Ερμής

Κρήτη, Κεφαλλονιά, Λευκάδα και Εύβοια

χωρικοι-εμφυλιος-1024x680(Από τον «Ερμή»)

«Η Κρήτη είχε το δικό της μερτικό στον Εμφύλιο. Ωστόσο, η συμμετοχή της ήταν αναλογικά μικρή. Και χρονικά ο Εμφύλιος στην Κρήτη ήταν περιορισμένος, όλα άρχισαν τον Μάιο του ’47 και είχαν τελειώσει τον Οκτώβριο του ’48. Ωστόσο στο μεγάλο νησί  δεν έλειψαν οι θάνατοι, ούτε οι αγριότητες με τα κομμένα  κεφάλια και την έκθεση των πτωμάτων. Η Κρήτη όμως δεν γνώρισε έναν γενικευμένο ανελέητο εμφύλιο, όπως η Πελοπόννησος ή η Μακεδονία»

«Πως το εξηγείς;»

«Λόγοι πολιτικής παράδοσης, τοπικών συνθηκών στην Κατοχή και γεωγραφίας. Η βενιζελική παράδοση ήταν κυρίαρχη στην Κρήτη και παρέμεινε άλλωστε ως τις μέρες μας, με κληρονόμο το ΠΑΣΟΚ. Το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ είχαν παρουσία στην Αντίσταση, η οποία όμως απείχε πολύ από το να είναι ηγεμονική. Επιπλέον, στην Κρήτη δεν υπήρξαν μαζικά φαινόμενα συνεργασίας με τους Γερμανούς, αλλά μεμονωμένες περιπτώσεις, όπως η ομάδα του Σούμπερτ, η οποία μάλιστα αναχώρησε στις αρχές του ’44 για τη Μακεδονία. Το σύνολο του πληθυσμού ήταν σταθερά στο πλευρό των αντιστασιακών ομάδων, οι οποίες στη συντριπτική τους πλειοψηφία ήταν βενιζελικές – αντικομμουνιστικές αλλά και φιλοβρετανικές. Έτσι η Κρήτη δεν είχε κατοχικό Εμφύλιο, κάτι που αποδείχτηκε ευεργετικό και για τη συνέχεια. Αλλά οι συγκρούσεις δεν έλειψαν»

«Πως ξεκίνησε το αντάρτικο;»

«Με την ομάδα του Ποδιά, στα Λασηθιώτικα βουνά. Το Μάιο του ’47 κατέλαβαν την Ιεράπετρα, μετά από πολύωρη μάχη. Χτυπήθηκαν αρκετές φορές με την ομάδα του Μπαντουβά και άλλες ένοπλες ομάδες αλλά και με χωροφύλακες. Την ομάδα του ενίσχυσαν αρκετοί σκαπανείς που είχαν βρεθεί στην Κρήτη, καθώς δεν είχε ακόμα ανοίξει η Μακρόνησος. Το έδαφος δεν ευνοούσε τον Ποδιά και η αριθμητική υπεροχή των αντιπάλων του δεν άφηνε περιθώρια. Όταν σκοτώθηκε, στις 2 Ιουλίου του ’47, η ομάδα του διαλύθηκε και όσοι μπόρεσαν πέρασαν δυτικά, στις μονάδες του ΔΣΕ που είχαν σχηματιστεί εκεί. Όπως έγινε και στην υπόλοιπη χώρα οι αντάρτες ως τότε χτυπούσαν τους σταθμούς της  χωροφυλακής και έκαναν δολιοφθορές, όπως το κόψιμο των τηλεφωνικών γραμμών. Μια μέρα μπήκαν στο αεροδρόμιο του Μάλεμε και έφυγαν με εκατό σμηνίτες που πήραν μαζί τους τα αυτοκίνητα της βάσης και τον οπλισμό της μονάδας τους. Δώδεκα από τους σμηνίτες ενώθηκαν με τους αντάρτες. Χτύπησαν στη Χρυσοπηγή κοντά στα Χανιά ένα μηχανουργείο που είχαν φτιάξει οι Γερμανοί και το έκαψαν, αφού είχαν φορτώσει πολλά λάφυρα με προορισμό το βουνό. Ο αριθμός τους έφτασε τους τριακόσιους, αλλά ήταν αδύνατον όλοι αυτοί να βρίσκουν τροφή. Πολλοί εκμεταλλεύτηκαν την αμνηστία του Σοφούλη, το φθινόπωρο του ’47. Την άνοιξη του ’48 τα πράγματα δυσκόλεψαν, γιατί άρχισαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις. Στη μεγάλη μάχη που έγινε στο φαράγγι της Σαμαριάς ήταν εκατόν πενήντα αντάρτες και οι αντίπαλοι μαζί με τις ομάδες του Γύπαρη και των άλλων έφταναν τους τρεις χιλιάδες. Τους βοηθούσε και η αεροπορία»

