Πρόσωπα

Κώστας Κουβαράς: συνομιλίες με τον Γιάννη Ιωαννίδη

1497268829

Πηγή: Αντί Τεύχος 56 (16 Οκτωβρίου 1976)

Επιμέλεια: Grenade

Ο ελληνοαμερικάνος Κώστας Κουβαράς κατατάχθηκε στον Αμερικανικό Στρατό κατά τη διάρκεια του Β΄ παγκοσμίου πολέμου και υπηρέτησε αρχικά στο πεζικό και πυροβολικό και κατόπιν στις Υπηρεσίες Πληροφοριών. Το 1944 το εργατικό Τμήμα της υπηρεσίας πληροφοριών του Στρατού (OSS) τον στέλνει στο Κάιρο και του αναθέτει την σύνδεση και παρακολούθηση των ελληνικών κινημάτων Αντίστασης. Ο Κουβαράς διαλέγει ο ίδιος να ηγηθεί αυτής της αποστολής και έτσι την άνοιξη του 1944 ξεκινά για την Ελλάδα με το βαθμό του Ανθυπολοχαγού του αμερικανικού στρατού. Έχει προηγηθεί σύνδεση με το ΕΑΜ μέσω αντιπροσώπου του κινήματος στην Αίγυπτο. Φτάνει στις 30 του Απρίλη στην Εύβοια με καΐκι, συνδέεται με τοπική μονάδα του ΕΛΑΣ και οδηγείται στην έδρα της ΠΕΕΑ στους Κορυσχάδες, όπου συναντάται με τους ηγέτες του ΕΑΜ που του δίνουν θέση αρχηγού ξένης αντιπροσωπείας, με σύνδεσμο το Γιάννη Ιωαννίδη. Ο τελευταίος θα εκμεταλλευθεί τη συμπάθεια του προς το εαμικό κίνημα (στη συνομιλία του με τον Παπαπαναγιώτου τον χαρακτηρίζει ψωνισμένο) και θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει αμερικανική ενίσχυση σε λίρες και οπλισμό που θα σταλεί στην Αθήνα. Μετά την ήττα του ΕΛΑΣ στα Δεκεμβριανά, Ιωαννίδης και Κουβαράς θα συναντηθούν στα Τρίκαλα στις 2/2/1945

Ο Γιάννης Ιωαννίδης μου είπε…

Όταν είδα τον Γιάννη Ιωαννίδη, για πρώτη φορά μετά τα Δεκεμβριανά, και ύστερα π τη σοβαρ ασθένεια πο είχε περάσει, είχαμε μια ειλικρινή συζήτηση σ’ ένα μεγάλο σπίτι πο έμενε, στα Τρίκαλα. Με αντίκρισε μ’ ένα πικρό χαμόγελο στο πρόσωπο του. Για πρώτη φορά, τόσον καιρό που γνωριζόμασταν, δεν έφερε αντίρρηση όταν του ζήτησα να τον φωτογραφήσω. Στο παρελθόν, ποτέ δεν είχε δεχθεί να ποζάρει. για μένα. Και αυτό έδειχνε την επιφυλακτικότητα του. Και ίσως και τη φιλική του πανουργία που δεν του επτρεπε να δεχθεί να φωτογραφηθεί από έναν πράκτορα ξένης μυστικής υπηρεσίας. Αυτ  τη φορά, όμως, ο Γιάννης είχε αλλάξει. συμπεριφορά του απέναντι μου ήταν περισσότερο ειλικρινής, και πιο φιλική, κι αυτή αλλαγή ίσως να ωφελετο σε μια από τις δύο εξηγήσεις ή είχε παραδεχθεί ότι ένας άνθρωπος που αψηφούσε τους κινδύνους όταν περνούσε τις εχθρικές γραμμές στα Δεκεμβριανά για να παρουσιάσει στου Αμερικανούς τη Θέση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, δεν ήταν εχθρός του, ή είχε αλλάξει τις ιδέες του για την προσωπική του ασφάλεια όταν βρέθηκε στη θέση των νικημένων στη μάχη των Αθηνών. Ήταν πάντως δύσκολο να εξηγήσει κανείς το Γιάννη Ιωαννίδη, και να καταλάβει το τι σκεφτότανε, και δεν θα ήθελα να διακινδυνέψω περισσότερες σκέψεις σ’ αυτό το θέμα.

