Χούντα

Πως φτάσαμε στη δικτατορία του ’67

B0000230

Παναγιώτης Κανελλόπουλος

…Εκείνη την περίοδο (1967) ήμουν τραγικά μόνος. Κανένας στην παράταξή μας δεν ήθελε να πάμε σε εκλογές που εγώ υποστήριζα πως ήταν η μόνη διέξοδος στην κρίση. Όλοι κινδυνολογούσαν και, φοβούμενοι ότι θα κερδίσει ο Παπανδρέου, είχαν τρομοκρατήσει τον βασιλέα και τον συμβούλευαν να μη δεχτεί εκλογές. Την περίοδο εκείνη ήμουν τυπικά και όχι ουσιαστικά αρχηγός της ΕΡΕ και δεν μπορούσα να επιβληθώ στο κόμμα, διότι λειτουργούσε αερογέφυρα μεταξύ Αθηνών – Παρισίων με επισκέψεις και με συστάσεις και υποδείξεις του Καραμανλή σε κορυφαία στελέχη της παράταξης.

(Στον Β. Νέτα, 1973)

Οι πληροφορίες περί ενδεχόμενης εκτροπής… ήταν έντονες… Δι’ αυτό είχα πει στον Βασιλέα… να μου αναθέσει την κυβέρνησιν, ώστε να είναι στην εξουσία πολιτική κυβέρνησις εκπροσωπούσα μεγάλο τμήμα του ελληνικού λαού και μάλιστα κυβέρνησις συντηρητικού κόμματος, κυβέρνησις της λεγόμενης Δεξιάς… Και δι΄ αυτό, όταν ανέλαβον τον σχηματισμόν της κυβερνήσεως στις 3 Απριλίου, τον ανέλαβον δια να μειωθεί ο κίνδυνος αυτού του είδους της εκτροπής και δια να πραγματοποιήσω οπωσδήποτε τις εκλογές…

*

Όπως είπον, κύριε Πρόεδρε, ορισμένοι στρατηγοί ενόμιζον ότι υπάρχουν κίνδυνοι. Εγώ επίστευα και πιστεύω ακόμη ότι όλα θα επήγαιναν ομαλά ή ότι εάν υπήρχαν ανωμαλίαι, αυταί θα ήσαν εκείναι οι οποίαι συνδέονται με την λειτουργίαν της Δημοκρατίας.

Οι κατηγορούμενοι, όπως απεδείχθη εκ των υστέρων, από μακρού χρόνου εσχεδίαζαν την κατάληψιν της εξουσίας. Εγνώριζαν ότι ορισμένοι στρατηγοί θα επέβαλαν εις τον Βασιλέα να δεχθεί να γίνει μία εκτροπή. Διατί δεν επερίμεναν; Βεβαίως, ο Βασιλεύς δεν θα εδέχετο εφόσον θα εισακουόμην – και θα ησακουόμην.

Αλλά, εν πάση περιπτώσει, διατί έκαναν το κίνημά των την νύκτα; Το έκαναν, κύριε Πρόεδρε, δια να επικρατήσουν οι ίδιοι, διά να γίνουν οι ίδιοι κύριοι του ελληνικού λαού, το έκαναν δια να ικανοποιήσουν την προσωπικήν των ματαιοδοξίαν. Είναι φανερόν αυτό από ολόκληρον την πολιτείαν των, των 7 ετών και των τριών μηνών…

*

Αλλά και η δική μου ηθική δοκιμασία υπήρξε πράγματι οδυνηρή. Πρέπει να πω – οφείλω να το πω – δεδομένου ότι κατά κάποιον τρόπο είμαι και εγώ έναντι της ιστορίας υπόλογος, διότι ως Πρωθυπουργός της χώρας δεν κατόρθωσα να προλάβω αυτό το οποίο έγινε. Και δεν κατόρθωσα να το προλάβω διότι δεν υπήρχε καμία ένδειξη ότι, πίσω από τις πλάτες της ανωτάτης στρατιωτικής ιεραρχίας μερικοί συνταγματάρχες και ο ταξίαρχος…

(Στη Δίκη, καλοκαίρι 1975)

Παναγής Παπαληγούρας

Το μέγα λάθος μου, κύριε Πρόεδρε, είναι ότι δεν πρόλαβα μέσα σε δεκαεπτά ημέρες να υποπτευθώ ότι είναι δυνατόν να υπάρχει και άλλη, πλήρως ανεξάρτητος της ηγεσίας, κίνησις.

