Κατοχή

Η Κική και η Κοκώ στην Αθήνα του 1942

α

(Προδημοσίευση απ’ τον «Ερμή»)

«Η σημαντικότερη ένοπλη οργάνωση της Αθήνας τον πρώτο καιρό της Κατοχής, πριν τελειώσει το 1941, ήταν η ΠΕΑΝ, που είχε επικεφαλής τον απότακτο υποσμηναγό Κώστα Περρίκο. Αυτός σχετιζόταν πολιτικά με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και γύρω του σχηματίστηκε μια τρομερή ομάδα από ψυχωμένους νέους άντρες και μερικές γυναίκες»

«Όταν λέτε σχετιζόταν πολιτικά με τον Κανελλόπουλο;»

«Η ΠΕΑΝ πολιτικά πρόβαλε τις αρχές που είχε διατυπώσει ο Κανελλόπουλος. Στα λέω τηλεγραφικά: αντιφασιστικός και απελευθερωτικός αγώνας. Εμμονή στη δημοκρατική ιδέα. Μετά τον πόλεμο, ριζική μεταρρύθμιση του πολιτικού συστήματος. Αλλαγές στην οικονομία και στην κοινωνία.  Ισότητα ευκαιριών για όλους και ανάδειξη της νέας γενιάς. Πως σου ακούγονται αυτά;»

«Μια χαρά ακούγονται»

Ο Ερμής γέλασε.

«Να σκεφτείς πως όλοι έλεγαν σχεδόν τα ίδια, τον πρώτο καιρό. Και το ΕΑΜ και ο ΕΔΕΣ και η ΕΚΚΑ και φυσικά η ΠΕΑΝ και ο Κανελλόπουλος. Για να μείνουμε στην ΠΕΑΝ, σύντομα είχε γίνει μια σχεδόν μαζική οργάνωση στη νεολαία της Αθήνας…»

«Μαζική οργάνωση;»

«Σου κάνει εντύπωση… Κι όμως, ένα κομμάτι της αθηναϊκής νεολαίας είχε επαφή με την ΠΕΑΝ. Δεν σκεφτόντουσαν μόνο την αντίσταση, έκαναν πάρτι, τραγουδούσαν και χόρευαν, ερωτευόντουσαν, μιλούσαν για σουρεαλισμό, έγραφαν και διάβαζαν ποιήματα…»

«Διάβαζαν ποιήματα;»

Ο Ερμής γέλασε με την αυθόρμητη διακοπή.

«Μα τι νομίζεις, στην Κατοχή δεν υπήρχε ποίηση; Σε μια τέτοια νεανική συντροφιά διαβάστηκε πρώτη φορά η Αμοργός του Νίκου Γκάτσου. Και ποιήματα που έγραφαν εκείνες τις μέρες ο Παπατσώνης, ο Βαλαωρίτης, ο Εγγονόπουλος, ο Ελύτης…»

«Και το ΕΑΜ, η ΕΠΟΝ, τι έλεγαν γι΄αυτά;»

«Είχαν βγάλει ένα ωραίο τραγουδάκι και τους κορόιδευαν. Μισό λεπτό να το θυμηθώ…»

Ο Ερμής άρχισε να τραγουδάει:

«Στην ΠΕΑΝ θε να γραφτώ, θα παίζω τζαζ θα πίνω τζιν και θα χορεύω και την Κική και την Κοκώ, τις ΠΕΑΝίτισσες, με τη σειρά θε να φιλώ…»

«Καλά τρελοκομεία είσαστε τότε…»

Γελάσαμε, αλλά ο Ερμής αμέσως πήρε σοβαρό ύφος.

«Και οι Επονίτες τραγουδούσαν, αλλά με άλλο ρεπερτόριο:  Σαν ατσάλινος γίγας που αλύγιστος ορμάει στα πεδία των τίμιων μαχών, με αρχηγούς τον Βοροσίλωφ, Τιμοσένκο και Μπουντιένι, που ΄ναι οι μάνες του λαϊκού στρατού… Με καθοδήγηση λαμπρή του αρχηγού μας του Στάλιν, ξεψυχάει ο αγκυλωτός του φασισμού»

«Αυτό ήταν ο ύμνος του ΕΛΑΣ!»

