Βιβλία, ΔΣΕ

Εικόνες του Μπούλκες

6395016 (2)Για το Μπούλκες υπάρχει ήδη στις «σημειώσεις» μια ανάρτηση: Μπούλκες  Αλλά μόλις διάβασα ένα βιβλίο, του Χρήστου Δ. Καινούριου, που «ζητάει» την προσοχή μας: Στα άδυτα του Εμφυλίου. Στρατόπεδα Ρουμπίκ και Μπούλκες. Εκδ. ΒΗΜΑ, 2011. 

Ο Καινούριος (Βρασίδας) ήταν δάσκαλος. Πολέμησε στην Αλβανία και αργότερα με 24ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, ως διοικητής τάγματος. Έζησε στα στρατόπεδα Ρουμπίκ (Αλβανία) και Μπούλκες για δυο χρόνια περίπου (1945-1947) έχοντας θέση στελέχους του ΚΚΕ, πλάι στην καθοδήγηση. Το γεγονός αυτό τον οδηγεί από τη μια να καταγγέλλει κι αυτός όσα άσχημα αποκαλύφθηκαν, από την άλλη όμως να υπερασπίζεται σθεναρά το πολιτικό – κομματικό – πολιτισμικό έργο που επιτελέστηκε στο  χωριό της Βοϊβοδίνας. Το βιβλίο διαβάζεται με ενδιαφέρον, πέρα απ’ αυτά, γιατί περιγράφει με μια δόση χιούμορ την καθημερινή διαβίωση και τα προβλήματά της, πχ το ερωτικό πρόβλημα των νέων ανδρών που βρέθηκαν σε συνθήκες όπου σπάνιζαν οι γυναίκες. Για παράδειγμα, όταν επισκέφθηκε το χωριό ο Ζαχαριάδης (18 Απριλίου 1946) ανάμεσα στα πολλά συνθήματα που ακούστηκαν κατά τη διάρκεια της ομιλίας του ήταν και το όπως το Πολωνικό, να λυθεί και το Ελληνικό. 

Γράφει ο Καινούριος (σελ. 190):

Μετά την εκφώνηση και αναφώνηση του παραπάνω συνθήματος, ακολουθούσε αυθόρμητα κάτι που έμοιαζε με ιλαροκωμική επωδό: «Θα το λύσουμε!» «Θα το λύσουμε!» Ανάμεσα στις χιλιάδες φωνές ακούγονταν και αυτές των γυναικών που, αναπόφευκτα, προκαλούσαν και ευτράπελα σχόλια ανάμεσα στους άρρενες…

Υπάρχουν πολλές τέτοιες πινελιές για τη φύση, τη διαβίωση,  τη διάχυτη νοσταλγία, την καθημερινή δουλειά, την εκπαίδευση, τους ντόπιους (και τις ντόπιες), τους εξόριστους μαχητές και τις μεταξύ τους σχέσεις,  αλλά και πλήθος παραλειπόμενα της καθημερινής κομματικής ζωής.

Στο Μπούλκες σχηματίστηκαν 24 «γκρούπες». Τα μέλη του Κόμματος έβγαζαν σε κάθε γκρούπα την κομματική επιτροπή (της κόβας) και μαζί με τους εξωκομματικούς εξέλεγαν σε γενική συνέλευση το διοικητικό συμβούλιο της γκρούπας. Κάθε γκρούπα είχε περίπου 150 άτομα, οργανωμένα σε τμήματα. Η κατανομή έγινε με βάση τις ειδικότητες και τιες ανάγκες: μεγάλης καλλιέργειας, ειδικής καλλιέργειας, μηχανουργείου, κανναβουργείου, μεταφορών, χοιροτρόφων, αγελαδοτρόφων, οικοδόμων, επιμελητείας – επισιτισμού, εστιών (μαγειρείων), εκπολιτισμού, διαφώτισης, ασφάλειας της ομάδας (ΥΤΟ) κλπ.

Ο Καινούριος τοποθετήθηκε στην 14η γκρούπα, την «εκπολιτιστική» (σελ. 163):

Η γκρούπα αυτή ήταν γνωστή στους Έλληνες του Μπούλκες ως «τραλαλάδες»΄επειδή τραγουδούσαν, έπαιζαν θέατρο, στην ορχήστρα κ.λπ., οι απλοί αγωνιστές του Μπούλκες τους είχαν βγάλει το ειρωνικό αυτό προσωνύμιο. Το παρατσούκλι αυτό είχε και το νόημα μιας αντίθεσης στην κοινωνική στρουχτούρα του Μπούλκες: «τραλαλάδες» – οι άνθρωποι που δεν λερώνονται, δεν μοχθούν, δεν ροζιάζουν τα χέρια τους… «Το τρώνε τζάμπα!»

