Ενδιαφέροντα

Η αντιμετώπιση του Τραμπ

0

Δημήτρης Ρουσσόπουλος

Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2017
Στις 7 Νοεμβρίου 2016 η ανθρώπινη ιστορία πήρε μια νέα τροπή: ο
δισεκατομμυριούχος Ντόναλντ Τραμπ εξελέγη πρόεδρος των ΗΠΑ. Δύο γεγονότα
ακολούθησαν: Όσοι και όσες ανησυχούμε για την επιδείνωση της σχέσης μεταξύ
κοινωνίας και Φύσης, είδαμε να εκλέγεται ένας πρόεδρος που, όπως ομολογεί ο ίδιος, αμφισβητεί την κλιματική αλλαγή. Σχεδόν αμέσως διόρισε στην κυβέρνησή του κι άλλους πλουτοκράτες με παρόμοια άποψη. Στη συνέχεια, το 2017, το σημαντικό επιστημονικό περιοδικό «Ενημερωτικό Δελτίο των Ατομικών Επιστημόνων» («Bulletin of the Atomic Scientists») μετακίνησε τον λεπτοδείκτη του Ρολογιού του Τέλους του Κόσμου (Doomsday Clock). Για τα τελευταία δύο χρόνια, ο λεπτοδείκτης παρέμενε στο «παρά τρία λεπτά». Από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, το ρολόι δεν είχε πλησιάσει πιο κοντά στα μεσάνυχτα. Ωστόσο, οι επιστήμονες διαπιστώνουν τώρα ότι ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος. Το ρολόι μετακινήθηκε στα δυόμισι λεπτά πριν τα μεσάνυχτα, και συνεχίζει να χτυπά όσο ο παγκόσμιος κίνδυνος υφίσταται. Υπάρχουν πάρα πολλές χώρες με πάρα πολλά πυρηνικά όπλα και ο αριθμός τους, τόσο των χωρών όσο και των όπλων, αυξάνεται συνεχώς.
Γνωρίζω Αμερικανούς ακαδημαϊκούς οι οποίοι, όταν εξελέγη ο Τραμπ, ήταν τόσο
σοκαρισμένοι που πήραν άδεια λόγω ασθενείας από την δουλειά τους, ενώ άλλοι
χρειάστηκε να νοσηλευτούν εξαιτίας νευρικών κρίσεων. Ταυτόχρονα όμως, ένα
ανανεωμένο μαζικό κίνημα διαμαρτυρίας βγήκε στους δρόμους· είναι αξιοσημείωτο ότι το κίνημα ήταν πολύμορφο, με τους διαδηλωτές να εκφράζουν αλληλεγγύη ο ένας με τα αιτήματα του άλλου, να σηκώνουν τα πανό και να φορούν τα μπλουζάκια ο ένας του άλλου. Το πού πηγαίνει αυτό το κίνημα και ποιες είναι οι επιδιώξεις του παραμένει ανοιχτό προς συζήτηση. Η εκλογή του Τραμπ σαφώς συνεπάγεται κινδύνους, αφού θα εφαρμοστούν πολλές αντιδραστικές πολιτικές, ωστόσο έχει επίσης οδηγήσει στην ανάδυση ενός ανανεωμένου κοινωνικού κινήματος, κάτι το οποίο θα είχε δεν θα είχε
συμβεί αν είχε εκλεγεί η Χίλαρι Κλίντον. Εν τω μεταξύ, οι φιλελεύθεροι δημοκράτες χρησιμοποιούν τα υφιστάμενα πολιτικά θεσμικά όργανα για να εμποδίσουν την εφαρμογή της μιας ή της άλλης δεξιάς δημόσιας πολιτικής, στο πλαίσιο μιας νεαρής και παραμορφωμένης φιλελεύθερη δημοκρατία.