Αυτό ήταν το λάθος μου. Και το μόνο που με παρηγορεί ήταν ότι, τετιμημένοι ανώτατοι αξιωματικοί, οι οποίοι υπηρέτησαν επί 30 και 35 και 40 χρόνια από ευέλπιδες εις τον Στρατόν, δεν το είχαν αντιληφθεί και δεν μου το είχαν αναφέρει.

*

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ: Γνωρίζατε τι συνέβη εκείνη την στιγμήν;

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ: Ναι. Έβλεπα μπροστά μου έναν Έλληνα αξιωματικόν να συλλαμβάνει τον Υπουργόν Εθνικής Αμύνης.

Αυτό δεν το ήξευρα. Προς στιγμήν αμφέβαλλα και εφοβήθην μήπως ήτο αναρχικός ενδεδυμένος Έλλην αξιωματικός. Έβγαλε την ταυτότητά του και μου την έδειξε. Το ερώτημα είναι εάν εφοβήθην; Έτρεμα δια τον τόπον και όχι δια τον εαυτόν μου. Όποιος πολιτεύεται, στρατεύεται.

*

Γνωρίζω, λοιπόν, ότι από τη πρώτην στιγμήν, ο Βασιλεύς ήτο αντίθετος’ ότι εξεβιάσθη ηθικά και σωματικά.

(Στη Δίκη, καλοκαίρι 1975)

Ηλίας Ηλιού

Στο γραφείο του διοικητού του Τμήματος εκείνη τη νύχτα ήταν και ο κ. Μπίτσιος, ο οποίος ήταν τότε σύμβουλος του Βασιλιά. Ο κ. Μπίτσιος επλανάτο, ή προσεποιείτο ότι επλανάτο, ότι είχε γίνει κομμουνιστικό πραξικόπημα. Και ικανοποιήθηκε πολύ μόλις με είδε να με φέρνουν κρατούμενο, διότι επείσθη ότι δεν επρόκειτο για πραξικόπημα της Αριστεράς…

*

Όταν υπάρχει ο στρατός, τα τανξ, τα όπλα, οι φαντάροι, που μπορεί να προέρχονται από τον λαό αλλά υπόκεινται στη στρατιωτική πειθαρχία, αποτελεί μωρία να μιλάμε για κομμουνιστικό κίνδυνο.

Γεώργιος Ράλλης

…η Ένωσις Κέντρου κατέστη ο Δούρειος Ίππος τον οποίον έστησαν οι κομμουνισταί μέσα εις το οχυρόν της Ελλάδος και εάν δεν επαγρυπνούμεν και δεν ευρισκόμεθα νυχθημερόν με το δάκτυλον στην σκανδάλην, η κοιλία του Ίππου θα ανοίξει εις μίαν στιγμήν ανύποπτον δια να εκχυθεί η καταλυτική των πάντων επανάστασις.

(Λόγος στην Αγία Μαρκέλλα Βοτανικού, 18 Φεβρουαρίου 1967. Αναφέρθηκε στη Δίκη, καλοκαίρι 1975)

*

Με ηρώτησε ο Βασιλεύς τι να κάμει. Και του απήντησα: «Παθητική αντίσταση, με την ελπίδα ότι θα μπορέσητε κάποτε να τους ανατρέψητε.

