Ερμής

Μουργκάνα

mourgana (1)

(Από τον «Ερμή»)

«Το 1948 πρέπει να ήταν η πιο πυκνή χρονιά του Εμφυλίου»

«Ναι. Οι συγκρούσεις όχι μόνο επεκτάθηκαν αλλά πήραν νέα χαρακτηριστικά καθώς ο στρατός αλλά και ο ΔΣΕ αποκτούσαν πείρα και βελτίωναν συνεχώς την απόδοσή τους. Το ’48 μπήκε αφήνοντας μια σημαντική εκκρεμότητα για το στρατό, τη Μουργκάνα. Γιατί ο ΔΣΕ μπορούσε απ’ αυτό το ορμητήριο να απειλεί ευρύτερες περιοχές στην Ήπειρο και περισσότερο τη Θεσπρωτία»

«Υπήρχαν και χωριά εκεί;»

«Ναι, με μερικές χιλιάδες κατοίκους, οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν εντατικά από τους χίλιους πεντακόσιους αντάρτες για την οργάνωση της άμυνας, την επιμελητεία, τις μεταφορές και διάφορες αγγαρείες. Τους οργάνωσαν με τοπικές επιτροπές ανά χωριό, πήγε και πολιτικός διοικητής εκπρόσωπος της ΠΔΚ. Έτσι οι αντάρτες ήταν όλοι μάχιμοι, κάτι που είχε σημασία για τη συνέχεια. Βοήθησε κατά κάποιον τρόπο και η νεκρή ζώνη από τα χωριά γύρω που εκκένωσε ο στρατός και τα οποία αποδείχτηκαν σημαντική πηγή τροφίμων και κάθε είδους εφοδίων, ενώ θερίστηκαν και τα εγκαταλειμμένα σταροχώραφα»

«Οι χωρικοί γιατί δεν έφευγαν; Τόσο δύσκολο ήταν;»

«Δεν ήταν πολύ δύσκολο, αλλά δεν ήταν και εύκολο. Δεν εγκαταλείπεις έτσι το χωριό και το σπίτι σου. Και για να πας που, σε ποιες συνθήκες; Έπειτα υπήρχε ο φόβος της τιμωρίας. Κάποιοι χωριάτες τουφεκίστηκαν γιατί προσπάθησαν να φύγουν, προς το τέλος»

«Τόσο δύσκολο ήταν για το στρατό να ανακαταλάβει την περιοχή;»

«Εκ του αποτελέσματος, ναι. Προσπάθησε πάντως πολλές φορές. Η πρώτη επίθεση έγινε πριν τα Χριστούγεννα του ’47, αλλά χωρίς αποτέλεσμα.  Στις 25 Φεβρουαρίου εξαπολύθηκε η επιχείρηση Πέργαμος, με υποστήριξη πυροβολικού και αεροπορίας και συμμετοχή ΛΟΚ. Δεκατρείς μέρες αργότερα η Πέργαμος διακόπηκε, έχοντας σημαντικές απώλειες, αφήνοντας αρκετά λάφυρα στους πολιορκημένους και, το κυριότερο, έχοντας επιβεβαιώσει ότι ο ΔΣΕ δεν ήταν καθόλου εύκολος αντίπαλος. Επειδή σου αρέσουν οι λεπτομέρειες, σε μια επιθετική διείσδυση του ΔΣΕ στο χωριό Πόβλα διαλύθηκε ένα τάγμα του στρατού και η διλοχία ΜΑΥ του Γαλάνη. Τον θυμάσαι αυτόν;»

«Ήταν ο Γαλάνης που είχε εκτελέσει τους ΕΠΟΝίτες στην Θεσπρωτία, στα 1944;»

«Ναι.  Ήταν μια λαμπρή επιτυχία του ΔΣΕ. Αλλά…»

«Αλλά;»

«Τη σκίασε μια αποτρόπαια πράξη. Με τη διείσδυση που λέγαμε ο ΔΣΕ συνέλαβε περίπου διακόσιους αιχμαλώτους από το 611 τάγμα πεζικού. Τέσσερις αξιωματικοί εκτελέστηκαν, αφού το Γενικό Αρχηγείο πρότεινε την ανταλλαγή τους με τους μαχητές του ΔΣΕ που είχαν καταδικαστεί σε θάνατο εκείνες τις μέρες από το στρατοδικείο της Θεσσαλονίκης. Προφανώς η πρόταση αγνοήθηκε από την κυβέρνηση. Στους υπόλοιπους αιχμαλώτους προσφέρθηκαν δύο εναλλακτικές. Ένταξη στο ΔΣΕ ή απελευθέρωση, χωρίς όπλα και στολές. Ογδόντα προσχώρησαν, εκατόν είκοσι επέλεξαν να αποχωρήσουν. Αυτούς δεν τους ξαναείδε κανείς και θεωρούνταν αγνοούμενοι, ώσπου πολλά χρόνια μετά βρέθηκε ένας ομαδικός τάφος με εκατόν είκοσι πτώματα. Τα χέρια ήταν δεμένα με καλώδιο και κάθε σκελετός είχε μια σφαίρα στο κρανίο»