Πόσο καιρό υφίσταται η φιλελεύθερη δημοκρατία στις ΗΠΑ, με την έννοια ότι έχει
αναγνωριστεί το καθολικό δικαίωμα ψήφου; Περίπου από το 1965, με τον Νόμο για τα Πολιτικά Δικαιώματα (Civil Rights Act), όταν τελικά οι Αφροαμερικανοί απέκτησαν τη δυνατότητα να ψηφίζουν μαζικά. Με τον τρέχοντα ορισμό της δημοκρατίας, εάν δεν έχουν όλοι οι πολίτες δικαίωμα ψήφου τότε δεν υπάρχει δημοκρατία. Επομένως, μιλάμε για περίπου 50 χρόνια δημοκρατίας στις ΗΠΑ. Επιπλέον, οι ΗΠΑ εξακολουθούνα μην είναι δημοκρατία, αφού υπάρχουν νόμοι που αποσκοπούν να αποτρέψουν την ψήφο· υπάρχει και το Εκλογικό Κολλέγιο που επιλέγει τον Πρόεδρο, αλλά και εκλογονοθεία στο επίπεδο εκλογικών περιφερειών, πράγμα που σημαίνει ότι η ψήφος κάποιων πολιτών δεν έχει την ίδια ισχύ με την ψήφο κάποιων άλλων. Υπάρχουν επιπλέον τεράστια ποσά χρήματος στην αμερικανική πολιτική, γεγονός που επίσης δημιουργεί ένα άδικο εκλογικό σύστημα.
Υπάρχει ευρεία συνειδητοποίηση ότι διανύουμε μια σοβαρή περιβαλλοντική κρίση και ότι ορισμένες από τις συνήθειες μας και τις νοοτροπίες μας πρέπει να αλλάξουν αν θέλουμε να επιβιώσουμε ως κοινωνία. Ωστόσο, αυτό δεν είναι το κύριο ζήτημα. Η περιβαλλοντική κρίση δεν αποτελεί κρίση της φύσης· η βάση της κρίσης βρίσκεται στις κοινωνίες μας, η οποίες κηρύσσουν πόλεμο στη φύση. Η κοινωνική οικολογία επικεντρώνεται στην κοινωνική κρίση. Η φύση και ο πλανήτης θα επιβιώσουν, όμως η κοινωνία μας μπορεί να καταρρεύσει εάν δεν κινηθούμε αποτελεσματικά προς μια ριζικά μετασχηματιστική κατεύθυνση.
Αυτό που ακολούθησε την εκλογή του Τραμπ ήταν η εμφάνιση και η αναβίωση ενός μαζικού κινήματος. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας στις ΗΠΑ, έγιναν διαδηλώσεις κάθε είδους. Από τις 16 Ιουνίου 2015 και μετά έγιναν τουλάχιστον 15 τέτοιες πολιτικές διαδηλώσεις. Στις προκαταρκτικές διαδικασίες εκλογής των ρεπουμπλικάνων έγιναν, από τις 4 Ιανουαρίου 2016, άλλες 16 διαδηλώσεις διαφόρων ειδών. Μετά τις προκαταρκτικές, ξεκινώντας από τις 7 Μαΐου 2016, πραγματοποιήθηκαν άλλες 10 διαδηλώσεις, και μετά την κατάκτηση του χρίσματος των ρεπουμπλικάνων από τον Τραμπ, από τις 4 Αυγούστου, 7 ακόμη διαδηλώσεις. Από τις 9 Νοεμβρίου, μετά την εκλογή του Τραμπ, ξέσπασαν μεγάλες διαδηλώσεις σε ολόκληρες τις ΗΠΑ, αλλά και στον Καναδά, τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, τις Φιλιππίνες, την Αυστραλία και το Ισραήλ, με κάποιες διαδηλώσεις να συνεχίζονται για αρκετές ημέρες, και νέες διαδηλώσεις να διοργανώνονται τις εβδομάδες και τους μήνες που ακολούθησαν. Οι διαμαρτυρίες συνεχίστηκαν κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Τραμπ· από τις 20 Ιανουαρίου, 75 διαδηλώσεις έλαβαν χώρα στις ΗΠΑ. Τέλος αναφέρω ότι στις 19 Αυγούστου, στη Βοστόνη περίπου 40.000 άνθρωποι διαμαρτυρήθηκαν υπό το σύνθημα «Ελευθερία του Λόγου στη Βοστόνη» (Boston Free Speech).
Ο καθηγητής κοινωνιολογίας Ντέιβιντ Μάγιερ (David Meyer, Πανεπιστήμιο της
Καλιφόρνιας στο Ίρβιν) σχολίασε: «Είναι ασυνήθιστος ο παλμός, η ταχύτητα και το μέγεθος των διαδηλώσεων, καθώς και ο αριθμός των ζητημάτων γύρω από τα οποία αντιμάχονται των Τραμπ. Υπάρχει μια διαρκής διαμαρτυρία, κάθε Σαββατοκύριακο, κάθε δύο-τρεις μέρες, και κάθε φορά για διαφορετικό θέμα· δεν έχω ξαναδεί ποτέ κάτι τέτοιο.»