Ανέλαβα, τότε, κ. Πρόεδρε, μίαν μεγάλην ευθύνην, διότι ήμουν ο μόνος πολιτικός που είχον κάοοιαν επαφήν με τον Βασιλέα. Και επίστευα ότι, εάν ο Βασιλεύς αρνηθεί είτε να τους δεχτεί είτε να ανοίξει ένα διάλογο μαζί τους – δεν εγνώριζον τας σκέψεις του -, εφοβούμην εφοβούμην ότι ήτο δυνατόν τα πράγματα να εκτραχηλιστούν έτι πλέον. Ήτο πέντε η ώρα το πρωί, ήμουν άυπνος, ήμουν ψυχικώς ταραγμένος, εκ των υστέρων βεβαίως έμαθα ότι ο κ. Κανελλόπουλος τον συνεβούλευσε να ακολουθήσει άλλη τακτική. Αλλά και σήμερον ακόμη, εάν με επαναφέρατε εις εκείνην την ημέραν, το ίδιον θα έλεγον. Και πιστεύω ότι δεν ήτο τόσον κακή η υπόδειξίς μου, ως αποδεικνύεται από την 13ην Δεκεμβρίου, άσχετον εάν δι’ άλλους λόγους εκείνο το κίνημα απέτυχεν…

(Στη Δίκη, καλοκαίρι 1975)

Στέφανος Στεφανόπουλος

Περί του Παπαδοπούλου άκουσα το 1961, από έναν αξιωματικό. Μου είπε ότι υπάρχει αυτός ο αξιωματικός Παπαδόπουλος, που είναι ο πραγματικός αρχηγός του ΙΔΕΑ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ο οποίος τι σκοπό είχε;

Ήταν η εποχή της βίας και της νοθείας. Και μου είπε ότι αυτό «κατεσκευάσθη» στο Επιτελείο από έναν αξιωματικό, ονόματι Παπαδόπουλο, από την Αχαΐα. Κατά τα γεγονότα του Έβρου, άκουσα ότι επρόκειτο περί του αυτού Παπαδόπουλου.

*

Το τι συνέβη τότε με τον Βασιλέα ιδιαιτέρως, το επληροφορήθην το 1972, όταν τον είδα εις την Ρώμην. Μου είπε «Είχε δημιουργηθεί το κενόν περί εμέ. Δεν είχα πλέον εις κανέναν εμπιστοσύνην. Εκείνοι που ενεφανίζοντο ως φίλοι μου με είχαν εγκαταλείψει. Άλλοι μου έλεγαν το ένα, άλλοι το άλλο. Εκείνο το οποίον έβλεπα είναι ότι ήμουν εις την διάθεσιν των στρατιωτικών. Εσκέφθην πολύ τι έπρεπε να κάμω. Έπρεπε να αντισταθώ, όπως μου έλεγαν μερικοί; Έπρεπε να συμβιβασθώ; Ενόμιζα ότι θα ήτο άσκοπος η αιματοχυσία ή θα οδήγει εις έναν εξευτελισμόν ή και τα δύο ταυτοχρόνως. Δι΄ αυτό προτίμησα να συμβιβαστώ προς στιγμήν»…

Κωνσταντίνος Καραμανλής

«Εις νέα επίσκεψή του στις 10 Μαρτίου 1967 στο Παρίσι ο Δημ. Μπίτσιος έθεσε στον Καραμανλή το ερώτημα ποιος «θα ηδύνατο να αναλάβει μίαν τοιαύτην αποστολήν» [σ.σ., δηλαδή τη λύση της εκτροπής], εκείνος του απάντησε: «Προχείρως θα μπορούσα να υποδείξω τον συνδυασμόν Μαρκεζίνης – Τσακαλώτος, εφόσον θα μας έπειθαν ότι είναι ικανοί να φέρουν εις πέρας παρομοίαν αποστολήν»

(Αρχείο, τόμος 6, 1994, σελ. 234-240)’ Βλ. Βίκτωρ Νέτας, Ελευθεροτυπία, 22.4.2010)

Πηγή:

Λένα Δουκίδου, Πώς φτάσαμε στη δικτατορία του ’67. Εκδ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 2012

*

Εικόνα: Κανακάκις Λευτέρης, Τα Παράσημα, 1973

*

Δείτε το δικό μου κείμενο: Η Χούντα, τελευταίος σταθμός του Εμφυλίου

Advertisements

4 thoughts on “Πως φτάσαμε στη δικτατορία του ’67”