«Αργότερα. Εγώ στο είπα στην πρώτη εκδοχή, πριν μπει ο Βελουχιώτης στη θέση του Στάλιν. Αλλά μη νομίζεις πως ήταν μονάχα αυτό, εμείς, τραγουδούσαμε και τον ύμνο της σοβιετικής νεολαίας… Πλατειά πλατειά η χώρα απλώνει, όλο δάση κάμποι, ποταμοί, άλλη χώρα τέτοιανε δεν ξέρω με μια τόσο λεύτερη ζωή. Όλοι εδώ για μας είναι το ίδιο και οι άσπροι κ’ οι χρωματιστοί κ’ ένα γεια σου σύντροφε αν φωνάξεις θα βρεις κιόλας ένα συγγενή. Και παντού φυσά δροσάτο αγέρι η ζωή χαρούμενη κυλά και κανείς στον κόσμο δεν θα ξέρει σαν και μας με γέλιο ν’ αγαπά. Ήταν το μουσικό σήμα του ραδιοφωνικού σταθμού της Μόσχας. Ξέρεις ποιος το μετάφρασε στα ελληνικά;»

«Ποιος;»

«Ο Άρης Αλεξάνδρου»

«Ο Άρης Αλεξάνδρου!»

«Τον γνώρισα στο Παρίσι, πολλά χρόνια μετά…»

«Αυτός που έγραψε το κιβώτιο…»

«Αυτός. Ήταν ένας από τους αμέτρητους ενθουσιώδεις εθελοντές της Επανάστασης, στα χρόνια της Κατοχής…»

«Γνωρίσατε τον Αλεξάνδρου…»

«Και πολλούς άλλους, εδώ που τα λέμε»

Ξεροκατάπια και περίμενα τη συνέχεια.

«Υπήρχαν κι άλλοι που ήταν δραστήριοι στην Κατοχή. Και οι τροτσκισκές αλλά και οι χριστιανοί με τα κατηχητικά τους. Αλλά το καρφί στο μάτι της ΕΠΟΝ ήταν η ΠΕΑΝ. Γιατί αυτοί ήταν το θελκτικό υπόδειγμα της Δύσης στην Αθήνα, ενώ η ΕΠΟΝ ήθελε…»

«Τη σοβιετική Ανατολή!»

«Έτσι! Ο ένας χόρευε σουίνγκ πριν μιλήσει για σαμποτάζ, ο άλλος τραγουδούσε σοβιετικές μεταποιήσεις και χόρευε δημοτικά. Αλλά έγραφε και συνθήματα, συμμετείχε συνεχώς σε επικίνδυνες διαδηλώσεις, διακινούσε εφημεριδούλες και τρυκ, μιλούσε τις νύχτες με τα χωνιά και… ερωτευόταν. Για τη νεολαία ήταν μια σκληρή αλλά και μεθυστική εποχή. Άλλωστε γυμνάσια και πανεπιστήμιο ψευτολειτουργούσαν»

«Ήταν σοβαρός ανταγωνιστής η ΠΕΑΝ για το ΕΑΜ και την ΕΠΟΝ;»

«Σοβαρότατος. Είχαν ομάδες και ομαδάρχες στις συνοικίες, έβγαζαν παράνομη εφημερίδα και ραδιοφωνικό δελτίο με συμμαχικές ειδήσεις, έπαιρναν μέρος σε διαδηλώσεις…»

«Εντάξει, αλλά μιλάγαμε για ένοπλη αντίσταση»

«Κι εκεί προηγήθηκε η ΠΕΑΝ, γιατί το ΕΑΜ προσπαθούσε εκείνο τον καιρό ν’ αναπτύξει μαζικούς διεκδικητικούς αγώνες. Άλλη φιλοσοφία! Τα σαμποτάζ της ΠΕΑΝ είχαν αρχίσει από τον Μάρτιο του1942, στο λιμάνι του Πειραιά και στο αεροδρόμιο. Και μια άλλη ομάδα, ο Ουλαμός Καταστροφών, έβαλε στόχο τους Έλληνες ναζί, που προσπαθούσαν να οργανώσουν μια ελληνική μεραρχία και να τη στείλουν στο Ανατολικό Μέτωπο και να στείλουν Έλληνες εργάτες στη Γερμανία»

«Ποιοι ήταν;»

«Ένας γιατρός, ο Στεροδήμος και η οργάνωσή του, η ΕΣΠΟ. Αλλά βρέθηκε μπροστά τους ο Ουλαμός Καταστροφών της ΠΕΑΝ. Δεν ήταν η πρώτη επιχείρηση της ομάδας, λίγες μέρες νωρίτερα είχαν ανατινάξει μια γερμανική αποθήκη με υγειονομικό υλικό και τα γραφεία της άλλης δωσιλογικής οργάνωσης που υπήρχε τότε, της ΟΕΔΕ. Στις 20 Σεπτεμβρίου 1942 ανατίναξαν το τριώροφο κτήριο με τα γραφεία της ΕΣΠΟ, με πολλούς νεκρούς και ουσιαστικά τη διέλυσαν»

«Εντυπωσιακό!»

