Χούντα

Ο Νίκος Πουλαντζάς για τη Χούντα και τη μετάβαση στη Δημοκρατία

πουλαντζας-1024x1024

Ιός, απόσπασμα

Η δικτατορία

Ενα μόλις μήνα από την κήρυξη του στρατιωτικού πραξικοπήματος στην Ελλάδα, το Μάιο του 1967, ο Πουλαντζάς θα επιχειρήσει την πρώτη ανάλυση της φύσης της δικτατορίας. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του Συλλόγου Φοιτητών Παρισιού «Πορεία» (τ. 2) και αναδημοσιεύτηκε από τον «Πολίτη» (τ. 29, Οκτώβριος 1979). Σ’ αυτό το κείμενο ο Πουλαντζάς αρνείται την ανάλυση που είχε κυριαρχήσει στους χώρους της Αριστεράς, ότι δηλαδή επρόκειτο περί «νεοφασισμού». Από την ανάλυσή του αυτή έβγαζε και ένα σαφές πολιτικό συμπέρασμα: «Αν -όπως νομίζω- δεν πρόκειται για φασιστικό πραξικόπημα, και μάλιστα σταθεροποιημένο, η γραμμή πρέπει να είναι το απόλυτο μποϊκοτάρισμα των οργανώσεων που θα δημιουργήσει ίσως για να τραβήξει τις μάζες, ώστε η απομόνωσή του να διατηρηθεί.» Στο ίδιο άρθρο ο Πουλαντζάς διατύπωνε και την αντίρρησή του στην κυρίαρχη μέχρι τότε αντίληψη ότι η Ελλάδα ανήκει στην περιφέρεια του καπιταλισμού: «Η Ελλάδα δεν είναι μ’ αυτή την έννοια υπανάπτυκτη χώρα».
Ενα από τα σημαντικότερα κείμενα της αντιδικτατορικής περιόδου είναι το άρθρο του Πουλαντζά «Γύρω από το θέμα των συμμαχιών», που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 1970 (περιοδικό «Αγώνας», Παρίσι, τ. 1) με το ψευδώνυμο Ν. Σκυριανός. Στο άρθρο αυτό ο Πουλαντζάς επικρίνει την πολιτική του κόμματός του (ΚΚΕ Εσωτερικού) και όλης της παραδοσιακής αριστεράς, η οποία έτεινε να πιστέψει ότι κάθε κοινωνική τάξη εκφράζεται από ένα πολιτικό κόμμα και ότι συνεπώς η συμμαχία της εργατικής τάξης με άλλα καταπιεζόμενα στρώματα μπορεί να επιτευχθεί μέσω συμμαχιών κορυφής των πολιτικών τους εκπροσώπων. Γελοιοποιεί όλη την παράδοση της Αριστεράς που έστηνε (και εξακολουθεί να στήνει) διάφορα μετωπικά σχήματα, έτσι ώστε στη συνέχεια να συμμαχήσει μαζί τους. Ο Πουλαντζάς προχωράει πιο πέρα. Αναφέρεται στη λαϊκομετωπική γραμμή που είχε επιβάλει ο Δημητρόφ και το 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς για να αντιμετωπιστεί ο ανερχόμενος φασισμός του μεσοπολέμου και τολμάει να πει ότι επρόκειτο για χρεοκοπημένη σύλληψη. «Το 7ο Συνέδριο δεν είναι παρά το αποτέλεσμα της εγκατάλειψης της μαζικής γραμμής από τη Διεθνή, μαζική γραμμή που είναι ο χρυσούς κανόνας της μαρξιστικής-λενινιστικής θεωρίας περί πράξης και που η εγκατάλειψή της είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα μέσα στη Σοβιετική Ενωση.»

