Ερμής

Κόκκινοι άγγελοι: Τσουκόπουλος, Γιαννούλης, Γεωργιάδης, Καραγιώργης

Γιαννούλης1947

(Προδημοσίευση από τον «Ερμή»)

«Έχω ακούσει ότι η ηγεσία εκτέλεσε σημαντικά στελέχη του ΔΣΕ, για προδοσία, ενώ στην πραγματικότητα τους χρέωσε τις δικές της αποτυχίες»

Ο Ερμής αναστέναξε.

«Υπάρχουν τρεις τέτοιες περιπτώσεις, με σημαντικά στελέχη. Του Γιαννούλη, του Γεωργιάδη και του Τσουκόπουλου. Η πιο απλή είναι η τελευταία»

«Στο Μωριά;»

«Ναι»

«Ο Τσουκόπουλος ήταν δικηγόρος και είχε πολεμήσει στην Αλβανία ως έφεδρος ανθυπολοχαγός. Υπηρέτησε στον ΕΛΑΣ, πολέμησε στα Δεκεμβριανά και ήταν ταγματάρχης στον ΔΣΕ. Έγινε ένα τραγικό λάθος, που κόστισε πολύ και θεωρήθηκε αυτός υπεύθυνος, ως διοικητής»

«Δηλαδή;»

«Μετά την αποτυχημένη επίθεση του ΔΣΕ στο Λεωνίδιο, η μονάδα του Τσουκόπουλου κατευθύνθηκε σ’ ένα ορεινό χωριό της Κυνουρίας, τον Άγιο Βασίλειο. Ήταν τέλη Γενάρη του ’49 και είχε πολύ χιόνι, όλοι οι δρόμοι ήταν κλειστοί κι αδιάβατοι. Οι αντάρτες μοιράστηκαν στα σπίτια και έπεσαν να ξεκουραστούν. Δεν είχαν όμως βάλει σκοπιές και τους αιφνιδίασαν τα ΛΟΚ, που εμφανίστηκαν ξαφνικά μέσα στο χωριό και κυριολεκτικά τους λιάνισαν. Πολλές δεκάδες νεκροί και  αιχμάλωτοι, ενώ τα ΛΟΚ είχαν ελάχιστες απώλειες. Για τον ΔΣΕ Πελοποννήσου ήταν πραγματική καταστροφή, που θα είχε αποφευχθεί σ’ εκείνη τη χρονική στιγμή  αν είχαν ληφθεί τα στοιχειώδη μέτρα ασφαλείας»

«Γι΄ αυτό εκτελέστηκε ο Τσουκόπουλος;»

«Ναι. Πέρασε στρατοδικείο, στο οποίο είπε πως αν υπάρχουν ευθύνες τις αναλαμβάνει όλες αυτός. Περιμένοντας την εκτέλεση αρνήθηκε να αποδράσει, λέγοντας αν φύγω τότε πάει η πειθαρχία, πάει η Ταξιαρχία. Θα διαλυθεί. Ποιος θα πειθαρχήσει πια όταν οι ταγματάρχες θα απειθαρχούν; Η εκτέλεσή του συζητήθηκε πολύ ανάμεσα στους μαχητές που είχαν απομείνει, ήταν πια Φεβρουάριος του ’49 και το αντάρτικο στο Μωριά είχε ουσιαστικά τελειώσει»

«Ήταν δίκαιη η εκτέλεση;»

