αυτές τις περιοχές ήταν η de facto ενσωμάτωση στο βουλγαρικό κράτος με απώτερο σκοπό, μετά το τέλος του πολέμου, αυτή η προσάρτηση να γίνει νόμιμη (de jure). Όσον αφορά την εθνική αντίσταση, αυτή ξεκίνησε από τους πρώτους μήνες της κατοχής, κατ’αρχήν με πρωτοβουλία των τοπικών οργανώσεων του Κ.Κ.Ε. αλλά και ως αποτέλεσμα αυθόρμητων κινήσεων. Στην Ξάνθη, η τοπική οργάνωση, εκμεταλλευόμενη την εγκατάλειψη των δημόσιων υπηρεσιών από τους κρατικούς υπαλλήλους που ήταν στην πλειοψηφία τους -όπως και σε ολόκληρη την βόρειο Ελλάδα- «παλαιοελλαδίτες», κατόρθωσε να πάρει τα στοιχεία με τα χρέη των αγροτών και να τα κάψει μαζί με τα στοιχεία για τους διωκόμενους κομμουνιστές από το καθεστώς Μεταξά. Επίσης, πήρε όπλα από τους σταθμούς χωροφυλακής και επέβαλε την τάξη πριν από την είσοδο των Γερμανών στην πόλη. Στα τέλη Απριλίου έφτασαν οι Βούλγαροι οι οποίοι όρισαν την Ξάνθη ως πρωτεύουσα της κατεχόμενης Ανατολικής Μακεδονίας και Δυτικής Θράκης και εγκατέστησαν εκεί τις δικές τους κρατικές αρχές. Έτσι, η αντίσταση στην περιοχή γίνεται ένα ιδιαίτερα δύσκολο και επικίνδυνο εγχείρημα. Τον Ιανουάριο του 1943. το ανασυγκροτημένο Κ.Κ.Ε. επιχειρεί να αποκαταστάσει επαφή με τις οργανώσεις της Θράκης που μέχρι τότε ήταν απομονωμένες. Όμως, ο νέος υπεύθυνος που στέλνεται συλλαμβάνεται από την κρατική βουλγαρική ασφάλεια και καταδίδει τα μέλη των τοπικών οργανώσεων. Οι Βούλγαροι συλλαμβάνουν 120 κομμουνιστές στην Ξάνθη από τους οποίους οι 8 καταδικάστηκαν σε θάνατο ενώ άλλοι εξορίστηκαν και άλλοι έμειναν το υπόλοιπο διάστημα της κατοχής στη φυλακή. Η οργάνωση ανασυγκροτείται μετά την αποστολή νέου υπευθύνου, του Ιωσήφ Σπαρτάλη, ο οποίος όμως είχε την τύχη του προηγούμενου: συλλαμβάνεται και τελικά εκτελέστηκε, αφού πρώτα του έβγαλαν τα μάτια, γιατί προφανώς αυτός δεν μαρτύρησε.
    Η πρώτη ανταρτική ομάδα του ΕΛΑΣ στην περιοχή της Ξάνθης δημιουργείται το Φεβρουάριο του 1944 και αποτελεί το 4ο τάγμα του 26ου Συντάγματος ΕΛΑΣ Ανατολικής Μακεδονίας- Θράκης. Η δράση του τάγματος που είχε στρατολογήσει και ορισμένους Πομάκους αφορούσε κυρίως την εμψύχωση των κατοίκων των χωριών, ενώ για την εξασφάλιση των αναγκαίων έκανε επιδρομές στο βουλγαρικό έδαφος. Από την αρχή της κατοχής πολλοί νέοι, ιδιαίτερα από τα ποντιακά χωριά της περιοχής Σταυρούπολης Ξάνθης είχαν ανεβεί ένοπλοι στο βουνό Χαϊδού, κυρίως για να αποφύγουν την υποχρεωτική στράτευση στα βουλγαρικά τάγματα εργασίας. Οι νέοι αυτοί ήταν οργανωμένοι σε μικρές ομάδες υπό τοπικούς οπλαρχηγούς.