Η μεταπολίτευση

Η μεταπολίτευση θα απασχολήσει ιδιαίτερα τον Πουλαντζά, εφόσον το ενδιαφέρον του είχε στραφεί στη μελέτη των διαδικασιών μετάβασης από δικτατορικά καθεστώτα στη δημοκρατία μέσα από τη σύγκριση των περιπτώσεων της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Από την πρώτη στιγμή διαφοροποιήθηκε τόσο ως προς τη μηχανιστική αντίληψη περί «αλλαγής φρουράς του καθεστώτος» (που υποστήριξαν το ΚΚΕ και ο Ανδρέας Παπανδρέου), όσο και προς τη γραμμή «Καραμανλής ή τανκς» που κυριαρχούσε στο ΚΚΕ Εσωτερικού. Επιμένει σταθερά στην ανάγκη εκδημοκρατισμού και όχι απλής αποχουντοποίησης του κρατικού μηχανισμού και δίνει ιδιαίτερη σημασία στην παρέμβαση των λαϊκών αγώνων.
Μια από τις πρώτες παρεμβάσεις του στη μεταπολιτευτική συγκυρία αναφέρεται στα Πανεπιστήμια. Δεν περιορίζεται στην ανάγκη αποχουντοποίησης και εκδημοκρατισμού, αλλά προτείνει και συγκεκριμένα μέτρα για το εσωτερικό των ΑΕΙ: «Κατάργηση της μόνιμης εσωπανεπιστημιακής αστυνόμευσης, δηλαδή κατάργηση του μονίμου Πειθαρχικού Συμβουλίου για τους φοιτητές, που βασίζεται στην κυριολεκτικά ρατσιστική αντινεανική αντίληψη, ότι οι φοιτητές είναι, αν όχι κατ’ επάγγελμα, τουλάχιστον δυνάμει, καθ’ έξιν εγκληματίες.» ( «Καθημερινή», 8-9/10/74).
Σε ομιλία του στο Πολυτεχνείο (13/5/75) ο Πουλαντζάς θα διαφοροποιηθεί και πάλι από την κυρίαρχη πολιτική της Αριστεράς μάσα στα πανεπιστήμια. Σε μια περίοδο που όλοι μιλούσαν περί ανάγκης «εκσυγχρονισμού» της ελληνικής παιδείας και προσαρμογής του πανεπιστημίου στις «ανάγκες» της οικονομίας, ο Πουλαντζάς θυμίζει ότι αυτή η προσαρμογή είναι ταξικά προσδιορισμένη: «Αρα τι σημαίνει προσαρμογή της Ανώτατης Παιδείας στη σημερινή οικονομία; Είναι απλούστατο, και το βλέπουμε στις προσπάθειες των κυβερνήσεων των καπιταλιστικών χωρών (Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Σουηδία, κλπ.). Τι σημαίνει απ’ αυτή την άποψη εκσυγχρονισμός της παιδείας; Σημαίνει αναμφισβήτητα δρακόντειο περιορισμό του αριθμού των φοιτητών, αύξηση σημαντική των εμποδίων για την εισαγωγή στην Ανώτατη Παιδεία.» Στην ίδια ομιλία, ο Νίκος Πουλαντζάς αμφισβήτησε με προφητικό τρόπο και την πανάκεια του «εκδημοκρατισμού» στην παιδεία: «Ενας εκδημοκρατισμός (της παιδείας) θα οδηγήσει την αστική τάξη να δημιουργήσει, παράλληλα με την ύπαρξη των ΑΕΙ, ιδιωτικές σχολές ελεγχόμενες, άμεσα ή έμμεσα, από τα μονοπωλιακά συμφέροντα. Αυτών των σχολών οι πτυχιούχοι θα προορίζονται για τις ανώτερες στελεχικές θέσεις.» (περιοδικό «Θούριος», 26/6/75).
Οι θέσεις του Πουλαντζά για τη διαδικασία αποχουντοποίησης εκφράζονται στο άρθρο «Σκέψεις γύρω από τη δίκη των Απριλιανών» («Η Αυγή», 10/8/75). Ο Πουλαντζάς επικρίνει τη διαδεδομένη άποψη ότι τάχα για το πραξικόπημα ευθύνονται μόνο λίγοι «επίορκοι» αξιωματικοί και κάποια σκοτεινή συνωμοσία ή ο ξένος δάκτυλος: «Και όμως όχι. Οι ρίζες της 21ης Απριλίου και αυτό που όπλισε τα τανκς των συνταγματαρχών είναι η ίδια η αντικειμενική δομή του ελληνικού στρατεύματος που καταλήγει αναγκαστικά σε μια αδυσώπητη μηχανή παραγωγής ορισμένων επιδόξων και μαθητευόμενων Βοναπάρτηδων. (…) Είναι αυτή η ίδια η δομή που επιτρέπει την αποτελεσματικότητα της επέμβασης του ξένου δάκτυλου -που υπάρχει πάντα- και όχι ο ξένος δάκτυλος που γεννάει τους Βοναπάρτηδες.» Στο ίδιο άρθρο επικρίνει τη στάση του πολιτικού προσωπικού της δεξιάς, σε σαφή διάσταση προς το κόμμα του: «Ποιος δεν διείδε μέσα από τις καταθέσεις ενός Παπαληγούρα και ενός Ράλλη τη νοσταλγία του ‘ισχυρού ανδρός’, πολιτικού αντίστοιχου του ‘λοχία’ που θα έβαζε τάξη στον τόπο;»
Παρόμοιες θέσεις θα αναπτύξει λίγες μέρες αργότερα σε συνέντευξη που έδωσε στον Γιώργο Πηλιχό για «Τα Νέα» («Η γεφυροποίηση της δεξιάς με τους χουντικούς», 8/9/75): «Αν δεν καταλάβουμε ότι η Δεξιά σήμερα, ο Καραμανλής, παίζει αυτό το -δεν διστάζω να το πω- διπλό πολιτικό παιχνίδι, όχι βέβαια με τη μακιαβελική έννοια, αλλά με την έννοια της διπλής πτυχής, δηλαδή του δοσίματος από τη μια μεριά δειγμάτων εκδημοκρατισμού κι απ’ την άλλη του μη ξεπεράσματος ορισμένων ορίων, δεν μπορούμε να συλλάβουμε τελείως την κατάσταση τη σημερινή.»
Την ίδια περίοδο συμμετέχει στο δημόσιο διάλογο των μελών του ΚΚΕ Εσωτερικού ενόψει του πρώτου Συνεδρίου του κόμματος. Σε εκτενή κριτική προς το Σχέδιο Προγράμματος διαφοροποιείται από την κεντρική γραμμή της καθοδήγησης, η οποία έδινε στρατηγικές διαστάσεις στην Εθνική Αντιδικτατορική Δημοκρατική Ενότητα (ΕΑΔΕ), δηλαδή στη συμμαχία των λαϊκών τάξεων ακόμα και με μερίδες του μονοπωλιακού κεφαλαίου. Ο Πουλαντζάς ερμηνεύει τη γραμμή αυτή ως αστήρικτο φόβο της ηγεσίας να επαναληφθεί το 1967: «Υπάρχει σ’ αυτή την αντίληψη η τάση να υπερβάλλει τους ελλοχεύοντες κινδύνους ή και να εφεύρει φανταστικούς, ενδεχόμενα, κινδύνους, φρενάροντας έτσι, άκαιρα, το λαϊκό κίνημα.»

Πηγή: http://www.iospress.gr/ios1999/ios19991017a.htm

*

«Φασισμός και Δικτατορία» – όλο το βιβλίο σε pdf:

https://docs.google.com/file/d/0B-6_L8q1CAqialZDUzRCaU5MTzQ/edit

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s