Η 20η Ιανουαρίου 2017 ήταν ιδιαίτερα σημαντική στην Ουάσιγκτον. 28.000
αστυνομικοί και προσωπικό ασφαλείας κινητοποιηθήκαν την ημέρα της ορκωμοσίας. Οι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που ήρθαν να διαμαρτυρηθούν έγραψαν ιστορία με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, και έδωσαν μια πρώτη εικόνα ενός μαχητικού κινήματος εν τη γενέσει. Η διαδηλωτές έδειξαν έμπρακτη αλληλεγγύη, καθώς η κάθε πορεία χρησιμοποιούσε τα πανό και τις αφίσες όλων των άλλων πορειών, αντάλλασσαν μεταξύ τους μπλουζάκια και κονκάρδες, με άλλα λόγια οι μαζικές πορείες διαμαρτυρίας μετατράπηκαν σε μια θάλασσα πολυθεματικών αιτημάτων που εκφράστηκαν στην πράξη. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδήλωσης, οι γυναίκες έπαιξαν σημαντικό ηγετικό ρόλο. Πολλοί την χαρακτήρισαν την σημαντικότερη διαδήλωση πού έγινε στην Ουάσινγκτον στην ιστορία· η προοπτική του ξεπεράσματος των «πολιτικών ταυτότητας» και του κατακερματισμού προδιαγράφει την μελλοντική οικοδόμηση ενός νέου ριζοσπαστικού κινήματος.
Αυτές οι εκτεταμένες διαμαρτυρίες εμψύχωσαν τους αγωνιστές και τις αγωνίστριες όλων των πολιτικών χώρων, τόσο αυτούς που αναφέρονται στο φιλελεύθερο δημοκρατικό σύστημα όσο και εκείνους που βρίσκονται σε όλο το φάσμα της πολιτικής αριστεράς. Ομάδες της αριστεράς που στο παρελθόν δεν μπορούσαν να συνεργαστούν μεταξύ τους άρχισαν πλέον να εστιάζουν λιγότερο στις διαφορές τους και περισσότερο στον κοινό εχθρό, τον Τραμπ. Επιπλέον, οικονομικοί τομείς που δεν γνώριζαν πολιτική δραστηριότητα, όπως η βιομηχανία υψηλών τεχνολογιών, είδαν την αύξηση του ακτιβισμού.
Κύριοι χώροι διαμαρτυρίας και αντίστασης ήταν οι πόλεις. Οι πολίτες
συνειδητοποιούν όλο και περισσότερο ότι η δημοκρατία αναπτύσσεται από τα κάτω και δεν μπορεί να επιβληθεί τα πάνω. Η κοινωνία των πολιτών πρέπει να οικοδομηθεί από μέσα προς τα έξω. Το θεσμικό εποικοδόμημα, αν είναι τελικά απαραίτητο, είναι το τελευταίο που πρέπει να συζητηθεί. Στοχαστές όπως ο Μάρεϊ Μπούκτσιν, η Τζέιν Τζέικομπς και ο Μπέντζαμιν Μπάρμπερ προέβλεψαν την εξέλιξη αυτή, καθώς βλέπουμε σήμερα τις πόλεις να χρησιμοποιούν τους πόρους τους για να αντιταχθούν στον Τραμπ. Με άλλα λόγια, οι πολίτες χρησιμοποιούν τις θεσμικές δυνάμεις τους, τους πόρους της πόλης, τους νομικούς τους, για να ορθώσουν μια συνεχή, συστηματική, θεσμική αντίσταση στον Τραμπ και όλα όσα αντιπροσωπεύει. Πρόκειται για την αντιπαράθεση μιας εξουσίας με μιαν άλλη – της εθνικής εξουσίας με την εξουσία των πόλεων. Ας θυμηθούμε ότι οι πόλεις των ΗΠΑ παράγουν το μισό ΑΕΠ της οικονομίας και οι πόλεις του κόσμου παράγουν συνολικά το 80% του ΑΕΠ. Η πλειοψηφία των φόρων που καταβάλλονται, είτε στην αμερικανική κυβέρνηση, είτε
στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είτε στη βρετανική κυβέρνηση, είτε στη γαλλική κυβέρνηση, προέρχεται από τις πόλεις. Μία από τις ριζοσπαστικές προτάσεις που κατέθεσαν οι κάτοικοι των πόλεων είναι η άρνηση πληρωμής φόρων στην κεντρική κυβέρνηση.