«Πράγματι. Όλη η κατεχόμενη Ευρώπη θαύμασε, γιατί ήταν το πρώτο μεγάλο σαμποτάζ σε αστικό χώρο! Η ενέργεια είχε σοβαρά αποτελέσματα, γιατί έκοψε στη ρίζα τις προσπάθειες να σχηματιστεί στην Αθήνα ένα ελληνικό ναζιστικό κίνημα. Αλλά ποιοι αποκάλεσαν την ενέργεια προβοκάτσια της Γκεστάπο και την ΠΕΑΝ αντεθνική οργάνωση;»

Με έζωσαν τα φίδια.

«Το ΕΑΜ, δυστυχώς… Μέχρι που ο ραδιοφωνικός σταθμός της Μόσχας ύμνησε την πράξη και το διόρθωσαν. Αλλά και οι Άγγλοι ξίνισαν, παρ’ όλους τους δημόσιους επαίνους»

«Γιατί;»

«Γιατί ήταν μια οργάνωση καθαρά αντιβασιλική, δηλαδή αντίθετη με τα σχέδιά τους για επιστροφή του βασιλιά, με την οποία οι ίδιοι δεν είχαν σχέση, δηλαδή δεν την έλεγχαν με κανέναν τρόπο. Άλλωστε αυτού του είδους τα σαμποτάζ στον αστικό χώρο δεν τους ενδιέφεραν ιδιαίτερα»

«Τι έγινε μετά;»

«Βρέθηκε ένας προδότης ανάμεσά τους και τους έδωσε για να πάρει λίρες… Τους εκτέλεσαν όλους οι Γερμανοί, μαζί με τον Περρίκο»

«Κι ο προδότης;»

«Τον βρήκαν όσοι απόμειναν, τον σκότωσαν με σφυριά και πέταξαν το πτώμα του στους υπονόμους…»

«Η ΠΕΑΝ συνέχισε;»

«Συνέχισε. Αλλά με την απώλεια του αρχηγού και των βασικών στελεχών της είχε χάσει πολύ έδαφος. Έκανε όμως μια αξιόλογη ενέργεια το χειμώνα του ΄43, όταν καμιά τριανταριά ψυχωμένοι ΠΕΑΝίτες επιτέθηκαν στην αγορά που είχαν οι μαυραγορίτες στο κέντρο της Αθήνας, τα έκαναν όλα λίμπα και τους τσάκισαν στο ξύλο…»

«Και μετά;»

«Μετά το ΕΑΜ με την πολιτική του χάρισε την ΠΕΑΝ στην αντίπαλη παράταξη. Και το Δεκέμβρη του 44 η ΟΠΛΑ εκτέλεσε όσους ΠΕΑΝίτες έπεσαν στα χέρια της»

«Δεν είχα ακούσει για την ΠΕΑΝ…»

«Από ποιόν ν’ ακούσεις; Και για την ίδια τη δεξιά, τότε, τα παλικάρια της ΠΕΑΝ ήταν απλώς κορόιδα… Όπως ήταν κορόιδα όλοι όσοι έκαναν αντίσταση»

«Και ο Ζέρβας;»

«Και ο ΕΔΕΣ, στο σύνολό του»

«Γιατί το λέτε αυτό;»

«Δεν το λέω εγώ, αγαπητέ μου. Το έλεγαν από τότε άνθρωποι όπως ο Κανελλόπουλος, στη γλώσσα που μιλούσαν, εμφανώς αγανακτισμένοι και αηδιασμένοι. Έχω την εντύπωση ότι αυτό ακόμα δεν άλλαξε»

Φώναξα το γκαρσόνι να μας φέρει ένα γύρο ακόμα. Ανάψαμε τσιγάρα, περιμένοντας.

Advertisements

5 thoughts on “Η Κική και η Κοκώ στην Αθήνα του 1942”

  1. Πολύ ωραία αφήγηση!

    Κάτι που ακούγανε τζαζ, κάτι οι βραδιές ποίησης, κάτι η φιλελεύθερη στάση σε κάποια άλλα ζητήματα όπως η μοναρχία, έχω καταλήξει ότι αν ζούσα εκείνη την περίοδο, και αν είχα φυσικά τα κότσια να πάρω μέρος στην αντίσταση, η ΠΕΑΝ θα ήταν η αντιστασιακή οργάνωση στην οποία θα ήθελα να ενταχθώ. Θα έλεγα επισης ότι είναι η μοναδική ίσως αντιστασιακή ομάδα εκείνης της περιόδου με φιλελεύθερο πολιτικό προσανατολισμό.

