Κύπρος

Ιούλιος 1974: Αναμνήσεις ενός καταδρομέα

Απόστολος Διαμαντής

Ονομάζομαι Σταύρος Παπαϊωάννου. Είμαι απόστρατος λοχαγός καταδρομών και τον Ιούλιο του 1974 υπηρετούσα στη Β’ Μοίρα Καταδρομών στη Θεσσαλονίκη, ως επιλοχίας. Η μοίρα μας ήταν εκείνες τις μέρες, διασκορπισμένη, σε άδειες κυρίως και σε θαλασσία εκπαίδευση, όταν έγινε η τουρκική εισβολή, τα χαράματα του Σαββάτου, 20 Ιουλίου και λάβαμε διαταγή να συγκεντρωθούμε.

Γύρω στο μεσημέρι συγκεντρωθήκαμε άρον- άρον, χάρις στις ηρωϊκές προσπάθειες του διοικητού μας συνταγματάρχη Σβώλη και μπήκαμε σε 4 boeing της Ολυμπιακής με κατεύθυνση την Κύπρο. Προσγειωθήκαμε στη Σούδα για ανεφοδιασμό. Μισοκοιμόμουν στο κάθισμα, καθότι πολύ κουρασμένος από την αϋπνία και ξαφνικά αισθάνθηκα το αεροσκάφος να κινείται ανώμαλα, σαν να πέφτει σε λακούβες. Άκουσα δυνατές φωνές και αυτοκίνητα να τρέχουν και μετά από έντονους κλυδωνισμούς το αεροσκάφος σταμάτησε σε ένα χωράφι, έχοντας βγει από τον αεροδιάδρομο. Όπως έμαθα εκ των υστέρων είχαν βγει τα τσοκ από τις ρόδες και το αεροπλάνο κινήθηκε ανεξέλεγκτα και βγήκε εκτός αεροδιαδρόμου.

Οι βλάβες ήταν σημαντικές και έτσι η μοίρα υποχρεώθηκε να περιμένει μέχρι την επόμενη μέρα, Κυριακή, πλήν όμως λάβαμε διαταγή να επιστρέψουμε στη Θεσσαλονίκη, διότι στο μεταξύ είχε χτυπηθεί το αεροδρόμιο της Λευκωσίας και δεν μπορούσαν να προσγειωθούν πλέον με ασφάλεια πολιτικά αεροσκάφη.

Όταν επιστρέψαμε στη Θεσσαλονίκη, μάθαμε πως ο αρχηγός των Ενόπλων Δυάμεων στρατηγός Μπονάνος έδωσε διαταγή στην Α Μοίρα Καταδρομών που είχε έδρα την Κρήτη, να σταλεί στην Κύπρο με στρατιωτικά αεροσκάφη τύπου Νοraltas. Δυστυχώς κατέπεσε ένα από φίλια πυρά, αλλά ωστόσο η Α μοίρα κατάφερε εν τέλει, παρά την καθυστερημένη της άφιξη, παρότι δεν ήταν δυνατόν να φτάσει πια στην Κερύνεια, τουλάχιστον να υπερασπίσει αποτελεσματικά το αεροδρόμιο της Λευκωσίας, υπό τις διαταγές του διοικητού της Παπαμελετίου.

Ωστόσο το κακό είχε γίνει. Οι τούρκοι ήδη είχαν πετύχει να δημιουργήσουν προγεφυρώματα και να καταφέρουν τη Δευτέρα να αποβιβάσουν και νέες δυνάμεις. Εάν η μοίρα μας είχε φτάσει εγκαίρως, το Σάββατο το βράδυ, τότε πιθανόν, μαζί με την Α μοίρα καταδρομών και την Εθνική Φρουρά, να είχε αποτραπεί το δεύτερο κύμα εισβολής.