«Ποιος αποφάσισε αυτή τη μαζική δολοφονία; Και τι νόημα είχε;»

«Η απόφαση πρέπει να ήταν της πολιτικής ηγεσίας, δηλαδή του Μιχάλη Τσάντη, αλλά κανείς δεν μπορεί να το ξέρει. Δεν έχει σημασία άλλωστε, την πράξη χρεώνεται ο ΔΣΕ. Το σκεπτικό ήταν ότι αυτοί θα ξανάρθουν, αν ξέρουν ότι κι αν αιχμαλωτισθούν στο τέλος θα βρεθούν πάλι ελεύθεροι. Μόνο που για να ισχύσει αυτή η αποτροπή μέσω του τρόμου, οι δολοφονίες έπρεπε να γίνουν γνωστές και να προπαγανδιστούν κιόλας. Αντίθετα όμως η ηγεσία υποστήριζε ότι οι αιχμάλωτοι ελευθερώθηκαν και ως το 1971 παρέμειναν επισήμως αγνοούμενοι. Μια άλλη μαζική εκτέλεση αιχμαλώτων στρατιωτών έγινε στις 12 Ιουνίου 1948, στη Νέδουσα Ταϋγέτου, με τη δικαιολογία ότι ήταν απαραίτητη για λόγους ασφαλείας»

«Ομολογώ ότι δεν το περίμενα…»

Ο Ερμής χαμογέλασε στενάχωρα.

«Ο ΔΣΕ θα μπορούσε να κερδίσει εκτός από τη νίκη και τις εντυπώσεις αν ολόκληρη η Ελλάδα μάθαινε ότι απελευθέρωσε εκατόν είκοσι αιχμαλώτους. Κι αυτό θα ήταν ίσως πιο σημαντικό από την ίδια τη στρατιωτική του επιτυχία. Έτσι κι αλλιώς στις 27 Μαρτίου ξεκίνησε η επιχείρηση Ιέραξ κατά της Μουργκάνας»

«Πάλι Ιέραξ;»

«Αυτή τη φορά ο στρατός ενισχύθηκε σημαντικά σε άνδρες, μονάδες πυροβολικού, μονάδες ΛΟΚ και τεθωρακισμένα, ενώ συμμετείχε και η αεροπορία. Στις 30 Μαρτίου άρχισε η επίθεση στους χίλιους περίπου αντάρτες που υπεράσπιζαν την περιοχή. Με τα πολλά ο στρατός κατέλαβε δυο υψώματα στις 2 Απριλίου, αλλά τρεις μέρες αργότερα οι αντάρτες όχι μόνο τα ξαναπήραν αλλά εκδήλωσαν φαρμακερές αντεπιθέσεις, που ανάγκασαν τον Ιέρακα να αναδιπλωθεί, με σημαντικές απώλειες σε άντρες. Το πλήγμα στο κύρος του στρατού ήταν μεγάλο, αλλά δεν μπορούσε να απασχολεί περισσότερο σημαντικές δυνάμεις στη Μουργκάνα ενώ ετοίμαζε τις μεγάλες επιχειρήσεις κατά του ΔΣΕ. Άφησαν επιτόπου μόνο δυο ταξιαρχίες, για να επιβλέπουν τους αντάρτες. Οι οποίοι εξακολούθησαν να επιτίθενται με κάθε τρόπο, να ναρκοθετούν δρόμους και να κάνουν επιδρομές για εξασφάλιση εφοδίων. Επιπλέον, στις 20 Μαΐου κινήθηκε από τη Μουργκάνα το ισχυρό απόσπασμα Σουλίου, πεντακόσιοι με πεντακόσιοι πενήντα μαχητές και μαχήτριες, χτύπησε τους ΜΑΥ και τη Χωροφυλακή στην Παραμυθιά, ελευθέρωσε πενήντα κρατούμενους και  έκανε εκατό νέες στρατολογίες»

«Κι ο στρατός;»

«Κινητοποίησε μεγάλες δυνάμεις για να καταστρέψει το απόσπασμα, αλλά όχι μόνο δεν κατέφερε τίποτα αλλά είχε απανωτές ατυχίες. Μετά από ένα δίμηνο πυκνής δράσης οι αντάρτες επέστρεψαν στη Μουργκάνα. Τον Ιούνιο ξαναβγήκε ένα τάγμα και συμμετείχε στις παρενοχλήσεις εναντίον του  στρατού που επιχειρούσε στο Γράμμο, ιδιαίτερα στο δρόμο από τη Κόνιτσα ως τα Γιάννενα»

«Πόσο άντεξε ο ΔΣΕ στη Μουργκάνα;»

«Ως τα μέσα Σεπτεμβρίου. Αμέσως μετά την κατάληψη του Γράμμου ο στρατός επέστρεψε στη Μουργκάνα, με την επιχείρηση Ταύρος και επικεφαλής τον ίδιο τον Τσακαλώτο. Αυτή τη φορά την κατέλαβε μετά από δυο βδομάδες μαχών, αλλά οι αντάρτες αποχώρησαν συντεταγμένα και βρέθηκαν στα Ζαγοροχώρια, χωρίς μεγάλες απώλειες»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s