    Όταν στις αρχές του 1944 συγκροτήθηκε η εθνικιστική ανταρτική οργάνωση του Αντώνη Φωστερίδη (Αντών Τσαούς) η οποία αναγνωρίστηκε από το Συμμαχικό Στρατηγείο της Μέση Ανατολής και είχε μαζί της μέλη της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής, η Χαϊδού αποτέλεσε ένα από τα βασικά κέντρα της δραστηριότητας τους κυρίως γιατί προσφερόταν για τις συμμαχικές ρίψεις υλικού. Όλοι οι πόντιοι οπλαρχηγοί της περιοχής εντάχθηκαν στις ομάδες του Φωστερίδη και τα χωρία της περιοχής ενίσχυσαν τους αντάρτες. Το Μάιο του 1944 συγκροτήθηκε το Αρχηγείο Χα’ίδούς των εθνικιστών ανταρτών με επικεφαλής τον Αναστάσιο Τοπούζογλου. Οι εθνικιστές αντάρτες θα δώσουν αρκετές μάχες με τον βουλγαρικό στρατό ο οποίος για αντίποινα πυρπόλησε πολλά χωριά και προέβη σε συλλήψεις και εκτελέσεις κατοίκων. Ένα χαρακτηριστικό γεγονός ήταν η εκτέλεση της μητέρας του οπλαρχηγού Κώστα Στίγγα από τα Κομνηνά Ξάνθης, Κυριακής, το Μάϊο του 1944. Τελικά, ο βουλγαρικός στρατός τον Ιούλιο του 1944 εντόπισε και κατέστρεψε το στρατόπεδο των εθνικιστών ανταρτών στη Χαϊδού κι ενώ οι τελευταίοι ετοιμάζονταν να συνεργαστούν με Βούλγαρους παρτιζάνους της περιοχής της Ροδόπης. Έτσι η ιδιότυπη αυτή συνεργασία μεταξύ Ελλήνων εθνικιστών και Βουλγάρων κομμουνιστών, υπό την αιγίδα φυσικά της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής, δεν καρποφόρησε. Από τη Χαϊδού οι εθνικιστές αντάρτες μετακινήθηκαν στο δάσος του Καρά-Ντερέ (δάσος Ελατιάς), βόρεια της Δράμας, όπου παρέμειναν μέχρι το τέλος της κατοχής. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι εθνικιστές αντάρτες είχαν κατορθώσει να στρατολογήσουν τη μεγάλη πλειοψηφία των Πομάκων της Ροδόπης, ιδιαίτερα δε αυτών της βουλγαρικής πλευράς των συνόρων. Οι Πομάκοι της Βουλγαρίας με τους δικούς τους οπλαρχηγούς ενίσχυαν τους Έλληνες εθνικιστές και, μάλιστα, έφθασαν στο σημείο να ζητήσουν μεταπολεμικά να συμπεριληφθεί η περιοχή που κατοικούν στην ελληνική επικράτεια. Να σημειωθεί επίσης, ότι οι βουλγαρικές αρχές αντιμετώπιζαν τους Πομάκους ως βούλγαρους μουσουλμάνους και ως εκ τούτου τους θεωρούσαν ομοεθνείς τους. Έτσι, άσκησαν αφόρητες πιέσεις στους Πομάκους, για να αποδεχθούν τη βουλγαρική ταυτότητα.
    Στην Κομοτηνή τα πράγματα ήταν ακόμη πιο δύσκολα τόσο γιατί εκεί είχαν εγκατασταθεί μεγάλες μονάδες του βουλγαρικού στρατού όσο και γιατί οι μουσουλμάνοι του νομού Ροδόπης δεν επέδειξαν καμία αντιστασιακή δραστηριότητα παρά τα εις βάρος τους μέτρα που πήραν οι αρχές κατοχής. Εξ αιτίας αυτού, αρκετοί από τους μουσουλμάνους κατέφυγαν στη διάρκεια της κατοχής στην Τουρκία. Μόνο στη Μαρώνεια, η τοπική κομμουνιστική οργάνωση συγκρότησε ένοπλη ομάδα η οποία στη διάρκεια του 1943 μετακινήθηκε στη γερμανοκρατούμενη ζώνη του Έβρου, ενώ στην περιοχή παρέμεινε μόνο ένα μικρό τμήμα του εφεδρικού ΕΛΑΣ. Στη διάρκεια του 1944 συγκροτήθηκε ανταρτική ομάδα στην Ξυλαγανή Κομοτηνής από 30 περίπου νέους του χωριού η οποία είχε έρθει σε επαφή με τον ΕΛΑΣ στον Έβρο και τις εθνικιστικές ανταρτικές ομάδες και ζητούσε τρόπο να βγει στο βουνό. Η κίνηση αυτή προδώθηκε και οι Βούλγαροι την κατέπνιξαν εν τη γενέσει της. Συνέλαβαν 27 από τους νέους της Ξυλαγανής και τους εκτέλεσαν σε έναν λόφο 1 χλμ. έξω από το χωριό.