«Κατάλαβα…»

«Κι όμως, οι περισσότεροι κατάφεραν να περάσουν μέσα από τον κλοιό και διέφυγαν στα Λευκά Όρη. Εκεί χωρίστηκαν σε μικρές ομάδες και πολλοί είχαν την τύχη που είχαν οι Πελοποννήσιοι. Στις αρχές του 1950 είχαν μείνει στα βουνά δεκατέσσερις, με την υποστήριξη των χωριανών τους, όχι μόνο των αριστερών. Πέντε συνελήφθησαν, ένας σκοτώθηκε, έξι διέφυγαν στο εξωτερικό το 1962. Και δύο, οι Σπύρος Μπλαζάκης και Μιχάλης Τσομπανάκης έμειναν στα βουνά ως το 1974.  Κατέβηκαν όταν έπεσε η χούντα»

*

«Αντάρτικο είχαν επίσης η Κεφαλλονιά και η Λευκάδα»

Είχα μιαν απορία.

«Καταλαβαίνω γιατί έγινε στην Κρήτη, που είναι μεγάλο νησί. Άντε και στη Σάμο, που το ΚΚΕ ήταν πολύ ισχυρό, υπήρχαν όπλα και δίκτυα. Στα άλλα νησιά όμως δεν φαινόταν εξαρχής ότι η εξόντωση όσων έβγαιναν στο αντάρτικο ήταν σίγουρη;»

«Ήταν η απόφαση του κόμματος, ο αγώνας έπρεπε να απλωθεί σε όλη τη χώρα. Ειδικά μετά το φθινόπωρο του ’47. Ακόμα και στα νησιά, όπου δεν υπήρχε χώρος για κίνηση και ελιγμούς και η τροφοδοσία των ανταρτών ήταν εξαρχής προβληματική, ενώ δεν μπορούσαν να έρθουν ενισχύσεις από πουθενά. Ούτε μπορούσε να υπάρξει συντονισμός και καθοδήγηση από το Γενικό Στρατηγείο. Είδες πως έγιναν προσπάθειες μέχρι την Ικαρία, υπό την επιρροή της Σάμου. Αντίστοιχες έγιναν σε πολλά νησιά, άσχετα αν δεν είχαν αποτελέσματα ή διάρκεια. Παράδειγμα η Χίος, όπου κι εκεί βγήκαν μικρές ομάδες και έκαναν ό,τι μπορούσαν. Αλλά στα νησιά υπήρχε το ίδιο πολιτικό πρόβλημα, που υπήρχε παντού. Τα περισσότερα από τα τετρακόσιες χιλιάδες μέλη του ΚΚΕ είχαν σταλθεί στο Αγροτικό Κόμμα ή απλά είχαν εγκαταλείψει την ιδέα για δυναμική διεκδίκηση της εξουσίας, μετά το Δεκέμβρη και τη Βάρκιζα. Το κάλεσμα του ΔΣΕ από τα τέλη του ’47 δεν είχε σε κανένα νησί ως αποτέλεσμα την κατάληψή του από τους αντάρτες, ούτε καν στη Σάμο. Οι νησιώτες δεν ανταποκρίθηκαν, όπως δεν ανταποκρίθηκε ολόκληρη η επαρχία. Παντού η εξουσία έμεινε στα χέρια της κυβέρνησης, με τη βοήθεια της Χωροφυλακής και των ΜΑΥ. Κι εκεί που δημιουργήθηκε αντάρτικο, όπως στην Κεφαλονιά, δεν υπήρχε προοπτική επικράτησής του, αλλά σύντομα περιέπεσε σε αγώνα επιβίωσης, μέχρι την τελική εξόντωση. Κάποιοι λίγοι εθελοντές πέρασαν να πολεμήσουν σε γειτονικά νησιά, όπως οι Ζακυνθινοί στην Κεφαλονιά. Οι Λευκαδίτες έδρασαν κυρίως απέναντι, στην Ρούμελη»

«Στην Κέρκυρα τι έγινε;»