  1. Μπορεί να είναι πλέον λίγοι οι θαυμαστές της δικτατορίας αλλά πάντως υπάρχουν. Και διακαής τους πόθος είναι να «ακουστεί και η δική τους εκδοχή» – ένα εναλλακτικό όνομα της επιθυμίας τους να αθωώσουν πολιτικά τους δικτάτορες και το δικτατορικό καθεστώς.
    Ευτυχώς όμως για αυτούς έχουμε πλέον δημοκρατία και έτσι μπορούν να συνεχίσουν τις υμνολογίες της χούντας και των χουντικών ανενόχλητοι, χωρίς τον παραμικρό φόβο ότι κάποιος που δεν γουστάρει όλο αυτό το λιβάνισμα μπορεί να τους συλλάβει και να τους εξορίσει, να τους χώσει σε κάνα μπουντρούμι, ή να τους αλλάξει τα φώτα στα βασανιστήρια. Δεν φοβούνται ότι κάποιος θα τους κάνει οσα έκαναν αυτοί στους οποίους φιλοτεχνούν την αγιογραφία, όταν ήταν πανίσχυροι και κάποιος θα έκανε το λάθος να κάνει κάτι που θα το έβρισκαν ενοχλητικό.

    Οι κινήσεις «αθώωσης» του δικτάτορα της Επταετίας

    Για την επέτειο των πενήντα χρόνων από το πραξικόπημα, ο Μάνος Χατζηδάκης, συγγραφέας και ερευνητής της δράσης του Γεωργίου Παπαδόπουλου, προετοιμάζεται εδώ και επτά χρόνια. Τόσο του πήρε να προετοιμάσει τους τέσσερις τόμους της νέας βιογραφίας του δικτάτορα. Ξεφυλλίζοντας τις εκδόσεις, γραμμένες στην καθαρεύουσα, το πιθανότερο είναι να θεωρήσει κανείς πως ο συγγραφέας είχε ζήσει το πραξικόπημα από κοντά. Ομως ο Χατζηδάκης δεν είχε καν γεννηθεί στις 21 Απριλίου του 1967. Οταν έπεσε η χούντα εκείνος ήταν μόλις δύο χρόνων. Σπούδασε σε ΙΕΚ διοίκηση επιχειρήσεων και δουλεύει εδώ και 19 χρόνια στην ΕΛΠΑ. Κάθε ελεύθερη ώρα του όμως είναι αφιερωμένη στην επταετία.

    Η οικογένειά του δεν είχε κάποια σχέση με τους πραξικοπηματίες. Αν και ο πατέρας του ήταν φίλα προσκείμενος στην ιδεολογία τους: «Τον θυμάμαι να μου μιλάει για μια χρυσή εποχή. Από την άλλη, στο σχολείο άκουγα για τους βασανισμούς, για μια μαύρη εποχή και ήμουν περίεργος να δω πού βρίσκεται η αλήθεια». Εγινε θαμώνας ενός μικρού παλαιοπωλείου στην Ακαδημίας με εκδόσεις της εποχής και άρχισε να μελετά. Το 2004 έγραψε το πρώτο του βιβλίο και ακολούθησαν άλλα δεκατρία. «Δεν υπάρχουν νοσταλγοί ούτε αμετανόητοι», απαντάει όταν ερωτάται εάν είναι κάτι από τα δύο. «Υπάρχει μια ιστορική περίοδος και η ανάγκη να καταγραφεί με ψυχραιμία. Μέχρι τώρα μόνο η μία πλευρά έχει ακουστεί», εξηγεί. Είναι σαφές πως ο ίδιος βρίσκεται στην… άλλη πλευρά. Ούτε ο ίδιος το αρνείται. Στον τέταρτο τόμο συμπεριλαμβάνει μάλιστα και το περιστατικό που βάζει και τον ίδιο στην ιστορία που αφηγείται.