    Σπουδαίο ανταρτικό κίνημα δημιουργήθηκε στη γερμανοκρατούμενη ζώνη του Έβρου. Παρά την πλήρη απομόνωση -ίσως και εξαιτίας αυτής (!)- της κομμουνιστικής οργάνωσης της περιοχής από την κεντρική καθοδήγηση του Κ.Κ.Ε., οι κομμουνιστές της Αλεξανδρούπολης πήραν την απόφαση για δημιουργία αντάρτικου από τις πρώτες κιόλας μέρες της κατοχής. Έτσι, πολύ σύντομα συγκροτήθηκε το 81ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ Έβρου. Αρχικά ήταν καθοδηγητής ο Αριστοφάνης Δαλγαράνης (Αρης) ο οποίος όμως την άνοιξη του 1943 συνελήφθη στην Ξάνθη και εκτελέστηκε. Ο αντικαταστάτης του Δαλγαράνη, Δρατζίδης, τραυματίστηκε σε μάχη και παραδόθηκε από τους Τούρκους, όπου είχε καταφύγει για να νοσηλευτεί, στους Γερμανούς οι οποίοι τον εκτέλεσαν. Στη συνέχεια ανέλαβε την καθοδήγηση των οργανώσεων και του ΕΛΑΣ της περιοχής ο Λευτέρης Γαλιάδης (Οδυσσέας) ο οποίος τελικά κατηγορήθηκε για «εξτρεμιστική» δράση και κυρίως για το ότι ήταν υπερβολικά βίαιος απέναντι στους Έλληνες συνεργάτες των κατακτητών αλλά και απέναντι στους πολιτικούς αντιπάλους του Κ.Κ.Ε., πέρασε ανταρτοδικείο και εκτελέστηκε. Γεγονός είναι πάντως, ότι ο ΕΛΑΣ στην περιοχή μονοπώλησε την αντίσταση και δεν επέτρεψε να αναπτυχθεί άλλη ανταρτική κίνηση ανεξάρτητη από αυτόν. Να σημειωθεί ότι στα πλαίσια του 81ου Συντάγματος δρούσε ομάδα Βούλγαρων παρτιζάνων που αριθμούσε 60-70 περίπου άντρες. Ιδιαίτερα από το 1943 οι αντάρτες αποτελούσαν μία αξιόμαχη δύναμη και έδωσαν πολλές μάχες με τους κατακτητές.
    Τον ΕΛΑΣ στην περιοχή ενίσχυε αμερικανική συμμαχική αποστολή η οποία αποτελείτο από Ελληνοαμερικανούς σαμποτέρ. Έτσι, διενεργήθηκαν αρκετά σαμποτάζ εξαιτίας των οποίων διακόπηκε το Μάιο του 1944 η σιδηροδρομική επικοινωνία Διδυμοτείχου-Αλεξανδρούπολης. Το καλοκαίρι του 1944 το 81ο Σύνταγμα πήρε σημαντικές επιθετικές πρωτοβουλίες: επιτέθηκε εναντίον των βουλγαρικών φυλακίων στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα ενώ στις 23.8.1944 απέκρουσε γερμανική επίθεση στο χωριό Σπήλαιο Ορεστιάδας. Εν όψει μάλιστα της απελευθέρωσης, ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε εναντίον των γερμαντικών μονάδων και σημείωσε μεγάλες στρατιωτικές νίκες στις Φέρρες, το Διδυμότειχο και στο Σουφλί. Σε όλα τα μέρη οι κάτοικοι πήραν ενεργό μέρος ενισχύοντας τους αντάρτες. Ετσι, οι αντάρτες απελευθέρωσαν τον Έβρο με τα όπλα στις 4 Σεπτεμβρίου και εγκαθιστούν αρχές λαϊκής αυτοδιοίκησης. Μετά την απελευθέρωση της γερμανοκρατούμενης ζώνης του Έβρου, το 81ο Σύνταγμα κινήθηκε νότια απελευθερώνοντας την Αλεξανδρούπολη και στη συνέχεια δυτικά απελευθερώνοντας την Κομοτηνή και την Ξάνθη. Συμπερασματικά, η εθνική αντίσταση στη Θράκη, που υπήρξε συνεχής από τις πρώτες μέρες της κατοχής παρά τις ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες και με πολλές θυσίες, συνέβαλε αποφασιστικά στην υπεράσπιση της ελληνικότητας μιας περιοχής όπου ο κίνδυνος απώλειας εθνικού εδάφους ήταν άμεσος.