«Εκεί κυριάρχησε ο ΕΔΕΣ, ακόμα και μετά την τελική του ήττα, στα τέλη Δεκέμβρη του ’44. Το εφεδρικό σύνταγμα του ΕΛΑΣ που υπήρχε στο νησί είχε αφοπλιστεί πριν την απελευθέρωση, από τους Άγγλους, με τη δικαιολογία ότι η Κέρκυρα ήταν επικράτεια του ΕΔΕΣ. Έτσι δεν δημιουργήθηκαν οι τοπικές συγκρούσεις το ’44 και μετά, κάτι που ήταν η προϋπόθεση για να υπάρξει το τελευταίο αντάρτικο, όπως συνέβη στα άλλα μεγάλα νησιά»

«Η  Κεφαλονιά είχε προϊστορία;»

«Ναι. Και κάτι παραπάνω, από τον καιρό της Κατοχής και μετά τη Βάρκιζα. Οι αντάρτες δεν ξεπέρασαν ποτέ τους εξήντα, αλλά είχαν ένα δίκτυο από μερικές εκατοντάδες υποστηρικτές. Δεν έκαναν στρατολογίες, άρχισαν και τελείωσαν σαν μικρό ευέλικτο σώμα. Ήταν αποφασισμένοι και σκληροί. Τον Απρίλη του ’49 πέρασαν από ανταρτοδικείο πέντε δικούς τους που είχαν παρεκτραπεί σε βιασμούς, πλιάτσικο και τέτοια και τους εκτέλεσαν»

«Τι έκαναν οι αντάρτες στην Κεφαλονιά;»

«Από το Φλεβάρη του ’47 και μετά χτυπούσαν τους χωροφύλακες και τους ΜΑΥ. Τον επόμενο Φλεβάρη μπήκαν στο Αργοστόλι. Συνέχισαν με ενέδρες και εισβολές στα χωριά μέχρι την άνοιξη του ’49. Τότε έφτασε στην Κεφαλονιά πραγματικός στρατός και εφάρμοσε τις τακτικές που είχαν ήδη εφαρμοστεί στην Πελοπόννησο. Έγιναν εκατοντάδες συλλήψεις πολιτών που στάλθηκαν στη Μακρόνησο. Εκκενώθηκαν τα χωριά, μαζεύτηκαν όλα τα ζώα. Τσιμέντωσαν ή δηλητηρίασαν τις πηγές του νερού και άφησαν μερικές μόνο για να στηθούν ενέδρες. Μετά άρχισαν οι εκκαθαριστικές»

«Πρέπει να ήταν κάτι σαν κυνήγι…»

«Όχι. Η τελευταία ομάδα των ανταρτών εξοντώθηκε μήνες μετά, στις 13 Οκτώβρη»

«Επέζησε κανείς;»

«Εφτά. Σαράντα οχτώ είχαν σκοτωθεί σε συγκρούσεις, τέσσερις εκτελέστηκαν με τη σύλληψή τους και ένας δολοφονήθηκε κρατούμενος»

«Είπες για τη Λευκάδα»

«Στα τέλη του ’46 είχαν σχηματίσει αντάρτικη ομάδα από σαράντα τρία μέλη. Τον Ιούνιο του ’47 οι περισσότεροι πέρασαν στο Ξηρόμερο, με εντολή να δημιουργήσουν εκεί αντάρτικο, μαζί με τους λίγους αντάρτες της περιοχής. Ήταν απελπιστικά λίγοι σ’ ένα εχθρικό περιβάλλον και κατέληξαν κι αυτοί σε μικρές ομάδες, που εξοντώθηκαν ή συνελήφθησαν»

«Έμεινε άλλο νησί;»

«Η Εύβοια. Νησί είναι, με δεδομένο ότι οι επικοινωνίες και οι μεταφορές προσωπικού ήταν πρακτικά ανύπαρκτες. Είχε μεγάλη προϊστορία στην Κατοχή. Οι αντάρτες πέρασαν ένα απόσπασμα από τη Ρούμελη στα τέλη του ’47, το οποίο κατάφερε να γίνει τάγμα με εκατόν πενήντα εθελοντές. Ανάπτυξαν έντονη δράση, είχαν καταφέρει μάλιστα να επικρατήσουν για ένα διάστημα σε περιοχές του νησιού. Είχαν και μερικές γυναίκες στην επιμελητεία και στα αναρρωτήρια. Κράτησαν δυο χρόνια, ως το Νοέμβρη του ’49. Τότε σκοτώθηκε κι ο αρχηγός τους, ο Θύμιος Καψής, που τον έλεγαν καπετάν Ανάποδο. Οι περισσότεροι αντάρτες είχαν κακό ή φρικτό τέλος, ενώ τα πτώματα και τα κεφάλια τους κανιβαλίστηκαν στις πλατείες»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s