Το περίεργο συμβάν του ατυχήματος στη Σούδα, κατά τη γνώμη μου είναι πολύ πιθανόν να οφείλεται σε δολιοφθορά. Σε κάθε περίπτωση δεν είναι καθόλου ασφαλές, από στρατιωτική άποψη. να δίδεται εντολή σε πιλότους της πολιτικής αεροπορίες να μεταφέρουν δυνάμεις για πολεμικές επιχειρήσεις.

Συσχετίζοντας όλα τα σχετικά γεγονότα εκ των υστέρων καταλήγω στο συμπέρασμα πως ήταν δυνατή η απόκρουση της τουρκικής εισβολής, υπό την προϋπόθεση πως οι ελληνικές δυνάμεις θα ενεργούσαν με σχεδιασμό και ταχύτητα. Πράγμα που δεν έγινε. Είναι απορίας άξιο πως αγνοήθηκαν οι αναφορές του αντιναύαρχου Κουρούπη ότι παρατηρείται συγκεντρωση και κίνηση του τουρκικού πολεμικού στόλου προ την Κύπρο, και είναι επίσης παράξενο που οι αρχηγοί του ναυτικού και της αεροπορίας, Αραπάκης και Παπανικολάου δεν έστειλαν για την υπεράσπιση της Κύπρου τα υποβρύχιά μας Νηρέας και Γλαύκος καθώς και τα Φάντομ. Και είναι επίσης αξιοπερίεργο πως δεν εκτελέστηκε ποτέ η εντολή του στρατηγού Μπονάνου για επίθεση των ελληνικων χερσαίων δυνάμεων στον Έβρο.

Προσωπικά πήγα ως εθελοντής στην Κύπρο, στις 10 Αυγούστου, λίγες μέρες πριν την δεύτερη εισβολή και έλαβα μέρος στις επιχειρήσεις, διαπιστώνοντας πολλές πράξεις ηρωϊσμού, όπως του νεαρού ταγματάρχη Αλευρομάγειρου, που απέτρεψε την κατάληψη της Λευκωσίας.

Ωστόσο, οι πόλεμοι δεν κερδίζονται με ατομικές πράξεις ηρωϊσμού, αλλά με σχεδιασμό. Και ο πόλεμος εκείνος μπορούσε ασφαλώς να κερδηθεί, εάν η τότε πολιτική ηγεσία είχε ενεργήσει αποφασιστικά, αγνοώντας τις παραπλανητικές πληροφορίες πως οι τούρκοι θα επιχειρούσαν απλώς μιαν επίδειξη δύναμης και όχι μια εισβολή και κατοχή.

* Σταύρος Παπαϊωάννου, λοχαγός καταδρομών, και διά την αντιγραφήν, Απόστολος Διαμαντής.

Πηγή: Ιούλιος 1974: Αναμνήσεις ενός καταδρομέα

Advertisements

1 thought on “Ιούλιος 1974: Αναμνήσεις ενός καταδρομέα”

  1. Πολύ ενδιαφέρουσα η μαρτυρία του λοχαγού Παπαϊωάννου.
    Αρκετά από αυτά που του προκαλούν απορία εξηγούνται αν γίνει αντιληπτό ότι μία από τις βασικές στρατηγικές επιδιώξεις των ανθρώπων του στρατιωτικού καθεστώτος ήταν και η διαφύλαξή του, και ως εκ τούτου στις διάφορες αποφάσεις εκείνων των ημερών λαμβάνονταν σοβαρά υπόψη και αυτή η παράμετρος. Έτσι, κινήσεις που από καθαρά στρατιωτική άποψη ήταν πιο σωστές ή συμφέρουσες αλλά που οι κρατούντες θεωρούσαν ότι ίσως ενείχαν κίνδυνο για την ασφάλεια του καθεστώτος, αποφεύγονταν. Και αντι αυτών προκρίνονταν κινήσεις που από στρατιωτική άποψη ήταν λιγότερο αποτελεσματικές και προκαλούσαν εύλογες απορίες ως προς την σκοπιμότητα ή την στρατιωτική τους αξία.