«Ποιος μπορεί να μιλήσει για άδικο, όταν ένα τάγμα αιφνιδιάζεται και καταστρέφεται επειδή δεν έχει βάλει σκοπιές; Ποιος είναι υπεύθυνος, αν όχι ο αρχηγός; Σε πιο στρατό του κόσμου, εν καιρώ πολέμου, αυτός ο αρχηγός δεν θα περνούσε στρατοδικείο και δεν θα εκτελούνταν; Το θέμα είναι ότι τότε ο ΔΣΕ στο Μοριά περνούσε από τη φάση του αντάρτικου στρατού σ΄ εκείνη των καταδιωκόμενων ομάδων, που κυνηγήθηκαν αλύπητα μέχρι την πλήρη εξόντωσή τους. Η περίπτωση του Τσουκόπουλου ήταν τραγική, όχι γιατί έχασε τη ζωή του, καθώς είχε ελάχιστες έως μηδαμινές πιθανότητες να επιβιώσει στο Μοριά του ’49, αλλά γιατί εκτελέστηκε από τους ίδιους τους συντρόφους του, για ένα τραγικό του σφάλμα. Ενώ όλη του η οικογένεια συμμετείχε στον ΕΛΑΣ, ορισμένοι και στον ΔΣΕ. Εκ των υστέρων βέβαια ειπώθηκαν πολλά, ότι ο Τσουκόπουλος ήταν θύμα της σταλινικής ηγεσίας, η οποία έψαχνε υπεύθυνους για να καλύψει τις ευθύνες της, ότι τον αντιπαθούσαν κάποιοι και τέτοια. Τα θεωρώ άστοχα όλ’ αυτά»

«Και ο Γιαννούλης;»

«Ο Γιαννούλης ήταν από τους πρωτοπόρους στον ΕΛΑΣ και από τους πρώτους στον ΔΣΕ. Είχε από το 1946 κιόλας κυριαρχήσει στο Γράμμο. Ήταν έξυπνος και τολμηρός»

«Πλήρωσε κι αυτός κάποιο θανάσιμο λάθος;»

«Ναι. Στα 1948, στη μάχη του Γράμμου, ήταν διοικητής Ταξιαρχίας. Ήταν η ταξιαρχία που κατέρρευσε, έχασε το ηθικό της, διαλύθηκε, οι αντάρτες το έβαλαν στα πόδια και σκοτώθηκαν ή πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Χάθηκαν επίσης όλα τα υλικά της επιμελητείας και τα μεταγωγικά. Βέβαια όταν λέμε ταξιαρχία, ο όρος δεν είναι ακριβής. Είχαν απομείνει λίγες εκατοντάδες μαχητές, σε κακή κατάσταση, ταλαιπωρημένοι από τις συνεχείς μάχες και την πολεμίτιδα. Το αποτέλεσμα ήταν ότι ο στρατός πέρασε στα μετόπισθεν της ταξιαρχίας του Γιαννούλη, ο οποίος είχε αντικατασταθεί την προηγούμενη μέρα από τον Υψηλάντη και αυτό οδήγησε στο να χαθεί ο Γράμμος για τον ΔΣΕ»

«Ήταν φταίξιμο του Γιαννούλη;»

«Όταν μια μεγάλη μονάδα, μια ταξιαρχία, καταρρέει και διαλύεται, και αυτή η διάλυση οδηγεί στην απώλεια του Γράμμου, κάποιος είναι υπεύθυνος γι’ αυτό που συνέβη. Κι αυτός δεν μπορεί να είναι άλλος από τον διοικητή της. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα χανόταν ο Γράμμος το καλοκαίρι του ’48. Αλλά αυτό που συνέβη στη μονάδα του Γιαννούλη δεν συνέβη σε καμία άλλη»

«Χρησιμοποιήθηκε ως βολικός υπεύθυνος για την απώλεια του Γράμμου;»

«Αυτό λένε όλοι όσοι εκ των υστέρων επιτίθενται στον Ζαχαριάδη και στον Γούσια, που είχε την ευθύνη της άμυνας στο Γράμμο. Αλλά υπάρχουν δυο ξεχωριστά θέματα. Το ένα είναι ο Γράμμος, το άλλο είναι η ταξιαρχία του Γιαννούλη. Ακόμα κι αν δεν χανόταν ο Γράμμος τότε, το θέμα της ταξιαρχίας θα παρέμενε ανοιχτό έτσι κι αλλιώς. Χωρίς να σημαίνει ότι ο Γιαννούλης έπρεπε οπωσδήποτε να εκτελεστεί, αφού ήταν ένας από τους δημιουργούς και τους στυλοβάτες του ΔΣΕ στο Γράμμο, από το 1946. Και γιατί, πέρα από τις ευθύνες του Γιαννούλη, οι ευθύνες της ηγεσίας του ΔΣΕ που άφησε την άμυνα μιας θέσης – κλειδί σε μια τόσο προβληματική και αδύναμη μονάδα, είναι πολύ μεγαλύτερες. Κι όταν λέμε ηγεσία εννοούμε τον Βαφειάδη, τον Γούσια, τον Μπαρτζώτα και τον Ζαχαριάδη»