    Τὸ 1944, ἡ Δυτικὴ Μακεδονία στενάζει κάτω ἀπό τὴ γερμανικὴ κτηνωδία καὶ τὴ βουλγαρικὴ ἐγκληματικότητα. Ἡ βουλγαρικὴ προσπάθεια μὲ τὸν Κάλτσεφ ἐπικεφαλὴ, μαίνεται γιὰ τὴν αύτονόμηση τῆς Μακεδονίας.
    Ἐντατικῶς ὀργανώνονται τὰ λεγόμενα «Μακεδονικά Τάγματα» ἐπικεφαλὴς τῶν ὁποίων ὁ Κάλτσεφ τοποθετεῖ τὸν κομιτατζὴ Ἡλία Δημάκη ἢ Γκότσεφ, ποὺ παίρνει ἐπαφή μὲ τὸν Τίτο. Ἒχει ἀκόμα ὀργανώσει ἂλλα δύο τάγματα αὐτονομιστῶν ὁ Κάλτσεφ, τὰ ὁποῖα ἒχει ἐντάξει στὴ ΣΝΟΦ καὶ ἒχει θέσει ὡς ἐπικεφαλεῖς, τοὺς κομιτατζῆδες Οὒρντωφ καὶ Τουροῦντζεφ.
    Κάτω ἀπό τὶς διαταγὲς τοῦ Μαρίνωφ ἀπό τό Μοναστήρι, ὁ Κάλτσεφ ὀργανώνει τὸ «Αὐτονομιστικὸν Μακεδονικὸν Κίνημα». «Ἡ Μακεδονία γιὰ τοὺς Μακεδόνες» καὶ «Μαχαίρι στοὺς Ἓλληνες»… ἒλεγαν καὶ ἢλπιζαν σὲ μιὰ Μακεδονία ποὺ θὰ γονόταν ἐπαρχία βουλγαρικὴ…
    Ὃταν γίνεται τὸ συνέδριο τοῦ Λιβάνου, τὰ μέλη τῆς ΣΝΟΦ γίνονται ἒξω φρενῶν μὲ τὸ ΚΚΕ. Ἀπὸ τοὺς καπεταναίους του οἱ περισσότεροι διαφωνοῦν. Ἂλλοι ζητοῦν τὴν ἂμεση προσάρτηση, ἂλλοι τὴν κήρυξη τῆς αὐτονομίας καὶ ἂλλοι νὰ γίνῃ ἡ Μακεδονία ὁμοσπονδιακὸ κράτος ὑπὸ τὸν Τίτο.
    Ἐπικρατεῖ ἡ γνώμη τῆς αὐτονομίας καὶ ὑψώνουν τὴν σημαῖα τοῦ «Μακεδονικοῦ Κράτους» ὃπου ἒχουν ἐπικρατήσει, ἐνῶ ἢδη τὴν εἶχαν ὑψώσει ὁ Πέιος στὰ Κορέστια καὶ ὁ Τουροῦντζεφ στὸ Ξυνὸ Νερὸ.
    Φτάνουν νὰ χτυπήσουν μέχρι καὶ τὸ ΕΑΜ ποὺ ὃσα ἀπό τὰ μέλη του σκέφτονταν ἐθνικά, ἀντιλαμβάνονταν πιὰ τὶ ἐπιδιώκει ἡ ΣΝΟΦ. Τμήματα τοῦ ΕΛΑΣ ὑπὸ τὸν λοχαγὸ Γιαννούλη κτυπῦν ΣΝΟΦικὲς δυνάμεις καὶ τὶς διαλύουν.
    Οἱ ἂντρες τῶν συντριβέντων τμημάτων καταφεύγουν στὴ Γιουκοσλαβία, στὴν Ἀλβανία καὶ στὴ Βουλγαρία, ἀλλὰ ἀρκετοί μένουν στὴν Δυτικὴ Μακεδονία. Ἓνα μέρος τους προσχωρεῖ στό ΚΚΕ…
    http://www.xn--qxadc1ajdkfls.gr/viewtopic.php?t=296

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s