    Η γνωριμία

    Ηταν 1994, εκείνος μόλις 19 χρόνων και μέλος της ΕΠEΝ όταν κατάφερε να έρθει σε επαφή με τη σύζυγο του Παπαδόπουλου, Δέσποινα. Της ζήτησε να του γνωρίσει τον Παπαδόπουλο. «Θα έρθεις μαζί μου στο επισκεπτήριο της Πέμπτης», του υποσχέθηκε εκείνη. Ετσι κι έγινε. Ανέβηκαν μαζί την τσίγκινη σκάλα των γυναικείων φυλακών που οδηγούσε στην απομονωμένη πτέρυγα όπου κρατείτο. Ο Χατζηδάκης ήταν αγχωμένος. Θυμάται πως με δυσκολία ψέλλισε μερικές κουβέντες, αλλά ο «πρόεδρος» –όπως τον αποκαλεί ακόμα και σήμερα– τον έκανε γρήγορα να νιώσει άνετα. Επιασαν την κουβέντα και του προσέφερε τσιγάρο. Ο πατέρας του, που τον συνόδευε, αστειεύτηκε πως αυτό το τσιγάρο θα μπει σε προθήκη στο σαλόνι τους. «Για εμένα επρόκειτο για έναν θρύλο. Είμαι Παπαδοπουλικός», παραδέχεται σήμερα ο Χατζηδάκης.

    Από εκείνη την πρώτη επίσκεψη μέχρι τον θάνατό του, κάθε Πέμπτη ήταν εκεί. Αργότερα κράτησε επαφή με τον γιο του τον Χρήστο που ζει στο Σικάγο, αλλά και με τον ανιψιό του, που έχει και μεγάλο κομμάτι του αρχείου του. Μπήκε στο «δωμάτιο των άλμπουμ» στο σπίτι της Δέσποινας Παπαδοπούλου στην Ερυθραία και πέρασε ώρες μελετώντας το άγνωστο φωτογραφικό υλικό της επταετίας. Ετσι, άρχισαν να ανοίγουν και άλλα σπίτια, μπήκε ακόμα και σε διαθήκες, με την εντολή να κληρονομήσει και διαχειριστεί ιστορικά αρχεία των πρωταγωνιστών.

    Αν και αυτό δεν ήταν πάντα μια εύκολη υπόθεση. Πριν από κάμποσα χρόνια, η οικογένεια ενός στρατιωτικού και υπουργού επί χούντας του εμπιστεύτηκε τα χειρόγραφα απομνημονεύματα του πατέρα τους, που βρίσκονταν καταχωνιασμένα σε ένα συρτάρι. Οταν ήρθε η ώρα να τα εκδώσει, τον παρακάλεσαν να περιμένει λίγο γιατί ο εγγονός είχε μόλις μπει στο πανεπιστήμιο. «Να μην τραβήξει την προσοχή για λάθος λόγους στο ξεκίνημά του», εξήγησαν. Επειτα από μερικά χρόνια όταν επανήλθε, του είπαν πως ένα από τα αδέρφια της οικογένειας έψαχνε για δουλειά. «Καλύτερα να το αφήσουμε για να μην τον δυσκολέψουμε». Ακόμα το σκέπτονται. Το ίδιο συνέβη και με μια ακόμη οικογένεια που είχε κάποιον συγγενή με το ίδιο επίθετο στον στρατό. «Μπορεί να αγαπάνε την εποχή, να τιμούν τους γονείς τους, αλλά φοβούνται. Για χρόνια ήταν κυνηγημένοι. Το καταλαβαίνω αλλά πρέπει να το ξεπεράσουν», εξηγεί ο Χατζηδάκης.

    Οι συγκεντρώσεις

    Πίσω από κλειστές πόρτες, οι εναπομείναντες χουντικοί συνέχισαν να συγκεντρώνονται με κάθε ευκαιρία. Συνήθως σε συνεδριακές αίθουσες ξενοδοχείων αναπολούν τα «περασμένα μεγαλεία». Γι’ αυτούς η δικτατορία ήταν «Επανάσταση» και οι βασανισμοί ή η εξορία ουδέποτε υπήρξαν.