«Έγινε κανονικό στρατοδικείο, όπως με τον Τσουκόπουλο;»

«Όχι. Η εκτέλεση έγινε με προφορική εντολή και εκ των υστέρων σκηνοθετήθηκε μια δίκη που δεν έγινε ποτέ. Η ευθύνη για το θάνατο του Γιαννούλη, ο οποίος εφ’ όσον δεν έγινε δίκη ήταν δολοφονία, βαραίνει ολόκληρη την ηγεσία του ΔΣΕ και τον ίδιο τον Ζαχαριάδη. Όλοι αυτοί δεν άκουσαν πολλά το θέμα, καθώς ο Γούσιας  συγκέντρωσε την κατακραυγή των ηττημένων στη εξορία, ως άμεσος υπεύθυνος. Φυσικά ο ίδιος τα παρουσιάζει αλλιώς»

«Ο Γεωργιάδης σε τι είχε φταίξει;»

«Κατηγορήθηκε για την αποτυχία της επίθεσης εναντίον της Έδεσσας, κοντά στα Χριστούγεννα του ‘48. Η επίθεση ήταν όντως αποτυχημένη, όπως και δεκάδες άλλες του ΔΣΕ. Εν μέρει λόγω της κόπωσης των ανταρτών, εν μέρει λόγω αντικειμενικών συνθηκών. Κυρίως όμως γιατί οι δυνάμεις του ΔΣΕ ήταν ανεπαρκείς για μια τέτοια επιχείρηση, η οποία είχε ως προϋπόθεση επιτυχίας τον απόλυτο αιφνιδιασμό. Αυτά δεν βαραίνουν τον Γεωργιάδη αλλά κυρίως την ηγεσία που σχεδίασε και διέταξε την επίθεση, εν προκειμένω τον Βλαντά. Δεν συνέβη πάντως καμιά καταστροφή στην Έδεσσα. Ο Γεωργιάδης βρέθηκε κατηγορούμενος γιατί ήταν πραγματικός αξιωματικός, δηλαδή της Σχολής Ευελπίδων. Και πολύ καλός στον ΔΣΕ, αφού αυτός ήταν που κράτησε τη φυσιογνωμία της μάχης στο Γράμμο το ’48 στον Χάρο και τον Πύργο Κοτύλης μέχρι την τελευταία στιγμή, επιτρέποντας έτσι στις άλλες μονάδες να κινηθούν προς το Βίτσι, στο οποίο η μονάδα του πέρασε την επόμενη μέρα»

«Έπεσε θύμα προσωπικών αντιπαθειών;»

«Ναι. Είχε συνοδεύσει την πορεία των αόπλων της Ρούμελης και από τότε οι σχέσεις του με τον Γούσια ήταν κακές. Για κάποιο λόγο τον αντιπαθούσε  σφοδρά και ο Βλαντάς»

«Έγινε στρατοδικείο;»

«Έγινε, στις 20 Φεβρουαρίου 1949, στο χωριό Τρίγωνο στις Πρέσπες. Με τυπική σύνθεση, αλλά κανονισμένη από πριν ώστε να είναι δεδομένο το αποτέλεσμα. Πήγε κι ο ίδιος ο Γούσιας ως μάρτυρας κατηγορίας. Μετά τη δίκη ο Γεωργιάδης υπέβαλε αίτηση χάριτος προς την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση, η οποία απορρίφθηκε. Κι εδώ δεν τηρήθηκαν οι τύποι, αλλά η ουσία είναι ότι λίγες μέρες μετά τον παρέλαβαν τρεις απεσταλμένοι του Βλαντά και τον εκτέλεσαν. Ήταν μια άδικη καταδίκη, κυριολεκτικά εξωπραγματική, χωρίς στρατιωτική ή κομματική λογική, που έδειχνε ότι η πολεμίτιδα είχε πλέον κυριαρχήσει στα μυαλά της ηγεσίας του ΔΣΕ»

Ο Ερμής έκανε μερικά βήματα σιωπηλός.

