Κατοχή, Σύγχρονη διαχείριση

Οι πληγές της μνήμης που δεν (πρέπει να…) σβήνουν

Με μία συμβολική, αλλά και ουσιαστική πρωτοβουλία, οι κάτοικοι του χωριού Ασπράγγελοι στο Ζαγόρι Ιωαννίνων ανέδειξαν για μία ακόμα φορά τη μνήμη της ναζιστικής βαρβαρότητας.

Στις 15 Ιουλίου 1943 γερμανικές δυνάμεις κατέκαψαν το χωριό, καταστρέφοντας τη συντριπτική πλειονότητα από τα περίπου 130 υπέροχα πετρόκτιστα σπίτια του. Ανάμεσά τους και την εκκλησία του Αγ. Νικολάου.

Στα απομεινάρια αυτής της καμένης εκκλησίας τελέστηκε νωρίς το πρωί, προχθές, αρχιερατική θεία λειτουργία χοροστατούντος του μητροπολίτη Ιωαννίνων Μάξιμου.

Παρέστησαν πολλοί κάτοικοι του χωριού, ο βουλευτής Ιωαννίνων του ΣΥΡΙΖΑ Γιάννης Καραγιάννης, ο περιφερειάρχης Αλέξανδρος Καχριμάνης, ο δήμαρχος Ζαγορίου Βασίλης Σπύρου κ.ά.

Αντίστοιχη λειτουργία τελέστηκε για τελευταία φορά στον ναό το 1938 για την εορτή της Πεντηκοστής, πέντε χρόνια πριν από την πυρπόλησή του, οπότε υπήρχε και ένας επιπλέον θρησκευτικός συμβολισμός για την ιερότητα του χώρου.

Λειτούργησε, όμως και ως μία ακόμα αφορμή για τους κατοίκους να επαναφέρουν στη συλλογική μνήμη το δράμα του χωριού τους εκείνο το «μαύρο» καλοκαίρι για όλη την Ηπειρο του 1943, όταν εκατοντάδες χωριά δέχτηκαν τις επιθέσεις αποσπασμάτων του γερμανικού στρατού κατοχής, με εκατοντάδες αμάχους εκτελεσμένους, χιλιάδες σπίτια στην πυρά, ομηρίες, φυλακίσεις και βασανισμούς.

Ξεχωρίζουν τα εγκλήματα στη Μουσιωτίτσα, το Κομμένο ή τους Λιγκιάδες τον Οκτώβριο για τα πολλά θύματα, αλλά ίσως να μην υπάρχει χωριό στον νομό Ιωαννίνων και στο μεγαλύτερο μέρος της Ηπείρου που να μη γνώρισε τον θάνατο, την καταστροφή και το δράμα εκείνη την περίοδο.

Από γενιά σε γενιά

Η εκκλησία πριν από την καταστροφήΗ εκκλησία πριν από την καταστροφή | 

Από τις 6 Ιουλίου 1943, όταν ναζιστικές δυνάμεις κατεβαίνουν από τα χωριά της νότιας Αλβανίας τον κάθετο άξονα προς τα Ιωάννινα, δεν υπάρχει μέρα σχεδόν χωρίς φονικά χτυπήματα στον τοπικό πληθυσμό. Αηδονοχώρι, Κεφαλόβρυσο, Ζαγοροχώρια και μετά τα χωριά ώς την Αρτα και την Πρέβεζα, η Παραμυθιά, τα χωριά της Πίνδου στη συνέχεια, αλλεπάλληλες επιχειρήσεις, διαταγές αντιποίνων, «εκκαθαρίσεις», που δεν θα σταματήσουν ώς τον Αύγουστο του 1944.

Οι «στόχοι» των Γερμανών είναι η «ασφάλεια» των οδικών αξόνων, η αντιμετώπιση ανταρτικών ομάδων, η προετοιμασία για την πιθανή απόβαση των Συμμάχων στα παράλια.

Πόσοι φόνοι όμως και πόσες καταστροφές μπορούν να δικαιολογηθούν με τέτοια επιχειρήματα;

Γιατί δεν είχε τέλος αυτή η εκστρατεία του θανάτουΚαι πώς άραγε μπορεί να επουλωθεί αυτή η «πληγή» της μνήμης που φαίνεται ότι περνά από γενιά σε γενιά με εκδηλώσεις που δεν υποχωρούν, αλλά αυξάνουν ίσως με τον χρόνο, ενώ εντείνεται και η επιστημονική έρευνα για όσα έγιναν καθώς και το πολιτικό ενδιαφέρον που συμπυκνώνεται στο ζήτημα των αποζημιώσεων

Για την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, χτισμένη το 1778, υπάρχουν σκέψεις να γίνουν εργασίες ανάδειξης με τη συνεργασία όλων των τοπικών φορέων, διατηρώντας όμως τη σημασία της ως μνημονικού τόπου.