O Γιάννης Ιωαννίδης έδινε την εντύπωση ενς πολ ανορθόδοξου ανθρώπου, για αρχηγός κόμματος. Κοντός, χοντρός, φαλακρός, κεφάλι, μεγάλο, κοντά πόδια και μικρό κορμ. Δεν είχε δηλαδή κανένα χάρισμα στην μφνιστου. Ήταν και άρρωστος άνθρωπος. Επασχε από δύο δσκολες ασθένειες πο θα αντιδρούσαν στη ζωτικότητα του. Είχε φυματίωση και διαβήτη. Κάποτε μου είχε πει ότι φυματίωση είναι ασθένεια αριστοκρατική, γιατί χρειάζεται λίγη δουλειά, πολύ ύπνο και καλό φαγητό. «Αυτή η αρρώστια δεν είναι για φτωχούς» μου είπε. Αυτός κουρέας από το Βόλο, ανέβηκε τη σκάλα της αρχηγίας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας από εξυπνάδα και ικανότητα. Είχε πολύ λίγη μόρφωση, και δεν νομίζω πως ξόδευε πολύ καιρό να διαβαζει βιβλα. Είχε, όμως, μεγάλη ευκολία να πιάνει και να καταλαβαίνει ιδες. Απ όλους που γνώρισα στο κίνημα της αντίστασης ήταν εκείνος που ήταν σε θέση να καταλάβει πολύ γρήγορα αν μια ιδέα είχε αξία. Όταν κάποιος του παρουσίαζε μια νέα ιδέα, για λίγα δευτερόλεπτα οι βολβοί των ματιών του έπαιρναν στροφές, ένα φαινόμενο που δεν το είχα συναντήσει σε κανέναν άλλο άνθρωπο. Σε λίγο ένα μικρό χαμόγελο φώτιζε το πρόσωπο του, πράμα που έδειχνε στο συνομιλητή του ότι είχε κατανοήσει και χωνέψει  εκείνο που άκουγε. Από την αρχή που τον γνώρισα ὁ Ιωαννίδης με είχε εντυπωσιάσει, και αισθανόμουνα κάποια ευχαρίστηση να συνεργάζομαι μαζί του, αν και πολλές φορές με πείραξε πονηριά του και η έλλειψη εμπιστοσύνης που έδειχνε στο συνομιλητή του. έλλειψη μόρφωσης, που αν την είχε θα του επέτρεπε να γίνει μεγάλος αρχηγός, του στένευε τα όρια της δράσης του, όπως συνέβαινε με όλους σχεδόν τους ηγέτες του EAM που γνώρισα στα βουνά, αλλά αυτό ’δεν αφαιρούσε τίποτα από την ευφυία του. Όταν ο Ιωαννίδης συνεργαζόταν μαζί σου, σου δημιουργόταν ένα ενδόμυχο αίσθημα μερικές φορές ότι δεν σου είχε εμπιστοσύνη, και καταλάβαινες ότι παιρνε τις προφυλάξεις του εκ  των πρότερων ώστε να είναι βέβαιος ότι δεν προσπαθούσες να υποσκάψεις και τον ίδιο και το κίνημα που αντιπροσώπευε. Αλλά του συγχωρούσες αυτή του τη στάση απέναντι σου, γιατί ήξερες ότι είχε λόγους να δυσπιστεί σ’ όλο τον κόσμο. Στους  Άγγλους, φυσικά, δυσπιστούσε περισσότερο, γιατί είχε βγάλει το συμπέρασμα ότι το μόνο ενδιαφέρον τους ήταν να προωθήσουν τα δικά τους συμφέροντα, και δεν τους ενδιέφεραν τα συμφέροντα του ελληνικού λαού. Δεν μπορώ, λοιπόν, να τον κατηγορήσω που είχε τις επιφυλάξεις του και για μένα, ότι δηλαδή και εγ μπορούσα ν’ ανήκω στην ίδια κατηγορία, με κάπως διαφορετική προσωπίδα. Επαιζε μεγάλο παιχνίδι. Και δεν ήταν διατεθειμένος να δεχθεί έναν ξένο χωρίς να λαβανει τις απαιτούμενες προφυλάξεις. Η διαφορά στον χαρακτήρα του Γιάννη Ιωαννίδη μετά τα Δεκεμβριανά, και στη στάση του  απέναντι μου, ήταν εκπληκτική. Οι  παλις του προφυλάξεις για μένα είχαν εγκαταλειφθεί. Και φαινόταν διαθετιμένος να μου φέρεται σαν φίλος. Άνοιξε. λοιπόν, την καρδιά του στην πρώτη συνάντηση μας μετά τον Δεκέμβρη, που έγινε στα Τρίκαλα στις 2 Φεβρουαρίου 1945. και μου είπε μερικές αλήθειες, Μου ομολόγησε λάθη εκ μέρους του EAM και του Κομμουνιστικού Κόμματος — λάθη. όπως είπε, υπολογισμού και κακής κρίσης

-Δεν υπολόγισαν σωστά τις αγγλικές διαθέσεις.