«Τουλάχιστον αυτοί εκτελέστηκαν, έφυγαν εύκολα. Δεν αντιμετώπισαν το μαρτύριο ενός ανωτέρου τους στο βαθμό, του αντιστράτηγου Καραγιώργη, που βασανίστηκε για χρόνια και κρατήθηκε σε άθλιες συνθήκες ως το θάνατό του»

«Έγινε αντιστράτηγος ο Καραγιώργης; Αυτός ήταν γιατρός και δημοσιογράφος!»

Ο Ερμής χαμογέλασε αλλά δεν το σχολίασε.

«Ο Καραγιώργης δεν ήταν ο λαμπερός αθώος, όπως τον παρουσιάζουν όλες οι  αφηγήσεις που θεωρούν ως μοναδική πηγή του κακού τον Ζαχαριάδη. Ήταν ταυτόχρονα θύτης και θύμα, όπως σχεδόν όλα τα μέλη της ηγεσίας του ΚΚΕ τη δεκαετία του ’40. Μια ηγεσία που αλληλοσπαράχτηκε μετά την ήττα, χωρίς όρια. Τότε που μαρτύρησε και ο Καραγιώργης. Όχι γιατί ήταν ένοχος για κάτι, αλλά γιατί βλέποντας ότι ο Ζαχαριάδης τον προετοίμαζε ως τον τρίτο αποδιοπομπαίο τράγο, μετά τον Τίτο και τον Μάρκο Βαφειάδη, θόλωσε και επιτέθηκε με το κεφάλι. Επανέλαβε δηλαδή αυτό που είχαν ήδη κάνει ο Βαφειάδης και ο Παρτσαλίδης, χωρίς όμως να έχει εξασφαλίσει την κάλυψη και τη προστασία των σοβιετικών, όπως είχαν πετύχει αυτοί οι δύο. Εκτιμώντας λάθος ότι είχε έρθει η ώρα του Ζαχαριάδη να πέσει. Μόνο που αυτή η ώρα ήρθε εφτά χρόνια αργότερα. Ακολούθησε η κόλαση, μέχρι την άνοιξη του ’54, όταν πέθανε άρρωστος και ξεχασμένος σ’ ένα Ρουμάνικο κάτεργο»

«Ήταν δηλαδή αθώος!»

Ο Ερμής έκανε ένα μορφασμό που ίσως ήθελε να πει ότι παρέμενα αφελής.

«Ο Καραγιώργης ήταν το alter ego του Ζαχαριάδη. Προσωπικός του φίλος και μέγας θαυμαστής του. Έκανε τη λάθος κίνηση χωρίς να σκεφτεί τις συνέπειες και ο Ζαχαριάδης, που τον είχε κάνει μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και αντιστράτηγο, τον τσάκισε αλύπητα. Γιατί οι καταγγελίες του Καραγιώργη, που τις διατύπωσε στη γνωστή πλατφόρμα του, μπορεί να ίσχυαν, αλλά αν υπάρχει κάποιος που έχει τεράστια ευθύνη για  την υποστήριξη του Ζαχαριάδη και την καλλιέργεια του σταλινισμού στη ελληνική του εκδοχή, είναι αυτός ο ίδιος. Ο οποίος, αντίθετα με πολλούς άλλους είχε κοφτερό μυαλό, είχε ζήσει χρόνια στη Γαλλία, στη Γερμανία και στην προπολεμική Σοβιετική Ένωση. Δεν ήταν το τυπικό στέλεχος του ΚΚΕ, ήταν σε μια ειδική κατηγορία όπως ο Τζήμας, ο Πορφυρογέννης και ελάχιστοι άλλοι. Είχε όμως ασταθή χαρακτήρα και ταυτόχρονα ήταν πολύ φιλόδοξος. Ένα μείγμα αυτοκαταστροφικό, όταν στραβώσουν τα πράγματα»

«Δεν είχε συμβάλλει στην ανάπτυξη του ΕΛΑΣ;»

«Ναι. Όπως και πολλοί άλλοι. Τον ήθελε όμως επαναστατικό, δηλαδή κομματικό στρατό, αντιπαθούσε βαθιά τους καπεταναίους του ΕΛΑΣ και ξεχωριστά τον Βελουχιώτη.  Ο οποίος παραλίγο να τον σφάξει κάποτε, όταν ο Καραγιώργης του επιτέθηκε απρόκλητα με αήθεις ύβρεις, μετά από μια μεγάλη συνάντηση στελεχών του ΕΛΑΣ. Το χέρι του Άρη με το ξιφίδιο το κράτησε ο Γιουγκοσλάβος Τέμπο, που ήταν παρών και όρμησε ανάμεσά τους, ενώ ο Καραγιώργης βρισκόταν στο χώμα»

Είχα μείνει άναυδος.