Στο κήρυγμά του μετά τη λειτουργία την Κυριακή ο μητροπολίτης Ιωαννίνων Μάξιμος χαρακτήρισε τον ναζισμό ως «ειδωλολατρία, μια δαιμονική κατάσταση η οποία δεν είχε ούτε θεό ούτε σεβασμό για την ανθρώπινη ύπαρξη, ούτε το χάρισμα και την έννοια της ελευθερίας».

Για τις αποζημιώσεις

Ο δήμαρχος Ζαγορίου Βασίλης Σπύρου, μιλώντας στην «Εφ.Συν.», τονίζει ότι οι πληγές δεν πρόκειται να σβήσουν:

«Το Ζαγόρι πλήρωσε υψηλό τίμημα, σε ανθρώπινες απώλειες, καταστροφή σπιτιών και δημόσιων κτιρίων, θρησκευτικών μνημείων και συνολικά της αρχιτεκτονικής του παράδοσης. Οι πληγές αυτές από τη ναζιστική θηριωδία δεν πρόκειται ποτέ να σβήσουν -άλλωστε είναι ορατές παντού, ιδίως στο Ανατολικό Ζαγόρι- από τη μνήμη όσων επέζησαν, αλλά και των νεότερων γενεών που μαθαίνουν τη μαύρη αυτή σελίδα της ιστορίας του τόπου μας. Αυτόν τον σκοπό έχει άλλωστε και η «Ημέρα Μνήμης Ζαγορίου», που τιμάται κάθε χρόνο την πρώτη Κυριακή του Ιουλίου στο Γρεβενίτι, χωριό με τα περισσότερα θύματα, αλλά και άλλες εκδηλώσεις, όπως η σημερινή στους Ασπραγγέλους, με αρχιερατική θεία λειτουργία στην καμένη από τους ναζί εκκλησία του Αγίου Νικολάου, στις 15 Ιουλίου 1943», σημειώνει ο κ. Σπύρου.

Και επαναφέρει το αίτημά του για μία ακόμα συμβολική ενέργεια: «Ο δήμος μας, μέλος του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών Ελλάδος περιόδου 1941-1944, αναμένει την ικανοποίηση του αιτήματός του από το υπουργείο Εσωτερικών για αναγνώριση και άλλων 11 χωριών του ως Μαρτυρικών για να προστεθούν στα 12 ήδη αναγνωρισμένα και βέβαια ποτέ δεν θα πάψει να διεκδικεί τις αποζημιώσεις που οφείλονται, την ηθική αναγνώριση της καταστροφής και του πόνου που προκάλεσαν τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής και στο Ζαγόρι», τονίζει.

Για τον βουλευτή Γιάννη Καραγιάννη, που κατάγεται από τους Ασπραγγέλους, υπάρχουν πολλαπλές παράμετροι που σηματοδοτούνται και από την εκδήλωση της Κυριακής, όπως λέει στην «Εφ.Συν.»:

«Η πρώτη έχει να κάνει με την υπενθύμιση, ιδίως στις νέες γενιές, του διαχρονικού συνθήματος «Ποτέ πια φασισμός» και το δεύτερο με την πάγια, επιβεβλημένη και σταθερή θέση στο ζήτημα των γερμανικών αποζημιώσεων. Οσοι από μας καταγόμαστε από μαρτυρικά χωριά έχουμε χρέος και ευθύνη να επιμένουμε, χωρίς όμως φανατισμό, στο ζήτημα αυτό. Δυστυχώς, τα μεγάλα εγκλήματα της γερμανικής ταξιαρχίας »Εντελβάις», που αιματοκύλησε και κατέστρεψε δεκάδες χωριά σε όλη την Ηπειρο, όπως και τους Ασπραγγέλους τις 15 Ιουλίου του ’43, παραμείνανε ατιμώρητα».

Και συμπληρώνει για ένα θέμα που ανέδειξε πέρυσι και η «Εφ.Συν.»:

«Πριν από έναν χρόνο περίπου κατέθεσα στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής τον φάκελο του ιστορικού αναλυτή Αλέκου Ράπτη που ερευνά εδώ και πολλά χρόνια τα εγκλήματα της »Εντελβάις» στην Ηπειρο, για να αποτελέσει ακόμη ένα αποδεικτικό στοιχείο στο μεγάλο ζήτημα των αποζημιώσεων. Οπως η Γερμανία βοηθήθηκε οικονομικά μετά τον πόλεμο από τους Συμμάχους, οφείλει με την ίδια σοβαρότητα και ευθύνη να επανεξετάσει το ζήτημα των αποζημιώσεων και του κατοχικού δανείου».

 

Πηγή: Οι πληγές της μνήμης που δεν (πρέπει να…) σβήνουν | Η Εφημερίδα των Συντακτών

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s