-Δεν  περίμεναν ότι οιΆγγλοι θα έπαιρναν μέρος σε ελληνικό εμφλιο πόλεμο

πωσδήποτε δεν περίμεναν πως οι ίδιοι  θα μπλεκόντουσαν σε εμφύλιο  πόλεμο  (Av περίμεναν τέτοιο πράμα, θα μπορούσαν να είχαν καθαρίσει την κατάσταση στις πρώτες λίγες μέρες, όταν ΕΛΑΣ είχε την πρωτοβουλία και οι Άγγλοι δεν είχαν αξιόλογες δυνάμεις στη διάθεση τους).

-Παραδέχτηκε ότι έγιναν εκτελέσεις, αλλά μου είπε ότι αυτοί ήταν δοσίλογοι, και ότι αυτό έγινε αφού οι ’Άγγλοι και δεξιά είχαν ήδη καταφύγει σε τέτοια μέσα εναντίον των οπαδών του EAM.

Όταν εγώ  του πρόβαλα την ἰδέα ότι είχαν χάσει το παιχνίδι. μου απάντησε μ’ ένα εμφατικό «όχι». «Δεν έχεις πολιτική πείρα», μου είπε. « λαός έχει μεγάλη δύναμη, κι εμείς  δεν χάσαμε το λαό. κόσμος αισθάνεται μουδιασμένος τώρα γιατί δεν ξέρει τι τον κτύπησε. Μερικοί έχουν  περάσει στην  αντίδραση, αλλά ἡ  δεξιά  (και το είπε με μεγάλη έμφαση στα λόγια του), δεν θα μπορέσει να λύσει τα προβλήματα του λαού. Τα λάθη της κυβέρνησης και των ’Άγγλων θα φέρουν πίσω στο ΕΑΜ αυτούς που έφυγαν.  δεξιά θα χρησιμοποιήσει μεθόδους  βίας, τρομοκρατία, και αντεργατική πολιτική, και τέτοια τακτική θα ξαναφέρει το λαό, με το μέρος μας»

Ο Ιωαννίδης μου μίλαγε για ένα πρόγραμμα έξι σημείων που Θα μπορούσε να βάλει τέλος στη διαμάχη που μάστιζε την Ελλάδα. Αυτό ήταν το πρόγραμμα που θα προτεινόταν, με μικρές αλλαγές, από την αντιπροσωπεία του EAM στο συνέδριο της Βάρκιζας, και είχε ως εξής:

  1. Δημοκρατική λύση στο ελληνικό πρόβλημα.
  2. Συμμετοχή του ΕΑΜ στην κυβέρνηση. (Δεν θα πιέσει όμως το ΕΑΜ τέτοια συμμετοχή. Μόνο εγγυήσεις για τις συμφωνίες που θα γίνουν).
  3. Γενική  αμνηστεία. Δεν θα εναντιωνόταν εάν εξαιρούντο της αμνηστεας όσοι κατηγορούνται για παραβάσεις του ποινικού δικαίου. Αλλά «αυτ παίρνει πολύ νερό», καθώς είπε.
  4. Να γίνει κυβέρνηση κομμάτων και όχι ατόμων.
  5. Διεθνής επιτροπή να επιβλέπει τα πράματα όσο να ησυχάσουν.
  6. Οι εκπρόσωποι του ΕΑΜ θα υπογράψουν ειρήνη και όχι παράδοση.

Έμεινα  στην Ελλάδα μέχρι τις αρχές Ιουλίου του 1945. Και είχα την ευκαιρα να συναντηθώ με τον Ιωαννίδη αρκετές  φορές. Όταν του τηλεφωνούσα ότι ήθελα  να τον δω, πάντα με δεχόταν χωρίς δυσκολίες και ενδοιασμούς. Θυμάμαι μια φορά που τον συνάντησα σ’  ένα σπίτι κοντά στο Φάληρο  ύστερα από την υπογραφή της συμφωνίας της Βάρκιζας, που τον ρώτησα για τον ’Άρη. Είχε γραφεί  εκείνες τις μέρες στις εφημερίδες ότι είχε πρει πάλι τα βουν. «Θα φάει το κεφάλι του», μου είπε. «Εμείς του δώσαμε  οδηγίες να μην κάμει τέτοιο πράμα, αλλά αυτός δεν μας άκουσε».

Δεν ξέρω αν αυτό που είπε για τον ’Άρη το είπε με κακεντρέχεια, το είπε όμως σε αυστηρό τόνο και φαινότανε πειραγμένος. Πάντως στις σχέσεις μου με τον Ιωαννίδη, ποτέ δεν θυμάμαι να είχα ακούσει επαίνους για τον Άρη, αλλά ούτε και ποτέ μου είπε τίποτα κακό γι’ αυτόν. Εφυγα από την Ελλάδα. Είχε τελειώσει σκοπός για τον ποιο είχα πάει. Και κόπηκε και επαφή που είχα μ’ όλους για τη δουλειά μου στη μυστική υπηρεσα. Και φυσικά και με το Γιάννη Ιωαννίδη  που τον είδα για τελευταία φορά τον Ιούνιο του 1945…

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s