Μερικοί ακτιβιστές των πόλεων στις ΗΠΑ λένε στην κυβέρνηση της Ουάσινγκτον:
«ελάτε να πάρετε τους φόρους αν τολμάτε». Αυτή η πράξη είναι επαναστατική. Ζούμε σε μια εποχή όπου χρειάζονται περισσότερες επαναστατημένες πόλεις. Οι πόλεις πρέπει να κάνουν πιο πολλά από την απλή αντίσταση ή καταγγελία. Πρέπει να πούμε: «Έχουμε τη δημοκρατική πλειοψηφία. Είμαστε η πηγή του πλούτου. Είμαστε η πηγή των πανεπιστημίων, είμαστε η πηγή του πολιτισμού. Και δεν θα επιτρέψουμε να μας εκφοβίζει μια μειοψηφία που κατέλαβε την Ουάσινγκτον και προσπαθεί να επιβληθεί στις πόλεις καταπατώντας τα δικαιώματα των πολιτών, τα δικαιώματα των μεταναστών και τα δικαιώματα των μειονοτήτων».
Κατά τον 19ο και τον 20ο αιώνα, το τοπικό συχνά ήταν συνώνυμο με τη στενομυαλιά. Το τοπικό ήταν συνώνυμο με την οπισθοδρόμηση και την αντίδραση. Η θεμελιώδης ισορροπία μεταξύ του εθνικού και του τοπικού έχει σήμερα αντιστραφεί. Ενώ στον 20ο αιώνα παρατηρήσαμε την υπεράσπιση των οικουμενικών δικαιωμάτων από εθνικές κυβερνήσεις και την αντίσταση των ρατσιστών και των τοπικιστών σε αυτά, σήμερα η κατάσταση είναι ακριβώς αντίστροφη.
Κάθε προοδευτική πολιτική που μπορείτε να φανταστείτε ασκείται πλέον σε αστικό, τοπικό επίπεδο – είτε πρόκειται για τον ελάχιστο μισθό, είτε για την προάσπιση δικαιωμάτων, είτε για την υπεράσπιση των μεταναστών είτε για την υιοθέτηση σχεδίων δράσης ενάντια στην κλιματική αλλαγή και την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Οι πόλεις εξ αρχής είχαν να κάνουν με τη δημιουργία γεφυρών, την επικοινωνία, την συμμετοχή, το εμπόριο, την κίνηση, την κινητικότητα. Πάντα υπήρξαν κοσμοπολίτικες, με την έννοια ότι επικοινωνούν η μία με την άλλη. Τον 10ο αιώνα, ο Χανσεατικός Σύνδεσμος των Γερμανικών Πόλεων αψήφησε τα πριγκιπάτα και θεσμοθέτησε δικές του συμφωνίες. Ο Σύνδεσμος Μεσογειακών Πόλεων λειτουργούσε ήδη σε όλη τη Μεσόγειο το έτος 1500, υπονομεύοντας τα σύνορα των αυτοκρατοριών και των αρχαίων πριγκιπάτων.
Οι εθνικές κυβερνήσεις παντού, όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν γίνει
αντιδραστικές, όχι οικουμενικές. Οι εθνικές κυβερνήσεις είναι ολοένα και πιο
στενόμυαλες και οι πόλεις όλο και πιο κοσμοπολίτικες. Τα πράγματα έχουν
αντιστραφεί, και αυτό δίνει στις πόλεις έναν νέο ρόλο.
Και «Στο παρόν χανόμαστε – αν ξεχάσουμε το παρελθόν μας, δεν μπορούμε να
αναπτύξουμε κανένα όραμα για το μέλλον».

Σχόλιο «σημειώσεων»: Δε νομίζω ότι οι προσπάθειες των σύγχρονων κινημάτων πρέπει να έχουν ως προνομιακό χώρο τις πόλεις και πάντως όχι με τη λογική «εμείς παράγουμε τον πλούτο». Αυτό μπορεί να οδηγήσει σ’ έναν ιδιόμορφο σεχταρισμό και, στη συνέχεια, στην έκφραση αντιθέσεων μεταξύ των πόλεων, καθώς το «εμείς παράγουμε περισσότερο πλούτο από εσάς» είναι το λογικό επακόλουθο. Ίσως το κλειδί βρίσκεται στην ενότητα πόλης και υπαίθρου, που δίνει μια δυνατότητα ολιστικής θεώρησης των οικολογικών και των πολιτικών προβλημάτων. Η παρατήρηση αυτή δεν αναιρεί τη σημασία της παρέμβασης του Δημήτρη Ρουσσόπουλου, που έγινε  πριν λίγες μέρες στη Θεσσαλονίκη.    

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s