    Παρόλα αυτά το στρατιωτκό καθεστώς δεν απέφυγε τελικά την κίνηση αυτή που οδήγησε στην κατάρρευσή του, την γενική επιστράτευση. Με την αποδιοργάνωση που αυτή επέφερε μέσα στο εσωτερικό του στρατού, ο τελευταίος από βασικός πυλώνας στήριξης του καθεστώτος έγινε μία δυνητική απειλή για αυτό, ακριβώς λόγω των εκατοντάδων χιλιάδων επίστρατων που είχε πλέον στο εσωτερικό του όπως επίσης και λόγω των πολλών αξιωματικών που ήταν εχθρικοί προς την ηγεσία του αλλά εξαιτίας της επιστράτευσης είχαν επανέρθει στις τάξεις του στρατού.

    «Συσχετίζοντας όλα τα σχετικά γεγονότα εκ των υστέρων καταλήγω στο συμπέρασμα πως ήταν δυνατή η απόκρουση της τουρκικής εισβολής, υπό την προϋπόθεση πως οι ελληνικές δυνάμεις θα ενεργούσαν με σχεδιασμό και ταχύτητα.»

    Εαν δεν είχε κηρυχθεί η γενική επιστράτευση, και αν είχαν ληφθεί οι στρατιωτικά σωστές αποφάσεις – εαν δηλαδή οι τότε κρατουντες είχαν βάλει την αποκρουση της τουρκικής εισβολής πάνω από την διαφύλαξη του στρατιωτικού καθεστώτος – τότε όντως ίσως να τα είχαμε καταφέρει να αποκρούσουμε τους τούρκους. Λέω ‘ίσως’ γιατί 1) ο στρατός είχε ηδη διασπασμένη την ενότητά του (λόγω του πραξικοπήματος του Ιωαννίδη το ’73) οπότε μοιραία αυτό επηρέαζε αρνητικά και την επιχειρησιακή του ικανότητα, και 2) μετά το πραξικόπημα ενάντια στον Μακάριο είχε επέλθει διάσπαση και στις τάξεις των ελληνοκυπρίων, τόσο του λαού οσο και των στρατιωτικών δυνάμεων εκεί, οπότε η κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στο νησί επίσης μείωνε τις πιθανότητες μίας επιτυχούς άμυνας απέναντι στην τουρκική εισβολή.

    Παρόλα αυτά ίσως όντως να τα είχαμε καταφέρει να αποκρούσουμε την τουρκική εισβολή. Αυτό όμως, για να επαναλάβω αυτό που είπα λίγο παραπάνω, προϋπέθετε ότι η ηγεσία του στρατιωτικού καθεστώτος θα χρησιμοποιούσε τον στρατό για την πρωταρχική αποστολή για την οποία υπάρχει, για την προστασία της χώρας από εξωτερική επίθεση, και έτσι, αναγκαστικά, θα έβαζε σε δεύτερη μοίρα την προστασία του στρατιωτικού καθεστώτος του οποίου ηγούνταν. Δυστυχώς όμως δεν έγιναν έτσι τα πράγματα, η διαφύλαξη του καθεστώτος, και πρωτίστως η ασφάλεια της στρατιωτικής ηγεσίας του, μπήκε πάνω από την απόκρουση της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, και έτσι σήμερα οι τούρκοι βρίσκονται να έχουν καταλάβει το ένα τρίτο της Κύπρου (οι οποίοι επίσης είχαν τότε ένα στρατό χάλια).

    ——————————

    Το έχω ξαναβάλει το ποαρακάτω λινκ, είναι επιχειρησιακή ανάλυση της μεταφοράς στρατιωτικών ενισχύσεων στην Κύπρο, της περίφημης επιχείρησης Νίκη. Έχει αναφορές σε κάποια από οσα αναφέρει στο δικό του σχόλιο και ο λοχαγός Παπαϊωάννου, και επιπλέον επιχειρεί να εξηγήσει κάποιες από τις επιλογές που έγιναν και οι οποίες προκαλούν εύλογες απορίες.

    http://www.doureios.com/Books/NIKI.low.pdf

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s