Φυσικά υπήρχε και το στενό καθοδηγητικό γραφείο, για το οποίο γράφει ο Καινούριος (σελ. 132):

Οι διορισμένοι αυτοί καθοδηγητές είχαν «κερδίσει» για τον εαυτό τους την προσωπολατρία της συντριπτικής απλοϊκής μάζας των αγωνιστών – αυτό ήταν περισσότερο έκδηλο και εκνευριστικό στην περίπτωση του α’ γραμματέα και του αρχιδιαφωτιστή (σημ: Πεχτατσίδης και Καλοδίκης) Γέννησαν και καλλιέργησαν την απαράδεκτη και ολέθρια προσωπολατρία δυο πράγματα: πρώτον, η αμάθεια, η καθυστέρηση και το χαμηλό ιδεολογικοπολιτικό επίπεδο της πλειονότητας των αγωνιστών, και, δεύτερον η εφαρμογή μεθόδων αντικομματικών και αστυνομοαυταρχικών από την πλευρά του καθοδηγητικού διευθυντηρίου του Μπούλκες.

(Λεπτομέρειες υπάρχουν στην παλιότερη ανάρτηση των σημειώσεων)

Ωστόσο, υπάρχουν πάντοτε αποχρώσεις, όχι απόλυτο μαύρο ή άσπρο. Ο συγγραφέας δεν έχει καλό λόγο για τον Πεχτατσίδη, αλλά για τον ομόζυγό του (Μιχάλης – Περικλής) Καλοδίκη, γράφει μεταξύ άλλων (σελ. 149):

Στο περιβάλλον του Μπούλκες ήταν από τους πιο μορφωμένους μαρξιστικά. Βοήθησε πάρα πολύ, ως φιλόλογος, στη συγγραφή διδακτικών βιβλίων για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, ανάμεσα στα παιδιά των πολιτικών προσφύγων στα χρόνια της υπερορίας. Ο ίδιος δίδαξε για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Αυτό που δεν προσεγγίζει και δεν αναλύει ο Ηπειρώτης δάσκαλος είναι ο ρόλος και το δράμα του προσώπου, με όλες τις καλές και τις κακές του πλευρές, όταν ενταχθεί ως γρανάζι σ’ έναν καλοκουρδισμένο αλλά μη επιδεχόμενο κριτική ή βελτίωση ιδεολογικό – πολιτικό μηχανισμό εξουσίας. Ας αναφέρουμε λοιπόν τις θετικές πλευρές του Μπούλκες, όπως τις προσδιορίζει ο Καινούριος: Υπήρξε φιλόξενο καταφύγιο για χιλιάδες καταδιωκόμενους. Ανέβηκε η μορφωτική στάθμη και το πολιτικό, ιδεολογικό, στρατιωτικό επίπεδο «της συντριπτικής πλειονότητας». Εξαλείφθηκε η αγραμματοσύνη. Υπήρξε έντονη δραστηριότητα σε ζητήματα πολιτισμού, επιστημών και τεχνών της παροικίας.

Ειδικά για την στρατιωτική και πολιτική εκπαίδευση, λειτούργησαν δύο τύποι σχολών (σελ. 165):

α) …στρατιωτική σχολή με τετράμηνη εκπαίδευση.    Πέρασαν από τη σχολή αυτή εκατοντάδες νέοι, κατακτώντας σε ικανοποιητικό βαθμό, την άοπλη πολεμική τέχνη΄ … Όλες οι θέσεις πυρός των δύο αντιπάλων απεικονίζονταν μόνο με τενεκέδες και κάτι αυτοσχέδιες τρακατρούκες. …

β) Παράλληλα με τη στρατιωτική σχολή, λειτουργούσε και πολιτική σχολή. Το πρόγραμμά της είχε επίσης καταρτιστεί από την Κ.Ε. του ΚΚΕ: διδάσκονταν ιστορία του ΚΚΕ, ιστορία του ΚΚΣΕ, διαλεκτικός και ιστορικός υλισμός, στοιχεία πολιτικής οικονομίας και οργανωτικά μαθήματα για δράση σε νόμιμες και παράνομες συνθήκες …

γ) Μπαίνοντας στο 1947, όλοι οι άντρες των γκρουπών εκπαιδεύονταν στρατιωτικά. Όλοι σχεδόν είχαν γνωριστεί, στοιχειωδώς, με ασκήσεις προπαρασκευαστικές και μάχης 2-3 φορές τη βδομάδα, έξω από το κατοικημένο χώρο του Μπούλκες. Εκπαιδευτές ήταν αξιωματικοί, που εφάρμοζαν ένα γενικό πρόγραμμα, εκπονημένο από το στρατιωτικό γραφείο της κοινότητας.