«Ήταν εξίσου αμετροεπής με τον Ζαχαριάδη κι αυτό φαίνεται από το ότι δέχτηκε να γίνει υποστράτηγος και μετά αντιστράτηγος. Του ανατέθηκε το Κλιμάκιο του Γενικού Στρατηγείου για τη Νότια Ελλάδα, ήταν δηλαδή στρατιωτικά υπεύθυνος για τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη. Ένα πόστο στο οποίο ήταν εξαρχής δεδομένο ότι δεν θα τα βγάλει πέρα, καθώς ήταν καλός δημοσιογράφος αλλά εντελώς άσχετος με τα στρατιωτικά. Την περίοδο μάλιστα που υπήρχαν σε Θεσσαλία και Ρούμελη δεκάδες στελέχη του ΔΣΕ πολύ ικανότερα γι’ αυτή τη ευθύνη»

«Όπως ο Διαμαντής;»

«Ναι. Η επιλογή όμως ήταν πολιτική, κομματική. Ο Καραγιώργης εφάρμοσε τις αποφάσεις για μαζική στρατολογία και για επιθέσεις σε πόλεις. Αυτό του πήγε καλά, σε Καρδίτσα και Καρπενήσι, αν το δούμε επιφανειακά. Η κριτική που του γινόταν μετά την ήττα ήταν γιατί μετέδωσε στην ηγεσία την εντελώς φανταστική εικόνα ότι ο ΔΣΕ είχε εξασφαλιστεί από επιμελητεία και δίκτυα υποστήριξης σε Θεσσαλία και Ρούμελη. Όχι μόνο ότι απέτυχε, εκ του αποτελέσματος, αλλά ότι τους παραπλάνησε κιόλας»

«Αυτοί που τον πίστεψαν μάλλον είχαν προδιάθεση να παραπλανηθούν»

Ο Ερμής έγνεψε καταφατικά.

«Είχε όμως πολύ άσχημο τέλος…»

«Έχεις διαβάσει το μηδέν και το άπειρο, του Άρθουρ Καίσλερ;»

«Ναι»

«Αυτό που περιγράφει, μια φανταστική ανάκριση και δίκη της Μόσχας, όπως αυτές που έγιναν στα 1937, επαναλήφθηκε στην περίπτωση του Καραγιώργη, στα 1950. Μόνο που δεν υπήρξε τυπική δίκη και τυπική εκτέλεση. Όλα τα άλλα ήταν τα ίδια. Πανομοιότυπα»

«Τον αποκατέστησαν μετά στο κόμμα;»

«Στα 1958 έγινε μια δήθεν αποκατάσταση, με τη λογική ότι δεν αποδείχτηκε πως ήταν πράκτορας και προδότης. Μαζί με τον Σιάντο και τον Πλουμπίδη»

«Γιατί όχι πλήρης αλλά δήθεν αποκατάσταση;»

«Γιατί αυτοί που τον αποκατέστησαν ήταν ακριβώς οι ίδιοι που τον είχαν καταδικάσει σε θάνατο, διαγράφοντάς τον από το ΚΚΕ, στα 1950. Εκτός απ’ αυτούς που είχαν διαγραφεί μετά, όπως ο ίδιος ο Ζαχαριάδης. Δεν μπορεί εύκολα ο δολοφόνος να αποκαταστήσει το θύμα του, υπάρχει μια δυσκολία»

*

Φωτογραφία: Ο Γιαννούλης το Μάρτιο του 1947, όπως τον φωτογράφησε ο δημοσιογράφος Βάσος Τσιμπιδάρος, όταν τον συνάντησε στο Γράμμο με τα μέλη της Βαλκανικής Επιτροπής του ΟΗΕ. 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s