    ΥΓ. Ο Ερμής ποιός είναι? Το θυμάμαι το όνομα από διηγήσεις παλιά στην Καλύβα, είναι το ίδιο πρόσωπο?

    Μου αρέσει!

  2. Ο Ερμής ήταν καπετάνιος του ΕΛΑΣ και υποστράτηγος του ΔΣΕ. Απολύτως φανταστικό πρόσωπο.

    Είναι ένα κεφάλαιο στο «νησί της Καλυψώς», λιγότερες από 40 σελίδες. Μια συζήτηση του Ερμή και του φοιτητή Κίμωνα, τον Ιούνιο του 1982, για τον Εμφύλιο.

    Αλλά για να ετοιμαστεί με αξιώσεις αυτό το κεφάλαιο μεσολάβησαν οι «σημειώσεις». Και ο Ερμής επεκτάθηκε σε αυτόνομο βιβλίο, πολυσέλιδο, το οποίο προσπαθώ να ολοκληρώσω.

    Όταν συμβεί αυτό, ελπίζω σύντομα, θα βγει το κομμάτι της Καλυψώς (ο αρχικός στόχος) και θα υπάρχει και ο Ερμής χωρίς περικοπές.

    *
    Για τη ΠΕΑΝ έχεις δίκιο. Ήταν ό,τι καλύτερο υπήρξε στην Αντίσταση, στην Αθήνα. Το Δεκέμβρη βέβαια πολέμησε πλάι πλάι με τους Ταγματασφαλίτες τον ΕΛΑΣ.

    Μου αρέσει!

  3. «Ο Ερμής ήταν καπετάνιος του ΕΛΑΣ και υποστράτηγος του ΔΣΕ. Απολύτως φανταστικό πρόσωπο.»

    Διάολε, και ήμουν σχεδόν σίγουρος ότι ήταν κάποιος που σου έλεγε ιστορίες από τα παλιά και είχες μάλιστα παραθέσει και στην Καλύβα κάποιες από αυτές τις διηγήσεις. 🙂
    Ας είναι.
    Σαν συγγραφέας πέτυχες πάντως να κάνεις τον αναγνώστη, δηλαδή εμένα, να νομίζει ότι πρόκειται για απολύτως πραγματικό πρόσωπο. 😀 🙂

    «Για τη ΠΕΑΝ έχεις δίκιο. Ήταν ό,τι καλύτερο υπήρξε στην Αντίσταση, στην Αθήνα. Το Δεκέμβρη βέβαια πολέμησε πλάι πλάι με τους Ταγματασφαλίτες τον ΕΛΑΣ.»

    Και οι δυτικές δημοκρατίες είχαν συμμαχήσει στον πόλεμο με ένα ολοκληρωτικό κράτος όπως ήταν η Σοβιετική Ένωση. Ούτε σαν την Σοβιετική Ένωση έγιναν όμως ούτε και ασπάστηκαν ποτέ τις ιδέες των σοβιετικών. Απλά τους ένωσε για ένα χρονικό διάστημα ο κοινός εχθρός (τον οποίο βέβαια αντιστρατεύονταν από διαφορετικό μετερίζι ο καθένας), και όταν αυτός έπαψε να υφίσταται, όλες οι διαφορές τους που προηγουμένως καλύπτονταν από την σιωπή βγήκαν στην επιφάνεια.

    Tα ίδια ισχύουν και σε σχέση με την ΠΕΑΝ. Ασε δε που δεν ήταν στο χέρι τους η μοίρα των ταγματασφαλιτών – εαν ήταν όμως, οι ταγματασφαλίτες όχι ελεύθεροι δεν θα ήταν τον Δεκέμβριο του ’44 αλλά πιθανόν ούτε καν ζωντανοί.

    Μου αρέσει!

  4. «Μάλλον για να δείξω πως όλα μπορεί να πάνε στραβά, σ’ ένα τέτοιο μύλο, όπως ο κατοχικός εμφύλιος.»

    Έτσι ακριβώς Πάνο. Σε ένα τέτοιο κλίμα όλα μπορούν να πάνε (και πάνε) κατά διαβόλου.
    Ο Εμφύλιος, είτε ο κατοχικός είτε ο μετά, ο κανονικός, υπήρξε μία τεράστια οπισθοδρόμηση η οποία δυστυχώς ακόμα στοιχειώνει την χώρα. Και για κοτζάμ γεμάτη 25ετία κατόπιν εξαφάνισε τον χώρο αυτό στον οποίο θα μπορούσαν να αναπτυχθούν και να στεριώσουν πιο μετριοπαθείς φωνές και απόψεις. Με την μία ή με την άλλη μορφή τα αποτελέσματά του τα βιώνουμε μέχρι τις μέρες μας.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s