Αξίζει να σημειωθεί μια πολύ ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: ενόψει της επιτροπής του ΟΗΕ που είχε σχηματιστεί για να διερευνήσει τις καταγγελίες της ελληνικής κυβέρνησης, τα ελληνογιουγκοσλαβικά σύνορα έμειναν κλειστά από τον Οκτώβρη του 1946 μέχρι τον Ιούνη του 1947 (σελ. 201):

Μπροστά στην κατάσταση αυτή, η γιουγκοσλαβική ηγεσία αποφάσισε να κλείσει τα σύνορα: δεν επέτρεπε ούτε σε ένα μεμονωμένο άτομο να περάσει τη μεθόριο μέχρι τον Ιούνη του 1947.

Αυτός (πρέπει να) ήταν ο πραγματικός λόγος της καθυστερημένης εμπλοκής των μαχητών του Μπούλκες στον Εμφύλιο που είχε στο μεταξύ ξεσπάσει και όχι μια δήθεν επίδειξη ψυχραιμίας και μελετημένης στρατηγικής εκ μέρους της ηγεσίας του ΚΚΕ, όπως υποστηρίζουν κάποιοι σύγχρονοι συγγραφείς. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα άλλαζε το τελικό αποτέλεσμα, η επιπλέον παρουσία δυο χιλιάδων περίπου ενθουσιωδών μαχητών στη Μακεδονία από τους τελευταίους μήνες του 1946 προφανώς θα μπορούσε να επηρεάσει τη δυναμική των εξελίξεων εκείνης της περιόδου.

Στην επιτροπή του ΟΗΕ, στο Βελιγράδι, κατέθεσε και μια αντιπροσωπία από το Μπούλκες, στην οποία συμπεριλαμβανόταν και ο Καινούριος. Είχε χρεωθεί κι έναν παπά πρόσφυγα, τον Παπαφλέσσα, (παπά – Σωκράτη) τον οποίον ήθελαν να εμφανίσουν λόγω της ιδιότητάς του, αλλά αυτός αποδείχτηκε ανεπίδεκτος και, τελικά, τον άφησαν στο ξενοδοχείο (σελ. 208):

…δεν μπορούσε να χωνέψει «γρι» από το σεμινάριο’ σαν ερωτάτο από τον Περικλή Καλοδίκη να πει πως θα απαντήσει σε πιθανές ερωτήσεις του κλιμακίου του ΟΗΕ, αυτός τα μπέρδευε και τα «μούσκευε» σε τέτοιο βαθμό, που μόνο ζημιά μπορούσε να κάνει… Αφού είδε κι αποείδε ο Περικλής, απευθύνεται σ’ εμένα και μου λέει: «Πάρ’ τον, Βρασίδα, μόνος σου να τον… δασκαλέψεις, γιατί δεν ξέρω τι να κάνω…»

Σε λίγες μέρες (άνοιξη του 1947) φεύγουμε για το Βελιγράδι. Περισσότερα από 10 άτομα καταλύσαμε στο μεγάλο, πολυτελέστατο ξενοδοχείο «Μόσχα» του Βελιγραδίου. Μαζί μας ήταν και ο Παπαφλέσσας. Από την Ήπειρο ήμασταν δύο, ο Προκόπης Σκεύης κι εγώ’ δυο δάσκαλοι πασχίζαμε ολόκληρο 24ωρο να προετοιμάσουμε τον παράξενο και αξιοθρήνητο αυτόν ιερωμένο για την επιτροπή, αλλά απογοητευτήκαμε…. Όταν κληθήκαμε στην επιτροπή – σε ένα γειτονικό ξενοδοχείο-, αποφασίσαμε να μην τον πάρουμε, γιατί οι μαρτυρίες του θα απέβαιναν εις βάρος μας, από τα αναπόφευκτα μπερδέματα και τις πιθανές χοντροκοτσάνες του…

Όταν ήρθε η σειρά μας (με τον Προκόπη Σκεύη), θαρραλέα και αποφασιστικά αποκρούσαμε τις καταγγελίες της κυβέρνησης της Αθήνας για «έξωθεν υποδαύλιση και βοήθεια της ανταρσίας»… Τονίσαμε με περηφάνια πως ήμασταν πρωτοπόροι αντιφασίστες και βρεθήκαμε μακριά από την πατρίδα μας για να σώσουμε τη ζωή μας από το κράτος των δωσίλογων και των εθνοπροδοτών…

Φυσικά ο ατυχής παπα – Σωκράτης διαμαρτυρήθηκε εντονότατα (σελ. 211):

Δεν ήμουν στο πνεύμα μου! Η επιφοίτηση έγινε αργότερα! Αλλά εσείς…»

Στα τέλη Ιουνίου 1947 ο Χρήστος Καινούριος (Βρασίδας) πέρασε στο Καϊμακτσαλάν.

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s