    Πρόσφατα, μετά την κηδεία του Παττακού υπήρχε η σκέψη να οργανωθεί μια μεγάλη ανοικτή εκδήλωση, αλλά μια από τις κόρες του τούς παρακάλεσε να το αποφύγουν. Υπήρχε ο φόβος ότι θα επαναληφθούν όσα είχαν γίνει στην κηδεία του Παπαδόπουλου το 1999, όταν ο Μιχαλολιάκος έκανε την εμφάνισή του και μαζί με την ομάδα του χαιρέτησαν το φέρετρο ναζιστικά. Δεν θα ήταν άλλωστε η πρώτη φορά που η Χρυσή Αυγή προσπαθούσε να εκμεταλλευτεί τον ιδεολογικό τους χώρο.

    Το καλοκαίρι του 2012, Αθηναίος επιχειρηματίας που δραστηριοποιείται στην επαρχία κάλεσε σε δείπνο τον Χατζηδάκη μαζί με τους δυο υιούς των πρωταιτίων της χούντας, Χρήστο Παπαδόπουλο και Γιάννη Μακαρέζο. Στο roof garden κεντρικού ξενοδοχείου με θέα την Ακρόπολη τούς αποκάλυψε τον λόγο του δείπνου: Ο Τάκης Μιχαλόλιας τον είχε πάρει τηλέφωνο την προηγούμενη ημέρα και του είχε μεταφέρει την επιθυμία του αδερφού του, Νίκου Μιχαλολιάκου, να συμπεριλάβει τους τρεις άνδρες στο ψηφοδέλτιο της Χρυσής Αυγής. Οι προσκεκλημένοι άκουσαν την πρόταση με αμηχανία. Ο επιχειρηματίας πέρασε το υπόλοιπο της βραδιάς προσπαθώντας να τους πείσει για τις καλές προθέσεις των Χρυσαυγιτών, πως μια τέτοια κίνηση θα οδηγούσε στη νομική και ηθική αποκατάσταση της δικτατορίας. Τους αποκάλυψε μάλιστα πως ο Μιχαλολιάκος σκόπευε να φτιάξει και μουσείο για να τιμήσει τον Παπαδόπουλο. Οι τρεις άνδρες αρνήθηκαν χωρίς δεύτερη σκέψη, αλλά τους είχε κάνει εντύπωση πως ξαφνικά έμπαινε στο παιχνίδι και ένας ακόμα… μνηστήρας για το περίφημο μουσείο.

    Πρόκειται για ένα πρότζεκτ που μια κλειστή ομάδα προσπαθεί εδώ και καιρό να υλοποιήσει. Τη δημιουργία ενός χώρου όπου θα στεγαστούν όλα τα αρχεία αλλά και αντικείμενα της επταετίας, που βρίσκονται διασκορπισμένα σε προθήκες σαλονιών. (Στην πλειονότητά τους στο σπίτι του Αθηναίου επιχειρηματία που δραστηριοποιείται στην επαρχία αλλά και στο σπίτι του Γιάννη Λυμπέρη συγκρατούμενου του Παπαδόπουλου.)

    Η ομάδα που έχει οραματιστεί το όλο εγχείρημα, γνωρίζοντας πως θα ήταν σχεδόν αδύνατον να γίνει κάτι επίσημο με τη συγκατάθεση του κράτους, άρχισε πριν από μερικά χρόνια να ψάχνει εναλλακτικές. Ο επιχειρηματίας πρότεινε να διαμορφώσει εκείνος έναν χώρο σαν μουσείο στο υπόγειο του σπιτιού που έχτιζε στην Κηφισιά. «Θα είναι ανοικτό στο κοινό», είχε υποσχεθεί. Η ιδέα όμως δεν ικανοποιούσε τους υπόλοιπους και σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ» οι προσπάθειες συνεχίζονται με την ελπίδα να δημιουργηθεί σύντομα ένα ίδρυμα που κάποιες ημέρες τον χρόνο θα είναι προσβάσιμο στο κοινό.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s